Honing

Foto: Winnie the Pooh en zijn geliefde honingpot

‘’Met honing van je meer vliegen dan met azijn’’. ‘’Melk en honing’’. Honing heeft een rijk en gezond aura. Honing heet een gezond alternatief te zijn voor suiker of andere zoetmiddelen. Want het is niet geraffineerd en het bevat naast suikers ook nog vitaminen en mineralen. En het is geneeskrachtig. Toch blijft voor het grootste deel (krap 80%) suiker. Volgens Wikipedia ‘’bestaat honing gemiddeld uit 38% vruchtensuiker, 31% druivensuiker, 10% andere suikers en 17% vocht. Hiernaast bevat honing nog 4% begeleidende waardevolle stoffen zoals bijvoorbeeld enzymen, vitaminen, zuren, hormonen, bacterie-remmers, waterstofperoxide, stuifmeelkorrels en mineralen zoals bijvoorbeeld fosfor, mangaan, ijzer en koper’’. De hoeveelheden gezonde stoffen zouden echter de inname van kilo’s honing nodig maken om er effectieve hoeveelheden van binnen te krijgen.

In plaats van te stellen dat honing gezonder is dan suiker, zou je dus waarschijnlijk beter kunnen stellen dat honing ietwat minder ongezond is dan suiker. De invloed op de suikerhuishouding verschilt nauwelijks en het levert vrijwel evenveel calorieën. Door de sterkere eigen smaak hebben mensen mogelijk wel de neiging om van honing minder te nemen dan van suiker, waardoor hun smaakvoorkeur mogelijk minder zoet wordt. Dat zou dan de totale inname van enkelvoudige suikers verminderen en dat zou dan een gunstig effect op de gezondheid kunnen hebben. Honing lijkt dus als zoetstof een net even minder ongezond alternatief voor suiker te kunnen zijn, met als toegevoegd gunstig effect een verlaging van de suikerinname. Aan de andere kant blijken suikervervangers, zoals die worden gebruikt in light en suikervrije producten, een even ongunstig effect op de suikerhuishouding te hebben als suiker en te leiden tot een zoetere smaakvoorkeur en een uiteindelijke toename van het gebruik van snelle koolhydraten.

Een zelfde verhaal zou je over heel veel voedingsmiddelen en hun alternatieven kunnen vertellen. Gezond en ongezond zijn geen statische grootheden, die of waar of niet waar zijn. De omstandigheden, de effecten, de combinaties en de reacties op reacties op reacties veroorzaken allemaal telkens andere uitkomsten. Dit is een van de redenen waarom verschillende onderzoeken tot volledig tegengestelde conclusies kunnen komen. Daarbij geldt dan ook nog dat hoe meer factoren worden meegenomen, hoe diffuser de uitslagen worden en hoe meer geïsoleerd wordt onderzocht, hoe meer de verschillende uitkomsten uit elkaar komen te liggen. Hoe complexer het onderwerp van onderzoek, hoe groter deze diffusiteit en variaties worden.

Borstvoeding is een van de meest complexe onderwerpen om te onderzoeken. Het is iets wat om te beginnen altijd per twee of meer mensen tegelijk gaat. Dan zijn er processen en producten te onderscheiden in beide participanten, die ook in beiden verschillende doelen en betekenissen kunnen hebben. Beide deelnemers reageren op elkaar en op omgevingsfactoren en worden daardoor beïnvloed. Het uitlichten, isoleren of veranderen van een enkel aspect, verandert alle andere aspecten en hun synergie. Het moge duidelijk zijn dat dat zeker een van de redenen is dat het lijkt of borstvoeding zo weinig bewijsbaar is.

Gelukkig hoeft borstvoeding zich niet te bewijzen, het is gewoon zoals het is, ontwikkelde, bijgewerkt, afgestemd, aangepast en verfijnd door een eeuwenlang proces van evolutie op basis van uitkomsten en reactie op veranderingen van omstandigheden. Het is de biologische en evolutionaire norm voor het voeden, beschermen, koesteren en groot brengen van mensenkinderen. De voorgestelde alternatieven zouden wel moeten worden onderzocht op effectiviteit, veiligheid en volledigheid. Dat is een heel lastige, waarschijnlijk onmogelijke opgave. Alternatieven voor borstvoeding kunnen zich door de aard van de zaak maar richten op een  of enkele aspecten van het hele complex van borstvoeding. Bijvoorbeeld op de voedingswaarde, op de toedieningsvorm van het voedsel, op e beschermende factoren, op de koestering of de fundering van relatievorming, m er maar een paar te noemen. De beschikbare alternatieven voor borstvoeding zijn op zijn best fragmentarisch en dus is het bewijs voor effectiviteit en veiligheid dat ook. Misschien wordt het ook nog eens mogelijk om de voedingswaarde van moedermelk te imiteren in een alternatief product, maar hoe zit het dan met de toedieningsvorm, de bescherming en de koestering?

De wervende liedjes van alternatieven bieders klinken honingzoet in onze oren, maar de stroperige kleverigheid inherent aan honing verstopt ook makkelijk de toegang tot het gezonde, zelfdenkende logische verstand. Honing, verleidelijk lekker en met gezonde potenties, maar evengoed een zoete verleider met zeer ongezonde potenties.

Hip

Foto: Vandaag jarig: Thayr Harris Stuntman, acteur, producent, geboren en opgegroeid op The Farm, de woongemeenschap waar Ina May Gaskin, vroedvrouw, voorvrouw van de natuurlijke geboorte zetelt.

Dag 2 van mijn zomerserie die terugkijkt op de eerste blogverhaaltjes uit 2010, geïllustreerd met jarige acteurs. Vandaag is dat Thayr Harris, een acteur en stuntman die (waarschijnlijk met de hulp van Ina May Gaskin) op de wereld is gekomen op The Farm. The Farm is een leefgemeenschap die in de flowerpower zeventiger jaren door hippies uit San Francisco werd gesticht. De mensen van de The Farm zijn nog steeds heel hip en wijken af van die van mainstream ideeën over leven, liefde en welzijn. En waar ik stam uit diezelfde flowerpowertijd en ook wel een soort van hippie was, ben ik geen overjarige hippie nu, maar de ideeën die ik heb over leven, liefde en welzijn vanuit mijn vakgebied komen nog steeds aardig overeen.

De herhaalde stukjes voor vandaag gaan over verschillende manieren waarop borstvoeding, moedermelk en gezondheid elkaar beïnvloeden. U met liefde aangeboden voor een leven in gezondheid, welzijn en vrede door een soort-van-overjarige hippie.

Duur van exclusief borstvoeding beschermt meer tegen infectieziekten dan totale duur
De onderzoekers van de Generation R Study Group en het Erasmus Medisch Centrum in Rotterdam onderzochten de relatie tussen de duur van exclusief borstvoeding en infecties van de luchtwegen en het gastro-intestinale stelsel bij zuigelingen. Duijts et al (2010) vonden dat de exclusiviteit van borstvoeding voor 4 maanden of langer (en daarna zeker nog gedeeltelijk borstvoeding) meer bepalend was voor bescherming tegen luchtweg- en maag-darminfecties in het eerste levensjaar dan gedeeltelijk lang borstvoeding krijgen.  De onderzoekers ondersteunen daarom ook de aanbevelingen voor exclusief borstvoeding voor minimaal 4, maar liever nog 6 maanden in westerse samenlevingen.
(30-07-2010)

en

Vet in moedermelk afhankelijk van menu moeder
De overall samenstelling van menselijke melk is relatief stabiel en onafhankelijk van de voeding van de moeder, met een paar uitzonderingen. Het vetaandeel in het dagelijks menu van de moeder beïnvloedt vrijwel direct de vetsamenstelling van haar melk. Moeders met een lage vetinname (17,6% energie uit vet en 68% uit koolhydraten) hadden melk met een hoger aandeel middenketen vetzuren en een hoger aandeel in enkele essentiële vetzuren dan vrouwen die een hoog-vet dieet (40,3% energie uit vet en 45,3% uit koolhydraten) volgden. In deze studie van Nasser et al van de universiteit van Saskatchewan, Canada waren de deelnemers hun eigen controlegroep.
(01-08-2010)

en

Suikers in moedermelk beschermen de darm
Moedermelk bevat veel suikers die voeden, maar ook suikers die beschermen. Deze complexe oligosacchariden binden ziekmakende bacteriën en voeden gezond makende bacteriën in de darm. In het onderzoek van Marcobal et al van de Universiteit van Californië bleken allerlei gevaarlijke bacteriën zoals Enterococcus, Streptococcus, Veillonella, Eubacterium, Clostridium en Escherichia coli aan moedermelk een slechte voedingsbodem hadden, terwijl de vriendschappelijke stammen van Bifidobacterium longum subsp. infantis, Bacteroides fragilis, Bacteroides vulgatus, Bi. longum subsp. infantis en Ba. vulgatus moedermelk net zo graag consumeren als de baby zelf. Dit onderzoek is een verdere stap naar beter begrip van de manier waarop moedermelk kinderen beschermt.
(05-08-2010)

Die exclusiviteit van borstvoeding is opnieuw actueel (zie bijvoorbeeld het artikel dat erover op borstvoeding.com verscheen), nu er een nieuwe nationale Richtlijn Voedselovergevoeligheid komt, die erop neerkomt dat kinderen niet langer dan vier maanden enkel borstvoeding moeten krijgen. Bij deze richtlijn wordt volkomen voorbij gegaan aan de veel ernstiger consequenties van te kort exclusief borstvoeding geven op allerlei andere vlakken, zoals infectieziekten en vooral latere obesitas en erbij horende ziekten. Misschien ben ik erg op de baan van complotdenken, maar ik denk dat voedselallergie iets is waar geld achter zit, industrie die eraan kan verdienen. Kinderen die alsmaar gezonder worden en minder afhankelijk van geneesmiddelen (en vaccinaties!) daar verdient geen hond aan uiteraard.

De andere twee stukjes gaan over suiker en vet. Suikers in moedermelk geven energie uiteraard, maar ze beschermen het kind ook tegen infecties. Vet is eveneens een belangrijke energieleverancier, maar zorgt ook voor essentiële vetzuren en vetoplosbare vitamines. Hoe meer gezonde vetten een moeder eet en hoe minder ongezonde, hoe beter de vetkwaliteit van haar melk.

Duijts L, Jaddoe VWV, Hofman A, Moll HA: Prolonged and Exclusive Breastfeeding Reduces the Risk of Infectious Diseases in Infancy. PEDIATRICS Vol. 126 No. 1 July 2010, pp. e18-e25
Marcobal  A, Barboza, Froehlich JW, BlockDE, German JB, LebrillaCB, Mills D: Consumption of Nasser R, StephenAM, Goh YK, Clandinin MT: The effect of a controlled manipulation of maternal dietary fat intake on medium and long chain fatty acids in human breast milk in Saskatoon, Canada. International Breastfeeding Journal 2010, 5:3; Human Milk Oligosaccharides by Gut-Related Microbes. Journal of Agricultural and Food Chemistry 2010 58 (9), 5334-5340

Beet

Foto: Wie een groot net uitwerpt heeft altijd beet, maar wat je precies vangt is niet te voorzien.

Nu heb ik toch beet. Eerder deze week was ik begonnen met een stukje over suiker en dat wilde niet lopen. Het was naar aanleiding van het onderzoek dat aantoonde dat vrouwen met diabetes een grotere kans hebben om problemen te ervaren bij het op gang komen van de melkproductie. Het lijkt er dus op dat de verstoring in de suikerhuishouding ook invloed heeft op het aanmaken van melk wat betreft hoeveelheid en moment van opstart. Ik wilde dat dan linken aan het gebruik van fenegriek om te zorgen voor meer melk. Want ik zag een mogelijk verband tussen die twee gegevens. Fenegriek is namelijk een middel om de suikerhuishouding te reguleren. En een middel om meer melk te maken. Hetzelfde geldt  voor galega, ofwel geitenkruid. Enfin, het stukje wilde niet uit mijn vingers komen en ik heb het na diverse pogingen tot herstart maar opgegeven. En toen viel mijn oog, daartoe aangezet door een link van een collega, op een ander onderzoek naar diabetes en zuigelingenvoeding. Het omen was duidelijk: ik moest daar toch echt, zeker weten, een stukje aan wijden. Bij deze dus. Ik heb hem beet. Dia-beet als het ware.

Diabetica kunnen prima borstvoeding geven. Ze zullen waarschijnlijk opnieuw ingesteld moeten worden na de baring en mogelijk na een week of zo nog eens, en dan nog eens zodra de melkproductie gaat afnemen ten gunste van meer ander eten voor de baby. Maar het hoeft geen probleem te zijn. De melk van een diabetica is niet sterk verschillend van die van een moeder zonder problemen in de suikerhuishouding. Voor een kind van een diabetische moeder is borstvoeding van haast nog groter belang dan voor elk ander kind. Borstvoeding volgens de biologische norm is namelijk een belangrijke beschermende factor. Kinderen die ander eten krijgen of op een andere manier hebben veel meer kans op overgewicht en de daarbij horende aandoeningen zoals diabetes.
Onder artsen en andere zorgverleners leeft het idee dat een pasgeborene van een moeder die tijdens de zwangerschap diabetes had (al bestaand of door de zwangerschap ontstaan) heel veel extra eten nodig hebben in de eerste dagen postpartum om te voorkomen dat ze een hypo krijgen door suikertekorten. 

In die redenering zitten wat tekortkomingen. Ten eerste is daar natuurlijk het feit dat in de foetus insuline niet wordt gebruikt voor suikerverwerking, maar als groeihormoon. Het is dus niet zo dat zijn insuline gewend zou zijn aan het verwerken van veel suiker, want het verwerkte helemaal geen suiker. De foetus krijgt immers al zijn voeding kant en klaar in zijn bloed en niet via de spijsvertering. Hij is dus, evenmin als zijn insuline, niet 'gewend aan het verteren van grote hoeveelheden suiker'. Een tweede factor is het feit dat elke pasgeborene tijdens de transitieperiode direct na de geboorte (als al zijn systemen moeten omschakelen van symbiose naar zelfstandigheid) lage bloedsuikerwaarden hebben. Hun energievoorziening wordt tijdelijk waargenomen door ketonen, zodat insuline de gelegenheid krijgt om te schakelen van groeihormoon naar suikerverwerker. De ketonenwerking bij kinderen die enkel colostrum krijgen is beter dan van kinderen die soort-vreemde substanties (erbij) krijgen.

Dan komt natuurlijk de vraag of die diabetische moeder wel genoeg melk heeft voor haar kind als het systeem is omgezet en er suikers verteerd moeten worden. Want, volgens dat andere onderzoek, diabetica hebben een verhoogd risico van verlate lactogenese 2 (het op gang komen van de rijpe melkproductie vanuit colostrum via overgangsmelk). Diabetica hebben ook meer kans overgewicht te hebben en ook overgewicht is een risicofactor bij het op gang komen van de melkproductie. (Ik zet die er vast maar zelf bij, dan heb ik die ook beet voor een ander me dat voor de voeten gooit.) In de eerste dagen speelt dat probleem nog niet, want colostrum komt maar in kleine beetjes, dat hoort zo. Na pak ‘em beet, een dag of 2-3-4 gaat colostrum over in overgangsmelk en aan het einde van de eerste week is het dan rijpe melk in copieuze hoeveelheden geworden. Soms wat eerder, soms wat later. Als colostrum na een dag of 4 nog niet verandert spreken we van een verlate of uitgestelde lactogenese 2. En, ja, dan kan het krap worden.

Steeds vaker krijgen vrouwen met zwangerschapsdiabetes of vrouwen met risicofactoren voor een vertraagde lactogenese 2 het advies om prenataal te kolven*. Op deze manier kunnen zij een voorraadje melk aanleggen om te voorkomen dat zij kunstvoeding bij moeten geven. Dat is nooit weg natuurlijk, vooral niet met zorgverleners die nogal makkelijk in de paniekmodus schieten. Het lost echter het probleem niet op en is evenmin een profylaxe voor het werkelijke probleem. Het beste dat moeder en haar zorgverleners kunnen doen is inzetten op een optimaal beleid: moeder en kind vanaf het moment van de geboorte bij elkaar en niet meer van elkaar, anders dan voor toilet en douche.  Dicht lichaamscontact met zoveel mogelijk huidcontact. Om de haverklap en dan nog eens de baby aan de borst en zo vaak mogelijk wisselen van borst (dat houdt in dat allebei de borsten minimaal 12 keer per 24 uur worden geactiveerd, vaker is geen enkel probleem)**. Dat zorgt voor een ruime hoeveelheid colostrum en schept optimale voorwaarden voor een op tijd en voldoende op gang komen van de rijpe melkproductie. 

Ook als de melkproductie wat op zich laat wachten, zorgt vaak aanleggen aan beide borsten voor de benodigde hoeveelheid voedsel. Vergeet niet op te letten of baby ook goed beet heeft. Aanleg- en drinktechnieken zijn liefst ook zo perfect als bereikbaar is. Bij het bepalen of de baby voldoende eten krijgt, wordt gekeken naar zijn gedijen. Zorgverleners moeten terug naar hun vaardigheden in klinische observatie en evaluatie: kleur, tonus, hartslag, helderheid, alertheid, etc. Mocht onverhoopt, ondanks de hoogste inzet, toch bijvoeding nodig lijken, kies dan liefst voor menselijke melk. Een kind met een verhoogd diabetesrisico zou per definitie nooit soortvreemde melk moeten krijgen.

Dan dat andere diabetes onderzoek. Frederiksen et al (2013) keken, in het kader van een groot longitudinaal, observationeel onderzoek, naar correlaties tussen zuigelingenvoeding en incidentie van diabetes in kinderen met een genetisch verhoogd diabetes risico. Zij zagen bij het starten met vaste voeding voor vier maanden en na zes maanden een verhoogde incidentie van genetisch bepaalde diabetes en hun concluderende aanbeveling is dus om bij kinderen met een familiale geschiedenis van type 1 diabetes te beginnen met het aanbieden van bijvoeding naast voortgezette borstvoeding tussen vier en vijf maanden. De collega die me op dit artikel wees antwoordde ik aldus: ‘De onderzoekers halen hun eigen uitkomsten gelijk onderuit. Ze verklaren alle gevonden relaties tussen te vroeg en te laat beginnen met andere factoren. Dit is gewoon slechte wetenschap. O, en het is een longitudinale observationele studie: er worden alleen correlaties waargenomen, zonder bewijs voor oorzakelijk verband.‘’

Laat je niet beetnemen. Borstvoeding geven volgens de biologische wetmatigheden voor onze soort geeft de meeste kans op normale ontwikkeling. Altijd inzetten op perfect beleid en dat waar nodig aanpassen aan individuele variabelen. Het is handig om te weten bij welke kinderen of moeders je extra op moet letten omdat die een wat hogere kans op complicaties hebben. Het is geen reden om al bij voorbaat andere regels te gaan volgen. 

Frederiksen B, et al "Infant exposures and development of type 1 diabetes mellitus: the Diabetes Autoimmunity Study in the Young (DAISY)" JAMA Pediatr 2013; DOI: 10.1001/jamapediatrics.2013.317.

*) van Veldhuizen-Staas G: Het fenomeen zoogdier<http://www.borstvoeding.com/kolven/voorkolven1.html>, bewerkt door Stefan Kleintjes voor borstvoeding.com

**) Nee, het is niet normaal dat kinderen de eerste 24 uur van hun leven in een semi-comateuze toestand doorbrengen. Wanneer zij in lichaamscontact zijn met hun moeder, bij voorkeur iets voorover liggend zullen zij zich met grote regelmaat naar de borst bewegen voor een slokje. Wanneer de moeder tijdens de ontsluitingsfase en/of de uitdrijvingsfase medicatie heeft gehad, of als de geboorte erg zwaar is geweest voor het kind, kan een kind suf zijn. Dicht bij de moeder houden is de beste manier om dat zo snel mogelijk te herstellen.

Klik op de onderstaande labels voor meer artikeltjes over deze thema’s. Onder veel van de stukjes vind je links naar onderzoeken die mijn uitspraken te onderbouwen.

Suikerzoet

Foto: Elizabeth Banks als Effie Trinket in  The Hunger Games (2012): suikerzoete verhulling van de lelijke waarheid.
Ongevraagd materiaal aangereikt krijgen voor blogjes, betekent dat dat je het gemaakt hebt in bloggersland? Ik vind het in elk geval wel leuk, zo’n ongevraagd opstekertje. Vandaag wees namelijk iemand mij op een vorig jaar uitgekomen onderzoek over zuigelingenvoeding en diabetes. Goed, degelijk onderzoek en de conclusie deels in de juiste formulering neergezet. Daar ben ik echt blij mee. Ik kan dan wel altijd doen alsof wetenschap en zo allemaal maar niks is, maar dat is natuurlijk wel wat gechargeerd. Er wordt soms te veel waarde aan gehecht, er worden veel onlogische conclusies getrokken, men gaat vaak van onjuiste vooronderstellingen en onderzoeksvragen uit en er is gewoon heel veel matig tot slecht onderzoek, maar toch is onderzoek uiteraard niet zonder waarde. Goed onderzoek dan, over logische vragen en met correcte en correct geformuleerde conclusies.
Patelarou et al (2012) deden uitgebreid literatuuronderzoek naar het verband tussen zuigelingenvoeding en de incidentie van diabetes type 1 (T1D). Ze onderwierpen 161 onderzoeken aan een minutieus onderzoek naar onderzoeksmethode en criteria en hielden er 28 over die voldeden aan de eisen voor een systematische review. Iets meer dan de helft van die studies toonde duidelijk een oorzakelijk verband aan tussen voeding als zuigeling en het ontwikkelen van T1D. Acht daarvan omschreven borstvoeding daarbij als een beschermende factor. Zeven studies formuleerden het duidelijker en stelden dat geen of kort borstvoeding het risico van T1D later in het leven vergroot.
Ik houd daarvan, zowel van de bevestiging dat zuigelingenvoeding wel degelijk uitmaakt als van de juiste formulering. Het gros van alle onderzoeken geeft de formuleringen een suikerzoete coating en ontkent daarmee het belang van de keuze van zuigelingenvoeding. Door zoetjes te stellen dat borstvoeding beschermt, zeg je namelijk eigenlijk dat het heel normaal is om diabetes te krijgen, maar dat je als ouders, door je kinderen borstvoeding te geven, iets extra’s voor je kind doet, ze een bonus geeft, waardoor ze minder kans hebben diabetes te krijgen.
Laten we gewoon het beestje bij zijn naam noemen, er geen doekjes om winden en vooral geen suikerzoete vergoelijkingen gebruiken: kinderen die geen of kort borstvoeding krijgen hebben een nadeel. Ze hebben een vergroot risico voor het krijgen, opdoen of ontwikkelen van ziekten als diabetes, maar ook sommige vormen van kanker, darmfunctiestoornissen, stoornissen in de cardiovasculaire gezondheid en allerlei infectie- en auto-immuunziekten. Niet dat ze het zeker allemaal zullen krijgen, evenmin als kinderen, die tot in de eeuwigheid borstvoeding krijgen, nooit ziek zullen worden, maar de kansen liggen heel duidelijk ongunstiger voor kinderen die geen of kort borstvoeding kregen. The odds are definitely not in their favor, om het met Effie (afbeelding) te zeggen.
Bittere medicijnen krijgen een suikerlaagje, of worden opgelost in suikerzoete siroop om te verhullen hoe vies ze zijn. Dat is eigenlijk een raar idee, want medicijnen mogen best vies smaken, dat behoedt je waarschijnlijk voor het onnodig innemen ervan. Het behoedt zeker kinderen ervan te snoepen of te drinken. Medicijnen als snoepjes of limonade vermommen is een slecht idee als je het welzijn van kinderen op het oog hebt. Het verzoeten van de waarheid over allerlei gezondheidskeuzes is net zo ongezond. Roken is slecht voor je gezondheid. Het is niet zo dat niet-roken voordelen heeft omdat dat je risico van longkanker verlaagt. Alcohol consumptie is risicogedrag. Het is niet zo dat geen-alcoholconsumptie je kansen op levercirrose verlaagt.
Gewoon benoemen zoals het is; gewoon de ongemakkelijke waarheid vertellen, zonder suikerlaagje, zonder suikerzoet drankje, zonder toeters en bellen. Zuigelingen iets anders als voedsel geven dan borstvoeding is risicogedrag. Het vergroot de kansen dat die kinderen allerlei ziektes of aandoeningen krijgen. Soms is het nodig. Soms moet je de risicovollere keuze maken. Dat is niet anders, maar doe het dan wel zo zorgvuldig mogelijk.
Patelarou, E., Girvalaki, C., Brokalaki, H., Patelarou, A., Androulaki, Z. and Vardavas, C. (2012), Current evidence on the associations of breastfeeding, infant formula, and cow's milk introduction with type 1 diabetes mellitus: a systematic review. Nutrition Reviews, 70: 509–519. doi: 10.1111/j.1753-4887.2012.00513.x
Eurolac Flits! met label of zoekterm diabetes, suiker, zoet, Voldemort. Deze links leiden naar een lijst met blogs met dit label, klik op de plaatjes in de linkerzijbalk voor meer verhaaltjes.

Luchtje

Foto: Ashley Greene als Alice Cullen en Kristen Stewart als Bella Swan bespreken luchtjes in The Twilight Saga: New Moon
Soms heb je van die dingen, daar zit een luchtje aan. Op het eerste gezicht kan het goed lijken, maar bij nadere beschouwing, of liever gezegd: bij nadere besnuffeling, riekt het. Noem mij een misantroop, maar ik vind het hele Serious Request gebeuren dit jaar steeds meer een luchtje krijgen. Begrijp me niet verkeerd: ik ben helemaal voor het voorkomen dat kinderen onnodig dood gaan. En ik vind ook dat er meer mensen zouden mogen zijn die zich daarvoor inzetten. Maar ik denk ook dat het eerlijker is om gewoon geld te geven omdat je dat wilt en niet omdat er allerlei acties voor worden ondernomen. Waarom niet gewoon geld geven aan hulporganisaties die zich toch al inzetten voor de bescherming van kinderen wereldwijd? Waarom moeten daarvoor eerst een stel kerels exhibitionistisch in een soort hongerstaking gaan? En ten tweede is het een ongekend werkzame manier voor allerlei leveranciers om reclame te maken en te werken aan het oppoetsen van het imago. Een zuivelfabrikant? Werkelijk? Tuinen we daar in, dat dat gaat helpen om kinderen gezond te laten overleven in de Afrikaanse bush? Daar zit toch echt een luchtje aan hoor. Een heel zuur melkluchtje.

Ik geef al jaren structureel aan bepaalde goede doelen. Ik ga niet zeggen welke en hoeveel ze van me krijgen. En ik ga ook niet meer geven als u meer bij mij koopt. En verder houd ik me liever gewoon bij mijn eigen vak. Daar kan ook best wel eens een luchtje aanzitten. Maar dan letterlijk. Had ik het enkele dagen terug over de kleuren van moedermelk, nu wil ik het eens hebben over de geur van melk en van melk die al eens binnen is geweest. Want wat die baby in- en uitgaat, man-man, dáár kan een luchtje aan zitten.

Moedermelk heeft een heel eigen specifieke geur. De geur van moedermelk, van colostrum meer precies, en de geur van de uitscheiding van de kliertjes van Montgomery (die pukkeltjes op de tepelhof) en de geur van vruchtwater hebben dezelfde componenten en dezelfde feromonen. Het reukvermogen is waarschijnlijk bij het pasgeboren kind het best ontwikkelde zintuig, samen met de tastzin, en het kind herkent de geur van zijn moeder en haar melk als horend bij die van het vruchtwater. Door telkens aan zijn handjes te ruiken en proeven (geur en smaak vullen elkaar aan) en dan met zijn neus de omgeving te scannen, volgt hij als een speurhond het spoor naar de borst en de tepel. Naar voedsel, bescherming, warmte en veiligheid. Naar huis.

De geur van elke moeder, haar vruchtwater en haar melk, is anders en een kind van nog geen dag oud kan de geuren van zijn eigen moeder al onderscheiden van die van andere moeders. De baby zelf heeft ook een heel specifieke geur en moeders herkennen die geur ook te midden van andere geurtjes. Daarvoor is het wel nodig dat zij er goed kennis mee hebben kunnen maken. Kindjes worden dus liever voorlopig nog niet gewassen en schoongepoetst als ze geboren zijn, want dan valt er weinig meer te ruiken. Het ruiken van haar kind, vooral zijn hoofdje, ondersteunt het spel van hormonen, reflexen en instincten bij een pasgeboren moeder. Wanneer moeders en baby’s intensief met elkaar hebben kunnen kennismaken en zich elkaars geur eigen gemaakt, is het onwaarschijnlijk dat kinderen ongemerkt bij een verkeerde moeder kunnen worden gelegd. (Natuurlijk zou dat geen overweging hoeven zijn, wanneer kinderen nooit buiten moeders arm-reikwijdte en blikveld worden gebracht.)

Melk neemt makkelijk luchtjes aan, dat weet iedereen die wel eens een niet afgesloten pak of kan melk in de koelkast heeft laten staan. Ook de geurstoffen, natuurlijk of kunstmatig, die een moeder met haar eten en drinken binnenkrijgt, komen heel makkelijk in haar melk. Dat hoeft helemaal gen probleem te zijn, maar kinderen merken dat verschil wel. Onderzoek heeft aangetoond, dat heel kleine baby’s al een voorkeur hebben voor melk met een knoflook geur. Andere geurtjes worden dan weer minder gewaardeerd, zoals bijvoorbeeld biergist. Nou kan ik me daar wel wat bij voorstellen, want dat ruikt, tja, alsof er een luchtje aan zit.

Moedermelk die al in de baby is geweest kan er langs twee kanten weer uitkomen. Over het algemeen ruikt het dan nog steeds niet erg onaangenaam. Uitgespuugde moedermelk ruikt weliswaar zurig, maar eerder fris-zuur dan vies-zuur. De melksuikers worden na het drinken omgezet in melkzuur. De eiwitten in moedermelk zijn voornamelijk wei-eiwtten en die worden bij het verteren ook wat zurig (caseine wordt eerder bitter-achtig). Die zuren zorgen ervoor dat uitgespuugde, halfverteerde moedermelk eerder wat yoghurt- of karnemelk-achtig ruikt dan de meer bedorven lucht die we meestal met overgeven associëren.

Melk die de maag langs de meer voor de hand liggende route verlaat en die na verdere vertering in de darmen langs de andere kant het lichaam verlaat heeft zo zijn eigen specifieke luchtje. Ook hier geldt weer dat de melkzuurbacteriën en andere darmflora-bewoners zorgen voor een fermentatie die geen onaangename feces geur veroorzaken. Dit geldt alleen als die darmflora mensenmelk te verteren krijgt. Melk van andere dieren of uit de fabriek geeft een heel andere luiervulling en die ruikt wel degelijk onaangenaam. Al is het niet waar de keuze voor de ene of de andere voeding mee zal staan of vallen, het is toch mooi meegenomen dat borstvoeding geven je een half jaar stinkende luiers verschonen bespaart.

Zeer sterke geurstoffen kunnen niet alleen de uitscheidingen van de moeder parfumeren, maar soms zelfs die van de baby, waardoor moeder drie keer plezier kan hebben van één portie asperges. Soms kan de inhoud van de luier ook uitermate onaangename luchtjes verspreiden als er alleen gewone moedermelk is gedronken. Een overdaad aan suikers in de melk bij een relatief kleine hoeveelheid vet (suiker-vet onbalans) kan voor sterke gisting in de darm zorgen. De darminhoud gaat borrelen en schuimen en krijgt een aparte kleur en geur. De ontlasting wordt groen, soms een soort gifgroen, en gaat scherp-zuur stinken. Van dat scherpe zuur dat je krijgt in een pot of fles zoete vloeistof die goed dicht was en is gaan gisten. Die walm die eruit vliegt als je het opendoet en die je bijna knock-out slaat. Dat dus.

Eurolac Flits! met label geur, suiker, smaak, schuim . Deze links leiden naar lijsten met bijdragen met deze labels. Klik op de plaatjes in de linkerzijbalk voor meer verhaaltjes.
Mennella A, Beauchamp GK: Maternal Diet Alters the Sensory Qualities of Human Milk and the Nursling's Behavior. Pediatrics 1991; 88:4 737-744

Leestip

De melk van alle zoogdieren is afgestemd op de speciale behoeften voor groei en ontwikkeling van elke species. De manier van groeien en van zich ontwikkelen en de eisen voor het overleven van de soort in het algemeen en van het jong in het bijzonder bepalen de aanwezigheid van de diverse nutriënten en de verhouding van die nutriënten in de melk. Zo hebben kuddedieren melk met een hoog gehalte in proteïnen en calcium, om snelle en sterke skeletgroei mogelijk te maken, zodat de jongen met de kudde mee kunnen vluchten bij een roofdieraanval. Zeezoogdierjongen moeten zo snel mogelijk een dikke laag isolerend vet hebben en krijgen daarom moedermelk met een extreem hoog vetgehalte te drinken. En zoogdieren die hun jong in een nest of hol verstoppen hebben een vrij geconcentreerde voeding met een relatief hoog gehalte aan eiwitten en vetten, terwijl dieren die hun jong met zich meedragen juist een zeer ongeconcentreerde melk hebben met weinig proteïnen, maar relatief veel koolhydraten.
Lees verder op eurolac.net ... 

In het bijna dagelijkse blog Eurolac Flits! besteed ik met terugkerende regelmaat aandacht aan de samenstelling van moedermelk, want de magie van moedermelk blijft een onuitputtelijke bron van verwondering. De links hieronder verwijzen naar blog entry's met het label melk, moedermelk, suiker, vet. Na het aanklikken van de link verschijnt een pagina met een lijst van verhaaltjes met de bovenste zichtbaar en de volgende aangeduid met een plaatje in de linker zijbalk. Klik op het plaatje voor eht bijhorende verhaaltje. Fijne leesdag!

Dubbel D

Foto: Stephen Moyer als  Brutus  en Richard Gere als Paul Shepherdson  in The Double
Een oproep voor blog-entry titels leverde de volgende voorstellen op: meanderen, historie, hysterie, normvervaging, nipplegate en Dubbel D. Intrigerende titels, waarvan deze keer de Dubbel D aan de beurt is.
De inzender van de titel Dubbel D had daarbij zelf waarschijnlijk een stukje over borstvoeding met een groter dan de middelmaat boezem in gedachten. Dubbel D is een vreemde behamaat; het is, behalve AA (wat kleiner dan de kleinste is, dus eerder gehalveerd dan verdubbeld), de enige verdubbelde maat. Er voor komen A, B, C en D en na DD gaat het verder met F, G, H, I, … . Voeden met een ruime boezem kan een uitdaging zijn, omdat je als moeder moeite kunt hebben om goed te zien wat je aan het doen bent. Er circuleren allerlei adviezen voor meer of minder ingewikkelde constructies met borstenkussentjes en borstendraagdoekjes, maar dat schiet allemaal niet erg op. Het is een hoop gedoe elke keer om je zodanig te installeren dat je enigszins comfortabel kunt voeden. Veel logischer is het om eerst zelf gemakkelijk te gaan zitten of liggen of bankhangen, dan te kijken waar de borsten en de tepels ongeveer zijn en welke kant ze op wijzen en dan de baby daar en zo neerleggen dat hij er zonder acrobatische toeren uit te halen bij kan. Baby legt zichzelf aan en moeder voelt of het goed zit, als ze het niet kan zien. Over borstenmaten zal ik een andere keer verder uitweiden.
Dubbel D kan natuurlijk nog allerlei andere betekenissen hebben. Ik kreeg zelf direct een associatie met Dubbel Diabetes. En met Dubbel Doen. En ook met Double Dutch, wat niet extra-Nederlands betekent maar ‘onzintaal uitslaan’, dubbeldwaas zeg maar. De diabetes link, en daarmee de andere associaties, werd aangeprikt door een artikel over onderzoek naar prenataal kolven door zwangeren met diabetes (Soltani&Scott, 2012). In deze retrospectieve studie werd gekeken naar het prenataal afkolf gedrag van zwangeren met diabetes 1, 2 of 3 en de uitkomsten op zwangerschapsduur en gezondheid van het resulterende kind. Er werd een verband gevonden tussen prenataal kolven en een iets kortere zwangerschapsduur (net iets te vroeg versus net binnen de ondergrens van normaal) en een iets hogere incidentie van opname op een special care afdeling voor pasgeborenen.
Oppervlakkig gezien lijkt dit het einde van het advies om al voor het kindje geboren is colostrum te verzamelen om bijvoeden met kunstvoeding te voorkomen. Maar wie even verder kijkt zal gelijk zien dat een verband geen oorzakelijk verband hoeft te zijn. Of misschien is het oorzakelijk verband omgekeerd en is het grotere risico juist de reden geweest dat sommige vrouwen gingen afkolven en anderen niet. Pas als je zoiets van te voren opzet en vrouwen (zowel diabetica als niet-diabetica) willekeurig indeelt in groepen die wel of niet kolven, kun je iets zinnigs uit de uitkomsten opmaken. Maar wat mij eigenlijk meer prikkelt is de onderzoeksvraag en dan vooral de daarbij horende vooronderstelling. De vooronderstelling is dat baby’s van zwangeren met diabetes van welk type ook standaard bijvoeding nodig hebben. Het idee is dat, omdat de baby tijdens de zwangerschap grote hoeveelheden glucose heeft gekregen, hij suikertekorten zal krijgen na de geboorte als hij het met enkel colostrumvoedingen aan de borst moet doen. Deze vooronderstelling rammelt aan alle kanten.
Een kind dat net werd geboren verkeerd in een transitiefase. Zijn volledige systeem moet omgebouwd worden van een intra-uterien waterwezen bestaan naar een zelfstandig functionerend bestaan buiten het moederlichaam. Zijn ademhaling moet worden opgestart, zijn bloedsomloop omgekeerd, zijn spijsvertering en temperatuurregulatie opgestart, zijn suikerhuishouding ingesteld. Dit is een gigantische operatie, minder spectaculair om te zien dan de geboorte, maar zeker niet minder spectaculair in prestatie. Gelukkig wordt de baby geleverd met noodsystemen om deze transitieperiode goed te doorstaan. Het lichaam van zijn moeder is een belangrijk onderdeel van het noodsysteem, dat de baby voorziet van warmte, voedsel en veiligheid. Een ander noodsysteem is een tijdelijke andere bron van energie: ketonen. Wanneer een volwassen mens overgaat op ketonen voor energie is er iets niet goed, voor een pasgeboren baby is het de goed werkende noodaggregaat die gebruikt wordt om de tijd te overbruggen tot zijn glucose huishouding op gang komt.
Zolang de baby nog in zijn moeder woont heeft hij geen insuline nodig om suiker te verteren, hij lift mee op de vertering van zijn moeder. Insuline wordt tijdens het voorgeboortelijk bestaan dan ook voornamelijk als groeihormoon gebruikt. Direct na de geboorte begint de ombouw van dat systeem en wordt insuline ingeroosterd voor de suikervertering. Tijdens dat omzettingsproces worden zijn hersenen van brandstof voorzien door ketonen. Dit houdt in dat bij elke pasgeboren baby de suikerspiegels heel erg laag zijn. Baby’s van diabetische moeders, moeders met zwangerschapssuiker en andere moeders: allemaal lage tot zeer lage bloedglucose waarden. en dat hoort zo, dat is volkomen normaal en gezond.
Dat hele dubbele gedoe met bijvoeding voor baby’s, puur op basis van het feit dat hun moeder diabetica is, of omdat de baby een hoog geboortegewicht heeft, is dus dubbel dom. Zeker bijvoeden met kunstvoeding is Dubbel Dom, want kunstvoeding en vooral kunstvoeding bovenop borstvoeding is een majeure risicofactor bij het ontregelen van de insulinewerking en daarmee een van de belangrijke factoren bij het ontstaan van diabetes op steeds jongere leeftijd. Dom ook, omdat onderzoek van meer dan een Dubbel Decennium gelden al aantoonde dat kinderen die a-symptomatisch zijn niet routinematig voor bloedglucose hoeven te worden geprikt en al helemaal geen routinematige bijvoeding nodig hebben. Drie Dubbel en Dwars Dom is het om die bijvoeding, als je die al geeft, in wijd uiteen liggende grote porties te geven die de insuline als in een achtbaan laten rondracen.
Je moet natuurlijk ook niet het noodlot tarten en het kind zodanig behandelen dat het wel een energie tekort moet krijgen: bij zijn moeder vandaan halen, maar af en toe eten geven, alleen laten en in de stress laten schieten. Dat zijn namelijk allemaal energievreters en daar kan de ketonen-cateraar niet tegenop. Kinderen die bij hun moeder blijven, in direct lichaamscontact, zo mogelijk met voornamelijk direct huidcontact, die om de haverklap en dan nog eens een slokje colostrum kunnen nemen als ze er toch naast liggen, die niet zichzelf zes slagen in de rondte hoeven te stressen omdat ze alleen zijn en die geen energie misbruiken om zichzelf warm proberen te houden, die kindjes hebben maar weinig extra energie nodig. En dat beetje energie wordt geleverd door de ketonen, in afwachting van het op gang komen van zijn suikerhuishouding. En dan is dat hele onderzoek naar prenataal afkolven zinloos, want er is over het algemeen helemaal geen bijvoeding nodig.
Soltani H, Scott AMS: Antenatal breast expression in women with diabetes: outcomes from a retrospective cohort study. International Breastfeeding Journal 2012, 7:18

Borstvoeding gist

Foto: De familie Shrek: ‘’Beter Buiten dan Binnen’’, aldus Shrek als hij darmgas loslaat of zijn kinderen boeren.
Dag 5 van een blogweek ‘’Wereld Borstvoeding Week’’ waarin telkens een synoniem van het WBW thema de inspiratie vormt
Borstvoeding bruist en bruisen kan ook een gevolg zijn van gisten. Het bruisende schuim van bier en sprankelende wijn is het gevolg van het vergisten van suikers, waarbij alcohol en koolzuur vrijkomt. Wanneer tijdens het gistingsproces zuurstof bij het gistende mengsel komt, komt er bij het vergisten van de suikers azijnzuur, melkzuur of methanol vrij. Maar ook dat bruist door het gisten. In melk zit suiker, in mensenmelk zit zelfs veel suiker. Dat kan dus ook vergisten. Hoewel ook een manier van verteren is vergisting eigenlijk een vergissing als het op het verwerken van moedermelk in de darm aankomt. Het is de bedoeling dat melk zonder bruisende, borrelende bubbels wordt verteerd; dat is namelijk veel aangenamer voor de jonge darmpjes en hun eigenaar.
De darm is gevuld met legers van bacteriën en gisten die werken aan de vertering van het voedsel. Ze breken grotere voedseldelen in kleinere en zetten onopneembare bestanddelen om in opneembare bestanddelen. Daarnaast worden er in de darm ook specifieke verterende eiwitten, enzymen, gemaakt die speciaal zijn afgestemd op de verschillende hoofdbestanddelen van melk. Veel voedingsmiddelen bevatten ook al van die enzymen. Het enzym lipase richt zich op het verteren van lipiden ofwel vetten en lactase is het enzym dat lactose ofwel melksuiker afbreekt. Lipase en lactase in de melk en in de darm zijn in evenwicht met elkaar en afgestemd op de gemiddelde hoeveelheden melkvet en melksuiker die met de voeding binnenkomen. De voedselmassa verteert dan netjes binnen de daarvoor geldende tijd, niet te snel en niet te langzaam, en de darmpassage verloopt vlot en soepel.
Wanneer de verhouding tussen vetten en suikers verschuift, vooral als dat in de richting van een overdaad aan suikers en minder tot geen vet is, dan is de voorziene aanvoer van lactase ontoereikend en blijft er vooralsnog te veel suiker in de darminhoud waar nog niets mee gebeurt. Die suikers zitten in een overvolle wachtkamer. De gisten in de darmflora liggen altijd op de loer naar beschikbaar voedsel. Suikers in de wachtkamer zijn uitstekend voedsel voor gisten. Voor gisten is het feest als de wachtkamer vol met suikers is. Een bruisend feest, mag je wel zeggen. Als de vertering van lactose door lactase vergeleken kan worden met een nauwkeurig en scherp snijdend koksmes, dan is vertering door gisten een milkshakemachine. Dat borrelend bruisende feest van de gisten is een regelrechte krampramp voor de baby. Behalve bubbels in de buik leidt dat vergisten ook vaak tot de gewelddadige lancering van overvloedige, stinkende, schuimende en vreemd gekleurde bagger in de luier, soms tot ver buiten de luier.
Borstvoeding bij mensen is bedoeld om in frequente kleine hoeveelheden genoten te worden. De verhouding tussen met name suikers en vetten is dan ideaal, omdat de borsten leger blijven en daardoor vettere melk bevatten. De hoeveelheid lactose is redelijk stabiel, want dat is noodzakelijk voor het onderhoud en de ontwikkeling van de hersenen. Wanneer voedingen aan de borst groter worden (door een over-enthousiaste melkaanmaak of doordat de voedingen verder uit elkaar liggen) bevat de melk minder vet en in verhouding (maar ook absoluut door het grotere volume) meer tot veel meer suiker. Sommige baby’s gaan door die grote hoeveelheden melk spugen. De maag houdt ook niet van overvulling en kiepert het teveel zonder pardon retour afzender. Maar kindjes met een dappere maag nemen het wel op en transporteren die suikerrijke melk naar de darm. Daar beginnen dan het gistfeest en de darmkrampramp.

Zoet

Foto: Reese Witherspoon als Melanie Smooter en Josh Lucas als Jake Perry in Sweet Home Alabama: zoet is goed
Moedermelk is zoet. En vaak ook vet. Zoet en vet zijn de smaken en mondsensaties waar mensen door worden aangetrokken en het zijn de grootste factoren in de wereldwijde obesitas epidemie. Snelle gewichtstoename in de eerste levensmaanden en -jaren laat een verhoogd obesitas risico zien en kinderen die op een goede manier borstvoeding krijgen groeien in de eerste levensmaanden sneller dan kinderen die kunstvoeding krijgen.  Zo doorredenerend zou je tot de conclusie kunnen komen dat kinderen die volop borstvoeding krijgen, genieten van die heerlijk zoetvette zaligheid, voor zichzelf een overgewichtige toekomst scheppen. Maar dat is een conclusie die niet getrokken kan worden, want uit andere onderzoeken blijkt dat kinderen die volop borstvoeding krijgen juist minder risico lopen om later te dik te worden. Dat soort onderzoeken zijn over het algemeen cohort onderzoeken, waar mogelijk ook nog allerlei andere factoren meespelen, zoals sociaal-economische status en opleidingsniveau van de ouders. Mensen die wat meer pessimistische kijk hebben op de rol van borstvoeding vinden dat je bij zulke onderzoeken er niet van uit kan gaan dat het vooral aan de borstvoeding ligt. Maar enkele weken geleden promoveerde Emanualla De Lucia Rolfe op haar onderzoek naar een betrouwbare meting van buikvet. Buikvet is de bron van het overgewichtskwaad, en wel, om heel precies te zijn, niet het onderhuidse vet om de buik, maar het vet dat onder de buikspieren en om de organen heen ligt. De Lucia Rolfe heeft nu een methode ontwikkeld om met echografie op een betrouwbare manier te bepalen hoeveel buikvet er is en of dat onderhuids vet is of diepe buikvet van het foute soort. De methode werd uitgetest op baby’s, kinderen en volwassenen en bleek in alle gevallen betrouwbaar te zijn. Al testend werd ook duidelijk dat bij kinderen die wel borstvoeding krijgen tussen 3 en 12 maanden veel minder van het slechte diepe buikvet hebben dan baby’s die dat niet krijgen. Ligt het toch aan wel of geen borstvoeding, die uitkomsten in vroegere cohortstudies. De uitkomsten komen ook overeen met andere dingen die we al wisten. Bijvoorbeeld het groeipatroon van kinderen die borstvoeding krijgen of andere voeding is anders. Kinderen die een kunstmatige vervanging krijgen groeien in de eerste maanden vaak minder hard, maar blijven in hetzelfde tempo doorgroeien , waardoor ze na 3-4 maanden harder groeien dan kinderen die de borst krijgen. En vanaf drie maanden komt juist dat verschil in aanwas van diep buikvet aan de orde. Al deze puzzelstukjes die op hun plaats vallen en het plaatje steeds completer en dus herkenbaarder maken zouden ertoe moeten leiden dat de advisering over zuigelingenvoeding op veel consultatiebureaus zou  moeten veranderen. Al te vaak schiet men nog in een paniekmodus als volledig borstgevoede kindjes na drie maanden flinke groei plotseling in een veel gematigder tempo gaan groeien. Vaak wordt al snel de fles met kunstvoeding klaargezet voor ‘’als dat zo doorgaat’’. Terwijl de moeders van kunstgevoede kindjes die na drie maanden doorgaan met het aankweken van diep buikvet worden toegejuicht vanwege hun zo geweldig groeiende baby. Wat ik me nu afvraag is of die kunstgevoede kindjes dat buikvet aankweken vanwege het soort melk dat zij krijgen of vanwege de manier van toediening. Kinderen die met de fles worden gevoed hebben vaak minder voedingsmomenten per etmaal maar met een groter volume. Mijn theorie is dat die manier van voeden in elk geval een factor is bij latere te grote gewichtstoename, doordat die manier van voeden leidt tot een gewoonte van snelle, grote maaltijden, waarbij de maag steeds verder wordt opgerekt. Zodat op den duur alleen oversized porties nog genoeg zijn. Maar of dat bij kindjes tot een jaar ook al zo zou werken? Ik weet het niet. Ik denk dat de vreemde eiwitten, de andere suikers en vetten ook een belangrijke rol zullen spelen. Maar ik kijk toch uit naar een onderzoek waarbij een groep kinderen de fles krijgt op de traditionele manier en een groep die op borstmanier geflest wordt.
Eurolac Flits Suiker en vet
De Lucia Rolfe E: The Epidemiology of abdominal adiposity:Validation and application of ultrasonography to estimate visceral and subcutaneous abdominal fat and to identify their early life determinants. Dissertatie. (2012)

Gaatjes

Foto: vissende grizzlybeer-peuter; als de melk van zijn moeder zijn tanden zou aantasten zou het nooit wat worden met dat vissen.
Algemeen wordt aangenomen dat borstvoeding geven kan leiden tot tandbederf wanneer kinderen na de eerste maanden ‘’nog steeds’’ borstvoeding krijgen en wanneer dat ook nog eens tot in het tweede of zelfs –houd je vast- derde levensjaar gebeurt. Want we weten inmiddels door grote voorlichtingscampagnes allemaal dat hele dagen lurken aan een babyfles en nog eten of drinken nadat je ’s avonds je tanden hebt gepoetst detrimenteus is voor de gezondheid van het gebit. En iedereen ‘denkt’ te weten dat wat geldt voor flessen kunstmelk ook geldt voor borstvoeding. Want is niet die fles gewoon een alternatief voor de borst waar alleen een beetje andere melk inzit? En daar gaan we dus massaal de fout in. Zowel de melk is diagonaal verschillend als wel als de manier van toediening. Moedermelk op zich is geen tandbederf veroorzakend voedsel, zelfs niet met die grote hoeveelheid suiker die er in zit. Sterker nog, door de actieve bacterie dodende eigenschappen is het zelfs een beschermer voor tandbederf. Suiker maakt namelijk niet de tanden kapot, maar de bacteriën die van die suiker leven. Suiker (en andere koolhydraten) in combinatie met de cariës bacterie Streptococcus Mutans veroorzaken de verzuring van het milieu in de mond waardoor het glazuur wordt aangetast. Moedermelk bevat antistoffen tegen S Mutans en de vorm waarin suiker in moedermelk zit, lactose, is een vorm waarmee bacteriën niet zo gek veel kunnen. De manier van toediening, het drinken aan de borst, is ook een en al bescherming. Een actief aan de borst drinkend kind krijgt namelijk de melk achter in de mond, bijna in de keelholte gespoten, terwijl de melkstroom uit een fles voornamelijk voor in de mond, rondom het gebit binnenkomt. Het actieve drinken aan de borst stimuleert de afscheiding van speeksel, een andere belangrijke afweer tegen cariës bacteriën, terwijl het drinken uit een fles zo weinig mondactiviteit vraagt, dat er ook weinig speeksel vrij komt. Tot slot geeft zuigen aan een flessenspeen een sterk verhoogd risico op veranderingen in de vorm van de mond- en neusholte, waardoor neusademen moeilijker wordt. Door de mond ademen droogt de mond uit, waardoor de aanwezige bacteriën niet meer uit de mond worden gespoeld.
Ondanks de beschermende werking van moedermelk en de techniek van drinken aan de borst krijgen ook kinderen die borstvoeding krijgen soms gaatjes in de tanden. Maar dat komt dus niet door borstvoeding op zich. Antropologisch en evolutionair bekeken is het natuurlijk volkomen onlogisch dat het voedsel dat nodig is voor overleving en dat ook de belangrijkste bron is voor calcium waar de tanden mee worden opgebouwd, tegelijkertijd cariogeen zou zijn. En vergelijkend met alle andere zoogdieren zien we dat dit dan ook bij geen enkel ander zoogdier voorkomt. Er moet dus een andere factor in het spel zijn. En die blijkt er ook te zijn. Een onderzoek in Zweden (Bankel et al, 2011) wees uit dat van alle verwachte cariës bevorderende factoren (inname suikerhoudende drankjes, aanwezigheid van S Mutans in het speeksel en nachtelijke borstvoeding) in de onderzochte 2 en 3 jarigen alleen de inname van gesuikerde drankjes statistisch significant was bij de voorspelling van de aanwezigheid van cariës. De bacterie alleen kan met borstvoeding geen kwaad, het is de toevoeging van suikers die het verval van de integriteit van het gebit inzet.
Brian Palmer, DDS, dé expert op het gebied van mondgezondheid en borstvoeding, over cariës en borstvoeding
Meer Eurolac Flitsen over cariës
Meer Eurolac Flitsen over het gebit

De evidentie bewijzen

Foto: Emily Deschanel als Dr. Temperance "Bones" Brennan en haar team in Bones, waarin ze altijd op zoek is naar wetenschappelijk bewijs
Mijn vaste lezers zullen het al wel hebben opgemerkt: ik heb een haat-liefde verhouding met wetenschap. Ik ben geen gelovig mens, dus dingen moeten voor mij waarneembaar of aantoonbaar zijn om waar te kunnen zijn. De Wetenschap gaat ervan uit dat alleen dat wat door wetenschappelijk onderzoek bewezen is ook waar is. Uitkijkend op mijn winterse tuintje zie ik dat er nog groene blaadjes aan sommige planten zitten, groene, oranje-rode en rood-bruin tot zwarte rozenbottels en bruin-verdorde uiteinden aan het siergras. Dat is een accurate waarneming; er mankeert niets aan mijn ogen dat niet met een bril of lenzen is op te lossen en ik ben niet kleurenblind. Ik ga er dus van uit dat dat een waarheid is. En u, lezer, zult mij op mijn woord moeten geloven. Waarschijnlijk doet u dat ook, want dat zijn de kleuren die je in dit jaargetijde, met meer vocht en hogere temperaturen dan gemiddeld in deze tijd van het jaar, kunt verwachten te zien. Deze waarheid is dus een beredeneerbare waarschijnlijkheid, maar kan niet door wetenschappelijk onderzoek worden bewezen. Ik kan foto’s maken, maar wie zegt u dat ik daarmee niet ga manipuleren, of dat de kleurfilter juist is of dat de weergave op uw computerscherm hetzelfde is als wat ik door mijn raam voor me zie? Maar u heeft ook geen wetenschappelijk bewijs nodig, want als ik nu uitkijk op een tuintje en daarin staan planten, dan is het naar alle redelijkheid en waarschijnlijkheid een correcte kleurweergave die ik u in woorden heb gegeven. de evidentie heeft geen bewijs nodig. (De andere kant van mijn verhouding tot de Wetenschap, het uitvoeren van onderzoek en daarmee dingen lijken te bewijzen die in alle redelijkheid niet kunne  waar zijn, bewaar ik voor een andere keer.)
En zo zit ik dan te kijken naar een artikel dat op basis van de titel veelbelovend leek: De invloed van borstvoeding en lage met suiker gezoete frisdrank inname op obesitas bij Hispanische peuters (USA). Nu wisten we al uit andere onderzoeken dat kinderen die borstvoeding krijgen en dan vooral kinderen die de eerste zes maanden exclusief borstvoeding krijgen meer kans hebben op een normale gewichtsontwikkeling en dat geen of kort of weinig borstvoeding krijgen leidt tot een aanmerkelijk verhoogd risico van obesitas later in de kindertijd en als volwassenen. Het is ook al lang en breed duidelijke dat hoe meer gesuikerde frisdrank je drinkt hoe groter je risico van overgewicht. Ik was erg benieuwd hoe daar nu nog nieuw onderzoek nieuwe inzichten in kon bieden. Maar dat kon dus niet, het evidente werd, met de beste wetenschappelijke methodes, bewezen. Minder borstvoeding gaf dikkere peuters. Meer gesuikerde frisdrank gaf dikkere peuters. En  --tromgeroffel en aanzwellende violen – hoe minder borstvoeding in combinatie met hoe meer gesuikerde limonade gaf de dikste peuters. Jòh, écht. Je meent het. 

Alleen werd het natuurlijk zo gebracht dat veel borstvoeding en weinig limonade tot voordeel leidt, in plaats van dat het risicovolle gedrag als zodanig werd benoemd.

Suiker en vet

Suiker en vet staan in de huidige voedingskundige inzichten in een kwaad daglicht als veroorzakers van de pandemische vormen die obesitas aanneemt. Voor jonge kinderen echter zijn suikers en vetten waardevolle voedingsstoffen, vooral als ze in moedermelk zitten. Moedermelk is niet van constante kwaliteit. De verhouding tussen met name vetten en suikers kan per voeding, per dag en per moeder sterk verschillen. Een verschuiving in de verhouding suikers-vetten ten gunste van de suikers kan resulteren in darmkrampen, onrust tijdens en tussen de voedingen, huilen en overmatige stoelgang. Een te ruime hoeveelheid lactose in verhouding tot het aanwezige vet resulteert in een stormachtige vertering in de darm en een relatief te kort aan het lactose-verteringsenzym lactase. Daardoor blijft een deel van de lactose onverteerd, waardoor het een voedingsbodem wordt voor gisten. Gistende suikers leiden tot gasvorming en daarmee tot de darmkrampen en volumineuze, stinkende, schuimende en vaak groene ontlasting. Onrust en krampjes leiden tot vaker voeden en bij ontoereikend management tot nog meer suikerrijke vetarme melk en een verergering van de symptomen. De verstoorde suikervertering kan leiden tot ofwel zeer snelle gewichtstoename (als toch en groot deel van de lactose wordt opgenomen en er erg veel gevoed wordt) ofwel te langzame groei (als de verstoorde vertering leidt tot verminderde opname). Een goed borstvoedingmanagement leidt tot een optimale melksamenstelling. Het veelvuldig en volledig legen van de borsten leidt tot een grotere totale melkaanmaak en tot een hoger vetgehalte. Samen leidt dit tot optimale groei en ontwikkeling. Frequente, laag volume voedingen met een relatief hoog vetgehalte dragen bij tot het algemene welbevinden van het kind en kan klachten als overmatig spugen en darmkrampen voorkomen. Kleinere voedingen leiden tot een mindere belasting van de maag; vettere voedingen tot een rustiger verwerking van de voeding in de darmen. Op de lange termijn helpt het wennen aan kleine, frequente voedingen aan het in stand houden van een gezond honger- en verzadigingsmechanisme en helpt het een patroon van overvoeding en daaruit voortvloeiende ziekten voorkomen.

Lees meer:

van veldhuizen-Staas CGA: Samenstelling van moedermelk: suiker en vet

van veldhuizen-Staas CGA: Vet in moedermelk: functie, waarde en bepaling