Viezigheid

Foto: Clint Eastwood als Harry in Dirty Harry (1971) Vies en nog dodelijk ook.

De wereld en alles erop en eraan zit vol met viezigheid. Ik zeg wel eens dat de mens de dominante soort op aarde is, maar eigenlijk zijn de microben en aanverwante kleine kriebelaars dat. Men gaat er van uit dat het leven op aarde is ontstaan in de vorm van eencelligen, bacteriën en kompanen. Veel daarvan hebben als taak dood organisch materiaal op te ruimen, maar anderen maken dat organische materiaal dood. De ene viezigheid is de andere niet en sommige viezigheid heb je nodig om te kunnen overleven, zoals de vriendelijke friemelaars in je darmen en op je huid. Naast als die organische viezigheid, die er gewoon hoort en er van nature is, is er ook een boel anorganische viezigheid die er niet van nature hoort en die wij er zelf hebben neergelegd. Chemische verontreiniging van ons leefmilieu (en het leefmilieu van alle andere vormen van organisch bestaan) is een ernstige bedreiging voor het voortbestaan van het leven op aarde.

Reststoffen van de vervaardiging, vervoer en afvalverwerking van dingen die wij in elkaar knutselen, vaak op basis van aardolie, zitten in ons grondwater en in de lucht. Wij, en alle andere organismen, ademen dat in. Het slaat neer op de gewassen op de aarde en in het oppervlakte water en wordt daar opgegeten en gedronken door planteneters op het land en in het water. Die planteneters worden vervolgens opgegeten door alleseters en vleeseters, die daarmee een veelvoud binnenkrijgen van al die anorganische viezigheid die elk van de prooien eerst heeft genuttigd. Hoe hoger in de voedselketen hoe meer aval er in het lichaam wordt opgestapeld.

Dat consumeren van chemisch afval gaat al enkele generaties achter elkaar door en elke generatie begint met al een iets grotere bodem van afval. Moeders hebben tegen dat zij voor het eerst zwanger worden al een aardige voorraad anorganische giftige ballast opgebouwd en zij geven dat via de placenta door aan hun ongeboren kind. Vruchtwater is haast een soep van chemicaliën. Kinderen in de embryo- en foetusfase zijn erg gevoelig voor verstoringen in de ontwikkeling zoals die welke door milieuvervuilende stoffen worden veroorzaakt. Allerlei soorten afwijkingen komen tegenwoordig steeds vaker voor. Vaak wordt dat toegeschreven aan vitaminen- en mineralentekorten bij de moeder, maar er zijn ook volop aanwijzingen dat de chemische soep in hun bloed en vruchtwater ook een niet te verwaarlozen factor is.

Behalve in vruchtwater zitten al die afvalstoffen ook in moedermelk. Daaraan wordt veel meer ruchtbaarheid gegeven dan aan de aanwezigheid ervan in vruchtwater. Voor een deel komt dat omdat moedermelk veel makkelijker te verkrijgen is voor onderzoek dan vruchtwater. Voor een flink komt het ook omdat men denkt dat moedermelk makkelijker te vervangen is. Het is niet voor niets dat in Nederland veel van het onderzoek naar vervuiling in moedermelk is gedaan door een professor met strakke banden met de kunstvoeding industrie. Uit een stuk van Cattaneo (2013) blijkt duidelijk dat de aanwezigheid van ongewenste anorganische stoffen in moedermelk niet betekent dat we beter geen of minder borstvoeding kunnen geven. Behalve die vervelende viezigheid bevat moedermelk namelijk ook veel beschermende stoffen, waardoor de impact van de viezigheid minder is. In kunstvoeding zit ook veel viezigheid en geen bescherming.

Wat vooral ook niet moet worden gebagatelliseerd is de invloed van kunstvoeding op de vervuiling van het milieu. In een eerder blog schreef ik: 

‘’Het maken, verpakken en vervoeren van kunstvoeding voor baby’s in de VS alleen kost per jaar 32 miljoen kW aan energie en voegt jaarlijks 550 miljoen blikken, 86000 ton metaal en 364000 kg papier toe aan de afvalberg. De kunstvoeding industrie verdient hieraan zo veel dat zij in de VS per kind per jaar $30 kunnen uitgeven aan promotie van hun vervuilende en voor de meeste kinderen onnodige product, terwijl de Amerikaanse overheid per kind per jaar slechts $0,21 uitgeeft aan de promotie van borstvoeding. Zou het in Nederland en België erg anders liggen?’’

 en ergens anders: 

‘’Om kunstvoeding te maken is melk nodig van koeien die ofwel grasland gebruiken of waarvoor arealen landbouwgrond nodig zijn voor het verbouwen van voer. De koeien produceren grote hoeveelheden afval in de vorm van mest en gas. De melk moet per vrachtwagen naar de fabriek worden vervoerd, waar veel energie en water worden gebruikt om de melk te ontvetten en drogen, er zijn grondstoffen nodig voor de toevoegingen. Vervolgens zijn er grondstoffen nodig voor de verpakking, waaronder papier, plastic en metalen. Opnieuw vrachtwagens en mogelijk ander gemotoriseerd vervoer naar de winkel. Om klaar te maken en te voeden zijn schoon water en energie nodig en flessen en spenen (die ook in fabrieken werden gemaakt van kunststoffen, verpakt in plastic en papier en vervoerd met vrachtwagens). Uiteindelijk komen de verbruikte verpakkingen in de afvalhoop en maar een klein deel ervan zal worden gerecycled. […] Vrouwen die borstvoeding geven, worden gemiddeld vele maanden later pas weer ongesteld. Dat scheelt bergen tampons of maandverbanden (die ook allemaal gemaakt worden van schaarse grondstoffen in energie en water verbruikende fabrieken, worden verpakt in plastic en papier en met gemotoriseerd vervoer naar de winkels worden getransporteerd) in de afvalberg. Vrouwen die later ongesteld worden, zijn ook pas later weer vruchtbaar. Dat kan een flinke schep hormonen schelen die niet hoeven te worden geslikt en uitgeplast.‘’ 

Al die viezigheid draagt bij aan de viezigheid in vruchtwater en moedermelk. Voor de kinderen die nu in baarmoeders groeien en moedermelk drinken gaat het niet meer helpen, maar voor volgende generaties moeten we toch echt serieus aan de gang om een schoner leefmilieu te krijgen. Als we doorgaan zoals nu, hebben niet eens meer de vieze kriebelaars en friemelaars nodig om ons dood te krijgen. Dirty Harry, dat zijn wij zelf.

IBFAN verklaring over chemicaliën in kindereten. Op: Een veilig nest<http://eenveilignest.nl/ibfan-verklaring-over-chemicalien-in-kindereten/> oktober 2013.
Cattaneo A( with input provided by members of IBFAN's working group on chemical and microbiological contamination of infant feeding products): IBFAN Statement on Infant and Young Child Feeding and Chemical Residues. (2013)

Genezen

Foto: Kourtney Kardashian kolft met de hand melk af op het been van haar zus Kim Kardashian voor het verlichten van haar eczeem.

Levende wezens staan bloot aan allerlei vormen van dysfunctie als gevolg van verwondingen en invasies door ziekmakers. Het lichaam van elk levens wezen heeft ook zelfgenezende vermogens. Veel planten groeien gewoon verder als er een stuk wordt afgesneden, zoals mensen merken als ze opnieuw hun grasveld gaan maaien. Sommige dieren kunnen ook nieuwe lichaamsdelen laten aangroeien als ze een stuk aan een aanvaller moesten prijs geven. Alle dieren, inclusief de mens, hebben een afweersysteem om infecties en andere aanvallen van ziekmakers af te weren. Soms is weten wat je moet eten of doen om van een ziekte of infectie af te raken onderdeel van dat zelfgenezende vermogen. Honden en katten eten bijvoorbeeld gras als ze misselijk zijn. Grazers weten instinctief welke kruiden ze op een bepaald moment nodig hebben.

Mensen hebben eveneens in de miljoenen jaren van hun bestaan geleerd welke planten goed werken bij welke ziekten en aandoeningen. In alle windstreken, in alle klimaten en op alle plaatsen waar mensen leven, groeien planten met geneeskrachtige werking voor een diversiteit van aandoeningen. De kennis daarvan is overgegaan van moeder op dochter, van sjamaan op leerling, van generatie op generatie. Nieuwe planten en nieuwe ideeën werden uitgetest door ervaren genezers. De kennispoel is schier oneindig als je alle traditionele kennis over gezondheid en ziekte bij elkaar zou optellen. Met de opkomst van de moderne wetenschap en het commercieel vervaardigen van geneesmiddelen is deze kennis eerst in onbruik geraakt, vervolgens werd het afgedaan als obsoleet en tot slot werd het van tafel geveegd als kwakzalverij. Dat doet aan de waarheid en de werkzaamheid van natuurlijke geneeskunde niets af, alleen wordt het niet meer geloofd. Want wie wordt er nu helemaal rijk van plantenmiddelen? Moderne geneesmiddelen zijn vooral heel gezond voor de fabrikanten, en dan vooral hun portemonnee. Deze fabrikanten zijn er heel erg goed in geslaagd om de medische wereld en overheden ervan te overtuigen dat zij ook gezond zijn voor de mensen en dat niet-commerciële middelen, waarvoor geen claims zijn gekocht gevaarlijk zijn.

Bovenstaande uitleg verklaart waarom u bij de producten in mijn webwinkel geen beschrijvingen zult vinden over waarvoor ze te gebruiken zijn en wat de werking is. U zult om diezelfde reden ook geen verwijzingen vinden naar artikelen die die werking verklaren. Dat is voor uw eigen bestwil, hoor! Het is naar verluid ter bescherming van de onnozele consument om niet zomaar van alles op de verpakking van een middel te zetten als dat niet eerst volgens de gouden standaard van onderzoek bewezen en middels een duur gekochte claim bevestigd. Het feit dat dat middel al duizenden generaties lang voor bepaalde doelen en met succes werd gebruikt doet hier absoluut niet ter zake. Waarschijnlijk was die werking gewoon het resultaat van massahysterie of epidemische placebowerking.

Wat ik wel kan doen is u vertellen over een krachtig natuurlijk geneesmiddel, dat u niet bij mij of iemand anders kunt kopen. U kunt het zelf maken of u kunt het krijgen van iemand die het zelf maakt. Het is een middel dat zeer geschikt is voor heel jonge kinderen, zelfs te vroeg geboren kinderen verdragen het goed en reageren er goed op. Het bestrijdt een groot deel van alle bekende bacteriën, virussen en schimmels, zet het eigen immuunsysteem aan om optimaal te werken en het is absoluut vrij van ongewenste bijwerkingen. Het kan in- en uitwendig worden toegepast en kan nooit worden overgedoseerd. Bij een te lage dosering is het effect minder goed, maar het kan geen kwaad. Er zijn geen meldingen van resistentie, noch van allergische reacties. Een enkele keer kan het voorkomen dat er een ongewenste contaminatie in zit, maar dat is eenvoudig te verhelpen door een kleine aanpassing in het productieproces. Voor een optimaal effect krijgen pasgeboren kinderen dit middel als enige voedsel in de eerste zes maanden van hun leven en in de jaren daarna als belangrijk onderdeel van hun dagelijks menu.

Dit middel heeft al laten zien werkzaam te zijn tegen infecties van het maag-darmstelsel en de luchtwegen, tegen obesitas, diabetes, sommige vormen van kanker, hart- en vaatziekten, osteoporose en chronische darmaandoeningen. Bij uitwendig gebruik is het een effectief middel bij het bestrijden van oog- en oorinfecties, huidinfecties en eczeem, en bij kleine verwondingen. Op deze pagina's wordt dit middel in al zijn diversiteit en brede inzetbaarheid diepgaand besproken.

Raadsel

Foto:  Alan Davies lost als Jonathan Creek lastige raadsels op in Jonathan Creek (1997–2013)

Mensenmelk voor mensenkindjes en koeienmelk voor koeienkindjes. Het zo simpel en een waarheid als een koe, maar dat blijkt in de praktijk niet altijd evident. Op Facebook circuleert een foto van een aapje aan de borst (bij zijn moeder) met als tekst iets als: ‘’Haar vriendin zei mijn moeder dat ik te oud werd voor borstvoeding en dat ze mij zebramelk moest gaan geven. Ik heb de bitch de boom uitgeduwd.’’ We zouden het idee een babyaapje van de borst te halen en vervolgens zebramelk te voeren absurd vinden. Of een ijsbeerjong over te laten gaan op elandenmelk. Elke zoogdiersoort heeft melk voor de eigen jongen die met de grootste zorg is ontworpen en samengesteld om precies te voldoen aan alle specifieke behoeften van die jongen van die specifieke soort. Soort specifiek dus. Elke bioloog die het zout in zijn pap waard is zal je bevestigen dat het over het algemeen geen goed idee is om een zoogdierjong niet-soort-specifieke melk te geven. Voor geen enkel zoogdier komt er een moment dat de melk van zijn eigen soort niet meer goed genoeg is en melk van een andere soort nodig is.

Zoogdierjongen hebben melk nodig. De melk van hun eigen moeder of van een andere moeder van hun eigen soort. Zodra die melk van de eigen moeder niet meer volstaat wordt deze eerst aangevuld en op de juiste tijd volledig vervangen door het voedsel dat de volwassen dieren van de soort eten. Niemand zal op het idee komen om bij honden, paarden of walrussen te gaan onderzoeken of de soorteigen melk voordelen heeft boven de –aangepaste- melk van een andere soort. Evenmin gaat men onderzoeken of borstvoeding naast gezinsvoedsel voordelen heeft boven melk van een andere soort in combinatie met gepureerd gezinsvoedsel met toegevoegde vitamines. Dat zijn absurde ideeën en het geld voor een onderzoek niet waard. Toch worden dit soort onderzoeken aan de lopende band gedaan bij één bepaalde zoogdiersoort, de mens.

Als men nu zou onderzoeken of er veilige alternatieven zouden zijn voor kinderen die om een of andere zeldzame reden geen melk van hun eigen of een vervangende mensenmoeder kunnen krijgen, dat zou ik van harte toejuichen. Voor het overgrote deel van de kinderen is moedermelk of humane donormelk uitstekend geschikt, precies zoals het is. De Amerikaanse organisatie van kinderartsen heeft een duidelijk statement over de aanbevolen voeding voor jonge kinderen: een half jaar uitsluitend borstvoeding en dan borstvoeding naast geschikte andere voeding tot minstens de eerste verjaardag of zolang al moeder en kind samen willen. De WHO heeft een vergelijkbare aanbeveling, maar dan tot minimaal twee jaar. De Nederlandse Vereniging voor Kindergeneeskunde heeft geen stellingname. Het enige dat de NVK over borstvoeding te melden heeft is dat als een kind bijvoeding nodig heeft op medische indicatie (het zegt er niet bij wat dan medische indicaties zijn) dat dan voor kinderen met een familiehistorie van allergie gekozen kan worden voor een hypoallergene voeding. Het hele idee van menselijke melk als optie na moeders eigen melk komt niet in ze op.

Voor kinderen die te vroeg geboren worden ligt het ietwat minder simpel. Afhankelijk van de zwangerschapsduur hebben zij een meer aangepaste voeding nodig. De natuur heeft hier ten dele in voorzien: kinderen die na ruim 30 weken zwangerschap worden geboren krijgen van hun eigen moeder een aangepaste premature melk. Mits zij er voldoende en voldoende vaak van krijgen groeien, gedijen en ontwikkelen zij daar prima op. Diezelfde natuur heeft nooit voorzien dat wij kinderen in leven kunnen houden die nog veel vroeger dan dat worden geboren. Die zeer kleine te vroeg geborenen hebben een nog meer aangepaste voeding nodig dan hun moeder zelf maakt. Wat er precies anders moet is niet helemaal duidelijk, dus leveren de verschillende fabrikanten allemaal een net andere formulering. De grootst overeenkomsten tussen alle ‘’moedermelk versterkers’’ is dat zij zijn gemaakt op basis van koemelk en dat zij  niet veilig zijn. Dat koemelk gebaseerde voeding gevaarlijk is, is nu door onderzoek van Christofalo et al duidelijk gemaakt. In hun (weliswaar kleine) onderzoek bleken kinderen die  een dieet van uitsluitend speciale prematuren kunstvoeding kregen een significant langere periode afhankelijk waren van parenterale voeding (36 versus 27 dagen) en dat zij 7 keer vaker NEC ontwikkelden dan kinderen die menselijke melk kregen. Van de kinderen met NEC moest in de kunstvoeding groep en dat van hen 20% daarvoor moest worden geopereerd, in vergelijking met geen van de kinderen uit de humane melk groep.

From the American Academy of Pediatrics: Policy Statement: Breastfeeding and the Use of Human Milk. Pediatrics 2012; 129:3 e827-e841; published ahead of print February 27, 2012, doi:10.1542/peds.2011-3552
Cristofalo EA, Schanler RJ, Blanco CL, Sullivan S, Trawoeger R, Kiechl-Kohlendorfer U, Dudell G, Rechtman DJ, Lee ML, Lucas A, Abrams S: Randomized Trial of Exclusive Human Milk versus Preterm Formula Diets in Extremely Premature Infants. The Journal of pediatrics 22 August 2013
NVK-standpunt inzake bijvoeding tijdens de eerste levensdagen
(Dit standpunt is in eerste instantie geformuleerd door de sectie kinderallergologie van de NVK in januari 2007. De NVK-secties gastro-enterologie & voeding en neonatologie, alsmede de NVK-commissie Voeding, hebben dit standpunt onderschreven, waarmee het sinds juni 2007 een NVK-standpunt is.)

Dingetjes

Foto: Broer en zus Jake Gyllenhaal en Maggie Gyllenhaal spelen broer en zus Donnie en Elizabeth Darko in Donnie Darko (2001), waarin Donnie te maken heeft met missende of extra stukjes in zijn denken.

‘’Er zitten dingetjes in het eten.’’ Dat was voor een paar van mijn kinderen reden om het niet meer te lusten. In eten horen geen dingetje te zitten. Pitjes, velletjes, stukjes, dingetjes. En gelijk hebben ze. Eten is een min of meer gladde substantie, of het bestaat uit stevige brokken, maar er zitten geen dingetjes in. In moedermelk zitten ook allerlei dingetjes. Stofjes die voeden en stofjes die beschermen en een heleboel dingetjes die niet iets speciaals, maar ook geen kwaad doen, en soms ook dingen die wel kwaad (kunnen) doen.

Moedermelk wordt gemaakt uit het bloed van de moeder. Beter gezegd: het bloed is het voertuig voor alle dingetjes die samen moedermelk vormen. Dat zijn onder andere witte bloedcellen en alle afweerstoffen die constant door moeders eigen lichaam patrouilleren. De echte nutriënten in melk (de voedingsstoffen: eiwitten, vetten, koolhydraten, vitamines, mineralen en sporenelementen) worden opgehaald vanuit de reserves van de moeder zelf. Sommige nutriënten worden direct aan de leveranciersingang bij de darmen opgehaald. Al die grondstoffen worden door een netwerk van steeds fijner wordende bloedvaten tot in de borst getransporteerd en via dunne membranen overgebracht van het bloed in de melkvormende cellen.

In het bloed zitten ook allerlei stoffen die niet perse in de melk hoeven te komen, maar klein genoeg zijn om makkelijk door de membranen heen te gaan. Dit zijn bijvoorbeeld smaak-, geur- en kleurstoffen uit het eten van de moeder. Die heerlijk knoflookgeur en dat prachtige zeewiergroen kunnen zomaar de melk geur, kleur en smaak geven. Ook bestanddelen van genotmiddelen zoals koffie, alcohol en drugs kunnen via het bloed in de melk komen. Hetzelfde geldt voor medicijnen, vergiften en milieuverontreinigende stoffen. Daar kunnen voedende moeders dus maar beter mee oppassen. Niet alleen voor hun kind, maar uiteraard ook voor zichzelf.

Moedermelk is zeker niet steriel, er zitten zelfs allerlei levende cellen en organismen in. Ook schimmels, virussen en bacteriën. Sommige daarvan zijn goedaardig en zorgen voor een gezonde mond- en darmflora. Andere zijn minder goedaardig of, onder geschikte omstandigheden, zelfs uitermate kwaadaardig. Toch zullen die laatste over het algemeen weinig kwaad kunnen, omdat ze vergezeld gaan van de bijbehorende beschermende stoffen. Op die manier werken ook de ziekteverwekkende bacteriën in moedermelk mee aan de opbouw van een evenwichtige darmflora en het ontwikkelen van een sterk eigen afweersysteem in het kind. Dingetjes in het eten hoeven dus niet echt slecht zijn, ook al lijkt het vies.

Op Facebook ontspon zich een discussie over wat een moeder die borstvoeding geeft zoal mag en moet eten of zeer beslist niet mag eten. De hele lijst do’s en don't's passeerde de revue, inclusief mijn commentaar:

Vrouwen die borstvoeding geven zijn net gewone mensen, die vrijwel alle gewone mensendingen mogen doen en elk normaal voedsel mogen eten. Er zijn maar heel weinig voedingswaren waarvan is bewezen dat ze kwaad kunnen voor de baby of waarvan de baby krampen zou krijgen, met uitzondering van allergenen in baby's met een allergische aanleg, die drinken bij een moeder die zelf een niet-intacte darm heeft (bijvoorbeeld door allergie, al dan niet onderkend). Eet normaal, eet wat je gewend was te eten in de zwangerschap en overdrijf nergens is, niet in de richting van veel, maar ook niet in de richting van helemaal weglaten.

Ik had natuurlijk ook nog dieper in kunnen gaan op de vraag waardoor krampjes dan wel worden veroorzaakt, maar dat was het topic niet. Ik had ook in kunnen gaan op het verschijnsel dat ge- en verboden inzake voeding voor de voedende moeder zeer cultureel bepaald zijn en soms elkaar regelrecht tegenspreken. Misschien dat ik die er nog een keer bijzet, om het geheel een beetje in perspectief te zetten. Maar de draad van het verhaal liep in de richting van echte dingetjes in de melk. 

Sommige mensen lijken er namelijk van overtuigd te zijn dat voedende moeders geen dingen mogen eten met kleine pitjes erin (zadenbrood of kiwi’s, bijvoorbeeld), omdat die dingetjes ofwel de tepeluitgangen zullen verstoppen ofwel de spijsvertering van de baby overhoop halen. Kijk, dán heb je het over dingetjes in je eten. Gelukkig is deze angst totaal ongegrond. De membranen tussen de darm en het bloed en tussen het bloed en de melk laten geen dingetjes door met een formaat dat met het blote oog of een leesbril te onderscheiden is. De deeltjes die wel doorgelaten worden, daarvoor heb je een goede microscoop nodig om ze te zien.

Hemd en rok

Foto: (vlnr) Bill Skarsgård  in Hemlock Grove (2013– ), Gustaf Skarsgård in zijn Hollywood debut The Way Back (I) (2010), Alexander Skarsgård  meest bekend van zijn rol als Eric Northman in True Blood (2008– ), maar hier naast zijn vader Stellan Skarsgård  in Melancholia (2011). De hele filmfamilie Skarsgård bestaat uit: Vader Stellan en zijn kinderen Bill, Alexander, Gustaf, Sam, Eija en Valter.

Het hemd is nader dan de rok. Een prachtige uitdrukking die aangeeft dat je familie meer voor je betekent dan buitenstaanders. Zelfs als die familie minder aardig is, ’t is toch je familie. Overigens is hier geen sekseverschil bedoeld, want de rok is een overkleed dat in vroeger tijden over het (onder)hemd werd gedragen door mannen en vrouwen. Het hemd lag dus op de huid, de rok was voor de buitenkant. Het hemd heeft huidcontact, zeg maar. De ene familie hangt meer aan elkaar dan de andere familie. Sommige families zijn zo nauw verbonden dat ze allemaal hetzelfde beroep hebben. Bijna de hele Zweedse familie Skarsgård (uitspraak: [ˈskɑːʂɡoːɖ]*) heeft een beroep in de filmindustrie. De meesten zijn acteur, maar sommigen zijn producer of werken in het muziek departement.

Familiebanden kunnen in overdrachtelijke zin worden gebruikt en duiden op werkgevers. De hand die voedt, is immers ook bijna familie. Zo is een lid van de wetenschappelijke adviesraad van het Zweedse voedingsbedrijf Semper AB (gespecialiseerd in kindervoeding en hypoallergene voeding) ook lid van het team van Romani Vestman (2013) dat onderzoek deed naar beschermende bacterie activiteit in mondjes van zuigelingen. Dit onderzoek was deel van een groter onderzoek onder 240 kinderen) naar de effecten van een nieuwe kunstmatige zuigelingenvoeding. Het doel van dit orale bacteriën onderzoek was dus niet de gezondheid van kinderen verbeteren, maar uitvinden wat de werking van moedermelk is om dat zo goed mogelijk te kunnen namaken. Het hemd (de fabrikant die het onderzoek betaalt) is nu eenmaal nader dan de rok (de kindertjes die gevoed moeten worden).

De sub-onderzoeksgroep bestond uit een ruime 130 kinderen, verdeeld in drie groepen (een te kleine groep voor significante resultaten, want per groep is een verschil van 1 kind al 2% van het geheel): borstvoeding, gewone kunstvoeding, verrijkte kunstvoeding. De resultaten maakten duidelijk dat er nog heel wat werk nodig is voor kunstvoeding maar kan beginnen te tippen aan borstvoeding. De hoeveelheden van de gezochte probiotische bacterie waren weliswaar in de verrijkte kunstvoeding groep dubbel zo hoog als in de standaard groep, maar nog altijd maar krap een derde van de borstvoeding groep. Borstvoeding is nog nader dan het hemd, het is de huid zelf; kunstvoeding is de overjas, na het hemd, de borstrok, het overhemd, de rok, het vest en het colbertje.

Een ander onderzoek (Cabrera-Rubio et al, 2012) vergeleek de bacteriën in moedermelk (colostrum, melk na een maand en na vijf maanden) en linkte dat aan maternaal BMI en manier van bevallen. De uitkomsten waren curieus en verdienen zeker nader onderzoek. De onderzoeksgroep in dit onderzoek was heel erg klein (N=18), dus het zal zeker nog herhaald moeten worden om aan voldoende aantallen te komen voor werkbare uitkomsten. Alle melkmonsters bevatten een diverse kolonisatie van allerlei bacteriën, inclusief enkele die gewoonlijk als pathogeen worden gezien. De melk van obese moeders bleek veel minder variatie in soorten bacteriën te bevatten dan die van moeders met een meer gemiddeld gewicht. Bij de manier van bevallen bleek dat de melk van moeders die een niet-medisch geïndiceerde keizersnede hadden (en niet die van moeders met een noodzakelijke keizersnede) ook een afwijkend bacteriebeeld vertoonde. Nou, dát is een hemd waar ik zo gauw geen mouw aan weet te passen.

Een N=18 met daarin vijf verschillende variabelen kan natuurlijk geen statistisch bruikbare gegevens opleveren. Want misschien is ook de reden voor de electieve versus non-electieve keizersnede nog wel een factor. Of misschien speelt de oorzaak voor het overgewicht wel een rol, of is het niet de obesitas, maar de opkomende diabetes of verminderde cardiovasculaire gezondheid, de beslissende factor. En misschien verdwijnen de vastgestelde verschillen wel helemaal als er grotere aantallen worden gebruikt en was dit gewoon toeval. Met 18 proefpersonen in 5 groepen, heb je drie of vier mensen in een groep. Een verschillende uitkomst in eentje ervan geeft gelijk een 25 tot 33% verschil. Per groep heb je toch minstens 100 individuen nodig om percentages niet op hol te laten slaan. Met minder kun je als onderzoeker aardig in je hemd komen te staan.

Romani Vestman N, Timby N, Holgerson PL, Kressirer CA, Claesson R, Domellöf M, Öhman C, Tanner ACR, Hernell O, Johansson I: Characterization and in vitro properties of oral lactobacilli in breastfed infants. BMC Microbiology 2013, 13:193 doi:10.1186/1471-2180-13-193. Published: 15 August 2013
Cabrera-Rubio R, Collado MC, Laitinen K, Salminen S, Isolauri E, Mira A: The human milk microbiome changes over lactation and is shaped by maternal weight and mode of delivery Am J Clin Nutr 2012 96: 3 544-551; First published online July 25, 2012. doi:10.3945/ajcn.112.037382
*) ‘’Alexander Skarsgård’’ door Zweden uitgesproken

Volop Veilig Voedsel

Foto: Vandaag jarig: Katie Leung, speelde slechts drie rollen tot nu, waarvan Cho in de Harry Potter serie verreweg de bekendste is. Zij is, zou je kunnen zeggen, awesomeness in disguise, net als moedermelk.

Veilige melk
Voor vrijwel elk kind is borstvoeding direct aan de borst de beste voeding en zorg die hij of zij kan krijgen. Om allerlei redenen is dit voor sommige kinderen kort- of langdurig niet mogelijk en zij hebben afgekolfde melk van hun eigen of een ander moeder nodig. Vers afgekolfde melk die niet is behandeld is de eerst optie. Deze melk bevat nog alle vitaminen en alle immunologische factoren. Als de melk bewaard moet worden zal er altijd enig verlies zijn van voedingswaarde en afweercapaciteit, afhankelijk van de duur en temperatuur van bewaren en het materiaal van de container. Veel instellingen weigeren het gebruik van rauwe melk vanwege angst voor infectierisico’s. Donor melk, maar soms ook moeders eigen melk, moet dan worden gepasteuriseerd voor het aan een kind mag worden gegeven. Pasteurisatie wordt meestal gedaan via de Holder methode (63°C gedurende 30 minuten). Dit vernietigt alle pathogenen, maar ook een flink deel van de beschermende factoren. En andere pasteurisatie methode, genaamd Flash Heating of high-temperature short-time (HTST) pasteurization (72°C gedurende 16 seconden) blijkt in verschillende onderzoeken in Europa, Afrika en Noord Amerika een veilige manier te zijn om veel pathogenen te vernietigen, maar een groot deel van de immunologische vermogens te behouden. Bij Flash Heating wordt de melk in en glazen houder in een pan koud water gezet, die vervolgens aan de kook wordt gebracht en direct van het vuur wordt gehaald. Dit maakt het en veilige en eenvoudig manier voor pasteurisatie thuis. 7 december 2010

en

Meer Mama Melk
Door de eeuwen heen hebben vrouwen bepaald soorten voedsel gebruikt om hun melkproductie te ondersteunen. Wetenschappelijk onderzoek heeft inmiddels aangetoond dat vooral een accuraat borstvoeding beleid, inclusief frequent voeden en het gebruik van adequate technieken om de borsten goed te legen, zorgen voor een ruime melkproductie. Voedsel, daken, kruiden kunnen echter wel net dat beetje extra doen, al is het maar voor het vergroten van moeder’s zelfvertrouwen en haar welbevinden. Veel traditionele galactogogen van over de hele wereld zijn in te delen in de categorieën ‘’algemene weerstand verbeteren’’, ‘’darmfunctie verbeteren’’ en ‘’ijzer- en kalkhuishouden verbeteren’’. Allemaal dus gericht op heet beter functioneren van het moederlichaam. Producten die ergens ter wereld worden aanbevolen voor voedende moeders zijn onder andere anijs, biergist, hop, haver, mungboontjes (taugé-bonen), fenegriek, asperges, abrikozen, donkergroene bladgroenten, inclusief paardenbloemblad, noten zoals pecan noten, galega, melkdistel, gezegend distel, karwij, koriander, alfalfa.  6 december 2010

en

Hersenvoedsel
De hersenen ontwikkelen zich extra sterk tijdens drie periodes: de foetale fase, de zuigelingenfase en in de puberteit. Deze sterke ontwikkeling vraagt om goed voedsel. De opvatting dat de beter ontwikkeld intelligentie van borstgevoede kinderen vooral te danken zou zijn aan het feit dat met name intelligente moeders kiezen om borstvoeding te geven houdt niet echt stand. Enkele generaties terug, in de jaren ’60-’70 van de vorig eeuw, gaven hoogopgeleide vrouwen juist pertinent geen borstvoeding. Vetten zijn een belangrijk onderdeel van hersenvoedsel en dan met name de vetzuren. Moedermelk bevat de juist vetten en vetzuren voor een optimale ontwikkeling. Isaacs et al (inclusief dr. Lucas van de vroege prematuren en donormelk onderzoeken) vonden dat minimaal 50% moedermelk in het dieet van prematuren positief was gelinkt aan hogere verbale intelligentie bij adolescenten en bij jongens aan alle vormen van intelligentie. Dit onderzoek ondersteunt de vooronderstelling dat moedermelk hersengroei, en met name van de witte massa, stimuleert. Moeders kunnen hun melk nog gezonder maken voor de hersenontwikkeling van hun kind door te letten op wat zij eten en mogelijk supplementen te gebruiken. Omega 3 vetzuren kunnen hiervoor zorgen en daarnaast voor de moeder zelf zorgen voor een stabielere geestelijke gezondheid. Helland et al vonden dat maternale concentraties van n-3 zeer-lange-keten meervoudig onverzadigde vetzuren tijdens de zwangerschap van belang kunnen zijn voor later cognitieve functie.  5 december 2010

Isaacs EB, Fischl BR, Quinn BT, Chong WK, Gadian DG, Lucas A: Impact of Breast Milk on Intelligence Quotient, Brain Size, and White Matter Development. Pediatric Research 2010, 67(4):357-362.
Helland IB, Smith L, Blomen B, Saarem K, Saugstad OD, Drevon CA: Effect of Supplementing Pregnant and Lactating Mothers With n-3 Very-Long-Chain Fatty Acids on Children's IQ and Body Mass Index at 7 Years of Age. Pediatrics 2008 122: e472-e479
Akinbi H, Meinzen-Derr J, Auer C, Ma Y, Pullum D, Kusano R, Reszka KJ, Zimmerly K: Alterations in the Host Defense Properties of Human Milk Following Prolonged Storage or Pasteurization. Journal of Pediatric Gastroenterology & Nutrition 2010, 51(3):347–352
Terpstra FG, Rechtman DJ, Lee ML, Van Hoeij K, Berg H, Van Engelenberg FAC, Van't Wout AB: Antimicrobial and Antiviral Effect of High-Temperature Short-Time (HTST) Pasteurization Applied to Human Milk. Breastfeeding Medicine 2007, 2(1):27-33.
Chantry CJ, Israel-Ballard K, Moldoveanu Z, Peerson J, Coutsoudis A, Sibeko L, AbramsB: Effect of Flash-heat Treatment on Immunoglobulins in Breastmilk. J Acquir Immune Defic Syndr. 2009; 51(3):264–267.
Marasco, L. “Increasing Your Milk Supply With Galactogogues,” Journal of Human Lactation (24) 2008: 455‐56.
The Academy of Breastfeeding Protocol Committee: Protocol #9: Use of galactogogues in initiating or augmenting maternal milk supply. ABM 2004  
recept koekjes voor meer melk

Oceaan

Foto: Vandaag jarig: Sophie Winkleman, wellicht meest bekend als Zoey in  Two and a Half Men (2003– ) naast Ashton Kutcher en Charlie Sheen. Verder een veel gevraagde actrice voor gastrollen in detective series aan beide kanten van de oceaan.

Zo heb je een dag dat je niet weet wie te kiezen omdat er zoveel sterren een verjaardag delen, zo heb je er één waar niet valt te kiezen omdat het kennelijk een sterren onwelgevallige datum is. Vandaag is er een van die laatste. Het is als vissen in de oceaan: afhankelijk van de stroming en de tijd van het jaar hoef je maar een vangnet in zee te steken en je hebt wel wat, of er is van horizon tot horizon niets te bekennen dan een spierinkje hier en daar. De stukjes die in deze aflevering van de zomerspecial in de herhaling gaan  vormen samen een oceaan van moedermelk.

Soortspecifieke melk
Elk zoogdier krijgt als jong melk van zijn moeder en die melk is speciaal afgestemd op de behoeften aan groei en ontwikkeling van die soort. De melk is soort-specifiek. In de natuur zul je niet gauw een dier aantreffen dat de melk van een andere soort drinkt. Voor mensen is echter niets te gek en dus vind je hier en daar verweesde diertjes gezellig aan de borst bij moeders van heel andere soorten. Wij oogsten zelfs op grote schaal de melk van een andere soort om er onze eigen jongen mee te voeden. Mensenvrouwen melken om er en kalf mee te voeden zul je minder gauw zien, hoewel zangeres Pink er haar hand niet voor omdraait. Waarom zouden zoveel mensen er dan toch problemen mee hebben dat mensenkinderen melk van andere dan hun eigen moeder mensenmelk krijgen? 22 november 2010

en

Melk van een andere moeder
Borstvoeding is al sinds jaar en dag de preferente voeding voor zuigelingen, dreumesen en peuters. De WHO beveelt aan dat elk kind de 1e 6 maanden van zijn leven uitsluitend borstvoeding krijgt, en daarna borstvoeding naast geschikte andere voeding tot zijn 2e verjaardag of daar voorbij. Veel mensen vinden dit een moeilijk te volgen advies, want wat nu als een moeder geen borstvoeding kan of mag geven? Het antwoord is simpel: melk van een andere moeder geldt ook als uitsluitend borstvoeding. Door de hele geschiedenis van de mensheid heen hebben vrouwen elkaars kinderen de borst gegeven als dat zo uitkwam of noodzakelijk was. In lange perioden en verschillende culturen werd dit zelfs een beroep: vrouwen verhuurden zichzelf, eigenlijk hun borsten, om kinderen van andere moeders te voeden. Deze vrouwen werden min of voedster genoemd. De melk van een andere mensenmoeder is altijd geschikter voor een kind dan de melk van een ander soort, zoals al dan niet bewerkte koemelk. Dit geldt ook als het kind van de min van een ander leeftijd is dan het zoogkind. En als de melk van een moeder veilig is voor haar eigen kind is ze dat ook voor een ander kind. Als moeders elkaars kinderen voeden, zullen zij ook elk afweerstoffen aanmaken die voor beide kinderen speciaal zijn aangepast. 23 november 2010

en

Donormelk
Bloed geven en ontvangen is een gerespecteerd gebruik. De donor geeft vrijelijk van wat hij in overvloed heeft en redt een leven. Veiligheidsmaatregelen zorgen ervoor dat eventuele risico’s zo ver mogelijk worden uitgesloten. Orgaan donatie ligt voor sommigen wat moeilijker, hoewel er weinigen zijn die indien nodig een donororgaan zouden weigeren. Als het aankomt op donor-moedermelk worden meer neuzen opgetrokken en wenkbrauwen gefronst, dat heeft kennelijk een hoge ‘’Yucky-factor’’. Maar moedermelk kan ook levens redden. Als voedsel voor een kind die van zijn eigen moeder geen of onvoldoende melk kan krijgen, maar ook als medicijn voor kinderen en volwassenen. Voor couveuse kinderen is het veel veiliger om enkel menselijke melk (eventueel aangevuld met een versterker uit menselijke melk) te krijgen dan kunstvoeding of zelfs moedermelk aangevuld met andere, niet-menselijke melk of versterkers. De sterke immunologische factoren in moedermelk maken het ook een zeer werkzaam middel in de strijd tegen allerlei vormen van kanker. 24 november 2010

en

Melkzusters
Het delen van melk kan net als het delen van bloed via een georganiseerd systeem gebeuren (melkbank, analoog aan bloedbank), maar ook op veel informelere manieren. In Nederland hebben we sinds 6 jaar het Moedermelk Netwerk. Dit is in principe een database waarin donor- en vraag moeders aan elkaar worden gelinkt. De donormoeder moet een bloedonderzoek ondergaan dat lijkt op dat wat bloeddonoren krijgen. De eenvoudigste manier van melk delen is wanneer twee vrouwen die elkaar kennen, buren, zussen, nichten, vriendinnen, …) waar nodig elkaar kind voeden of hun melk kolven voor de ander. In het dorp dat de wereld sinds internet is is de pool om melkzusters te vinden vergroot. Op Facebook is een grassroots beweging aan de gang (‘’Eats on feets’’ analoog aan ‘’Meals on wheels’’- ‘tafeltje-dekje’) waar vragende en donerende vrouwen elkaar kunnen vinden. De oprichtster van FOW benadrukt wel het belang van het kennen van de donor op gezondheidsgebied om het overbrengen van ziekte via donormelk te voorkomen. 5 november 2010

Moedermelk Netwerk
Sophia Moedermelkbank (dit is inmiddels een verouderde link, omdat de Moedermelkbank verhuisd isnaar het AMC in MAsterdam. De nieuwe link is: Nederlandse Moedermelkbank
Eats on Feets (NL)
Sandra Sullivan S, Richard J. Schanler RJ, et al: An Exclusively Human Milk-Based Diet Is Associated with a Lower Rate of Necrotizing Enterocolitis than a Diet of Human Milk and Bovine Milk-Based Products. The Journal of pediatrics 2010, 156(4):562-567.
Megan Doyle: Use of Human Milk as Cancer Therapy; Breast Milk Helps Reduce Cancer-Related Symptoms. Apr 27, 2009 http://www.suite101.com/content/use-of-human-milk-as-cancer-therapy-a113100
Thorley V. Sharing breastmilk: wet nursing, cross feeding, and milk donations. Breastfeed Rev. 2008 Mar;16(1):25-9.
Binns CW, Fraser ML, Lee AH, Scott J: Defining exclusive breastfeeding in Australia. Journal of Paediatrics and Child Health 2009, 45(4):174-180
Thorley V: Breasts for hire and shared breastfeeding: wet nursing and cross feeding in Australia, 1900-2000. Health History. 2008;10(1):88-109.
Thorley V: Mothers' experiences of sharig breastfeeding or breastmilk co-feeding in Australia 1978-2008. Breastfeed Rev. 2009 Mar;17(1):9-18.
http://www.youtube.com/watch?v=HcmfHZuJe0E&feature=fvst
http://www.growingyourbaby.com/2008/08/27/kate-garraway-raises-the-cross-breast-feeding-issue-again/
http://www.metro.co.uk/news/40405-pig-suckles-milk-from-cows-udders
http://eco-health.blogspot.com/2008/09/got-breast-milk-interspecies-suckling.html
http://www.stuff.co.nz/life-style/blogs/four-legs-good/3083733/When-mum-is-a-different-species

Leuk

Foto: David Walliams als  Harvey Pincher  en Geraldine James als zijn moeder in Little Britain - Bitty 2

‘’Ik heb nog een leuk onderwerp voor een blog voor je,‘’ zei de collega tijdens een telefoongesprek over heel andere zaken. Omdat zij beroepsmatig sterk geïnteresseerd is in donormelk, houdt ze alle nieuwsberichten dienaangaande nauwlettend in het oog. In de afgelopen paar dagen was haar aandacht getrokken door een geheel nieuw fenomeen op haar specifieke vakgebied, donormoedermelk. Het gaat om jonge, meest armlastige, Chinese vrouwen die zichzelf verhuren als min of donormelkleverancier. Daar is toch niets vreemds aan, dacht ik nog, ik heb dat zelf ook al eens geopperd in het heetst van de oproer omtrent de kunstvoeding in en naar China. Maar het was duidelijk dat ik mijn aandacht de afgelopen dagen bij andere dingen had, want dat was niet precies waar het over ging. Wel min, of melkleverancier, maar niet voor baby’s. Welnee, zeg, stel je voor, die baby’s krijgen dure kunstvoeding uit Nederland. Nee, die melk, gekolfd of direct uit de bron, is voor volwassen mensen.

De werkelijke bron van het verhaal is niet zo 1-2-3 te achterhalen en daar ben ik na een half uurtje lezen en doorklikken maar mee gestopt. Want dat lezen was als een avontuur op zich. De meeste commentaren vinden het raar, gek of vies. Sommigen vinden het net zo verwerpelijk als prostitutie, anderen zien er een bewijs van uitbuiting van arme jonge vrouwen in of een uit de hand gelopen minderwaardigheidscomplex en regressie syndroom van overwerkte Chinese zakenlui. Nu zie ik niet zo direct wat er mis is met prostitutie (vooropgesteld dat het een vrijwillig gekozen en uitgeoefend beroep is) dus dat argument is niet ter zake doend. Uitbuiting van arme jonge vrouwen, dat weet ik nog niet zo net. Ze krijgen heel decent betaald voor zeer licht werk, ik zie daar de uitbuiting niet zo van. Dat argument van die mannen, tja, ik ben geen psycholoog, dus daar waag ik me niet aan. Een zekere decadentie zie ik er wel in, dat wel. En mogelijk ook een poging tot compensatie voor alles wat in de baby- en kindertijd werd gemist.

Waar ik gelijk over ga nadenken is de discrepantie in waardering van borstvoeding en moedermelk die er uit spreekt. Ongeveer een kwart van de Chinese baby’s krijgt borstvoeding. Driekwart van de ouders gaat er kennelijk van uit dat kunstvoeding op en of andere manier beter is, of dat borstvoeding onvoldoende waarde heeft om alles op alles te zetten het toch te geven ook al zijn de omstandigheden moeilijk (en dat zijn ze voor de doorsnee werkende vrouw in China). Ook de overheid ziet kennelijk niet dat investeren in borstvoeding voor dat ene kind dat een vrouw mag hebben ook waardevol is voor de maatschappij als geheel. Aan de andere kant zijn er dan die rijke mensen die denken dat moedermelk en aan de borst drinken zo waardevol zijn dat zij een vrouw een zeer genereus maandsalaris betalen om bij hen in huis te komen wonen en hun melk te kolven of hen aan de borst te laten drinken.

Zulke dingen lijken mijn hoofd in tweeën te scheuren. Wel, in drieën , eigenlijk, want ondertussen blijf ik denken aan de eigen baby van de voedster of melkgeefster. Die baby is waarschijnlijk bij zijn grootouders die veel van hem houden en heel goed voor hem zorgen en hem flesjes kunstvoeding geven. Moeder ondertussen verdient de kost door het vruchtgebruik van de rechtmatige erfenis van haar kind aan de hoogste bieder te verhuren. Dat geld verdienen is essentieel voor de toekomst van het kind, en tegelijkertijd berooft het hem van zijn geboorterecht.

De vraag blijft natuurlijk of die baby wel borstvoeding of op zijn minst de melk van zijn eigen moeder zou krijgen als zijn moeder een andere broodwinning had. Afgaand op wat ik links en rechts hoor over de Chinese werkomstandigheden bij laagopgeleiden vrees ik dat dan de inkomsten van zijn moeder lager zouden zijn en de kunstvoeding die hij kreeg van mindere kwaliteit, maar dat het niet waarschijnlijk is dat hij de borst zou krijgen. Wat dus het meest afkeurenswaardig is, is wellicht nog niet eens dat die zakenlui dit kopen of dat de jonge moeders het verkopen, maar de redenen waarom het voor veel moeders de beste keuze lijkt, of überhaupt een keuze kan zijn.

Wat het in elk geval niet is, is dat het op een of andere manier vies zou zijn. Vies is eigenlijk het drinken van melk uit de uier van een heel andere diersoort. Door kinderen en door volwassenen. Voor de volwassenen die de menselijke melk drinken is het in elk geval niet ongezond. Experimenteel wordt menselijke donormelk ook ingezet als therapeutisch middel bij mensen met bijvoorbeeld ziekten die het spijsverteringssysteem en/of het afweersysteem aantasten of onwerkzaam maken, infecties en huidaandoeningen (Lieberman, 2012). Dat is toch wel leuk aan dat hele verhaal.

*) Ik moest even googlen om het te vinden: ‘’Breastmilk Chinese businessmen’’ Let me Google That For You
Lieberman  T: Science News: Breastmilk is good for adults–yes, really!, 2012, Best for Babes

Klapkamille

Foto: Centaurs zoals verbeeld in de verfilming van de boeken over Harry Potter, tovenaar.

Terwijl ik dit schrijf, op de eerste dag van de zomer, kijk ik uit over mijn tuin vol met verregende pioen-klaprozen. En gewone klaprozen, en kamille. En bijen, die ondanks de dreigend donker worden hemel, druk doende zijn met het verzamelen van nectar en al doende het stuifmeel van bloem naar bloem verplaatsen. Met evenveel liefde als voor de gekweekte grote, dikke klaprozen, bezoeken de bijen de bescheiden gewone klaprozen en de kamille. Het stuifmeel nemen ze mee tussen de verschillende variëteiten en soorten. Dat geeft niet, als het stuifmeel niet past op de ontvangende bloem, wordt het gewoon genegeerd. Misschien proberen de beide variëteiten klaproos wel of ze passen. Dat mag, ik ben benieuwd of ik volgens jaar een tussenvorm in mijn tuin heb. Waar ik niet bang voor ben, is dat ik kamillerozen krijg of klapkamille. Want dat past zeker weten niet, ook al deponeren 100 bijen kamille stuifmeel op de klaprozen en 100 andere bijen klaproosstuifmeel op de kamille. En zo hoort dat ook.

Sommige mensen zien dat anders. Die proberen of ze de blauwdrukken van verschillende soorten niet over elkaar heen kunnen leggen en ze dwingen elkaar te accepteren. Of ze proberen stukjes van de blauwdruk uit te gummen en er een stukje van een andere voor in de plaats te plakken. Of alleen uitknippen, weg gooien en de randjes aan elkaar plakken. Het doel hiervan is niet om zomaar leuke nieuwe ontwerpen te maken, maar om producten te creëren die meer geld opleveren. Zoals bijvoorbeeld een heel erg heftig giftig onkruidbestrijdingsmiddel maken en dan het gewas dat je wel wilt behouden zodanig verknippen en beplakken dat het niet dood gaat van dat gif. Of een koe maken die menselijke componenten in haar melk maakt.

Van nature zal een koe nooit menselijke elementen in haar melk maken, want wat heeft haar kalf daar nu aan. Tenzij ze natuurlijk zou kruisen met een mens en een kind met menselijke genen zou krijgen. Maar dat kan niet. Want, net als bij het kamille stuifmeel op de klaproos stamper, zal mensenzaad in de koe worden genegeerd. En zo hoort dat ook. Koeien met mens eigenschappen of entiteiten die voor de helft (zeg alles vanaf de staart tot de aanzet van de hals) bestaan uit een dier en voor de andere helft (zeg vanaf de kruin tot net boven het bekken) een mens, horen thuis in de wereld van fabels en fantasy. Daar kun je leuke verhalen over schrijven, maar in het echt wil je ze niet tegenkomen.

Mensenmelk is melk die door een mens voor een mens wordt gemaakt. Net als koeienmelk melk is die door een koe voor een koe wordt gemaakt. Hetzelfde geldt voor geiten-, paarden-, kamelen- of ezelsmelk. Knutselen aan de melk, of aan het dier dat de melk maakt, verandert de melk nooit zodanig dat deze precies past bij een ander dier. Het idee dat dat wel mogelijk zou zijn hoort thuis in dezelfde wereld waarin centaurs en eenhoorns leven.

Eurolac Flits! met label of zoekterm genetische manipulatie, DNA,  soortspecifiek, moedermelk.

Lollipop

Foto: De Chordettes zingen Lollipop. Ook  Mika zingt Lollipop (Live - AOL), by islandrecords video's. De lollipop is in beide uitvoeringen niet precies bedoeld als onschuldig kindersnoepgoed.

Borstvoedend en moederend Nederland werd opgeschrikt door een bericht op NU.nl: Fabrikant maakt lolly met moedermelksmaak. Geïnspireerd door de komst van kinderen in de vriendenkring zag de fabrikant het als zijn plicht te komen met een lolly die krijsende kindjes tevreden zou stellen. Een snelle blik op de site Lollyphile geeft al gelijk aan dat deze lollyfabrikant zich niet primair richt op kindersnoepgoed, maar op meer ondeugend bedoelde volwassenen versnaperingen. Een beetje dubieus dus, dat bericht. Het gaat overigens enkel om een moedermelksmaak en de lolly's zijn niet van echte moedermelk gemaakt. Het zou ook erg moeilijk zijn om van echte moedermelk lolly's te maken die consistent dezelfde smaak hebben. Een van de belangrijkste opvallendheden van moedermelk is namelijk dat het nooit hetzelfde smaakt. Dr. Karleen Gribble vroeg in een onderzoek onder kinderen die al kunnen praten en aan  de borst zijn naar hun ervaringen met borstvoeding en moedermelk en met name ook de smaak ervan. De ondervraagde kinderen vergeleken de smaak van moedermelk met allerlei andere voedingsmiddelen, maar meestal beter smakend*.

Kunstvoeding is van gelijkmatige smaakkwaliteit: het smaakt altijd even onaangenaam**. Kinderen die geen borstvoeding of moedermelk krijgen, proeven bij elke maaltijd gedurende de eerste zes maanden van hun leven altijd maar één smaak. Kinderen die borstvoeding krijgen, krijgen een proefje mee van alle smaken voedsel die hun moeder eet. De vluchtige stoffen die smaak en geur bepalen gaan vrij gemakkelijk over in het bloed en vervolgens in de melk. Deskundigen gaan ervan uit dat dat ervoor zorgt dat die kinderen als ze aan vast voedsel gaan beginnen de smaken van het gezinsvoedsel al een beetje kennen en herkennen en dat ze daardoor minder problemen hebben met de overgang naar vast voedsel. Voorwaarde daarbij is natuurlijk wel dat dat voedsel het gezinsvoedsel is en niet een of ander ondefinieerbaar prutje uit een potje. Want die smaken net als kunstvoeding gelijkmatig matig.

Kinderen die met de gezinsmaaltijden mee eten en geen speciale kindermaaltijden voorgezet krijgen, hebben door de bank genomen minder eetproblemen. Kinderen die met plezier eten en veel smaken kunnen uitproberen, herkennen en leren kennen zijn ook minder waarschijnlijk kieskeurige eters. 

En over die lolly's, tja, een brullend en krijsend kind heeft zeker geen behoefte aan zoetigheid -met of zonder moedermelksmaak- om te stoppen met huilen en amok maken. Zo'n kind heeft liefde en aandacht nodig, begrip voor zijn ongelukkig zijn en de borst van zijn moeder.

Gribble KD: ‘As good as chocolate’ and ‘better than ice cream’: how toddler, and older, breastfeeders experience breastfeeding. Early Child Development and Care  2009 (179) 8:1067-1082. http://www.informaworld.com/10.1080/03004430701764176

*) Eerder besproken in Eurolac Flits! peuters vertellen over borstvoeding

**) Eerder besproken in Eurolac Flits!: Outrageously icky white stuff.

Melkvoeding

Foto: Schoolmelk in de jaren ’50-’60 van de vorige eeuw. Met een dikke laag room bovenop en een rietje door de aluminium dop gestoken. Toen we nog volop geloofden dat koeienmelk onontbeerlijk is voor mensenkinderen.

Een artikel over de wonderen van borstvoeding en moedermelk, geschreven door een onderzoeker uit de gerenommeerd groep van Hartman in Australië, op een site over melk. Gesponsord door diverse ondernemingen en productschappen uit de wereld van koeienzuivel, waaronder zuivelproductschappen uit Nederland, Australië, Nieuw Zeeland en Californië (USA) en Canada en één van ’s werelds leidende kunstvoedingsfabrikanten. De sponsors worden gepresenteerd met de aanmoedigende woorden: ‘’Onze sponsoren zijn gepassioneerd over melk en grote supporters van de melkwetenschappelijke gemeenschap.’’ Wat moet je daar nu mee. Dat zijn allemaal organisaties en ondernemingen die vooral zeer sterk geïnteresseerd zijn in koeienmelk en de economische aspecten daarvan. Ik krijg de sterke indruk dat de wetenschappers van de internetsite dat verwarren met wetenschappelijke interesse. Ik bedoel maar, waarom zouden koeienmelkmensen mensenmelk interessant vinden anders dan als model om hun geliefde koeienmelk commercieel interessanter te maken?

Toch is het een goed artikel. Echt een goed artikel, geschreven door iemand van wie de artikelen mij niet altijd tot een grote fan maken. Geddes heeft nog al eens de neiging de onderzoeksresultaten toe te schrijven naar een voordelig uitzicht voor de hoofdsponsor van de Australische onderzoeken, de kolvenfabrikant Medela. In dit artikel aait ze de sponsoren niet, integendeel, ze plaats in elk opzicht borstvoeding en moedermelk boven andere melkvoeding voor zuigelingen. Ze erkent zelfs dat drinken aan de borst meer aspecten tot recht laten komen dan enkel gekolfde moedermelk drinken. Ze compileert diverse onderzoeken van anderen tot een overzicht van aspecten die leiden tot een verhoogd risico van obesitas later door het rommelen met het eetlustgevoel van zuigelingen, namelijk kunstvoeding (of andere neit0humane melk) en niet aan de borst drinken. Vooral die laatste conclusie is, voor iemand die voor een flink deel van het inkomen afhankelijk is van een kolvenfabrikant, opmerkelijk te noemen.

Bij de rest van het artikel blijf ik me afvragen waar in het gras van de melkkoeien die adder zich verborgen houdt. Waarom zouden koeienzuivel belanghebbenden een artikel sponsoren dat hun product aan de kant zet als risicovol? Want de conclusies liegen er niet om: 

1. Borstvoeding op verzoek leidt tot succesvolle lactatie en betere eetlust controle.
2. Enkel in moedermelk aanwezige eetlust controlerende factoren zoals leptine, lijken de melkinname te reguleren bij borstgevoede kinderen.
3. De moedermelk eetlust controle factoren hebben waarschijnlijk invloed op fysiologische processen zoals de ontwikkeling van de hypothalamus en het ledigen van de maag.
4. De manier van voeden (rechtstreeks aan de borst of uit een fles) heeft invloed op de eetlust regulerende factoren, in de zin dat flesvoeding (= voeden met een fles, ongeacht de inhoud ervan) aanzet tot grotere melkconsumptie dan voeden aan de borst.

Dat is niet niks. Het is hiermee overduidelijk dat moedermelk uniek is, maar ook dat borstvoeding veel meer is dan een superieure melkvoeding. Het is het proces van het voeden en gevoed worden aan de borst dat de som van het geheel der delen exponentieel doet toenemen. Borstvoeding, dus moedermelk drinken direct aan de bron, in combinatie met het knuffelen en het gehele erbij behorende hormonale en neurologische pakket, is de norm voor het zorgen voor en voeden van het mensenkind. Dat biedt de beste basis voor het optimaal beschikbaar maken van het potentieel van het kind op het gebied van gezondheid, welzijn en ontwikkeling. Elk aspect dat uit dat pakket wordt weggenomen vermindert de kansen op het bereiken van het potentieel. Elk verwijderen van aspecten verhoogt het risico van een minder goede groei, ontwikkeling en gezondheid. Dus wel de melk, maar niet de borst geeft meer risico; niet de borst én niet de melk maakt de risico’s nog groter.

De enige redenen die ik kan bedenken waarom de sponsoren van deze site dit soort onderzoek publiceren op hun site is dat het om te beginnen zorgt voor goodwill en een feel-good boodschap (‘’Kijk ons toch eens goed bezig zijn en geheel belangeloos onze grootste concurrent steunen.’’). De andere is bedrijfsspionage. Want heel goed weten hoe de concurrent tot die fabuleuze resultaten komt is de de manier om je eigen inferieure product een makeover te geven, op te leuken en te upgraden. ’t Gaat hem evengoed niet worden, maar het houdt ze wel bezig.

Hassiotou F, Donna Geddes D:  How Breastfed Babies Control Their Own Appetite, International Milk Genomics Consortium. Opgeroepen 6/1/2013 7:49 PM

Klik op de labels hieronder voor lijsten met meer bijdragen over deze thema's.

Gast

Foto: Saoirse Ronan als Melanie Stryder wordt (door Max Irons als Jared Howe) in de ogen gekeken om te zien of zij een een mens is of een Ziel in The Host (2013)

Ieder mens denkt dat hij een individu is, een enkele entiteit, een autonome eenheid. Een individu, dat klopt, maar zeker geen enkele entiteit als in één geest in één lichaam. Dat lichaam wordt namelijk gedeeld met gasten. Veel gasten. Een heel universum vol met gasten. Die gasten nemen, gelukkig, niet de hoofdpersoon over, zoals in de film The Host (zie afbeelding) (op basis van het gelijknamige boek door Stephenie Meier). Daar blijft van de mens-persoon niets anders over dan een gastlichaam. De meeste gasten in het menselijk lichaam leven daar ongemerkt en ongestoord. Ze bevolken de huid, de slijmvliezen en het maagdarmstelsel met vele miljoenen soortgenoten en ander gespuis. Het overgrote deel van de gasten is onschuldig, onschadelijk en vaak zelfs behulpzaam in het beschermen van het gastlichaam. Maar er zitten ook types tussen die je liever kwijt dan rijk bent, of die alleen maar hun tijd beiden tot ze een kans zien de boel over te nemen.

De vaste gasten op de huid en in de darm noemen we flora, huidflora en darmflora (de officiële benaming is tegenwoordig microbioom, omdat flora strikt gesproken verwijst naar plantenleven). Zo’n flora bestaat uit een mengsel van allerlei meestal goedaardige micro-organismen, voornamelijk bacteriën, zo’n 1000 soorten (10 tot de 12de individuutjes in totaal) en een leuke verzameling gisten en schimmels. Deze vaste gasten helpen de eigen immuunwerking van de huid of zorgen dat er geen voedsel overblijft voor ziekmakende micro’s of jagen ze weg met chemische afscheidingen. Maar als ze het lichaam binnenkomen, bijvoorbeeld via wondjes, of als het gastlichaam een zwakke afweer heeft, kunnen ze zich ook tegen de gastheer of -vrouw keren en ziekmakend worden. Wanneer we de huid te vaak wassen of te rigoureus met antibacteriële zeep aan de gang gaan, vernietigen we ook de goedaardige flora en maken de huid kwetsbaar voor indringers. We wassen dan de huid ziek.

De darmflora bestaat uit 100 keer meer individuutjes en omvat ook voornamelijk allerlei soorten bacteriën, met daarnaast gisten en andere gekriebel. Het totale gewicht ervan is één tot anderhalve kilo. Sommige zijn commensalen (leven daar, doen hun eigen ding en bemoeien zich met niemand), maar de meerderheid is mutualistisch, dat wil zeggen tot beider gewin samenwerkend met het gastlichaam. Een heel belangrijke functie van de darmflora is het afbreken van voedingsstoffen tot een opneembare vorm en het aanmaken van bijvoorbeeld vitaminen die moeilijk uit voedsel of andere bronnen kunnen worden opgenomen. De belangrijkste functie van de darmflora is het leggen van de basis voor een goed werkend immuunsysteem en het gezond houden van de darm.

Net als bij de huidflora kunnen overigens goedaardige en behulpzame micro-organismen uit de darm op andere plaatsen tot ernstige ziekte leiden. Bij een verstoring van het evenwicht kunnen van oorsprong goedaardige organismen evolueren naar ziekmakende vormen of bestaande gecontroleerde ziekmakers kunnen hun kans schoon zien en amok gaan maken.

Naast de reguliere bewoners van het menselijk lichaam zijn er ook de opportunisten die een gezellig plekje zoeken voor het uitbaten van hun verstorende handel. Schimmels, parasieten en dergelijk volk verstoppen zich op onduidelijke plekken en in duistere hoeken en wachten af of zich een moment of een situatie voordoet om hun activiteiten uit te breiden. Bij parasieten op de huid zijn dat allerlei soorten vlooien en luizen bijvoorbeeld en in de darm onder andere de diverse vertegenwoordigers van de familie Worm. Dergelijke ongewenste en zeker ongenode gasten kunnen worden weggejaagd door het creëren van een omgeving waarin zij zich niet prettig voelen of door er met grof geschut op te schieten. Kinderen die borstvoeding krijgen bestrijden hen bij voorkeur met nog meer moedermelk.

Moedermelk bevat allerlei directe en indirecte manieren van afweer tegen ongewenste schimmels, bacteriën, virussen, en optimaliseert daarmee het tegen vermogen van het lichaam om af te rekenen met indringers. Moedermelk is het prototype van pre- en probiotica. Ook kinderen die niet of niet meer aan de borst zijn, hebben baat bij een dagelijkse portie, liefst verse, moedermelk. Bij huidproblemen kan de melk behalve gedronken worden, ook direct op de huid worden aangebracht. De vetten verzachten en de antibacteriële, antischimmel en antivirale aspecten bevechten een eventuele huidinfectie. De grotere kriebelaars kunnen worden weggevangen of met medicatie worden behandeld. Moedermelk op eczeem (weliswaar geen infectie of parasitaire aandoening) houdt de huid soepel en schoon en voorkomt (daardoor, en door het stillen van de jeuk) dat de huid kapot gaat (door bijvoorbeeld wrijven, schuren en krabben) en er een infectie bij komt.

(Klik op de labels hieronder voor lijsten met meer verhaaltjes over deze onderwerpen.)

Uitgestorven

Foto: Twee dappere Dodoos, waarvan wordt gezegd dat de soort te dom was om te overleven. Of te goed van vertrouwen.
Het is net een liedje dat maar in je hoofd blijft doordraaien, een refrein dat zich niet laat wegdrukken. ‘’Ja, ik wilde wel, maar ik kon geen borstvoeding geven.’’ En de toevoeging dat ik (of anderen zoals ik) moet ophouden met al die nare dingen over kunstvoeding te zeggen, want dat ze zich al schuldig genoeg voelen zonder dat ik het er nog eens inwrijf. Ze wilden heus, en hebben het geprobeerd, en de zuster en de dokter en de vroedvrouw en de buurvrouw hebben allemaal geholpen, maar het ging echt niet. Ze hadden niet genoeg melk, of het deed pijn, of er zat niks in, of de baby bleef maar huilen, nee, echt ze konden het echt niet. Echt waar niet. En ik geloof ze ook wel. Nee, ik geloof niet dat ze het echt niet konden. Ik geloof dat ze dat zelf geloven. Ik geloof ze als ze zeggen dat ze er alles aan hebben gedaan. Maar laten we er wel even duidelijk in zijn. Als er werkelijk zo veel vrouwen niet in staat zouden zijn als men ons –inclusief de betroffen vrouwen- wil laten geloven, dan was de mens als soort al lang en breed uitgestorven. Niet door een ramp zoals de dinosaurussen, niet door uitroeiing zoals de Dodo, maar door reproductief falen, net als de soorten, die te verlegen of te kieskeurig zijn om voldoende te paren, uitsterven.

We zijn nog steeds niet uitgestorven, integendeel zelfs, en in vrijwel de hele geschiedenis van de mens tot een jaar of vijftig geleden is er geen werkbaar alternatief geweest voor borstvoeding. Kinderen zonder moeder of met een moeder die geen borstvoeding kon geven gingen bijna zeker dood, tenzij er een andere moeder was die zich om hen bekommerde en ze borstvoeding gaf. Biologisch en evolutionair is het onlogisch te verwachten dat het al dan niet borstvoeding kunnen geven zo sterk van toeval afhangt en dat het heel vaak niet mogelijk is. Er zijn dan ook maar weinig vrouwen (hooguit 3 per 100, waarschijnlijk minder) die om aangeboren redenen lichamelijk niet in staat zijn borstvoeding te geven.  Daar komen er nog een paar bij die een ongeluk of operatie hebben gehad waardoor de boel niet meer werkt en een paar die als gevolg van bijvoorbeeld medicijn gebruik een afwijkende hormonale functie hebben (wat overigens vrijwel altijd verholpen kan worden). Tot slot zijn er dan nog een paar per duizend die medicatie moeten gebruiken, die niet vervangbaar is en die echt gevaarlijk is voor het kind via borstvoeding (en geloof me, dat zijn er maar erg weinig).

Al met al zijn er waarschijnlijk niet meer dan 5 per 100 vrouwen niet in staat om borstvoeding te geven om lichamelijke redenen. Dat is triest en ik wilde dat dat er nog minder waren. Maar hun kinderen kunnen wel menselijke melk drinken, vaak zelfs, met een hulpmiddel, aan hun moeders eigen borst (met uitzondering van de medicatiebeperkingen). Kunstvoeding is voor hen niet van overlevingsbelang. De enige kinderen die absoluut kunstvoeding nodig hebben om te overleven zijn kinderen die niet in staat zijn onbewerkte melk te verteren. Dit komt uiterst zelden voor (evolutionair gezien is dat logisch, want zij overleven in natuurlijke omstandigheden  niet lang genoeg om zich voort te planten, dus de afwijking wordt niet doorgegeven) en gelukkig is er voor hen de mogelijkheid van een aangepaste kunstvoeding. Toch stopt binnen een maand bijna de helft van alle vrouwen die begonnen met borstvoeding, vaak met een ik-kan-geen-borstvoeding-geven soort reden (te weinig melk, slechte melk, pijn).  Lichamelijk volkomen in staat tot het maken en geven van voldoende melk van superieure kwaliteit en toch geen borstvoeding kunnen geven. Zet daar maar eens een detective aan. Welk puzzelstukje mist er?

Vaak wordt gesteld dat het komt omdat de begeleiding te wensen overlaat. Daar kan ik voor een deel in mee gaan. Als de gemiddelde zorgverlener meer over borstvoeding zou weten en betere counselingsvaardigheden had, zouden er vast minder moeders stoppen met borstvoeding geven. Maar er speelt meer. Een belangrijk punt is dat mensen, zowel ouders als zorgverleners, een beeld hebben van wat baby’s doen, zijn en nodig hebben, dat sterk afwijkt van het beeld dat die baby’s daar zelf van hebben. Het idee van de baby’s omvat voortdurende lichamelijke nabijheid van hun moeder of op zijn minst een ander vertrouwd mens, en zeer frequente kleine voedingen en korte slaapjes. Dat is waarop de mens heeft overleefd, elke zuigeling opnieuw sinds de dageraad van de mens. De mens zou als soort al lang en breed zijn uitgestorven als moeders hun kind alleen en op zijn rug te slapen legden, hem daar desnoods lieten huilen, en alleen om de paar uur opnamen voor een voeding van meerdere keren de comfortabele vulling van zijn maag. De inmiddels om andere redenen uitgestorven sabeltandtijger zou de zuigelingen van mensen hebben gebruikt om een feestelijk smörgåsbord aan te richten.

Maar de mens is niet uitgestorven en dat is voor een groot deel te danken aan moeders die hun kind dag en nacht bij zich hielden en om de haverklap en dan nog eens aan de borst legden. En aan moeders die kinderen, van moeders die niet in staat waren zelf borstvoeding te geven, met hun eigen kind aan de borst namen. Ik ben geen grote fan van kreten als ‘’Eigen Volk Eerst’’, maar in geval van babyvoeding wel van de kreet ‘’Eigen Soort Eerst’’, ofwel: mensenmelk voor mensenkindjes.

Vergeten

Foto: screenshot uit de music video The Forgotten van Green Day, gebruikt in de aftiteling van  The Twilight Saga: Breaking Dawn - Part 2 (2012) maar ook in CSI: NY: S9E4 Unspoken (19 Oct. 2012) tijdens de autopsie op een per ongeluk doodgeschoten kind. (liedtekst)
Door de moeilijke verkrijgbaarheid staat kunstmatige zuigelingenvoeding op het moment vooraan in de publieke belangstelling, met items in de belangrijke nieuwsuitzendingen en artikelen in de papieren en virtuele dagelijkse pers. De woorden die worden gebruikt om dit fabrieksmatig geproduceerde vervangingsmiddel voor moedermelk te beschrijven variëren nogal: flesvoeding, babypoedermelk, babymelk, babyvoeding, zuigelingenmelk, zuigelingenvoeding en vast nog een paar die ik gemist heb. Vrijwel nooit wordt het genoemd bij de naam die erbij hoort: ‘’kunstmatige vervangingsmiddel voor moedermelk’’. Niet eens voor borstvoeding, want dat is het hele proces van melk maken, melk geven en aan de borst drinken, de hele relatie tussen de moeder en haar kind. Alleen een vervangingsmiddel voor de melk. En nog een krakkemikkig vervangingsmiddel ook, maar daar ga ik nu even niet op in. Een vervangingsmiddel voor het origineel. De wereld, nou ja, heel Nederland dan toch, staat op zijn kop (zelfs een minister gaat zich ermee bemoeien) voor een vervangingsmiddel, een Ersatz, een substituut, een surrogaat.
Sommige dingen worden zo makkelijk vergeten. Kunstvoeding is een vervangingsmiddel voor als moedermelk in enige vorm niet beschikbaar is. In die zin is het goed dat het er is, want een kind moet wel eten. Ook voor sommige kinderen die geen onbewerkte melk, zelfs geen onbewerkte menselijke melk, kunnen verteren is het goed dat er een substituut is waarmee zijn metabolisme wel raad weet. Overigens zouden die vervangingsmelken ook van menselijke melk gemaakt kunnen worden, maar ja daar verdient natuurlijk niemand wat aan. De producenten van de koemelk gebaseerde substituten hebben liever dat men vergeet dat een mens menselijke melk moet drinken. Dat blijft liefst onbesproken, onuitgesproken en uiteindelijk onbespreekbaar.
Vanwege die selectieve vergeetachtigheid en die kunstmatige onbespreekbaarheid spreek ik wel. Uit naam van de vergetenen: de kinderen om wie het uiteindelijk allemaal gaat. Als minder moeders om te beginnen al hadden gekozen voor het niet zelf voeden van hun kind en als minder moeders het gevoel kregen dat overgaan op een surrogaat voor hen de enige overblijvende opties was, dan was het probleem veel minder nijpend geweest. Dat is ook een van die onbespreekbare onderwerpen, want is de manier waarop zuigelingen worden gevoed niet een keuze van de ouders? Ik durf daar ‘’Nee!’’ op te antwoorden. Om te beginnen en uiteindelijk is dat geen vrije keuze van de ouders, want het gaat om de gezondheid, het welzijn en uiteindelijk soms zelfs het overleven van hun kind. Ook dat is iets dat liever wordt vergeten en zeker onbespreekbaar is. Niettemin spreek ik het toch uit.
Moeders jammeren en jeremiëren over de schaarste in de winkels en dat ze nu hun kind mogelijk geen eten kunnen geven. Ze vergeten dat kunstvoeding om te beginnen niet de eerste en zeker niet de enige keus was. De eerste keuze was om te beginnen borstvoeding of voeding met menselijke melk. Ook als borstvoeding om een of andere reden niet lukt, kan er menselijke melk worden gegeven. Van een zus, een vriendin, een buurvrouw of een gulle vreemde melkdonor. Weinig vrouwen die een kind voeden zullen weigeren om een deel van hun melk af te staan voor een ander kind, een kind in nood. Je hoeft maar te vragen. Je hoeft dat wat vergeten was maar bespreekbaar te maken. 

Eurolac Flits! met label of zoekterm kunstvoeding, substituut, donormelk, moedermelk, moedermelkvoeding, moedermelknetwerk. Deze links leiden elk naar een lijst met blogs met dit label, klik op de plaatjes in de linkerzijbalk voor meer verhaaltjes.

Gezondheid

Foto: Hygieia, de godin van de gezondheid.
"Gezondheid is een toestand van volledig lichamelijk, geestelijk en maatschappelijk welzijn en niet slechts de afwezigheid van ziekte of andere lichamelijk gebreken." (WHO, 2006)
Ik denk dat die definitie van gezondheid niet iets is waarover meningen kunnen of zouden moeten verschillen. Gezondheid is natuurlijk niet slechts de afwezigheid van ziekte, net zo min als zwart de afwezigheid van wit  of van kleur is, maar een grootheid in zichzelf. Gezondheid is vooral de áánwezigheid van welzijn, niet alleen van het lichaam, maar ook van de geest en van de omgeving. Dat vind ik een mooie toevoeging in de WHO definitie, want daarmee wordt aangegeven dat een gezonde geest en lichaam slechts in een gezonde omgeving kan staande blijven. Het maakt ook mooi duidelijk dat er nooit één iets kan zijn dat gezondheid kan maken. Zo kun je jezelf nooit gezond eten. Ook al eet je je verloren aan alle superfoods (al die soorten bessen bijvoorbeeld), maar je komt nooit je bed uit, je zal er niet gezond van worden en blijven.
Er is echter één voedingsmiddel, een echt prototype superfood, waarop een mens gezond kan worden en blijven zonder zijn bed uit te komen en dat is borstvoeding. Niet alleen de melk, maar het hele gebeuren van koesteren, dragen en voeden en van gekoesterd, gedragen en gevoed worden. Een baby die een half jaar lang enkel en volop de melk van zijn eigen moeder uit haar eigen borst drinkt, nooit een vinger uitsteekt en zelf geen voet verzet zal gezond zijn (indien geen bestaande ziekten en aandoeningen aanwezig zijn, uiteraard) in elk facet dat de WHO daarvoor noemt. Onlangs barstte er een discussie los* over of dat wel altijd zo is van die gezonde borstvoeding. Want wat nu als moeder zelf niet gezond gevoed is en dus geen echt goede gezondheid heeft? Is haar melk dan wel zo gezond voor haar kind? Zit daar dan wel alles in wat hij nodig heeft om werkelijk gezond te groeien en ontwikkelen? Elke rechtgeaarde borstvoedingbevorderaar zal dit volmondig beamen: een moeder, elke moeder die niet zwaar en chronisch ondervoed is, en in een zeer slechte gezondheid verkeert (onder andere een BMI die al langere tijd onder de ondergrens is en met deficiëntieziekten), zal voldoende melk van voldoende kwaliteit voor haar kind maken. Anderen, met name uit de meer fundamentalistische gezond-voedsel-leer-hoek zal ik het maar noemen, zijn daar niet van overtuigd. Bij de Weston A. Price Foundation (WAPF) vinden ze zelfs dat de melk van een slecht gevoede moeder wat betreft kwaliteit niet een fabrieksmatige kunstvoeding overstijgt.
Ik vraag mij dan altijd onmiddellijk af hoe ze tot deze stelling komen. Hebben ze stalen melk van honderden moeders met verschillende voedingsgewoonten en voedingsstatus en stalen kunstvoeding met elkaar vergeleken op macro- en microsamenstelling? Hebben ze verschillen gevonden in de hoeveelheden en verhoudingen van de belangrijkste ingrediënten en voedingswaarde tussen de moedermelkmonsters? Of hebben ze de gezondheid, groei en ontwikkeling van honderden kinderen die allemaal zes maanden volop en exclusief borstvoeding kregen vergeleken op van voedingsgewoonten en –status van de moeders? Ik denk het eigenlijk niet. Wat ze wel deden, is kijken naar de vermeende gezondheidsuitkomsten van kinderen in allerlei studies (WAPF, 2001). Daarbij werden de uitkomsten van kinderen die borstvoeding of kunstvoeding kregen met elkaar vergeleken, niet van kinderen die borstvoeding kregen van moeders met verschillende voedingsgewoonten. Borstvoeding werd niet eenduidig gedefinieerd en er kunnen dus kinderen die ooit borstvoeding kregen, kinderen die zes maanden exclusief borstvoeding kregen van optimaal gevoede moeders en alles daartussen bij hebben gezeten. Je kunt daaruit geen uitspraken extraheren over het effect van maternaal dieet op de gezondheid van haar borstgevoede kind.
Dat neemt niet weg dat het onderdeel gezondheid van de omgeving voor het kind eigenlijk de gezondheid van zijn voedsel en zijn voedselverstrekker behelst. En de voeding van de moeder bepaalt wel voor een flink deel haar eigen gezondheid. Haar voeding uit het verleden bepaalt voor een groot deel wat er in haar melk komt aan voedingsstoffen en verontreinigingen. De vitamines en vetten die zij tijdens de borstvoeding periode eet hebben direct invloed op de melk die zij maakt. De voeding van de moeder bepaalt vooral voor een groot deel haar eigen energieniveau op zowel lichamelijk als geestelijk vlak. Een werkelijk gezonde moeder, dus een welgevoede moeder, met een gezonde geest in een gezond lichaam, is goed in staat goede melk te maken in ruime hoeveelheden en haar kind te voeden en verzorgen. Goede voeding is dus wel degelijk belangrijk om goed borstvoeding te kunnen geven, maar niet alleen, en zelfs niet vooral, voor de samenstelling van haar melk.
Als alternatief voor moedermelk (waarbij alle andere aspecten van borstvoeding voor het gemak even over het hoofd worden gezien) geeft WAPF een paar recepten voor huisgemaakte kunstvoeding**. Hoewel ik het een loffelijk streven vind om te proberen de fabrieksmatige kunstvoeding te omzeilen (een waarlijk zeer deficiënt product met ziekteverwekkende ingrediënten) kan ik toch ook niet erg enthousiast worden van het WAPF alternatief. Rauwe koe- of geitenmelk is inderdaad waarschijnlijk minder schadelijk dan sterk industrieel bewerkte koe- of sojamelk, maar het blijft vooral melk voor koeien- en geitenbaby’s. De soorten eiwitten vooral zijn volslagen ongeschikt voor een mensenkind. Om dat een beetje te compenseren worden er wei-eiwitten aan toegevoegd. De zwaar te verteren caseïne eiwitten blijven erin. Er zitten inderdaad nog vertering ondersteunende enzymen in en dat is goed. Er zitten ook nog volop beschermende stoffen in en voor zover die beschermen tegen de in de melk aanwezige ziektekiemen is dat geweldig, maar verder zijn ze vooral werkzaam tegen koeien-, c.q. geitenziekten. Om de samenstelling iets meer in de richting van moedermelk te sturen worden er verschillende vetten aan toegevoegd, gistvlokken en acerolabessensap. De voeding die wordt gemaakt van kippenlever in plaats van melk – daar weiger ik gewoon überhaupt om op in te gaan. Kippenlever voor een kleine baby. Right.
World Health Organization. 2006. Constitution of the World Health Organization - Basic Documents, Forty-fifth edition, Supplement, October 2006.
Tode-Gottenbos N: Van beide kanten: ruzie over borst en voeding, Blog De Groene Vrouw, 08-04-2013
Weston A. Price Foundation: Successful Breastfeeding ...And Successful Alternatives, 2001
**) Weston A. Price Foundation: Formula - Homemade Baby Formula, 2001