Hemd en rok

Foto: (vlnr) Bill Skarsgård  in Hemlock Grove (2013– ), Gustaf Skarsgård in zijn Hollywood debut The Way Back (I) (2010), Alexander Skarsgård  meest bekend van zijn rol als Eric Northman in True Blood (2008– ), maar hier naast zijn vader Stellan Skarsgård  in Melancholia (2011). De hele filmfamilie Skarsgård bestaat uit: Vader Stellan en zijn kinderen Bill, Alexander, Gustaf, Sam, Eija en Valter.

Het hemd is nader dan de rok. Een prachtige uitdrukking die aangeeft dat je familie meer voor je betekent dan buitenstaanders. Zelfs als die familie minder aardig is, ’t is toch je familie. Overigens is hier geen sekseverschil bedoeld, want de rok is een overkleed dat in vroeger tijden over het (onder)hemd werd gedragen door mannen en vrouwen. Het hemd lag dus op de huid, de rok was voor de buitenkant. Het hemd heeft huidcontact, zeg maar. De ene familie hangt meer aan elkaar dan de andere familie. Sommige families zijn zo nauw verbonden dat ze allemaal hetzelfde beroep hebben. Bijna de hele Zweedse familie Skarsgård (uitspraak: [ˈskɑːʂɡoːɖ]*) heeft een beroep in de filmindustrie. De meesten zijn acteur, maar sommigen zijn producer of werken in het muziek departement.

Familiebanden kunnen in overdrachtelijke zin worden gebruikt en duiden op werkgevers. De hand die voedt, is immers ook bijna familie. Zo is een lid van de wetenschappelijke adviesraad van het Zweedse voedingsbedrijf Semper AB (gespecialiseerd in kindervoeding en hypoallergene voeding) ook lid van het team van Romani Vestman (2013) dat onderzoek deed naar beschermende bacterie activiteit in mondjes van zuigelingen. Dit onderzoek was deel van een groter onderzoek onder 240 kinderen) naar de effecten van een nieuwe kunstmatige zuigelingenvoeding. Het doel van dit orale bacteriën onderzoek was dus niet de gezondheid van kinderen verbeteren, maar uitvinden wat de werking van moedermelk is om dat zo goed mogelijk te kunnen namaken. Het hemd (de fabrikant die het onderzoek betaalt) is nu eenmaal nader dan de rok (de kindertjes die gevoed moeten worden).

De sub-onderzoeksgroep bestond uit een ruime 130 kinderen, verdeeld in drie groepen (een te kleine groep voor significante resultaten, want per groep is een verschil van 1 kind al 2% van het geheel): borstvoeding, gewone kunstvoeding, verrijkte kunstvoeding. De resultaten maakten duidelijk dat er nog heel wat werk nodig is voor kunstvoeding maar kan beginnen te tippen aan borstvoeding. De hoeveelheden van de gezochte probiotische bacterie waren weliswaar in de verrijkte kunstvoeding groep dubbel zo hoog als in de standaard groep, maar nog altijd maar krap een derde van de borstvoeding groep. Borstvoeding is nog nader dan het hemd, het is de huid zelf; kunstvoeding is de overjas, na het hemd, de borstrok, het overhemd, de rok, het vest en het colbertje.

Een ander onderzoek (Cabrera-Rubio et al, 2012) vergeleek de bacteriën in moedermelk (colostrum, melk na een maand en na vijf maanden) en linkte dat aan maternaal BMI en manier van bevallen. De uitkomsten waren curieus en verdienen zeker nader onderzoek. De onderzoeksgroep in dit onderzoek was heel erg klein (N=18), dus het zal zeker nog herhaald moeten worden om aan voldoende aantallen te komen voor werkbare uitkomsten. Alle melkmonsters bevatten een diverse kolonisatie van allerlei bacteriën, inclusief enkele die gewoonlijk als pathogeen worden gezien. De melk van obese moeders bleek veel minder variatie in soorten bacteriën te bevatten dan die van moeders met een meer gemiddeld gewicht. Bij de manier van bevallen bleek dat de melk van moeders die een niet-medisch geïndiceerde keizersnede hadden (en niet die van moeders met een noodzakelijke keizersnede) ook een afwijkend bacteriebeeld vertoonde. Nou, dát is een hemd waar ik zo gauw geen mouw aan weet te passen.

Een N=18 met daarin vijf verschillende variabelen kan natuurlijk geen statistisch bruikbare gegevens opleveren. Want misschien is ook de reden voor de electieve versus non-electieve keizersnede nog wel een factor. Of misschien speelt de oorzaak voor het overgewicht wel een rol, of is het niet de obesitas, maar de opkomende diabetes of verminderde cardiovasculaire gezondheid, de beslissende factor. En misschien verdwijnen de vastgestelde verschillen wel helemaal als er grotere aantallen worden gebruikt en was dit gewoon toeval. Met 18 proefpersonen in 5 groepen, heb je drie of vier mensen in een groep. Een verschillende uitkomst in eentje ervan geeft gelijk een 25 tot 33% verschil. Per groep heb je toch minstens 100 individuen nodig om percentages niet op hol te laten slaan. Met minder kun je als onderzoeker aardig in je hemd komen te staan.

Romani Vestman N, Timby N, Holgerson PL, Kressirer CA, Claesson R, Domellöf M, Öhman C, Tanner ACR, Hernell O, Johansson I: Characterization and in vitro properties of oral lactobacilli in breastfed infants. BMC Microbiology 2013, 13:193 doi:10.1186/1471-2180-13-193. Published: 15 August 2013
Cabrera-Rubio R, Collado MC, Laitinen K, Salminen S, Isolauri E, Mira A: The human milk microbiome changes over lactation and is shaped by maternal weight and mode of delivery Am J Clin Nutr 2012 96: 3 544-551; First published online July 25, 2012. doi:10.3945/ajcn.112.037382
*) ‘’Alexander Skarsgård’’ door Zweden uitgesproken

Gast

Foto: Saoirse Ronan als Melanie Stryder wordt (door Max Irons als Jared Howe) in de ogen gekeken om te zien of zij een een mens is of een Ziel in The Host (2013)

Ieder mens denkt dat hij een individu is, een enkele entiteit, een autonome eenheid. Een individu, dat klopt, maar zeker geen enkele entiteit als in één geest in één lichaam. Dat lichaam wordt namelijk gedeeld met gasten. Veel gasten. Een heel universum vol met gasten. Die gasten nemen, gelukkig, niet de hoofdpersoon over, zoals in de film The Host (zie afbeelding) (op basis van het gelijknamige boek door Stephenie Meier). Daar blijft van de mens-persoon niets anders over dan een gastlichaam. De meeste gasten in het menselijk lichaam leven daar ongemerkt en ongestoord. Ze bevolken de huid, de slijmvliezen en het maagdarmstelsel met vele miljoenen soortgenoten en ander gespuis. Het overgrote deel van de gasten is onschuldig, onschadelijk en vaak zelfs behulpzaam in het beschermen van het gastlichaam. Maar er zitten ook types tussen die je liever kwijt dan rijk bent, of die alleen maar hun tijd beiden tot ze een kans zien de boel over te nemen.

De vaste gasten op de huid en in de darm noemen we flora, huidflora en darmflora (de officiële benaming is tegenwoordig microbioom, omdat flora strikt gesproken verwijst naar plantenleven). Zo’n flora bestaat uit een mengsel van allerlei meestal goedaardige micro-organismen, voornamelijk bacteriën, zo’n 1000 soorten (10 tot de 12de individuutjes in totaal) en een leuke verzameling gisten en schimmels. Deze vaste gasten helpen de eigen immuunwerking van de huid of zorgen dat er geen voedsel overblijft voor ziekmakende micro’s of jagen ze weg met chemische afscheidingen. Maar als ze het lichaam binnenkomen, bijvoorbeeld via wondjes, of als het gastlichaam een zwakke afweer heeft, kunnen ze zich ook tegen de gastheer of -vrouw keren en ziekmakend worden. Wanneer we de huid te vaak wassen of te rigoureus met antibacteriële zeep aan de gang gaan, vernietigen we ook de goedaardige flora en maken de huid kwetsbaar voor indringers. We wassen dan de huid ziek.

De darmflora bestaat uit 100 keer meer individuutjes en omvat ook voornamelijk allerlei soorten bacteriën, met daarnaast gisten en andere gekriebel. Het totale gewicht ervan is één tot anderhalve kilo. Sommige zijn commensalen (leven daar, doen hun eigen ding en bemoeien zich met niemand), maar de meerderheid is mutualistisch, dat wil zeggen tot beider gewin samenwerkend met het gastlichaam. Een heel belangrijke functie van de darmflora is het afbreken van voedingsstoffen tot een opneembare vorm en het aanmaken van bijvoorbeeld vitaminen die moeilijk uit voedsel of andere bronnen kunnen worden opgenomen. De belangrijkste functie van de darmflora is het leggen van de basis voor een goed werkend immuunsysteem en het gezond houden van de darm.

Net als bij de huidflora kunnen overigens goedaardige en behulpzame micro-organismen uit de darm op andere plaatsen tot ernstige ziekte leiden. Bij een verstoring van het evenwicht kunnen van oorsprong goedaardige organismen evolueren naar ziekmakende vormen of bestaande gecontroleerde ziekmakers kunnen hun kans schoon zien en amok gaan maken.

Naast de reguliere bewoners van het menselijk lichaam zijn er ook de opportunisten die een gezellig plekje zoeken voor het uitbaten van hun verstorende handel. Schimmels, parasieten en dergelijk volk verstoppen zich op onduidelijke plekken en in duistere hoeken en wachten af of zich een moment of een situatie voordoet om hun activiteiten uit te breiden. Bij parasieten op de huid zijn dat allerlei soorten vlooien en luizen bijvoorbeeld en in de darm onder andere de diverse vertegenwoordigers van de familie Worm. Dergelijke ongewenste en zeker ongenode gasten kunnen worden weggejaagd door het creëren van een omgeving waarin zij zich niet prettig voelen of door er met grof geschut op te schieten. Kinderen die borstvoeding krijgen bestrijden hen bij voorkeur met nog meer moedermelk.

Moedermelk bevat allerlei directe en indirecte manieren van afweer tegen ongewenste schimmels, bacteriën, virussen, en optimaliseert daarmee het tegen vermogen van het lichaam om af te rekenen met indringers. Moedermelk is het prototype van pre- en probiotica. Ook kinderen die niet of niet meer aan de borst zijn, hebben baat bij een dagelijkse portie, liefst verse, moedermelk. Bij huidproblemen kan de melk behalve gedronken worden, ook direct op de huid worden aangebracht. De vetten verzachten en de antibacteriële, antischimmel en antivirale aspecten bevechten een eventuele huidinfectie. De grotere kriebelaars kunnen worden weggevangen of met medicatie worden behandeld. Moedermelk op eczeem (weliswaar geen infectie of parasitaire aandoening) houdt de huid soepel en schoon en voorkomt (daardoor, en door het stillen van de jeuk) dat de huid kapot gaat (door bijvoorbeeld wrijven, schuren en krabben) en er een infectie bij komt.

(Klik op de labels hieronder voor lijsten met meer verhaaltjes over deze onderwerpen.)

Paars

Foto: Het in paarse tinten weergegeven silhouet van Whoopi Goldberg als Celie Johnson, de hoofdpersoon in de film The Color Purple naar de gelijknamige roman van Alice Walker over het leven van arme Afro-Amerikaanse vrouwen in de zuidelijke staten ven de USA een eeuw geleden.
Paars, dat is mijn kleur. Geel is ook helemaal mijn kleur en die combinatie is niet vreemd, want de kleuren liggen precies tegenover elkaar, zijn elkaars complementaire kleuren*. Paars, daar kan ik wel wat mee. Het is rode passie, getemperd door koel analytisch blauw. Of koel analytisch blauw aangevuurd door rode passie. Of het is bloedrood dat de koele diepte van nachtblauw verwarmt. Het is het tere viooltje en de bedwelmende lavendel. Maar verkijk je niet op de ogenschijnlijke teerheid van dat paarse viooltje, het is weerbarstiger dan het er uitziet. En de bedwelmende, haast overweldigende geur van lavendel blaast zachtjes de muizenissen uit een oververhit brein zodat het kan gaan slapen. Paars: lila, purper en natuurlijk violet. Violet licht zit aan het andere uiteinde van het kleurenspectrum van zichtbaar licht dat begint met rood. Vóór rood komt infrarood, niet waarneembaar voor het menselijk oog, en na violet komt ultraviolet, evenmin door mensen te zien. Wanneer de kleuren van het spectrum tot een cirkel worden gevormd, sluiten violet en rood op elkaar aan.
Violet is de kleur van de het edelgesteente amethist, een kwartssoort. De paarse kleur wordt veroorzaakt door vervuiling met metaaldeeltjes in het kwarts, met name ijzer en titaan. Als amethist wordt gebrand, ontstaan er gele en gouden tinten. Dat goud is interessant, want dat is ook een van de kleuren die Gentiaan Violet kan aannemen. Pure Gentiaan Violet in poederachtige kristalvorm is groenig (bijna zwart-groen, haast de kleur van meconium) met een koper-gouden glans. Opgelost in alcohol komt het soms als een gouden vliesje bovenop de vloeistof drijven. Pas na verdere verdunning blijkt het paars te zijn. De naam Gentiaan Violet is overigens waarschijnlijk gekozen vanwege de gelijkenis met de violette kleur van de gentiaan bloemen, waarmee verder geen enkele verwantschap is. Gentiaan Violet is minder simpel dan het op het eerste gezicht lijkt, net als de kleuren die telkens veranderen, afhankelijk van het oplosmiddel en de sterkte van de oplossing.
Gentiaan Violet is een pure killer. Maar een heel selectieve killer. Het is dodelijk voor de cellen van sommige soorten organismen en relatief onschadelijk voor die van andere. Het werkt door binding aan het DNA van de doelorganismen en het veroorzaken van een verstoring, mutatie of remming van DNA replicatie**.  Door die selectieve aanval op bepaalde organismen is het een prima middel tegen bacteriën, schimmels en sommige (darm)parasieten. Tot de opkomst van economisch aantrekkelijker middelen werd Gentiaan Violet dan ook volop voor die doelen in de geneeskunde voor mens en dier gebruikt. Okano et al (2000) onderzochten het gebruik van Gentiaan violet in de bestrijding van door MRSA veroorzaakte huidinfecties. Het blijkt dat Gentiaan Violet korte metten maakt met deze voor de meeste bestrijdingsmiddelen resistente bacteriën.
Natuurlijk is Gentiaan Violet in de eerste plaats een inkt, een kleurstof, en dat maakt het gebruik als uitwendige behandeling van schimmels of huidinfecties minder aantrekkelijk. Maar mooi paars is niet lelijk en een kortdurende lichaamsverfraaiing als prijs voor het eindelijk afkomen van een akelige en ook esthetisch onappetijtelijke huidinfectie is niet een erg hoge prijs. Die fraaie kleurkracht werd oorspronkelijk, vlak na de uitvinding ervan, ingezet als eerste kleurstof voor het afnemen van vingerafdrukken en als kleurmiddelen voor de Gram methode van het classificeren van bacteriën. Door body-artists wordt het graag gebruikt om de plaats van een aan te brengen lichaamsversiering te markeren. De kleur verdwijnt binnen een dag en het is, met name op de slijmvliezen, een veiliger keuze dan een watervaste stift. Ik zo het om die reden ook aan plastisch chirurgen willen aanraden.
*  kijk 10 seconden naar het midden van deze afbeelding en dan naar het witte veld ernaast. Je ziet dan de tegengestelde kleuren.

 






**) Drug card for Gentian Violet (DB00406). (n.d.). Retrieved from Drugbank: In waterige oplossingen dissocieert Gentiaan Violet  in positieve (Gentiaan Violet+) en negatieve ionen (Cl-) die via de wand en het membraan van zowel grampositieve als gramnegatieve bacteriële cellen binnendringen. De Gentiaan Violet+ interageert met negatief geladen onderdelen van bacteriële cellen, met inbegrip van het lipopolysaccharide (op de celwand), peptidoglycaan en DNA. Een soortgelijke celpenetratie en DNA bindend proces wordt geacht plaats te vinden voor schimmelcellen. Omdat Gentiaan Violet een mutagene stof en een mitotische vergif is, wordt bijgevolg celgroei geremd. Een foto-dynamische actie van Gentiaan Violet, blijkbaar gemedieerd door een mechanisme van vrije radicalen, is onlangs beschreven in bacteriën en de eencellige T. cruzi. Bewijs suggereert tevens dat Gentiaan Violet het bacteriële (en mitochondriale) membraan potentieel verdrijft door het induceren van permeabiliteit. Dit wordt gevolgd door respiratoire remming. Deze anti-mitochondriale activiteit zou de werkzaamheid van Gentiaan Violet  kunnen verklaren tegen bacteriën en gist met relatief milde effecten op zoogdiercellen.
Okano, M., Noguchi, S., Tabata, K., & Matsumoto, Y. (2000). Topical gentian violet for cutaneous infection and nasal carriage with MRSA. International Journal of Dermatology, 39: 942–944.

Gaatjes

Foto: vissende grizzlybeer-peuter; als de melk van zijn moeder zijn tanden zou aantasten zou het nooit wat worden met dat vissen.
Algemeen wordt aangenomen dat borstvoeding geven kan leiden tot tandbederf wanneer kinderen na de eerste maanden ‘’nog steeds’’ borstvoeding krijgen en wanneer dat ook nog eens tot in het tweede of zelfs –houd je vast- derde levensjaar gebeurt. Want we weten inmiddels door grote voorlichtingscampagnes allemaal dat hele dagen lurken aan een babyfles en nog eten of drinken nadat je ’s avonds je tanden hebt gepoetst detrimenteus is voor de gezondheid van het gebit. En iedereen ‘denkt’ te weten dat wat geldt voor flessen kunstmelk ook geldt voor borstvoeding. Want is niet die fles gewoon een alternatief voor de borst waar alleen een beetje andere melk inzit? En daar gaan we dus massaal de fout in. Zowel de melk is diagonaal verschillend als wel als de manier van toediening. Moedermelk op zich is geen tandbederf veroorzakend voedsel, zelfs niet met die grote hoeveelheid suiker die er in zit. Sterker nog, door de actieve bacterie dodende eigenschappen is het zelfs een beschermer voor tandbederf. Suiker maakt namelijk niet de tanden kapot, maar de bacteriën die van die suiker leven. Suiker (en andere koolhydraten) in combinatie met de cariës bacterie Streptococcus Mutans veroorzaken de verzuring van het milieu in de mond waardoor het glazuur wordt aangetast. Moedermelk bevat antistoffen tegen S Mutans en de vorm waarin suiker in moedermelk zit, lactose, is een vorm waarmee bacteriën niet zo gek veel kunnen. De manier van toediening, het drinken aan de borst, is ook een en al bescherming. Een actief aan de borst drinkend kind krijgt namelijk de melk achter in de mond, bijna in de keelholte gespoten, terwijl de melkstroom uit een fles voornamelijk voor in de mond, rondom het gebit binnenkomt. Het actieve drinken aan de borst stimuleert de afscheiding van speeksel, een andere belangrijke afweer tegen cariës bacteriën, terwijl het drinken uit een fles zo weinig mondactiviteit vraagt, dat er ook weinig speeksel vrij komt. Tot slot geeft zuigen aan een flessenspeen een sterk verhoogd risico op veranderingen in de vorm van de mond- en neusholte, waardoor neusademen moeilijker wordt. Door de mond ademen droogt de mond uit, waardoor de aanwezige bacteriën niet meer uit de mond worden gespoeld.
Ondanks de beschermende werking van moedermelk en de techniek van drinken aan de borst krijgen ook kinderen die borstvoeding krijgen soms gaatjes in de tanden. Maar dat komt dus niet door borstvoeding op zich. Antropologisch en evolutionair bekeken is het natuurlijk volkomen onlogisch dat het voedsel dat nodig is voor overleving en dat ook de belangrijkste bron is voor calcium waar de tanden mee worden opgebouwd, tegelijkertijd cariogeen zou zijn. En vergelijkend met alle andere zoogdieren zien we dat dit dan ook bij geen enkel ander zoogdier voorkomt. Er moet dus een andere factor in het spel zijn. En die blijkt er ook te zijn. Een onderzoek in Zweden (Bankel et al, 2011) wees uit dat van alle verwachte cariës bevorderende factoren (inname suikerhoudende drankjes, aanwezigheid van S Mutans in het speeksel en nachtelijke borstvoeding) in de onderzochte 2 en 3 jarigen alleen de inname van gesuikerde drankjes statistisch significant was bij de voorspelling van de aanwezigheid van cariës. De bacterie alleen kan met borstvoeding geen kwaad, het is de toevoeging van suikers die het verval van de integriteit van het gebit inzet.
Brian Palmer, DDS, dé expert op het gebied van mondgezondheid en borstvoeding, over cariës en borstvoeding
Meer Eurolac Flitsen over cariës
Meer Eurolac Flitsen over het gebit

Moedermelk

(Foto: de dagopbengst van congresbezoeksters. Ede, NL, 2010)
Vandaag wilde ik schrijven over het omgaan met afgekolfde moedermelk: waarin, hoe en hoelang bewaren; hoe ontdooien, verwarmen en mengen; wat wel en niet, maar ik kan er geen onderzoeken over vinden. Massa’s onderzoeken over deelonderwerpen (lees de Nieuwsflitsen onder de tags bacteriën, bewaren, flash_heating er maar op na), maar niet over de algemene vragen. Toch worden er veel regels gegeven over het bewaren en behandelen van moedermelk. Zo mag je volgens de regels moedermelk niet schudden (en ik zou echt graag willen weten wat werd geobserveerd in moedermelk die in een gecontroleerde laboratoriumopstelling werd geschud), je moet het achterin de koelkast zetten (werkelijk, beste lezer, hoe groot is de kans dat koude melk in een flesje opwarmt tot bacteriologische gevaarlijke temperaturen als je de koelkast open doet?), mag je nooit vers gekolfde melk bij al bewaarde melk gieten, mag je melk niet nog een keer opwarmen als hij afgekoeld is tijdens het voeden, moet je je melk na 4-6 maanden diepvries weggooien en zou je melk die niet binnen een uur na het begin van een voeding op is ook moeten weggooien. Dit zijn allemaal regeltjes die het voeden met moedermelk moeilijk maken. En voor moeders die niet makkelijk kolven is het hartverscheurend om melk te moeten weggooien. En als er nu bewijs voor was dat al die dingen inderdaad gevaarlijk zijn, maar ik kan het niet vinden. Iemand anders wel?   

Bescherming en bacteriën

(Foto: Louis Pasteur, uitvinder van pasteurisatie)

Een belangrijke functie van borstvoeding is de bescherming tegen infecties. In moedermelk zitten zowel bacteriën en andere pathogenen als stoffen die de baby beschermen tegen ziekte door die bacteriën. De bescherming van borstvoeding werkt het beste als een kind direct aan de borst drinkt, met als tweede optie onbehandelde, ongekoelde en niet verwarmde vers afgekolfde moedermelk. Maar er zijn situaties waarin direct aan de borst voeden of voeden met verse melk niet mogelijk is. De melk moet dan worden bewaard en vaak wordt deze ook gepasteuriseerd. Elke manier van bewaren en elke temperatuurverandering kan potentieel de beschermende werking van moedermelk aantasten. Verschillende onderzoeken keken naar verschillende manieren van pasteuriseren en bewaren. De meest gebruikte manier van pasteuriseren (Holder pasteurisatie,  62.5°C, 30 min) bleek niet alleen de bacteriën te vernietigen, maar ook het overgrote deel van de beschermende stoffen. Aangepaste pasteurisatie (57°C, 30 min) bleek even effectief in het inactiveren van de bacteriën, maar behield in het onderzoek van Czank et al veel meer van de bescherming intact. Akinbi c.s. vonden dat niet alleen verhitting, maar ook het gedurende 4 weken bewaren bij een temperatuur van −20°C leidt tot een vermindering van de beschermende eigenschappen, hoewel minder dan bij verhitting. Marin et al vonden in hun onderzoek geen significante verschillen in de beschermende waarde van moedermelk die tot 6 weken bij  -20°C was bewaard. Een opmerkelijke uitkomst in dit onderzoek waas dat alle monsters die met een kolf werden verkregen een hogere bacterietelling hadden dan de monsters die met de hand werden gekolfd.
Akinbi H, Meinzen-Derr J, Auer C, Ma Y, Pullum D, Kusano R, Reszka K, Zimmerly K: Alterations in the Host Defense Properties of Human Milk Following Prolonged Storage or Pasteurization. Journal of Pediatric Gastroenterology & Nutrition: 2010, 51(3):347–352
CZANK, CHARLES; PRIME, DANIELLE K.; HARTMANN, BEN; SIMMER, KAREN; HARTMANN, PETER E.: Retention of the Immunological Proteins of Pasteurized Human Milk in Relation to Pasteurizer Design and Practice. Pediatric Research: 2009, 66(4):374-379
Marín, María L; Arroyo, Rebeca; Jiménez, Esther; Gómez, Adolfo; Fernández, Leonides; Rodríguez, Juan M: Cold Storage of Human Milk: Effect on Its Bacterial Composition. Journal of Pediatric Gastroenterology & Nutrition: 2009, 49(3):343-348

Zuigelingenvoeding en veiligheid

De veiligheid van kinderen staat bovenaan de prioriteitenlijst van ouders, zorgverleners en wetgevers. Ouders krijgen voorlichting en wetgeving probeert veiligheid te reguleren. WHO en UNICEF wijden er een groot deel van al hun activiteiten aan. In meerdere resoluties en publicaties van de WHO wordt telkens weer duidelijk gemaakt dat er 1 enkele, goedkope en effectieve manier is om kinderen van een basisveiligheid te voorzien. Een manier die zorgt voor veilig voedsel, bescherming tegen infecties en andere ziekten en toepasbaar is in alle levensomstandigheden: kinderen vanaf de geboorte borstvoeding geven, veel en vaak. Een nadeel van dit ogenschijnlijke wondermiddel is dat het niet alleen niets kost, maar dat er ook niemand aan verdient. En dus kan intensieve lobby van degenen die wel verdienen aan de substituten voor borstvoeding ervoor zorgen dat overheden wel met de mond en op papier de visie van de WHO delen, maar dat de keuze voor zuigelingenvoeding wordt gepresenteerd als een persoonlijke keuze van de ouders. Andere veiligheidsinterventies worden met heel wat meer kracht en overtuigingsmiddelen gepromoot, waarmee inspelen op schuldgevoelens bij de ouders die deze interventies niet toepassen niet wordt geschroomd. Maar ouders die ervoor kiezen, of zich ervan laten overtuigen dat zij niet anders kunnen, om geen borstvoeding te geven, kiezen daardoor voor een minder veilige manier van voeden en verzorgen van hun kinderen. Door borstvoeding te vervangen door kunstmatige zuigelingenvoeding onthouden zij hun kind de bescherming die moedermelk en het drinken aan de borst biedt, maar stellen zij hun kind bloot aan een potentieel bacteriologisch gevaarlijke substantie. Poedervormige kunstvoeding is niet vrij van bacteriën en er zijn al kinderen overleden door bacteriologische contaminatie. Onderzoek wijst uit dat veel ouders de etiketten van de blikken melkpoeder niet goed lezen of kunnen begrijpen en dat zij ook andere hygiëne voorschriften niet volgen. Ouders die gaan voor de veiligheid van hun kinderen geven borstvoeding en zij verdienen alle hulp die ze nodig hebben om die keuze uit te voeren.
Labiner-Wolfe J, Fein SB, Shealy KR: Infant Formula-Handling Education and Safety. Pediatrics 2008 122: S85-S90
Carletti C, Cattaneo A: Home preparation of powdered infant formula: is it safe? Acta Pædiatrica, 2008, 97(8):1131-1132

Versterkte melk

Menselijke melk is de ideale voeding voor mensenkindjes, met precies de hoeveelheden voedingsstoffen en energie die een kind nodig heeft voor gezonde groei en ontwikkeling. Vaak wordt aan de waarde van moedermelk getwijfeld en wil men die ‘’versterken’’. Dit wordt soms gedaan door toevoeging van een of meer schepjes poedervormige kunstvoeding. Dit is een potentieel gevaarlijk gebruik, want de zich nog ontwikkelende nieren kunnen dat hoge mineralengehalte nog niet goed verwerken, met mogelijk ziekte als gevolg. Niet goed groeiende kinderen hebben meer aan optimalisatie van het borstvoeding beleid (meer en beter borstvoeden). Voor hele kleine, te vroeg geboren kindjes kan het inderdaad kloppen dat zij meer voedingsstoffen nodig hebben dan de melk van hun eigen moeder op dat moment geeft. Voor hen zijn er speciale mengsels (HMF: human milk fortifier) te koop met uitgekiende mineralen en eiwitten. Helaas betekent dit in de praktijk dat deze kinderen koemelk gebaseerde bijvoeding krijgen en dat blijkt voor hen gezondheidsschade te kunnen geven, volgens de onderzoeken van Chan et al en Oval et al. Vooral de toevoeging van ijzer gaf en versterkte bacterie en schimmelgroei in de darmen. In een ander onderzoek echter vond Chan samen met anderen dat het gebruik van op humane melk gebaseerde HMF niet leidt tot de negatieve consequenties van koemelk gebaseerd HMF.
Chan GM: Effects of Powdered Human Milk Fortifiers on the Antibacterial Actions of Human Milk. Journal of Perinatology (2003) 23, 620–623
Oval F, Ciftci IH, Cetinkaya Z, Bukulmez A: Effects of human milk fortifier on the antimicrobial properties of human milk. Journal of Perinatology (2006) 26, 761–763.
Chan GM, Lee ML, Rechtman DJ: Effects of a Human Milk-Derived Human Milk Fortifier on the Antibacterial Actions of Human Milk. Breastfeeding Medicine. December 2007, 2(4): 205-208.

Moedermelk bewaren

Over het bewaren van moedermelk is veel informatie te vinden, die helaas vaak allemaal wat anders zegt en meestal niet sterk wetenschappelijk onderbouwd is. De Academie of Breastfeeding Medicin heeft er een protocol (op basis van degelijk wetenschappelijk bewijs) aan gewijd, dat integraal is overgenomen door het Amerikaanse Ministerie van Volksgezondheid. Overname door de Nederlands en Vlaamse autoriteiten zou een goede zaak zijn om het woud aan voorschriften en richtlijnen uit te dunnen en het voor de gebruiker eenduidig te maken. Het betreft een richtlijn voor moedermelk voor kinderen die op tijd geboren en gezond zijn, in de thuissituatie. Op kamertemperatuur (en die wordt zeer ruim gedefinieerd als tussen 16 en 29 graden Celsius) kan normaal gekolfde melk 3-4 uur worden bewaard en onder zeer hygiënische condities zelfs dubbel zolang: 6-8 uur. In de koelkast die niet warmer is dan 4 graden Celsius is melk minimaal 72 uur te bewaren, maar ook hier geldt weer dat onder zeer hygiënische omstandigheden en met zo min mogelijk temperatuurschommelingen de melk 5 tot zelfs 8 dagen goed blijft. In de diepvries, met een maximum temperatuur van -18 graden en beschermd tegen temperatuursverschillen is melk bacteriologisch praktisch onbeperkt houdbaar, maar voor de kwaliteit is het beter bevroren melk binnen 6, uiterlijk 12 maanden op te maken.
Department of Health and Human Services, Agency for Healthcare Research Quality [http://guidelines.gov/content.aspx?f=rss&id=23797]
Academy of Breastfeeding Medicine Protocol Committee. ABM clinical protocol #8: human milk storage information for home use for full-term infants (original protocol March 2004; revision #1 March 2010). Breastfeed Med 2010 Jun;5(3):127-30.

Kunstvoeding veilig verwerken

Hoewel WHO en Unicef overtuigd zijn van de superioriteit van borstvoeding en algemeen aanbevelen dat kinderen 6 maanden uitsluitend borstvoeding krijgen en tot 2 jaar of langer borstvoeding naast geschikt ander voeding, realiseren zijn zich dat er altijd kinderen zullen zijn die geen borstvoeding krijgen en evenmin menselijke donormelk. Om de risico's voor die kinderen zoveel mogelijk in te perken, bieden zij richtlijnen voor het veilig klaarmaken van en voeden met kunstvoeding. WHO heeft een uitgebreide brochure met uitleg waarom deze aanwijzingen worden gegeven (onder andere voor het elimineren van de potentieel dodelijke pathogenen E Sakazikii en Salmonella) en met gedetailleerde instructies voor de bereiding in het ziekenhuis en thuis. Deze brochure is niet geïllustreerd. Unicef UK (Groot Brittannië) heeft 2 brochures: 1 voor ouders en een handleiding bij de ouder-brochure voor zorgverleners. De Engelse brochures zijn evenmin geïllustreerd. De brochure voor ouders geeft uitleg over de verschillend soorten kunstvoeding en waarom sommige soorten wel of niet geschikt en/of gewenst zijn. Daarnaast een hoofdstukje over voeden op verzoek, hongersignalen en weten of de baby genoeg heeft, die opmerkelijke overeenkomsten vertoont met deze informatie bij borstvoeding. De handleiding voor zorgverleners geeft hierbij achtergrond informatie en referenties naar de gebruikte literatuur. Een ouder foldertje van de NHS geeft de advisering van de WHO weer met foto's.

UNICEF UK, October 2010: A guide to infant formula for parents who are bottle feeding

UNICEF UK, October 2010: The health professional’s guide to: “A guide to infant formula for parents who are bottle feeding”

World Health Organization in collaboration with Food and Agriculture Organization of the United Nations: Safe preparation, storage and handling of powdered infant formula: guidelines.

NHS Leaflet 'Bottle Feeding'

Moedermelk behandelen tegen ziekteverwekkers

Verse moedermelk heeft actieve en levende bestanddelen die infecties bestrijden, zowel van bacteriën, virussen als schimmels. Bij ernstige besmetting (zoals een uitbraak van spruw of een HIV+ moeder) of bij gebruik door een ander kind (donormelk) kan het zijn dat deze ingebouwde afweer onvoldoende of onzeker is en kan worden gekozen voor extra maatregelen. Meest rigoureuze is steriliseren, waarbij de melk gedurende langere tijd boven 100 graden wordt gehouden. Alle mogelijke ziekteverwekkers zijn dan vernietigd, maar ook de meeste afweerstoffen en een deel van de vitaminen. Pasteurisatie heeft daarom de voorkeur: dat vernietigt ook de ziekteverwekkers, maar is vriendelijker voor de afweerstoffen en vitamines. Het is in de thuissituatie ook iets moeilijker uit te voeren. Pasteurisatie kan op lagere temperatuur voor langere tijd (60-68 graden, half uur) of hogere temperaturen voor korte tijd (72 graden, 15 seconden). Dit laatste heet 'flash pasteurisatie'. Beide methoden vergen erg veel oplettendere en het gebruik van een kookthermometer. In een pannetje op het vuur is het heel moeilijk om en bepaalde tijd een bepaalde temperatuur aan te houden. Voor het behandelen van moedermelk is daarom een andere vorm van 'flash heating' ontwikkeld door Kiersten Israel-Ballard van UC Berkeley's School of Public Health. In haar methode wordt de melk in een glazen container in een pannetje water gezet en het water wordt aan de kook gebracht. Zodra het water borrelend kookt wordt het potje melk eruit gehaald. Op deze manier worden de meeste ziekteverwekkers voldoende vernietigd om geen gevaar meer op te leveren (zelfs HIV), maar met behoud van het grootste deel van de beschermende stoffen en de vitamines.
http://en.wikipedia.org/wiki/Flash_pasteurization.
Israel-Ballard K, Donovan R, Chantry C, Coutsoudis A, Sheppard H, Sibeko L, Abrams B: Flash-Heat Inactivation of HIV-1 in Human Milk: A Potential Method to Reduce Postnatal Transmission in Developing Countries. JAIDS 2007 45(3):318-323
http://www.youtube.com/watch?v=NNw1odieIoI

Ziekte en sterfte door kunstvoeding bij zuigelingen

Vaak wordt gesteld dat borstvoeding voordelen heeft, waarmee eigenlijk wordt gezegd dat kunstvoeding ook wel OK is. Niets is minder waar. Kunstvoeding is namelijk niet de norm, maar een poging om een vervanging te maken voor de norm: borstvoeding. En die poging wil nog wel eens falen als het om veiligheid gaat. Kunstvoeding poeder is namelijk verre van steriel en er willen ook nog wel eens andere vieze en giftige dingen in zitten. Recent werd de wereld opgeschrikt door het breed terughalen van Similac omdat er beestjes in zouden zitten (kevers en larven). In de afgelopen jaren kwamen er rapporten naar buiten van kinderen die ernstig ziek werden of overleden na het drinken van kunstvoeding die was besmet met Enterobacter Sakazakii en Salmonella. In China werden tienduizenden kinderen ziek en enkele overleden na het drinken van met melamine opgvoerde kunstvoeding (sporen van melamine werden ook in kunstvoedingen in Noord Amerika gevonden). Verder wordt in de meeste merken kunstvoeding ook een hoge concentratie perchhloraten gevonden, waarvan bekend is dat het de schildklierfunctie negatief kan beïnvloeden.
Rodríguez-Urrego J, Herrera-León S, Echeita-Sarriondia A, Soler P, Simon F, Mateo S, Investigation team. Nationwide outbreak of Salmonella serotype Kedougou associated with infant formula, Spain, 2008. Euro Surveill. 2010;15(22):pii=19582.
Melamine-contaminated powdered infant formula in China - update. http://www.who.int/csr/don/2008_09_22/en/index.html
Joshua G Schier, Amy F Wolkin, Lisa Valentin-Blasini, Martin G Belson, Stephanie M Kieszak, Carol S Rubin and Benjamin C Blount: Perchlorate exposure from infant formula and comparisons with the perchlorate reference dose. Journal of Exposure Science and Environmental Epidemiology 20, 281-287
Ransdell Pierson: Abbott recalls beetle-tainted Similac baby formula.Persbureau Reuters Wed Sep 22, 2010 4:49pm EDT. http://www.reuters.com/article/idUSTRE68L4ZI20100922

BFHI stap 6: alleen borstvoeding

Colostrum en later rijpe melk bevat alle voeding en bescherming die een kind nodig heeft in de eerste 6 levensmaanden. Bijvoeden met water, glucose of kunstvoeding is niet nodig en kan zelfs negatief uitwerken. Andere substanties dan moedermelk verstoren het opbouwen van een gezonde darmflora en een darmwand die geen ongewenst stoffen doorlaat naar de bloedbaan. (Hanson 2007), waardoor het kind minder goed beschermd is tegen infecties en allergieën. Het bijgeven van glucosewater kan een negatief effect hebben op de normale manier waarop de energievoorziening van het pasgeboren kind zich aanpast aan het leven buiten de moeder (Hawdon et al 1992) en per saldo zorgen voor meer problemen met de suikerhuishouding. Kunstvoeding in poedervorm kan levensgevaarlijke bacteriën bevatten (WHO 2007) en zou alleen al daarom nooit aan jonge baby's moeten worden gegeven. Water, glucose en kunstvoeding nemen in de maag de ruimte in van colostrum of moedermelk en verstoort daarmee het principe van vraag en aanbod. In feite zijn er maar heel weinig geldige, medische redenen om bijvoeding te geven aan pasgeborenen. Uit het overzicht van de WHO (WHO, UNICEF 2009) blijkt duidelijk dat er maar heel weinig kinderen zijn die helmaal geen borstvoeding mogen hebben en dat in de meeste ander gevallen bijvoeding alleen aangewezen is wanneer het bijzetten van alle zeilen voor borstvoeding (optimaliseren de aanleg- en drinktechnieken, vaak voeden, moeder en kind nabijheid, ...) allemaal nog niet zorgn voor het gewenste resultaat.
(2007). Enterobacter Sakazakii and Other Microorganisms in Powdered Infant Formula. Geneve: World Health Organization.
Hanson, L. (2007). Immunobiology of human milk: how breastfeeding protects babies. Amarillo, Texas, USA: Hale Publishing.
Hawdon, J., Ward Platt, M., & Aynsley-Green, A. (1992). Patterns of metabolic adaptation for preterm and term neonates in the first postnatal week. Arch Dis Child , 67:357–365.
WHO, UNICEF. (2009). Acceptable medical reasons for use of breast-milk substitutes.
Wight, N., & Marinelli, K. (2006). Guidelines for Glucose Monitoring and Treatment of Hypoglycemia in Breastfed Neonates. ABM Protocols . (A. P. Committee, Red.) Mary Ann Liebert, Inc.

BFHI: het eerste uur: nabijheid en borstvoeding

Volgens Vuistregel 4 blijven moeder en kind in het eerste uur na de geboorte bij elkaar en krijgt de baby zijn eerst borstvoeding. Bij deze stap gaat het zowel om de sterk inprentende ervaring van de eerst borstvoeding in een 'window of opportunity'' als om de korte en lange termijn effecten van het intense huidcontact in het eerste uur of langer tussen moeder en kind. Bramson et al bekeken het effect van dat eerste uur huidcontact en de eerste voeding op de mate van exclusief borstvoeding in de eerste week en vonden een sterk dosis-afhankelijke relatie. Bystrova et al, van het team van oxytocine deskundige Kerstin Uvnäs-Moberg (een zeer gewaardeerde spreker op het congres Borstvoeding Blijft, 5 oktober 2010) keken naar de effect van dat eerste uur huidcontact op de relatie tussen moeder en kind na een jaar. Hun observaties toonden aan dat vroeg en intens huidcontact samen met vroege eerste borstvoeding een zeer positieve invloed had op de interactie tussen moeder en kind rond de eerste verjaardag wanneer dit wordt vergeleken met normale routines waarbij moeder en kind van elkaar worden gescheiden in de eerste uren na de geboorte. Het eerste uur intensief huidcontact en borstvoeding zijn ook de 2 belangrijkste factoren bij het begin van het opbouwen van het immuunsysteem van het kind door de wederzijdse kolonisatie met bacteriën tussen moeder en kind en de sterke concentratie van afweerstoffen in het colostrum. (Hanson, 2007)
Bramson L, Lee JW, Moore E, Montgomery S, Neish C, Bahjri K, Lopez Melcher C: Effect of Early Skin-to-Skin Mother—Infant Contact During the First 3 Hours Following Birth on Exclusive Breastfeeding During the Maternity Hospital Stay J Hum Lact May 2010 26: 130-137
Bystrova, K., Ivanova, V., Edhborg, M., Matthiesen, A.-S., Ransjö-Arvidson, A.-B., Mukhamedrakhimov, R., Uvnäs-Moberg, K. and Widström, A.-M. (2009), Early Contact versus Separation: Effects on Mother–Infant Interaction One Year Later. Birth, 36: 97–109. 

Hanson, L. (2007). Immunobiology of human milk: how breastfeeding protects babies. Amarillo, Texas, USA: Hale Publishing.

Borstvoeding in een vervuilde wereld

De vervuiling van ons leefmilieu verhoogt de risico's voor mens, dier en plant op allerlei ziektes en aandoeningen. Die vervuiling wordt op allerlei manieren en plaatsen gemeten, waaronder in moedermelk. Dit is en relatief makkelijk te verkrijgen specimen van lichaamsvloeistoffen en de uitkomsten kunnen pakkend worden bekendgemaakt. Moeten moeders nog wel borstvoeding geven nu er zoveel vervuilende stoffen, giffen en zware metalen in moedermelk worden aangetroffen? Het antwoord, door de WHO, de Amerikaanse organisatie van kinderartsen AAP en het Amerikaanse ministerie van gezondheid in de persoon van de Surgeon General is een duidelijk Ja! Kunstvoeding bevat geen van de tegen ziekte beschermende factoren van moedermelk, bevat potentieel gevaarlijke bacteriën, metalen uit de productie en de verpakking, maar levert door het productieproces, de verpakking en het transport een grote bijdrage aan de vervuiling van het leefmilieu. Borstvoeding bevat mogelijk vervuilende stoffen uit het milieu, maar dit levert voor het kind minder risico dan het niet krijgen van borstvoeding geeft en borstvoeding is groen: het is duurzaam, verbruikt geen grondstoffen en maakt geen afval.

Mead MN: Contaminants in Human Milk: Weighing the Risks against the Benefits of Breastfeeding. Environ Health Perspect. 2008 October; 116(10): A426–A434.

MRSA in borstabces

Diverse studies en case reports in de afgelopen paar jaar maken duidelijk dat bij een zich tot abces ontwikkelende borstontsteking MRSA een belangrijke factor is. Niet altijd wordt behandeld met antibiotica die MRSA doeltreffend bestrijden. Een abces is een zeer pijnlijk complicatie die het geven van borstvoeding ernstig bemoeilijkt en soms aan de aangedane borst onmogelijk maakt. Het is daarom aan te bevelen dat moeders in de kraamweek goed worden begeleid om het optreden van borstontstekingen te voorkomen. Daarnaast is goede informatie noodzakelijk die het optreden van borstontstekingen na de kraamtijd voorkomt. Borstvoeding geven met goede technieken, waarbij de borsten frequent en goed worden geleegd is de beste preventie. Een zeer goede hygiëne, met name voor moeders die in het ziekenhuis bevallen, en ook door de zorgverleners is nodig om besmetting met MRSA te voorkomen.
Stafford I, Hernandez J, Laibl V, Sheffield J, Roberts Sc, Wendel G: Community-Acquired Methicillin-Resistant Staphylococcus aureus Among Patients With Puerperal Mastitis Requiring Hospitalization. Obstetrics & Gynecology 2008(112) 3:533-537
Montalto M, Lui B.: MRSA as a cause of postpartum breast abscess in infant and mother. J Hum Lact. 2009 Nov;25(4):448-50.
Wilson-Clay B.: Case report of methicillin-resistant Staphylococcus aureus (MRSA) mastitis with abscess formation in a breastfeeding woman.  J Hum Lact. 2008 Aug;24(3):326-9.
Berens P, Swaim L, Peterson B.: Incidence of methicillin-resistant Staphylococcus aureus in postpartum breast abscesses. Breastfeed Med. 2010 Jun;5(3):113-5.

Hergebruik van ontdooide moedermelk is veilig

Veelal wordt aangenomen dat vers ingevroren moedermelk die ontdooid is geweest niet opnieuw kan worden ingevroren en na enkele uren moet worden weggegooid. Onderzoek van Rechtman et al namens Prolacta Bioscience (een commerciële organisatie voor moedermelk-banking en onderzoek) toont echter aan dat moedermelk wel tegen een stootje kan en geen ongewenste bacteriegroei vertoont wanneer de melk na ontdooien op koelkast- of kamertemperatuur wordt bewaard tot wel 8 uur en vervolgens weer wordt ingevroren. Ook de voedingswaarde blijft vrijwel gelijk, hoewel de hoeveelheid vitamine C bij langer bewaren of bij bewaren op kamertemperatuur wel kan teruglopen.

Rechtman, D. J., Lee, M. L., & Berg, H. (2006). Effect of environmental conditions on unpasteurized donor human milk. Breastfeeding Medicine, 1, 24-26.

Suikers in moedermelk beschermen de darm

(05-08-2010) 

Moedermelk bevat veel suikers die voeden, maar ook suikers die beschermen. Deze complexe oligosacchariden binden ziekmakende bacteriën en voeden gezondmakende bacteriën in de darm. In het onderzoek van Marcobal et al van de Universiteit van California bleken allerlei gevaarlijke bacteriën zoals Enterococcus, Streptococcus, Veillonella, Eubacterium, Clostridium en Escherichia coli aan moedermelk een slechte voedingsbodem hadden, terwijl de vriendschappelijke stammen van Bifidobacterium longum subsp. infantis, Bacteroides fragilis, Bacteroides vulgatus, Bi. longum subsp. infantis en Ba. vulgatus moedermelk net zo graag consumeren als de baby zelf. Dit onderzoek is een verdere stap naar beter begrip van de manier waarop moedermelk kinderen beschermt.

Marcobal  A, Barboza, Froehlich JW, BlockDE, German JB, LebrillaCB, Mills D: Consumption of Human Milk Oligosaccharides by Gut-Related Microbes. Journal of Agricultural and Food Chemistry 2010 58 (9), 5334-5340