Vluggertje

Foto: Michael Welch als Jake, Lauren Luiz als Anna  en Sara Fletcher als Sarah Mahario in Grimm: S03, E04: One Night Stand (15 Nov. 2013)

Op Facebook ben ik aangesloten bij een flink aantal groepen over borstvoeding en ouderschap. Ik heb geen tijd om die allemaal helemaal secuur bij te houden, maar regelmatig word ik getagt als er een vraag is waar de moeder zo gauw geen werkend antwoord op krijgt. Ik word geacht met het verlossende antwoord te komen. Voor mij voelt dit vaak als gevraagd worden even een vluggertje te komen doen. Gisteren had ik weer een lesdag voor leerling lactatiekundigen en het onderwerp was ‘’het lactatiekundig proces en dossier’’. Daarin had ik het over en oefenden de studenten het afbakenen van de zorgvraag, het opnemen van een anamnese (inclusief het bepalen wat het is wat je wilt weten en waarom), het stellen van een lactatiekundige diagnose, het opstellen van een handelplan en het uitvoeren daarvan, en tot slot het evalueren van het geheel.

Een gemiddeld lactatiekundig consult duurt één tot anderhalf uur, soms gevolgd door een of meer vervolgconsulten die korter duren of per telefoon of email gaan. Een probleem wordt daarbij diepgaand en aan alle kanten bekeken, er wordt gezocht naar meespelende en complicerende factoren en parameters. Moeder, kind en borstvoeding worden geobserveerd en onderzocht. Waar nodig worden de reproductieve historie of de gezinsomstandigheden van de moeder meegenomen voor een volledig plaatje. Ook een plaats is er voor alle adviezen van leken en zorgverleners die de moeder al kreeg en al dan niet opvolgde.

Ik wordt soms daarom een beetje kriegel als van mij wordt verwacht dat ik zo’n proces afdoe als een vluggertje, even tussen neus en lippen door. Wat men vergeet is dat elk probleem uniek is en volledige aandacht verdient. Dat je een proces zoals hierboven beschreven niet in een paar regels kunt vatten zonder zelfs maar moeder of kind gezien of gehoord te hebben. Bij het beantwoorden van dergelijke vragen kan ik dus niet meer doen dan wat algemeenheden spuien, wat achtergrondkennis delen of de theoretische kennis van het betreffende deel van de werking van borstvoeding.

Wat mensen ook niet lijken te beseffen is dat ik elke dag meerdere van dergelijke vragen krijg, die allemaal tijd en aandacht vragen (liefst vlug, instant) en die ik zo maar, voor niks en uit liefde voor mijn vak beantwoord. Dit kost mij dagelijks tussen de één en vier uur werk. Tijd die ik niet kan besteden aan mijn echte, betaalde werk. En nu ben ik wel geen commercieel bedrijf, maar er moet eerlijk gezegd wel brood op de plank.

Vandaar dat ik steeds vaker als advies geef om maar liever een consult aan te vragen (niet eens perse bij mij, maar bij een lactatiekundige in de buurt). Wat ook een mogelijkheid is, is om eens een zoekterm in te voeren op dit blog. Ik durf er aardig wat onder te verwedden dat ik ook over jouw vraag al eens een stukje heb geschreven. Probeer eerst eens te zien of je daar iets uit kunt halen. Of kijk eens op mijn site eurolac.net of bij borstvoeding.com of bij lalecheleague.nl of -.be of bij borstvoedingnatuurlijk.nl Jouw vraag is waarschijnlijk al door duizenden moeders eerder gesteld en door meerdere mensen en instanties beantwoord.

Vluggertjes lopen vaak niet geweldig af, zoals Jake in de aflevering horend bij de afbeelding kon getuigen. Je verdient meer dan wat halfslachtig advies en een stapel meningen die elkaar tegenspreken.

Plan

Foto: Kyra Sedgwick als Stella Peck, Dwayne Johnson als Joe Kingman en Madison Pettis als Peyton Kelly in The Game Plan (2007)

Het plan was dat ik vandaag aanwezig zou zijn bij een scholingsdag. Een studiedag met een spreker die ik heel graag wilde horen: Barbara Wilson Clay, en van de grote namen in mijn beroep. Het stond allang in mijn agenda gepland en ik had er echt zin in. Maar ik moest mijn plan bijstellen, een vervelend en irritant virus gooide roet in het eten. Nou, ja, snot in de neus, om precies te zijn. En watten in het hoofd. En, nee, het is niet omdat ik de zo vriendelijk doch dringend aangeraden griepprik niet heb genomen (dank u zeer, mijn lijf beschermt zichzelf wel, en zo niet: if it doesn’t kill me it’ll make me stronger), want het is geen griep. Alleen een zware verkoudheid. Vervelend, lastig, en nu en dan nogal wat herrie veroorzakend in de vorm van niezen, hoesten, snuiten en andere geluiden die je in beschaafd gezelschap liever achterwege laat. Behalve herrie strooi ik ook de virussen in het rond en dat wil ik een zaal vol collegae niet aandoen. Ik heb dus mijn toegangsbewijs aan een ander gegund en blijf thuis vandaag.

Plannen maken is goed. Als je van te voren weet wat en hoe, lukt wat je moet doen vaak beter. Je hebt overzicht en inzicht in wat er moet, kan en gaat gebeuren. Maar plannen moeten niet in steen gebeiteld zijn, ze moeten veranderbaar en flexibel zijn. Te strak vasthouden aan vooraf gemaakte plannen kan leiden tot stress en een gevoel van mislukking. Zo hoor ik vaak van vrouwen die als ze zwanger zijn een zeer gedetailleerd geboorteplan maken (prima idee!), maar vervolgens vergeten in te plannen dat er dingen anders kunnen lopen, waardoor het plan niet kan worden uitgevoerd. Dit kan dan zoveel stress geven, dat er nog veel meer mis gaat. En achteraf kan het gevoel van mislukking een factor zijn voor nog veel meer dingen die mis gaan. Of moeders die een plan maken voor de manier en termijn van borstvoeding geven en die daar zo strak aan vast houden of proberen te houden, dat ze dingen die fout gaan over het hoofd zien.

Een borstvoedingsplan is goed. Het zorgt ervoor dat je je van te voren inleest of informeert over wat borstvoeding is en wat belangrijk is om het een goede kans van slagen te geven. Met een goed doordacht plan kom je goed beslagen ten ijs en is de kans op vallen een stuk kleiner. Maar in dat plan moeten ook escapes opgenomen zijn. Wat als er iets gebeurt dat een aanpassing van het plan nodig maakt? Misschien is je kindje niet helemaal gezond, of gaat de geboorte anders dan verwacht, zodat hij niet fit is. Of misschien krijg je zelf wel complicaties of werkt jouw manier van melk maken niet precies zo als in de boekjes stond. In die omstandigheden strak en stijf aan het oorspronkelijke plan vasthouden kan voor extra problemen zorgen. In het ergste geval krijgt je kind onvoldoende ten en groeit en ontwikkelt hij niet volgens zijn ingebouwde plan.

Eén goede escape in een plan is ervoor zorgen dat je weet wie wel en niet deskundig is in het vakgebied waarbinnen je plan valt. Naast deskundigheid wil je van zo’n escape ook weten of het iemand is die langs dezelfde lijnen denkt als jij zelf. Passen jullie visies over zwangerschap, geboorte, opvoeding en borstvoeding bij elkaar? Eventueel kun je bij het opstellen van het plan je escape al benaderen, je plan uitleggen en toestemming vragen hem of haar bij het eerste teken van een planbreuk te benaderen. Neem dan ook in je plan op dat je niet te lang blijft doormodderen bij tegenslag, maar zo snel mogelijk je escape gebruikt. Dat is misschien nog wel het beste plan.

Hercules

Foto: Steve Byers als Heracles in Immortals.
Hercules, de echte uit de Griekse mythologie, niet die uit Hollywood, ook bekend als Heracles (met de nadruk op Hé sportliefhebbers, niet op rá!, was een man met een opdracht. Twaalf opdrachten. Moeilijke, bijna onuitvoerbare opdrachten. Een leeuw doden die een zo ondoordringbare huid had dat alleen zijn eigen klauwen erdoorheen konden; een veelkoppig monster verslaan, bij wie voor elke afgeslagen kop er twee nieuwe aangroeiden; een onvangbare hinde en een onvangbaar everzwijn vangen; het uitmesten van de Augiusstallen met de opgehoopte mest van 3000 koeien gedurende 30 jaar;  vogels doden die hun veren als pijlen konden afschieten; de gekke stier van koning Minos stelen, evenals de mensenvleesetende paarden van de vorst Diomedes en de gordel van koningin Hippolyte, de kudde koeien van Geryones en de gouden appels van de Hesperiden; tot slot alleen nog de driekoppige hellehond Kerberus ontvoeren.
Gisteren zat ik wat te iKlagen met een collega. En al klagend kwam er eigenlijk zomaar een blog uit rollen. Het ging over problemen met borstvoeding in het kraambed en dat het zo vaak zo lang duurt (vaak pas na de kraamzorgtijd) voor er een lactatiekundige wordt bijgehaald. Alsof het kalf toch al op punt van verdrinken moet staan voor er een professional wordt bij geroepen. Sommige kraambedbegeleiders ‘’doen niet aan lactatiekundigen inroepen in het kraambed* ’’ schijnt het. Is het hun hun eer te na om een stukje zorg uit handen te geven? Vinden ze dat ze dat allemaal zelf moeten doen en kunnen? Of herkennen ze sommige problemen niet of zien ze niet de bijwerkingen van een schijnbaar werkende oplossing? Hoe dan ook, vaak resulteert die houding in een lactatiekundige die bij een soort natuurramp wordt geroepen waar moeilijk nog wat gered kan worden. Een Hercules opdracht soms.
De meeste van mijn zelfstandig werkende collega lactatiekundigen zullen dit wel herkennen. Een moeder belt als haar kindje een week of twee-drie is. Er is een probleem, bijvoorbeeld baby huilt veel, is onrustig, groeit misschien niet goed, drinkt dag en nacht elke twee uur, … . Tijdens het intake gesprek komen er dingen naar voren als ‘’Aan het aanleggen kan het niet liggen, want dat was goed’’, ‘’In het begin dronk de baby goed’’, ‘’Ja, eerst deed het wel pijn, maar ja dat hoort er bij, hè’’, ‘’Hij heeft een paar keer een beetje bijvoeding gehad, want ik had nog niet genoeg melk, maar dat was met vingervoeden, hoor!’’. Of moeder geeft één borst per keer, want ‘’de kraamverzorgster vertelde dat ze anders de achtermelk niet krijgt’’. Of moeder voedt naar eigen zeggen op verzoek, maar probeert er toch wel minimaal twee uur tussen te laten, want anders zit er toch nog niks in.
Laat ik met de grootste leugen beginnen. Nee, ik noem het geen bakerpraatje, dat is een te vriendelijke benaming. Het is een leugen, een regelrechte leugen, dat borstvoeding geven pijn hoort te doen. Borstvoeding geven hoort voor moeder en kind een aangename ervaring te zijn die zeer beslist niet pijnlijk is. Een beetje gevoeligheid bij het eerste aanhappen in de eerste dagen kan normaal zijn, een soort gewenning, maar het mag nooit echt pijn doen en het mag ook niet langer dan alleen de eerste paar keer zuigen zijn. Pijn bij borstvoeding is altijd, per definitie, een teken dat er iets niet goed is. Vaak is dat de manier van aanleggen, aanhappen of de drinktechniek. Het kan ook een anatomische variatie bij het kind in de mond zijn of een mismatch tussen mond en borst. De oorzaak en een behandeling vinden kan aardig wat detectivewerk vergen, maar de oplossing is meestal niet, en zeker niet als eerste, een tepelhoedje of bijvoeden met kunstvoeding.
Bijvoeden (met kunstvoeding of gekolfde melk) ‘’omdat de moeder nog geen melk heeft’’ is vrijwel altijd een vergissing. Per definitie volgt op de geboorte van de placenta de af- en uitscheiding van colostrum. Alleen vrouwen met absoluut geen klierweefsel en/of een zeer haperende hormoonwerking zullen geen colostrum hebben. Colostrum is zeer geconcentreerd en komt in kleine beetjes, theelepeltjes per keer. Maar wel elke keer dat het wordt gevraagd. Er is dus vrijwel per definitie genoeg colostrum. Als er geen complicerende factoren waren rond de baring (ernstige bloeding, achterblijvende placentaresten, …) of in het borstvoedingbeleid (beperking van het aantal voedingen, scheiding van moeder en kind, …) zal na een dag of drie colostrum overgaan naar overgangsmelk en uiteindelijk rijpe melk in hoeveelheden die toereikend zijn voor het kind, indien efficiënt en accuraat gevraagd. Een eventueel of schijnbaar te kort aan melk zal niet worden opgelost door het bijgeven van kunstvoeding. Bijvoeden is eerder een zelfvervullende profetie: het vermindert de melkproductie. Een schijnbaar te lage melkproductie moet worden onderzocht, de oorzaak aangepakt en de productie veilig gesteld.
Ach, ik zou nog wel even door kunnen gaan met kraambedmisverstanden en –bakerpraatjes. Waar het op neer komt is dat de vrijgevestigde lactatiekundige vaak kan kiezen tussen uit te mesten stallen of onvangbare hindes; tussen de negenkoppige slang of de driekoppige hellehond. De primaire zorgverleners verstoppen zich soms makkelijk, net  als de opdrachtgever van Hercules, in een koperen vat om zich te vrijwaren van de gevolgen van hun acties. Gelukkig lijken veel vrije lactatiekundigen net als Hercules toegerust met voldoende gezond verstand en creativiteit om elke nieuwe opdracht op de een  of andere manier tot een goed einde te brengen.

*) Een andere lactatiekundige over dit thema: Aidulac: Even doorzetten

DISCLAIMER: Ik wil met nadruk stellen dat niet alle primaire zorgverleners in het kraambed slechte borstvoedingszorg leveren. Misschien zelfs niet de meeste, dat weet ik niet. Maar de meeste moeders die ik zie hebben een korte borstvoedingsgeschiedenis met uitblijvende of slechte zorg voor borstvoeding.