Familie

Foto: Vandaag jarig: Martin Sheen Vader van acteurs Charlie Sheen, Emilio Estevez, Renée Estevez en Ramon Estevez. Hij schreef openlijk het afkicken van zijn zoon Charlie toe aan de hulp en inzet van de jarige van gisteren (Carroll O'Connor). Niet te verwarren met de ander M. Sheen, Michael (die helemaal geen familie is, en ook niet jarig vandaag, zelfs niet deze tijd van het jaar, en zelfs uit een ander werelddeel komt, maar wel een van mijn favoriete acteurs en een paar keer voorzien in de illustratie van deze schrijfsels, 13-05-2013 in Oog (zijn met een lens roodgemaakte oog) en op 28-12-2011 in Willen wat een ander heeft.

Sommige namen duiken in de wereld van film en theater meermaals op. Soms zijn het allemaal leden van dezelfde familie, soms toevallige naam- en vakgenoten. Daar houdt dan vaak ook de gelijkenis op, want in de uitvoering van hun werk zijn ze allemaal anders. De een zie of hoor je liever dan de ander, maar ze hebben allemaal hun merites. Een congres over een bepaald onderwerp is net zoiets. Een verzameling mensen met enkele overeenkomsten en verder allemaal anders. Maar door die ene of die paar gemene delers, toch blij met elkaars gezelschap. De stukjes van vandaag komen van zo’n verzameling gelijkgestemde zielen, namelijk een congres voor borstvoeding mensen in oktober 2010 in Basel, Zwitserland. Zwitserland zelf is ooit eens de titel van een stukje geweest ook. Genoeg leesvoer voor een luie zaterdag.

Borstvoeding belangrijkste factor voor bestrijden kindersterfte
Randa Saadeh Msc, RD, Coordinator - Nutrition in the Life course (NLU), World Health Organization sprak over ‘’Infant feeding and child survival - have we done enough?’’. Aan de hand van de gegevens van de Global Strategy for Infant and Young Child Feeding en de WHO Growth Standards toonde zij duidelijk aan dat hier nog veel winst is te halen. De basis voor gezondheid wordt al in de zwangerschap gelegd. Moeders die binnen de normen groeien tijdens de zwangerschap beperken daarmee sterk het overgewicht risico van hun kinderen. Het later knippen van de navelstreng om meer ijzerrijk bloed naar het kind te laten stromen en veelvuldig en vroeg huidcontact zijn belangrijke factoren om op die gezonde basis voort te borduren door het kind vanaf het begin te verzekeren van een goede voedingstatus. Vroeg beginnen met borstvoeding, exclusief borstvoeding voor 6 maanden en borstvoeding naast geschikte andere voeding tot minimaal 2 jaar is de beste manier om een kind gezond te laten groeien en ontwikkelen en zowel ondervoeding als overvoeding te voorkomen. Borstvoeding is één van de belangrijkste factoren bij het voorkómen van obesitas: kinderen die geen borstvoeding krijgen hebben 25% meer kans overgewicht te ontwikkelen. 22 oktober 2010

en

Schisis: gehemelteplaatje en vroege sluiting
In tegenstelling tot wat bij ons gebruikelijk is, breekt dr. Kuttenberger een lans voor vroege sluiting van de schisis, tussen 6 en 12 maanden zou de gehele schisis moeten zijn gesloten. Tot die tijd zorgt een gehemelteplaatje ervoor dat de mond- en neusholte van elkaar worden gescheiden zodat het kind beter kan drinken, beter kan ademen en de tong in een fysiologische positie wordt gehouden en de normale functie behoudt. Functionaliteit van de mond- en neusholte en van de tong staan in deze behandelwijze voorop. Dit voorkomt veel problemen met eten en ademen en de daarbij horende complicaties die vaak in kinderen met een schisis worden gezien. Vroege sluiting van de schisis zorgt er ook voor dat de uitwendige wonden mooi en bijna litteken loos genezen. Een prachtig voorbeeld va deze technieken en de voordelen voor het kind zijn in beeld gebracht door Christa Herzog, net als dr. Kuttenberger lid van het schisisteam van de Kliniek voor mond-, kaak- en gezichtschirurgie van het Luzern Canton Hospital. De basis voor het werken met kinderen met een schisis is echter het hele vroege moeder-kind contact en het inprenten van normaal gedrag, zoals drinken aan de borst. Voor en na de operatie wordt zo veel als mogelijk aan de borst gevoed, waar nodig met hulpmiddelen. Het drinken aan de borst na de sluitingsoperatie is een belangrijke ondersteuning voor een snelle en mooie genezing door de herhaalde oefening van de lipspieren en de betere doorbloeding van het operatiegebied. 23 oktober 2010

en

Borstvoeding en caries
Borstvoeding in de moderne mens bestaat al zo'n 100.000 jaar. Cariës in jonge kinderen wordt pas gezien sinds 8000 jaar. Dr. Vera Hüttemann, DDM, als tandarts gespecialiseerd in het werken met kinderen en als orthodontist, gaf een kort overzicht van de opbouw van een tand een van de mechanismen voor tandbederf. Belangrijkst factoren zijn de aanwezigheid van bacteriën, met name Streptokokkus Mutans, voedsel voor die bacteriën, met name sucrose, en plaque. Kinderen worden door moeders en andere gezinsleden besmet met de bacteriën uit hun eigen mond. Moedermelk bevat weliswaar veel suiker, maar in de vorm van lactose, die voor de streptokok minder goed bruikbaar is. Daarnaast bevat moedermelk actieve bacterie-bestrijdende factoren zoals immunoglobulinen (IgA en IgG), en lactoferrine, dat het aanwezige ijzer bindt waardoor dit niet door de streptokokken als voedsel kan worden gebruikt. Ook speelt mee dat bij borstvoeding de melk achter in de mond komt en dus niet met de tanden in aanraking komt. Een ander belangrijk punt dat dr. Hüttemann naar voren bracht is dat kinderen die minimaal de eerste 40 dagen uitsluitend borstvoeding krijgen beduidend minder risico hebben om cariës te ontwikkelen als peuter. 24 oktober 2010

en

Borstvoeding in noodsituaties
Lida Lhotska van IBFAN-GIFA sprak over de voeding van zuigelingen en jonge kinderen in noodsituaties (Infant and Young Child Feeding in Emergencies (IFE)). De doelstellingen voor deze voordracht: dat de toehoorders zich meer bewust zouden worden van het belang van IFE, inclusief de oriëntatie op relevante protocollen, overzicht en de belangrijkste sleutelbegrippen. Daarnaast dat de toehoorders in staat zouden zijn te identificeren wat de grootste belemmeringen zijn voor het voorzien in vroege steun en bescherming van goede kindervoeding praktijken in noodsituaties, zoals die die zich in het recente verleden hebben voorgedaan. De basis van adequate noodhulp ligt in verankering van de WHO code in de landelijke wetgeving, ondersteuning voor en stimuleren van het BFHI en in correcte media informatie. De basis voor veilige voeding voor kinderen in rampgebieden is borstvoeding. Dat is veilig, hoeft niet te worden bewaard en klaargemaakt en er is geen keukengerei voor nodig. Beter is het om goede voedsel ondersteuning te geven voor moeders, zodat zij sterk en gezond blijven en hun kinderen kunnen voeden. Voor wezen moet in eerst instantie worden gezocht naar minnen, vrouwen met een kind of die een kind verloren hebben, die andere kinderen voeden. Pas als er geen opties meer zijn om kinderen borstvoeding te geven kan worden overgegaan op kunstvoeding. Alle kunstvoeding moet gelabeld zijn in een taal die leesbaar is voor de mensen in het betroffen gebied en het moet voldoen aan AFASS:  Acceptable (cultureel acceptabel) Feasible (bruikbaar), Affordable (betaalbaar), Sustainable (bijvend beschikbaar) en Safe (veilig klaar te maken en te voeden). 25 oktober 2010

Kuttenberger J, Herzog-Isler C, Caduff J: Children with Cleft Lip and Cleft Palate – What can the surgeon contribute to [breast]feeding? Does ultrasound provide new knowledge? VELB-ILCA Congres 2010, Basel
Herzog C, Honigmann K: Lasst uns etwas Zeit - Stillen von Kindern mit einer Lippen- und Gaumenspalte. Medela AG-Sondersausgabe 1996 [Available in English as: “Give us a little time: How babies with a cleft lip or cleft palate can be breastfed”]
Herzog C: Mauro mit Spalte – Stillen auf Umwegen, DVD 2010
Hüttemann V: Breastfeeding and Cavities in Toddlerhood. ILCA&VELB 2010 Congres, syllabus
Palmer B: Breastfeeding and Infant Caries: No Connection. ABM NEWS and VIEWS, The Newsletter of The Academy of Breastfeeding Medicine, 2000, Vol. 6, No. 4 (Dec), p27 & 31.
Guidance on Infant feeding and HIV in the context of refugees and displaced populations, UNHCR 2009 (together with MarieMcGrath and Rebecca Norton)
Lhotska L.: Whatever happened to health for all? Ups and downs of protection of breastfeeding, regulation of transnational corporations and health for All. IBFAN-GIFA 2008

Anders

Foto: Vandaag jarig: Michael Welch, een jonge acteur met al een flinke lijst van films en series waarin hij speelde, en bovenaan die lijst staan maar liefst acht films die pre-, peri- of post-productie zijn, maar nog niet uitgebracht. Een bezig baasje dat eerder figureerde als illustratie in de Flits! Geboeid, 28-11-202. Op deze foto als Hansel met Molly C. Quinn als Gretel in  Hansel & Gretel Get Baked (2013)

De stukjes die vandaag in de herhaling gaan, gaan over verschuivende opvattingen in de peri- en postnatale zorg. Door dingen die vanzelfsprekend en zelfs wetenschappelijk bewezen leken te zijn vanaf een andere kant te benaderen, blijken sommige aannames niet te kloppen en kunnen uitslagen sterk verbeterd worden. Over lipriempjes, cariës, suikerwater en kwetsbare ienieminimensjes. En indirect over het belang van de juiste onderzoeksvraag bij wetenschappelijke studies.

Cariës bij jonge kinderen bij borst- en flesvoeding
''Zuigfles cariës'', de naam zegt het al wordt veroorzaakt door flesvoeding en dan met name flesjes die meegaan naar bed. Dit soort tandbederf zie je bij jonge kinderen aan de voortanden, meestal van de bovenkaak. Vaak wordt ook gedacht dat borstvoeding in de nacht en voortgezette borstvoeding na de eerst 6-12 maanden ook dit soort cariës kan veroorzaken. Dat klopt niet. Moedermelk bevat weliswaar veel suiker, maar ook beschermende stoffen. Onderzoek van Kotlow wees echter uit dat kinderen die een te krap of te dik bovenlipriempje (maxillair frenulum) hebben ook bij borstvoeding een verhoogd risico hebben voor het ontwikkelen van cariës in de boven-voortanden. Zij kunnen namelijk minder goed melkresten tussen de lip en de kaak verwijderen. Zij beveelt daarom aan dit lipriempje zo snel mogelijk te clippen. Hierdoor valt het cariës risico weg en zal het kind gelijk een betere borstdrinktechniek krijgen.
5 september 2010

en

Suikerwater toch niet zo'n goede pijnstilling voor baby's
Voor pijnlijk procedures krijgen pasgeborenen en prematuurtjes vaak suikerwater als pijnstilling. Suikerwater leek namelijk een bewezen pijnstillend effect te hebben op basis van onderzoeken die keken naar uiterlijke kenmerken en gedrag bij het bepalen van het pijnniveau tijdens medische ingrepen zoals bloedafname. In een dubbel-blind gerandomiseerd onderzoek door Slater et al in Londen onder 59 pasgeborenen werd daarentegen niet gekeken naar uiterlijke kenmerken, maar hersenfunctie. De uitslag was verrassend: ondanks de minder pijnlijke gezichtsuitdrukking van de kinderen die suikerwater in plaats van gewoon kraanwater kregen, was aan de hersenactiviteit duidelijk af te lezen dat er geen verschillen waren in het ervaren van pijn in beide groepen. De onderzoekers concluderen dan ook dat men er niet meer zo maar van mag uitgaan dat suikerwater een afdoende pijnstilling is bij kleine medisch ingrepen bij pasgeborenen.
2 september 2010

en

Kleine pasgeborenen doen het beter op moeder dan in de couveuse
Nils Bergman, de grote Kangaroo Mother Care pionier, onderzocht het verschil tussen eerste zorgverlening na de geboorte van kleine pasgeborenen (1200-2000gram)  bloot op bloot op het lichaam van de moeder of in de couveuse.  Kinderen bij de moeder waren, waren stabieler en hadden betere vitale functies dan kinderen die dezelfde zorg kregen in een couveuse. De onstabiliteit van hartfunctie en ademhaling die in de eerte 6 uur na de geboorte wordt gezien bij kinderen in de couveuse vertoont zeer sterke overeenkomsten met het ''protest-despair''-gedrag van zoogdierjongen die direct na de geboorte van hun moeder worden gescheiden. Bergmans conclusie luidt dan ook: pasgeborenen moeten niet worden gescheiden van hun moeder.
3 september 2010

en

Kangaroo Mother Care: goed voor moeder en kind
Kangaroo Mother Care (KMC, ''kangoeroe-en'') wordt gekenmerkt door de positie van het kind: rechtop tegen het lichaam van de moeder, tussen haar borsten met volledig huidcontact tussen moeder en kind 24/7. Kinderen die te vroeg en te licht worden geboren moeten worden gezien als ''buitenbaarmoederlijke foetussen''  die huidcontact nodig hebben om zich te kunnen ontwikkelen. Diverse onderzoeken hebben aangetoond dat deze vorm van zorg (in combinatie met exclusief borstvoeding) voor deze kwetsbare kinderen leidt tot fysiologische stabiliteit en vermindering van pijn, bevordering van de hechting en responsief ouderlijk gedrag en minder voorkomen van postpartum depressie bij moeders die KMC toepassen. Bergman et al concluderen dan ook dat KMC zo snel mogelijk na de geboorte moet worden toegepast en zo consequent mogelijk doorgevoerd en dat het scheiden van moeder en kind tot het minimum zou moeten worden beperkt.
KMC is ook voor gezonde en op tijd geboren kinderen een goede manier om aan het leven buiten de moeder te wennen en zorgt in combinatie met onbeperkt borstvoeding zonder bijvoeding voor minder afvallen in de eerste dagen, een betere groei en minder voedingsproblemen.
4 september 2010

Kotlow LA: The influence of the maxillary frenum on the development and pattern of dental caries on anterior teeth in breastfeeding infants: prevention, diagnosis, and treatment. J Hum Lact. 2010 Aug;26(3):304-8. Epub 2010 Mar 22.
Slater R, Cornelissen L, Fabrizi L, Patten D, Yoxen J, Worley A, Boyd S, Judith Meek J, Fitzgerald M: Oral sucrose as an analgesic drug for procedural pain in newborn infants: a randomised controlled trial. The Lancet, Early Online Publication, 1 September 2010. doi:10.1016/S0140-6736(10)61303-7
Bergman NJ, Linley LL, Fawcus SR. Randomized controlled trial of maternal-infant skin-to-skin contact from birth versus conventional incubator for physiological stabilization in 1200g to 2199g newborns. Acta Paediatr 2004; 93: 779-785. Stockholm. ISSN 0803-5253
Meer informatie over KMC<http://kangaroomothercare.com/> (Kangaroo Mother Care)
KMC filmpjes<http://www.preciousimagecreations.com/Scripts/video.asp>
Nyqvist KH, Anderson GC, Bergman N, Cattaneo A, Charpak N, Davanzo R, Ewald U, Ibe O, Ludington-Hoe S, Mendoza S, Pallás-Allonso C, Ruiz Peláez JG, Sizun J, Widström AM: Towards universal Kangaroo Mother Care: recommendations and report from the First European conference and Seventh International Workshop on Kangaroo Mother Care. Acta Paediatr. 2010 Jun;99(6):820-6. Epub 2010 Mar 6.

In Memoriam

Foto: Dr. Brian Palmer
Eerder deze week was het bericht van het zelfgekozen overlijden van Brian Palmer te lezen. Ik kan moeilijk in woorden vatten hoe me dat treft. Dat een zo geweldig mens het leven zo zwaar kan vallen dat hij het niet meer voort kan zetten. Geen tragisch ongeval met schoolkinderen, geen extreem gewelddadige dood van kinderen en hun leraren, maar de zeflverkozen dood van een man, al min of meer met pensioen, wereldberoemd binnen en op handen gedragen door een selecte groep zorgprofessionals. Geen dag van nationale rouw, geen presidentiele toespraken, slechts de In Memoriams van collegae en hen die zijn werk uitdragen. Brian Palmer, doctor in de tandheelkunde, is een van de mensen die grote invloed hebben gehad op mijn professionele ontwikkeling en inzichten. Hij heeft handen en voeten gegeven aan instinctieve kennis, maar heeft er vooral waardevaste wetenschap van gemaakt. Onvermoeibaar en met welhaast spirituele toewijding werkte hij aan het vergroten van de kennis, en aan erkenning en waardering van die kennis, van de functie en ontwikkeling (zowel fysiologische als afwijkend) van de oraal-nasale omgeving van de zuigeling en de invloed van zuigelingenvoeding en orale gewoontes daarop. Zijn conclusies waren onvermijdelijk: alles wat geen borstvoeding is voor het voldoen aan de intense behoeften van een zuigeling aan voeding, maar ook aan troost en zuigen, brengt op een of andere manier schade toe aan de ontwikkeling en de functie van de mond- en neusholte en, daaruit voortvloeiend, de ontwikkeling van het gebit, de gezondheid van de oren, de spijsvertering,  de ademhaling en de spraak. Hij onderbouwde zijn diepgaande presentaties hierover met eigen onderzoek en literatuuronderzoek uit antropologisch, prehistorisch-antropologisch en diverse medische disciplines. Borstvoeding gaat in het werk van Palmer vooral over het proces van borstvoeding, het drinken aan de borst en waar moedermelk ter sprake komt gaat het minder over voedingswaarde als wel over het feit dat dit vrijwel het enige niet-cariogene voedingsmiddel voor zuigelingen is.  Zijn andere onderwerp was frenula, ofwel tong- en lipriempjes. In zijn presentaties hierover brengt hij duidelijk in beeld wat de gevolgen zijn van het niet behandelen van afwijkend gevormde frenula op de korte termijn voor het kind zelf (onrust, spijsverteringsproblemen, ondervoeding) en zijn moeder (pijn en trauma aan de tepels, borstontsteking) als op de lange termijn (problemen met de ontwikkeling en de gezondheid van het gebit, de spraak en de spijsvertering)
De lezingen en presentaties van Brian Palmer zullen blijvend te vinden zijn op zijn site: www.brianpalmerdds.com
Eurolac Flits met label zuigbehoefte, gebit, tongriem

Gaatjes

Foto: vissende grizzlybeer-peuter; als de melk van zijn moeder zijn tanden zou aantasten zou het nooit wat worden met dat vissen.
Algemeen wordt aangenomen dat borstvoeding geven kan leiden tot tandbederf wanneer kinderen na de eerste maanden ‘’nog steeds’’ borstvoeding krijgen en wanneer dat ook nog eens tot in het tweede of zelfs –houd je vast- derde levensjaar gebeurt. Want we weten inmiddels door grote voorlichtingscampagnes allemaal dat hele dagen lurken aan een babyfles en nog eten of drinken nadat je ’s avonds je tanden hebt gepoetst detrimenteus is voor de gezondheid van het gebit. En iedereen ‘denkt’ te weten dat wat geldt voor flessen kunstmelk ook geldt voor borstvoeding. Want is niet die fles gewoon een alternatief voor de borst waar alleen een beetje andere melk inzit? En daar gaan we dus massaal de fout in. Zowel de melk is diagonaal verschillend als wel als de manier van toediening. Moedermelk op zich is geen tandbederf veroorzakend voedsel, zelfs niet met die grote hoeveelheid suiker die er in zit. Sterker nog, door de actieve bacterie dodende eigenschappen is het zelfs een beschermer voor tandbederf. Suiker maakt namelijk niet de tanden kapot, maar de bacteriën die van die suiker leven. Suiker (en andere koolhydraten) in combinatie met de cariës bacterie Streptococcus Mutans veroorzaken de verzuring van het milieu in de mond waardoor het glazuur wordt aangetast. Moedermelk bevat antistoffen tegen S Mutans en de vorm waarin suiker in moedermelk zit, lactose, is een vorm waarmee bacteriën niet zo gek veel kunnen. De manier van toediening, het drinken aan de borst, is ook een en al bescherming. Een actief aan de borst drinkend kind krijgt namelijk de melk achter in de mond, bijna in de keelholte gespoten, terwijl de melkstroom uit een fles voornamelijk voor in de mond, rondom het gebit binnenkomt. Het actieve drinken aan de borst stimuleert de afscheiding van speeksel, een andere belangrijke afweer tegen cariës bacteriën, terwijl het drinken uit een fles zo weinig mondactiviteit vraagt, dat er ook weinig speeksel vrij komt. Tot slot geeft zuigen aan een flessenspeen een sterk verhoogd risico op veranderingen in de vorm van de mond- en neusholte, waardoor neusademen moeilijker wordt. Door de mond ademen droogt de mond uit, waardoor de aanwezige bacteriën niet meer uit de mond worden gespoeld.
Ondanks de beschermende werking van moedermelk en de techniek van drinken aan de borst krijgen ook kinderen die borstvoeding krijgen soms gaatjes in de tanden. Maar dat komt dus niet door borstvoeding op zich. Antropologisch en evolutionair bekeken is het natuurlijk volkomen onlogisch dat het voedsel dat nodig is voor overleving en dat ook de belangrijkste bron is voor calcium waar de tanden mee worden opgebouwd, tegelijkertijd cariogeen zou zijn. En vergelijkend met alle andere zoogdieren zien we dat dit dan ook bij geen enkel ander zoogdier voorkomt. Er moet dus een andere factor in het spel zijn. En die blijkt er ook te zijn. Een onderzoek in Zweden (Bankel et al, 2011) wees uit dat van alle verwachte cariës bevorderende factoren (inname suikerhoudende drankjes, aanwezigheid van S Mutans in het speeksel en nachtelijke borstvoeding) in de onderzochte 2 en 3 jarigen alleen de inname van gesuikerde drankjes statistisch significant was bij de voorspelling van de aanwezigheid van cariës. De bacterie alleen kan met borstvoeding geen kwaad, het is de toevoeging van suikers die het verval van de integriteit van het gebit inzet.
Brian Palmer, DDS, dé expert op het gebied van mondgezondheid en borstvoeding, over cariës en borstvoeding
Meer Eurolac Flitsen over cariës
Meer Eurolac Flitsen over het gebit

Goed van de tongriem gesneden

Foto: Albert Einstein, de goed van de tongriem gesneden geleerde
De tongriem is volgens Van Dale (2005) een "spiertje onder de tong dat soms doorgesneden wordt als het de tongbeweging belemmert". Daarmee heeft Van Dale het net even mis, het is geen spiertje, maar een velletje, een stukje bindweefsel met nauwelijks of geen doorbloeding of zenuwen. Het frenulum linguae, zoals zijn zondagse naam luidt, is het anker van de tong, dat voorkomt dat de tong in de keel zakt en tot verstikking leidt. De plaatsing, het formaat, de dikte en de flexibiliteit van het tongriempje luisteren nauw, want het moet de tong in de mond houden zonder de functionaliteit te verminderen. De tong zelf heeft vele functies, waaronder het bewegen van voedsel door de mond zodat het gekauwd en doorgeslikt kan worden, likken, zoenen en het vormen van klanken bij her spreken (articuleren). Om al die functies te kunnen uitoefenen moet de tong voor- en achteruit kunnen bewegen en heen en weer. De tong moet breed en plat gemaakt kunnen worden en tot een hol rolletje worden opgekruld. De tongpunt moet tot helemaal buiten de mond kunnen komen en daar rond de lippen cirkelen, maar ook in de mondholte elk punt kunnen aanraken van de lippen, de kaken, de wangen en het gehemelte tot ongeveer halverwege de mondholte. Als de tong dit allemaal niet kan is er sprake van functieverlies en worden compensatietechnieken ingezet om toch de gewenste handelingen uit te voeren. Vaak lukt dat wel, maar het kost behoorlijk wat extra energie en er kunnen vervormingen aan andere onderdelen van de mond ontstaan, zoals een afwijkende vorming van het gehemelte en de kaken. Door de afwijkende vorm van het gehemelte vervormt ook de neusholte wat kan leiden tot functieverlies daar en daardoor problemen met de ademhaling bijvoorbeeld. De veranderde vorm van de kaken kan leiden tot problemen met de gebitsvorming en verhoogt het risico van cariës. Onvoldoende beweeglijkheid van de tong en vooral de tongpunt leidt tot problemen met de vorming van bepaalde klanken, wat spraak en communicatie bemoeilijkt, wat op zijn beurt uiteindelijk ook een negatief effect op de schoolprestaties kan hebben. Maar de eerste problemen doen zich voor bij het eten, te beginnen met het drinken aan de borst (vaak ook bij drinken uit een fles). Een kind dat zijn tong niet breed en plat kan maken en tot over de onderlip uitsteken kan de complexe bewegingen die nodig zijn om aan de borst te drinken niet goed maken. Om dat te compenseren gaat hij zijn lippen en kaken gebruiken om zich vast te klemmen en de borst te ‘’melken’’. Vaak lukt dat en krijgt het kind voldoende melk binnen. Meestal gaat dit wel ten koste van het welzijn van zijn moeder, die ervoor moet betalen met kapotte tepels en uitermate pijnlijke voedingen. Heel vaak lukt het ook niet en krijgt het kind te weinig melk uit de borst, waardoor hij onvoldoende zal groeien en de melkproductie van zijn moeder onvoldoende stimuleert. Door het moeizame drinken kan het kind veel lucht mee slikken en daardoor last van zijn maag en darmen krijgen. Dit geldt ook voor kinderen die de fles krijgen. Later kan het onvermogen om het voedsel goed door de mond te bewegen ervoor zorgen dat eten onvoldoende gekauwd in de maag komt en voor meer problemen met de spijsvertering gaat zorgen, variërend van reflux tot krampen en verstoorde stoelgang. (Een te krap riempje van de bovenlip kan tot vergelijkbare problemen leiden.)
Het indiceren en behandelen van ankyloglossia (een te korte tongriem) is simpel en het ervan uitgevoerd krijgen door ouders is moeilijk. Een vreemde tegenstelling waarvoor de oorzaak in nevelen gehuld is. Het indiceren van behandeling is eenvoudig, er zijn hulpmiddelen voor, die verschillende soorten ankyloglossia definiëren en categoriseren, maar eenvoudiger is het om af te gaan op functionaliteit en functieverlies. Wanneer een te korte tongriem geen problemen geeft bij het drinken, de moeder geen kapotte tepels en/of pijn bij het voeden heeft en het kind naar verwachting groeit is behandeling niet noodzakelijk. Als het kind problemen heeft met drinken, moeder heeft kapotte tepels en/of pijn bij het voeden en/of het kind groeit niet naar behoren dan is behandeling aan te raden. Ook de behandeling is over het algemeen simpel: de tongriem is in de meeste gevallen een niet tot nauwelijks doorbloed stukje bindweefsel, wat eenvoudig is te knippen of snijden. Dat gewoon in de spreekkamer, verdoving is niet nodig. Direct na het knippen wordt het kind aan de borst gelegd. Het kan handig zijn wanneer de ouders gedurende een week volgend op de knip dagelijks de tong enkele keren wat oefenen om te voorkomen dat de knip weer helemaal dichtgroeit. Om als ouders het voor elkaar te krijgen dat een problemen gevend tongriempje daadwerkelijk wordt behandeld is soms meer creativiteit nodig. Borstvoeding.com geeft een overzicht van zorgverleners die kunnen helpen als de huisarts, kinderarts, tandarts of verloskundige in de eigen regio het niet doet.
Care after lingual and maxillary lip ties have been revised for breast feeding infants (filmpje)
Meer over het hoe, waarom en door wie knippen van tongriempjes op borstvoeding.com (artikelen)
JN Davis, SE Whaley… - The American Journal of …, 2012 - Am Soc Nutrition
Frenotomy improves breastfeeding immediately in neonates with ankyloglossia.
V Suter - The Journal of pediatrics, 2012 - ncbi.nlm.nih.gov
Buryk M, Bloom D, Shope T: Efficacy of neonatal release of ankyloglossia: a randomized trial. Pediatrics. 2011 Aug;128(2):280-8. Epub 2011 Jul 18.
Edmunds J, Miles SC, Fulbrook P: Tongue-tie and breastfeeding: a review of the literature. Breastfeed Rev. 2011 Mar;19(1):19-26.

Borstvoeding en het gebit

Vaak wordt gedacht dat borstvoeding cariës kan veroorzaken en wordt moeders aangeraden geen nachtvoedingen meer te geven of zelfs helemaal te stoppen met borstvoeding vanaf het doorkomen van de eerste tanden. Onderzoeken van onder ander dr. Brian Palmer hebben aangetoond dat dit een onjuist advies is en dat borstvoeding en moedermelk juist het gebit en de gebitsontwikkeling beschermen. De kalk in melk (van de eigen soort) kan demineralisatie van het gebit tegengaan en deels herstellen, lactose is een minder goed beschikbare voedingsbron voor cariës veroorzakende bacteriën en moedermelk bevat actieve, levende componenten die met name de bacteriën bestrijden die verantwoordelijk zijn voor cariës. Belangrijke uitkomsten zijn ook dat in schedels van kinderen uit de prehistorie geen cariës wordt gevonden, hoewel er vanuit gegaan kan worden dat deze kinderen lang en zeer frequent borstvoeding kregen.
www.brianpalmerdds.com   

Kindergebit

Kay at al (2010) keken naar mogelijke samenhang tussen geboortelengte en –gewicht n het vóórkomen van cariës. Uit hun gegevens bleek dat kinderen die zwaarder en langer geboren worden, maar niet de huidige lengte en gewicht, een risicofactor is voor meer cariës op de leeftijd van 5 jaar. Zij bieden hiervoor geen verklaring, maar moedigen verder onderzoek aan. Borstvoeding is een factor die door meerder onderzoekers is beoordeeld in verband met het gebit van kinderen. Kotlow c.s. vonden in hun onderzoek dat kinderen met een te strak vastzittende bovenlip (te kort maxillair frenum), waarschijnlijk doordat zij melkresten tussen lip en tanden niet goed kunnen verwijderen, vaker cariës aan de bovenste voortanden hebben. Deze vorm van cariës zou dan dus niet veroorzaakte worden door nachtvoedingen of lang borstvoeding (zoals vaak wordt verondersteld). De auteurs adviseren dan ook om vroege diagnose en adequate behandeling van deze anatomische variatie. Kobayashi et al tenslotte beoordeelden de verschillen in kaak- en gebitsontwikkeling tussen kinderen die geen, kort ( minder dan 6 maanden), midden-lang (6-12 maanden) of lang (12+ maanden) borstvoeding kregen. Kinderen die nooit borstvoeding hadden gekregen hadden 15 keer zoveel kans op kruisbeet (boventanden vallen binnen de ondertanden), kinderen die kort of middellang borstvoeding kregen 4 tot 10 keer zo veel kans dan kinderen die lang borstvoeding. Bij kinderen die langer dan een jaar borstvoeding kregen hadden er maar 1 per 50 een kruisbeet, bij kinderen die nooit borstvoeding kregen waren dat er 1 op 3.

Kay EJ, Northstone K, Ness A, Duncan K, Crean SJ. Is there a relationship between Birthweight and subsequent growth on the development of Dental Caries at 5 years of age? A cohort study. Community Dent Oral Epidemiol 2010; 38: 408–414

Kotlow LA: The Influence of the Maxillary Frenum on the Development and Pattern of Dental Caries on Anterior Teeth in Breastfeeding Infants: Prevention, Diagnosis, and Treatment. J Hum Lact August 2010 26: 304-308

Kobayashi H, Scavone H, Ferreira RI, Garib DG: Relationship between breastfeeding duration and prevalence of posterior crossbite in the deciduous dentition.

American journal of orthodontics and dentofacial 2010, 137(1):54-58

Van het BV congres Basel: Borstvoeding en caries

Borstvoeding in de moderne mens bestaat al zo'n 100.000 jaar. Cariës in jonge kinderen wordt pas gezien sinds 8000 jaar. Dr. Vera Hüttemann, DDM, als tandarts gespecialiseerd in het werken met kinderen en als orthodontist, gaf een kort overzicht van de opbouw van een tand een van de mechanismen voor tandbederf. Belangrijkst factoren zijn de aanwezigheid van bacteriën, met name Streptokokkus Mutans, voedsel voor die bacteriën, met name sucrose, en plaque. Kinderen worden door moeders en andere gezinsleden besmet met de bacteriën uit hun eigen mond. Moedermelk bevat weliswaar veel suiker, maar in de vorm van lactose, die voor de streptokok minder goed bruikbaar is. Daarnaast bevat moedermelk actieve bacterie-bestrijdende factoren zoals immunoglobulinen (IgA en IgG), en lactoferrine, dat het aanwezige ijzer bindt waardoor dit niet door de streptokokken als voedsel kan worden gebruikt. Ook speelt mee dat bij borstvoeding de melk achter in de mond komt en dus niet met de tanden in aanraking komt. Een ander belangrijk punt dat dr. Hüttemann naar voren bracht is dat kinderen die minimaal de eerst 40 dagen uitsluitend borstvoeding krijgen beduidend minder risico hebben om cariës te ontwikkelen als peuter.

Hüttemann V: Breastfeeding and Cavities in Toddlerhood. ILCA&VELB 2010 Congres, syllabus

Palmer B: Breastfeeding and Infant Caries: No Connection. ABM NEWS and VIEWS, The Newsletter of The Academy of Breastfeeding Medicine, 2000, Vol. 6, No. 4 (Dec), p27 & 31.

Cariës bij jonge kinderen bij borst- en flesvoeding

''Zuigfles cariës'', de naam zegt het al wordt veroorzaakt door flesvoeding en dan met name flesjes die meegaan naar bed. Dit soort tandbederf zie je bij jonge kinderen aan de voortanden, meestal van de bovenkaak. Vaak wordt ook gedacht dat borstvoeding in de nacht en voortgezette borstvoeding na de eerst 6-12 maanden ook dit soort cariës kan veroorzaken. Dat klopt niet. Moedermelk bevat weliswaar veel suiker, maar ook beschermende stoffen. Onderzoek van Kotlow wees echter uit dat kinderen die een te krap of te dik bovenlipriempje (maxillair frenulum) hebben ook bij borstvoeding een verhoogd risico hebben voor het ontwikkelen van cariës in de boven-voortanden. Zij kunnen namelijk minder goed melkresten tussen de lip en de kaak verwijderen. Zij beveelt daarom aan dit lipriempje zo snel mogelijk te clippen. Hierdoor valt het cariës risico weg en zal het kind gelijk een betere borstdrinktechniek krijgen.
Kotlow LA: The influence of the maxillary frenum on the development and pattern of dental caries on anterior teeth in breastfeeding infants: prevention, diagnosis, and treatment. J Hum Lact. 2010 Aug;26(3):304-8. Epub 2010 Mar 22.