Geschikt

Foto: De Volturi Bij het schrijven van dit stukje luisterde ik onder andere naar de Volturi Waltz in de uitvoering van The Redfeld Ensemble. Ik vond dat wel geschikte muziek, anders dan andere walsen, anders dan andere bestuurders. Een andere heel geschikte wals voor mijn thema waar ik naar luisterde is Maskerade van Khachaturian. 

Twee artikelen uit de professionele literatuur over donormelk trokken mijn aandacht. Het ene ging over de geschiktheid van donormelk voor prematuren als de donor al meer dan een bepaalde tijd postpartum is, met name als dat meer dan een jaar is. Het andere artikel ging over de veiligheid van via internet verkregen donormelk in vergelijking met die van een melkbank. Beide interessante artikelen, maar beide met een insteek die ik niet logisch vind. Nu lijkt mijn logica wel vaker niet met die van anderen overeen te komen, aangezien ik van andere uitgangspunten lijk uit te gaan dan die anderen. Ik ga namelijk uit van de vooronderstelling dat de natuurlijke of biologische norm het startpunt van elk onderzoek moet zijn en dat gewoon logisch nadenken vaak al een boel problemen voorkomt. En het ene artikel sluit aan bij uitgangspunten en het andere bij gezond verstand.

Tigchelaar et al (2013) Rapporteerden over een review van de bestaande literatuur rondom de nutritieve en beschermend waarde van gedoneerde moedermelk voor prematuren en of de restrictie van 1 jaar lactatieperiode voor donoren wel terecht is. Zij komen tot hun vraag omdat er een tekort is aan donormelk voor prematuren en het toelaten van ‘’oudere’’ melk daarvoor een oplossing zou kunnen bieden. Zij spitten daartoe de bestaande literatuur over de samenstelling van moedermelk na het eerste jaar door. Zij kwamen - surprise surprise! - tot de conclusie dat er in dat tweede jaar van het een meer, van het ander minder en van sommige dingen de ene keer meer en de andere keer minder in lijkt te zitten. Ze eindigen de conclusie met de uitspraak dat er meer onderzoek nodig is om tot evidence based richtlijnen te komen aangaande nutritieve en beschermende waarde van donormelk door de hele duur van de lactatie heen.

Ik haak dan dus alweer af. In de inleiding staat dat het vermijden van niet-humane melk van essentieel belang is voor de gezondheid van de kwetsbare prematuur. Dat wil dus zeggen dat er geen veilig alternatief is voor humane melk voor prematuurtjes van moeders die zelf geen of onvoldoende melk produceren. Mijn denkrichting gaat dan twee kanten uit: de productie van eigen moedermelk verbeteren en veiligstellen voor alle prematuren. De melk van de eigen moeder is altijd goed, en wat betreft de bescherming perfect aangepast op wat deze baby nu nodig heeft. Als er onderzoek moet worden gedaan zou ik dat als eerste gericht willen zien op het veilig stellen van de biologische normvoeding.

De tweede denkrichting komt dan van de vaststelling dat ondanks inspanningen van ouders, verpleging en onderzoekers er inderdaad moeders zullen zijn bij die veiligstelling niet of onvoldoende werkt. Dan is er een alternatief nodig en dat alternatief is humane melk van een andere moeder. Mijn aandacht zou dan minder uitgaan van de specifieke samenstelling van de melk van een specifieke lactatieleeftijd, maar op het veilig verzamelen, vervoeren, bewaren en gebruiken van die melk. Als tweede kun je dan proberen te matchen op het gebied van nabijheid in geografie en lactatieleeftijd. Hoe dichterbij, hoe liever uiteraard, maar als dichtbij niet mogelijk is, is verder of ver weg ook goed.

Mogelijk zou je kunnen onderzoeken of je maatregelen kunt nemen om bij ‘’verder weg’’ melk de samenstelling beter aan te laten sluiten op de specifieke behoeften va een prematuur geboren kind. Dan kom je in de richting van waar nu zoveel aandacht naar gaat: het maken van een moedermelkversterker op basis van niet-humane melk, maar dan dus van humane melk. Of je gaat eens kijken wat je kunt doen met donormelk op het gebied van moedermelkmanipulatie (het versterken van melk door er voornamelijk het vettere deel van te gebruiken. U ziet het: ik denk meer aan direct in de praktijk toepasbaar onderzoek dan aan de meer theoretische wetenschap. Ik denk namelijk niet dat het steeds verder uitpluizen van melk in steeds kleinere onderdeeltjes zorgt voor een betere zorg voor premature kindjes.

Het andere onderzoek betrof de veiligheid van via het internet verkregen donormelk. De uitslag was naar verwachting negatief. In internetmelk werden vaker pathogenen aangetroffen dan in moedermelkbankmelk. De bacteriegroei had meer correlatie met de duur van de transitie (het vervoer, de verzending) dan met de tijd die sinds het kolven was verstreken. Ook dat viel te verwachten. Overigens is er nog iets af te dingen op de opzet van het onderzoek. Het aantal onderzoek monsters was ruim honderd, terwijl het aantal controle monsters maar twintig was. Een uitkomst bij 1 van de 100 is 1%, terwijl een uitkomst van 1 bij een  groep van 20 5% is. Los daarvan: wat hadden ze dan verwacht? De melk die door melkbanken wordt verzameld wordt protocollair geregeld verzameld, bewaard en vervoerd en de donoren moeten aan bepaalde eisen voldoen, waaronder bloedonderzoeken naar bepaalde ziektes. Internet donaties gaan informeel en het is maar afwachten hoe schoon en nauwkeurig de kolfsters werken. Hier mist dus duidelijk het gewone gezonde veerstand en dat maakt de wetenschappelijkheid niet beter.

Moedermelk verkrijgen via onbekende donoren via het internet is inderdaad niet de beste optie. Maar dat wil niet zeggen dat een moedermelkbank het enige alternatief is. Er zijn andere manieren om te zorgen voor veilige melk. Een zo’n optie is gebruik maken van een bemiddelingsbureau zoals het moedermelknetwerk. Hier gelden ook regels zoals bij een melkbank, zoals het verplicht laten doen van een bloedonderzoek vergelijkbaar met dat voor bloeddonoren. Het moedermelknetwerk geeft ook veel informatie over het veilig kolven, verpakken, bewaren en verplaatsen van moedermelk.

Als er toch melk uit onbekende bron wordt gebruikt verdient het de voorkeur de melk voor gebruik te pasteuriseren. Dat doodt de bacteriën en ten dele de beschermende stoffen. Dat laatste is erg jammer, maar gepasteuriseerde mensenmelk is altijd nog geschikter voor een mensenkind dan koeienmelk of daarvan gemaakte kunstvoeding.

Tigchelaar Perrin M, Fogleman A, Allen JC: The Nutritive and Immunoprotective Quality of Human Milk beyond 1 Year Postpartum: Are Lactation-Duration-Based Donor Exclusions Justified? J Hum Lact 0890334413487432, first published on May 14, 2013 doi:10.1177/0890334413487432
Keim SA, Hogan JS, McNamara KA, Gudimetla V, Dillon CE, Kwiek JJ, Geraghty SR: Microbial Contamination of Human Milk Purchased Via the Internet. Pediatrics peds.2013-1687; published ahead of print October 21, 2013, doi:10.1542/peds.2013-1687

Raadsel

Foto:  Alan Davies lost als Jonathan Creek lastige raadsels op in Jonathan Creek (1997–2013)

Mensenmelk voor mensenkindjes en koeienmelk voor koeienkindjes. Het zo simpel en een waarheid als een koe, maar dat blijkt in de praktijk niet altijd evident. Op Facebook circuleert een foto van een aapje aan de borst (bij zijn moeder) met als tekst iets als: ‘’Haar vriendin zei mijn moeder dat ik te oud werd voor borstvoeding en dat ze mij zebramelk moest gaan geven. Ik heb de bitch de boom uitgeduwd.’’ We zouden het idee een babyaapje van de borst te halen en vervolgens zebramelk te voeren absurd vinden. Of een ijsbeerjong over te laten gaan op elandenmelk. Elke zoogdiersoort heeft melk voor de eigen jongen die met de grootste zorg is ontworpen en samengesteld om precies te voldoen aan alle specifieke behoeften van die jongen van die specifieke soort. Soort specifiek dus. Elke bioloog die het zout in zijn pap waard is zal je bevestigen dat het over het algemeen geen goed idee is om een zoogdierjong niet-soort-specifieke melk te geven. Voor geen enkel zoogdier komt er een moment dat de melk van zijn eigen soort niet meer goed genoeg is en melk van een andere soort nodig is.

Zoogdierjongen hebben melk nodig. De melk van hun eigen moeder of van een andere moeder van hun eigen soort. Zodra die melk van de eigen moeder niet meer volstaat wordt deze eerst aangevuld en op de juiste tijd volledig vervangen door het voedsel dat de volwassen dieren van de soort eten. Niemand zal op het idee komen om bij honden, paarden of walrussen te gaan onderzoeken of de soorteigen melk voordelen heeft boven de –aangepaste- melk van een andere soort. Evenmin gaat men onderzoeken of borstvoeding naast gezinsvoedsel voordelen heeft boven melk van een andere soort in combinatie met gepureerd gezinsvoedsel met toegevoegde vitamines. Dat zijn absurde ideeën en het geld voor een onderzoek niet waard. Toch worden dit soort onderzoeken aan de lopende band gedaan bij één bepaalde zoogdiersoort, de mens.

Als men nu zou onderzoeken of er veilige alternatieven zouden zijn voor kinderen die om een of andere zeldzame reden geen melk van hun eigen of een vervangende mensenmoeder kunnen krijgen, dat zou ik van harte toejuichen. Voor het overgrote deel van de kinderen is moedermelk of humane donormelk uitstekend geschikt, precies zoals het is. De Amerikaanse organisatie van kinderartsen heeft een duidelijk statement over de aanbevolen voeding voor jonge kinderen: een half jaar uitsluitend borstvoeding en dan borstvoeding naast geschikte andere voeding tot minstens de eerste verjaardag of zolang al moeder en kind samen willen. De WHO heeft een vergelijkbare aanbeveling, maar dan tot minimaal twee jaar. De Nederlandse Vereniging voor Kindergeneeskunde heeft geen stellingname. Het enige dat de NVK over borstvoeding te melden heeft is dat als een kind bijvoeding nodig heeft op medische indicatie (het zegt er niet bij wat dan medische indicaties zijn) dat dan voor kinderen met een familiehistorie van allergie gekozen kan worden voor een hypoallergene voeding. Het hele idee van menselijke melk als optie na moeders eigen melk komt niet in ze op.

Voor kinderen die te vroeg geboren worden ligt het ietwat minder simpel. Afhankelijk van de zwangerschapsduur hebben zij een meer aangepaste voeding nodig. De natuur heeft hier ten dele in voorzien: kinderen die na ruim 30 weken zwangerschap worden geboren krijgen van hun eigen moeder een aangepaste premature melk. Mits zij er voldoende en voldoende vaak van krijgen groeien, gedijen en ontwikkelen zij daar prima op. Diezelfde natuur heeft nooit voorzien dat wij kinderen in leven kunnen houden die nog veel vroeger dan dat worden geboren. Die zeer kleine te vroeg geborenen hebben een nog meer aangepaste voeding nodig dan hun moeder zelf maakt. Wat er precies anders moet is niet helemaal duidelijk, dus leveren de verschillende fabrikanten allemaal een net andere formulering. De grootst overeenkomsten tussen alle ‘’moedermelk versterkers’’ is dat zij zijn gemaakt op basis van koemelk en dat zij  niet veilig zijn. Dat koemelk gebaseerde voeding gevaarlijk is, is nu door onderzoek van Christofalo et al duidelijk gemaakt. In hun (weliswaar kleine) onderzoek bleken kinderen die  een dieet van uitsluitend speciale prematuren kunstvoeding kregen een significant langere periode afhankelijk waren van parenterale voeding (36 versus 27 dagen) en dat zij 7 keer vaker NEC ontwikkelden dan kinderen die menselijke melk kregen. Van de kinderen met NEC moest in de kunstvoeding groep en dat van hen 20% daarvoor moest worden geopereerd, in vergelijking met geen van de kinderen uit de humane melk groep.

From the American Academy of Pediatrics: Policy Statement: Breastfeeding and the Use of Human Milk. Pediatrics 2012; 129:3 e827-e841; published ahead of print February 27, 2012, doi:10.1542/peds.2011-3552
Cristofalo EA, Schanler RJ, Blanco CL, Sullivan S, Trawoeger R, Kiechl-Kohlendorfer U, Dudell G, Rechtman DJ, Lee ML, Lucas A, Abrams S: Randomized Trial of Exclusive Human Milk versus Preterm Formula Diets in Extremely Premature Infants. The Journal of pediatrics 22 August 2013
NVK-standpunt inzake bijvoeding tijdens de eerste levensdagen
(Dit standpunt is in eerste instantie geformuleerd door de sectie kinderallergologie van de NVK in januari 2007. De NVK-secties gastro-enterologie & voeding en neonatologie, alsmede de NVK-commissie Voeding, hebben dit standpunt onderschreven, waarmee het sinds juni 2007 een NVK-standpunt is.)

Gezusterlijk

Foto: Dakota Fanning als Cassie Holmes  in Push (2009)  en haar jongere zusje Elle Fanning als Ginger in Ginger & Rosa (2012). In het midden Elle en Dakota naturel.

Het kiezen van de manier en de soort van voeden en verzorgen van zuigelingen is onverminderd in brede lagen van de bevolking, onder ouders en zorgprofessionals, onderzoekers en beleidmakers, onderwerp van speculatie, discussie en richtlijnen. De algemene consensus is dat borstvoeding op zijn minst voor de gezonde en op tijd geboren zuigeling de voorkeur heeft. Gedurende enige tijd exclusief, voor een zekere tijd daarna naast geschikte andere voeding. Tot zover de consensus. Hoe lang de periode van uitsluitend borstvoeding moet zijn of hoe lang de totale duur van borstvoeding kan zijn, daarover zijn de meningen wijd verdeeld. De opties voor een moeder die zelf onvoldoende of geen melk maakt zijn soms onderwerp van brede discussie, maar daar is de enige maatschappelijk aanvaarde optie eigenlijk kunstvoeding. Wie het woord donormelk durft te laten vallen stelt zich bloot aan brede hoon en afschuw. Terwijl wetenschappers heus wel beter weten. Maar wetenschappers bepalen het beleid niet. Dat doen de dokters, ruwweg gesproken.

En daar komt de aap uit de mouw. Dit schreef ik in antwoord op een Facebook discussie* over de attitude van de doorsnee dokter:

Het punt met medicijnen is, dat er maar heel, heel weinig middelen zijn die echt, absoluut niet met borstvoeding samen kunnen. In mijn medicijnen en moedermelk naslagwerk van bijna 1200 pagina's, zijn dat misschien 10 pagina's. Er zijn een boel medicijnen die je liever niet gebruikt, maar die, als het echt nodig is, wel kunnen, met wat extra controle. Punt is dat meestal alleen wordt gekeken of het (misschien) in de melk komt. En zo ja, dan ''mag'' het dus niet. Dat is klinkklare nonsens en vreselijk onwetenschappelijk. Of er is geen onderzoek naar gedaan. Maar bedenk dat ''afwezigheid van bewijs van veiligheid'' niet hetzelfde is als ''bewijs van onveiligheid''. Sommige waarheden kun je ook beredeneren. Maar als je borstvoeding om te beginnen niet zo belangrijk vind (wie geeft de dokter per slot van rekening cadeautjes om hem te laten uitdragen dat borstvoeding belangrijk is?), gaat hij dan de moeite nemen dat uit te zoeken?

Dokters, zelfs specialisten in de zwangerschap, baring en kind gerelateerde disciplines, leren nauwelijks iets over kindervoeding, laat staan borstvoeding. Wat zij leren komt uit de praktijk (van andere dokters die er weinig tot niets over weten), en van de kunstvoeding industrie. (Een enkele, stralende uitzondering doet aan zelfstudie en weet wel veel over borstvoeding.) De technieken waarmee de industrie dokters van informatie voorziet zou je kunnen typeren als indoctrinatie of brainwashing. Het gevolg van generaties dokters die deze behandeling ondergingen is dat veel dokters oprecht geloven dat kunstvoeding bijna hetzelfde is als borstvoeding en dat borstvoeding na (__vul_tijdsduur_in___) niet meer toereikend is. Dat borstvoeding moeilijk is en gepaard gaat met veel ellende voor de moeder in de zin van pijn, infecties en het verwaarlozen van haar eigen gezondheid en welzijn. Dus wordt borstvoeding en masse afgeraden en wordt donormelk gedemoniseerd.

Donormoedermelk is, wetenschappelijk, biologisch, evolutionair en logisch gesproken, de meest voor de hand liggende eerste optie wanneer een moeder te weinig of geen eigen melk maakt. Gedurende vrijwel de gehele mensheidsgeschiedenis en over de hele wereld gaven en geven moeders gezusterlijk elkaars kinderen de borst of afgekolfde melk. Zonder problemen. De problemen ontstonden pas wanneer, bij een gebrek aan eigen melk, melk van een andere soort of melkachtige plantenaftreksels werden gegeven. Dan kon bij wijze van spreken de kist al besteld worden. Nu is het in onze tijd en ons deel van de wereld niet meer zo desastreus, maar ook nu en hier is andere dan menselijke melk een oorzaak van meer en ernstiger ziekte en een verhoogd sterfterisico.

Voor prematuur geboren kinderen begint dit besef nu door te dringen bij beleid aansturende wetenschappers ([The European Society for Paediatric Gastroenterology, Hepatology and Nutrition] ESPGHAN Committee on Nutrition, 2013). Zij bevelen na moeders eigen verse melk aan om donormelk via een goed georganiseerde moedermelkbank te kiezen en pas als dat niet beschikbaar is, over te gaan op speciale premature zuigelingenvoeding. Uiteraard zou deze aanbeveling ook moeten gelden voor alle ander zuigelingen. En voor minder kwetsbare dan de allerkleinsten en allerzwaksten hoeft dit naar alle waarschijnlijkheid ook niet gepasteuriseerd te zijn, maar is puur natuur van een gezonde moeder de beste keus.

Helaas sijpelt de indoctrinatie ook door naar moeders en voor velen is het idee van donormelk een optie met een hoog ‘’ajakkie-báh!’’ gehalte. Melk van een koeienuier is prima, ook als deze melk uit elkaar gehaald is en met zeer wezensvreemde componenten weer in elkaar gezet tot een kunstmatig product. Maar melk van een zuster-moeder, die het met liefde aan haar eigen kind geeft en met evenveel onbaatzuchtige liefde aan een andervouws kind wil geven, o, jakkes, nee toch.

*) Discussie op Facebook over:
de Vries E: Wat een rotkeus>, weekverhaal, Kenniscentrum Borstvoeding, borstvoeding.com .
ESPGHAN Committee on Nutrition and invited experts (Arslanoglu S, Corpeleijn W, Moro G, Braegger C, Campoy C, Colomb V, Decsi T, Domellöf M, Fewtrell M, Hojsak I, Mihatsch W, Mølgaard C, Shamir R, Turck D, van Goudoever J): DONOR HUMAN MILK For Preterm Infants: CURRENT EVIDENCE AND RESEARCH DIRECTIONS A Comment By The ESPGHAN Committee on Nutrition.

Oceaan

Foto: Vandaag jarig: Sophie Winkleman, wellicht meest bekend als Zoey in  Two and a Half Men (2003– ) naast Ashton Kutcher en Charlie Sheen. Verder een veel gevraagde actrice voor gastrollen in detective series aan beide kanten van de oceaan.

Zo heb je een dag dat je niet weet wie te kiezen omdat er zoveel sterren een verjaardag delen, zo heb je er één waar niet valt te kiezen omdat het kennelijk een sterren onwelgevallige datum is. Vandaag is er een van die laatste. Het is als vissen in de oceaan: afhankelijk van de stroming en de tijd van het jaar hoef je maar een vangnet in zee te steken en je hebt wel wat, of er is van horizon tot horizon niets te bekennen dan een spierinkje hier en daar. De stukjes die in deze aflevering van de zomerspecial in de herhaling gaan  vormen samen een oceaan van moedermelk.

Soortspecifieke melk
Elk zoogdier krijgt als jong melk van zijn moeder en die melk is speciaal afgestemd op de behoeften aan groei en ontwikkeling van die soort. De melk is soort-specifiek. In de natuur zul je niet gauw een dier aantreffen dat de melk van een andere soort drinkt. Voor mensen is echter niets te gek en dus vind je hier en daar verweesde diertjes gezellig aan de borst bij moeders van heel andere soorten. Wij oogsten zelfs op grote schaal de melk van een andere soort om er onze eigen jongen mee te voeden. Mensenvrouwen melken om er en kalf mee te voeden zul je minder gauw zien, hoewel zangeres Pink er haar hand niet voor omdraait. Waarom zouden zoveel mensen er dan toch problemen mee hebben dat mensenkinderen melk van andere dan hun eigen moeder mensenmelk krijgen? 22 november 2010

en

Melk van een andere moeder
Borstvoeding is al sinds jaar en dag de preferente voeding voor zuigelingen, dreumesen en peuters. De WHO beveelt aan dat elk kind de 1e 6 maanden van zijn leven uitsluitend borstvoeding krijgt, en daarna borstvoeding naast geschikte andere voeding tot zijn 2e verjaardag of daar voorbij. Veel mensen vinden dit een moeilijk te volgen advies, want wat nu als een moeder geen borstvoeding kan of mag geven? Het antwoord is simpel: melk van een andere moeder geldt ook als uitsluitend borstvoeding. Door de hele geschiedenis van de mensheid heen hebben vrouwen elkaars kinderen de borst gegeven als dat zo uitkwam of noodzakelijk was. In lange perioden en verschillende culturen werd dit zelfs een beroep: vrouwen verhuurden zichzelf, eigenlijk hun borsten, om kinderen van andere moeders te voeden. Deze vrouwen werden min of voedster genoemd. De melk van een andere mensenmoeder is altijd geschikter voor een kind dan de melk van een ander soort, zoals al dan niet bewerkte koemelk. Dit geldt ook als het kind van de min van een ander leeftijd is dan het zoogkind. En als de melk van een moeder veilig is voor haar eigen kind is ze dat ook voor een ander kind. Als moeders elkaars kinderen voeden, zullen zij ook elk afweerstoffen aanmaken die voor beide kinderen speciaal zijn aangepast. 23 november 2010

en

Donormelk
Bloed geven en ontvangen is een gerespecteerd gebruik. De donor geeft vrijelijk van wat hij in overvloed heeft en redt een leven. Veiligheidsmaatregelen zorgen ervoor dat eventuele risico’s zo ver mogelijk worden uitgesloten. Orgaan donatie ligt voor sommigen wat moeilijker, hoewel er weinigen zijn die indien nodig een donororgaan zouden weigeren. Als het aankomt op donor-moedermelk worden meer neuzen opgetrokken en wenkbrauwen gefronst, dat heeft kennelijk een hoge ‘’Yucky-factor’’. Maar moedermelk kan ook levens redden. Als voedsel voor een kind die van zijn eigen moeder geen of onvoldoende melk kan krijgen, maar ook als medicijn voor kinderen en volwassenen. Voor couveuse kinderen is het veel veiliger om enkel menselijke melk (eventueel aangevuld met een versterker uit menselijke melk) te krijgen dan kunstvoeding of zelfs moedermelk aangevuld met andere, niet-menselijke melk of versterkers. De sterke immunologische factoren in moedermelk maken het ook een zeer werkzaam middel in de strijd tegen allerlei vormen van kanker. 24 november 2010

en

Melkzusters
Het delen van melk kan net als het delen van bloed via een georganiseerd systeem gebeuren (melkbank, analoog aan bloedbank), maar ook op veel informelere manieren. In Nederland hebben we sinds 6 jaar het Moedermelk Netwerk. Dit is in principe een database waarin donor- en vraag moeders aan elkaar worden gelinkt. De donormoeder moet een bloedonderzoek ondergaan dat lijkt op dat wat bloeddonoren krijgen. De eenvoudigste manier van melk delen is wanneer twee vrouwen die elkaar kennen, buren, zussen, nichten, vriendinnen, …) waar nodig elkaar kind voeden of hun melk kolven voor de ander. In het dorp dat de wereld sinds internet is is de pool om melkzusters te vinden vergroot. Op Facebook is een grassroots beweging aan de gang (‘’Eats on feets’’ analoog aan ‘’Meals on wheels’’- ‘tafeltje-dekje’) waar vragende en donerende vrouwen elkaar kunnen vinden. De oprichtster van FOW benadrukt wel het belang van het kennen van de donor op gezondheidsgebied om het overbrengen van ziekte via donormelk te voorkomen. 5 november 2010

Moedermelk Netwerk
Sophia Moedermelkbank (dit is inmiddels een verouderde link, omdat de Moedermelkbank verhuisd isnaar het AMC in MAsterdam. De nieuwe link is: Nederlandse Moedermelkbank
Eats on Feets (NL)
Sandra Sullivan S, Richard J. Schanler RJ, et al: An Exclusively Human Milk-Based Diet Is Associated with a Lower Rate of Necrotizing Enterocolitis than a Diet of Human Milk and Bovine Milk-Based Products. The Journal of pediatrics 2010, 156(4):562-567.
Megan Doyle: Use of Human Milk as Cancer Therapy; Breast Milk Helps Reduce Cancer-Related Symptoms. Apr 27, 2009 http://www.suite101.com/content/use-of-human-milk-as-cancer-therapy-a113100
Thorley V. Sharing breastmilk: wet nursing, cross feeding, and milk donations. Breastfeed Rev. 2008 Mar;16(1):25-9.
Binns CW, Fraser ML, Lee AH, Scott J: Defining exclusive breastfeeding in Australia. Journal of Paediatrics and Child Health 2009, 45(4):174-180
Thorley V: Breasts for hire and shared breastfeeding: wet nursing and cross feeding in Australia, 1900-2000. Health History. 2008;10(1):88-109.
Thorley V: Mothers' experiences of sharig breastfeeding or breastmilk co-feeding in Australia 1978-2008. Breastfeed Rev. 2009 Mar;17(1):9-18.
http://www.youtube.com/watch?v=HcmfHZuJe0E&feature=fvst
http://www.growingyourbaby.com/2008/08/27/kate-garraway-raises-the-cross-breast-feeding-issue-again/
http://www.metro.co.uk/news/40405-pig-suckles-milk-from-cows-udders
http://eco-health.blogspot.com/2008/09/got-breast-milk-interspecies-suckling.html
http://www.stuff.co.nz/life-style/blogs/four-legs-good/3083733/When-mum-is-a-different-species

Leuk

Foto: David Walliams als  Harvey Pincher  en Geraldine James als zijn moeder in Little Britain - Bitty 2

‘’Ik heb nog een leuk onderwerp voor een blog voor je,‘’ zei de collega tijdens een telefoongesprek over heel andere zaken. Omdat zij beroepsmatig sterk geïnteresseerd is in donormelk, houdt ze alle nieuwsberichten dienaangaande nauwlettend in het oog. In de afgelopen paar dagen was haar aandacht getrokken door een geheel nieuw fenomeen op haar specifieke vakgebied, donormoedermelk. Het gaat om jonge, meest armlastige, Chinese vrouwen die zichzelf verhuren als min of donormelkleverancier. Daar is toch niets vreemds aan, dacht ik nog, ik heb dat zelf ook al eens geopperd in het heetst van de oproer omtrent de kunstvoeding in en naar China. Maar het was duidelijk dat ik mijn aandacht de afgelopen dagen bij andere dingen had, want dat was niet precies waar het over ging. Wel min, of melkleverancier, maar niet voor baby’s. Welnee, zeg, stel je voor, die baby’s krijgen dure kunstvoeding uit Nederland. Nee, die melk, gekolfd of direct uit de bron, is voor volwassen mensen.

De werkelijke bron van het verhaal is niet zo 1-2-3 te achterhalen en daar ben ik na een half uurtje lezen en doorklikken maar mee gestopt. Want dat lezen was als een avontuur op zich. De meeste commentaren vinden het raar, gek of vies. Sommigen vinden het net zo verwerpelijk als prostitutie, anderen zien er een bewijs van uitbuiting van arme jonge vrouwen in of een uit de hand gelopen minderwaardigheidscomplex en regressie syndroom van overwerkte Chinese zakenlui. Nu zie ik niet zo direct wat er mis is met prostitutie (vooropgesteld dat het een vrijwillig gekozen en uitgeoefend beroep is) dus dat argument is niet ter zake doend. Uitbuiting van arme jonge vrouwen, dat weet ik nog niet zo net. Ze krijgen heel decent betaald voor zeer licht werk, ik zie daar de uitbuiting niet zo van. Dat argument van die mannen, tja, ik ben geen psycholoog, dus daar waag ik me niet aan. Een zekere decadentie zie ik er wel in, dat wel. En mogelijk ook een poging tot compensatie voor alles wat in de baby- en kindertijd werd gemist.

Waar ik gelijk over ga nadenken is de discrepantie in waardering van borstvoeding en moedermelk die er uit spreekt. Ongeveer een kwart van de Chinese baby’s krijgt borstvoeding. Driekwart van de ouders gaat er kennelijk van uit dat kunstvoeding op en of andere manier beter is, of dat borstvoeding onvoldoende waarde heeft om alles op alles te zetten het toch te geven ook al zijn de omstandigheden moeilijk (en dat zijn ze voor de doorsnee werkende vrouw in China). Ook de overheid ziet kennelijk niet dat investeren in borstvoeding voor dat ene kind dat een vrouw mag hebben ook waardevol is voor de maatschappij als geheel. Aan de andere kant zijn er dan die rijke mensen die denken dat moedermelk en aan de borst drinken zo waardevol zijn dat zij een vrouw een zeer genereus maandsalaris betalen om bij hen in huis te komen wonen en hun melk te kolven of hen aan de borst te laten drinken.

Zulke dingen lijken mijn hoofd in tweeën te scheuren. Wel, in drieën , eigenlijk, want ondertussen blijf ik denken aan de eigen baby van de voedster of melkgeefster. Die baby is waarschijnlijk bij zijn grootouders die veel van hem houden en heel goed voor hem zorgen en hem flesjes kunstvoeding geven. Moeder ondertussen verdient de kost door het vruchtgebruik van de rechtmatige erfenis van haar kind aan de hoogste bieder te verhuren. Dat geld verdienen is essentieel voor de toekomst van het kind, en tegelijkertijd berooft het hem van zijn geboorterecht.

De vraag blijft natuurlijk of die baby wel borstvoeding of op zijn minst de melk van zijn eigen moeder zou krijgen als zijn moeder een andere broodwinning had. Afgaand op wat ik links en rechts hoor over de Chinese werkomstandigheden bij laagopgeleiden vrees ik dat dan de inkomsten van zijn moeder lager zouden zijn en de kunstvoeding die hij kreeg van mindere kwaliteit, maar dat het niet waarschijnlijk is dat hij de borst zou krijgen. Wat dus het meest afkeurenswaardig is, is wellicht nog niet eens dat die zakenlui dit kopen of dat de jonge moeders het verkopen, maar de redenen waarom het voor veel moeders de beste keuze lijkt, of überhaupt een keuze kan zijn.

Wat het in elk geval niet is, is dat het op een of andere manier vies zou zijn. Vies is eigenlijk het drinken van melk uit de uier van een heel andere diersoort. Door kinderen en door volwassenen. Voor de volwassenen die de menselijke melk drinken is het in elk geval niet ongezond. Experimenteel wordt menselijke donormelk ook ingezet als therapeutisch middel bij mensen met bijvoorbeeld ziekten die het spijsverteringssysteem en/of het afweersysteem aantasten of onwerkzaam maken, infecties en huidaandoeningen (Lieberman, 2012). Dat is toch wel leuk aan dat hele verhaal.

*) Ik moest even googlen om het te vinden: ‘’Breastmilk Chinese businessmen’’ Let me Google That For You
Lieberman  T: Science News: Breastmilk is good for adults–yes, really!, 2012, Best for Babes

Parel

Foto: Colin Firth als Johannes Vermeer en Scarlett Johansson als Griet  in Girl with a Pearl Earring (2003)
Ja, ja,’’ hoor ik u denken, ‘’da’s allemaal leuk en aardig en zo, maar wat nu als het allemaal niet lukt, wat dan?’’ Dat is het geijkte commentaar op berichten dat geen borstvoeding geven leidt tot minder gunstige resultaten op het gebied van gezondheid en ontwikkeling van kinderen. Dat het zo zielig of moeilijk of aanvallend is voor moeders die heus wel wilden, maar niet konden, dat hele borstvoeding gedoe. En dan komt er weer eens zo’n berichtje dat de optie, die voor hen nog wel open stond, helemaal niet zo goed was als ze zich hadden laten vertellen. Zij horen in zo’n verhaal van mij (of wie het dan ook vertelt) een afkeuren van hun keuzes, van hun moeder-zijn. En dan kan ik wel zeggen dat dat zo niet is bedoeld, maar het is wel hoe het overkomt of opgevat kan worden.
Borstvoeding mag dan de biologische en evolutionaire norm zijn voor het zogen van en zorgen voor kinderen, de maatschappelijke norm is het zeker niet. De voortdurende moeder en kind nabijheid, het onconditionele en responsieve ouderschap die de biologie en de evolutie voorzien voor de zorg voor ons nageslacht zijn maatschappelijk gezien uitermate onpopulair. Moeilijk uitvoerbaar ook, met alle eisen die aan ouders en met name moeders worden gesteld. Onze maatschappij is gezinsonvriendelijk en heel erg kind-onvriendelijk. Alles is belangrijker dan de zorg voor de kinderen. Tel daarbij op het welhaast religieuze vertrouwen in de maakbaarheid en verbeterbaarheid van de mens, zijn leven en zijn gezondheid, en het recept voor ellende is compleet. Kennis en vaardigheden die nodig zijn voor het biologisch bepaalde ouderschap, en om dat soort ouderschap te begeleiden, zijn weggezakt. Het resultaat is dat ongeveer de helft van de moeders die toch kiezen voor borstvoeding daar binnen een paar weken alweer mee stopt. Niet omdat ze dat graag willen, maar omdat ze geen andere optie meer zien. Omdat ze niet zien hoe ze de problemen, die borstvoeding geeft, kunnen oplossen en degenen die hen begeleiden weten dat evenmin.
Als borstvoeding niet lukt, die diamant onbereikbaar lijkt, zien de meeste moeders geen andere keuze dan zonder verder te gaan. Ze nemen genoegen met geslepen glas en vinden dat eigenlijk ook best wel mooi glinsteren en schitteren. Wat nu als ik je zou vertellen dat, als er geen diamanten te halen zijn, je kunt gaan voor de parels? Een parel is een heel mooi iets om een verontreiniging, een fout, weg te werken, onzichtbaar te maken. De fout wordt niet genegeerd of weggepoetst of uitgesneden, maar het wordt de basis, de kern van iets moois. Het wordt opgenomen in het geheel, gekoesterd als het ware.
De negatieve resultaten van geen-borstvoeding gaan deels om de melk (het product) en deels om het voeden en gevoed worden aan de borst (het proces) en vaak om een combinatie. Wanneer het met de borstvoeding niet lukt, moet er ook eerst worden gekeken wat er nu precies niet lukt: het product of het proces of allebei. Als alles is gedaan wat binnen de mogelijkheden van de moeder en haar gezin ligt om het toch nog goed te krijgen, zonder bevredigend resultaat, moet worden gekeken wat nu precies moet worden aangepast. En hoe kun je die aanpassing nu zo doen dat zo min mogelijk van de nadelige gevolgen optreden. Wanneer het een kwestie is van onvoldoende melk, moet er ergens anders melk vandaan komen. Dat kan melk van een andere moeder zijn, dat geeft de minste risico’s van ongewenste gevolgen. Als dat niet voorhanden is, dan is er kunstvoeding. Het ontbreken van (voldoende) melk is echter helemaal geen reden om geen borstvoeding meer te geven. De vervangende melk kan aan de borst worden bijgegeven. Op die manier worden de nadelen van het niet aan de borst drinken ondervangen.
Wanneer het niet een kwestie is van hoeveelheid melk, maar van problemen met het drinken aan de borst wordt het wat lastiger. Het drinken aan de borst is een heel specifieke activiteit, met gevolgen voor de ontwikkeling van de mond en het gezicht, maar ook voor de verstandelijke en emotionele ontwikkeling. Wanneer er voor een kind dus een vervanging nodig is voor het drinken aan de borst, zijn er twee facetten waar extra op moet worden gelet. Dat zijn de houding waarin wordt gevoed en de drinktechniek. Uiteraard blijft de voeding op verzoek van het kind gaan en worden er dus veelvuldige kleine voedingen geserveerd.
Voor het voeden op een andere manier dan aan de borst wordt het kind in een op die van borstvoeding gelijkende houding op schoot genomen, waarbij het kind zoveel mogelijk is toegekeerd naar degene die voedt. Er is zoveel mogelijk lichaamscontact tussen voeder en gevoede. Dan het drinkproces. Wanneer wordt gekozen voor een fles, dan wordt die aangeboden op de manier waarop de borst wordt aangeboden. Het kind zit eerder wat rechtop en de fles (met een speen met een zo klein mogelijk gat en de dop stevig aangedraaid, zodat de melk er zéér langzaam druppelend uitkomt) wordt zo ver horizontaal gehouden dat er net voldoende melk in de speen zit om luchtslikken te voorkomen. Met de speen worden de bovenlip en/of het filtrum (tussen bovenlip en neus) gekieteld tot de mond wijd opengaat. Dan wordt de speen diep in de mond gebracht (de tepel komt immers ook tussen 2 en 3 cm diep in het mondje) en de lippen rusten tegen de dop van de speen. De pauzes van het kind worden, net als bij een kind aan de borst, gerespecteerd en er wordt geen melk opgedrongen als het kind stopt met drinken.

Supercalifragilisticexpialidocious

Foto: Julie Andrews als Mary Poppins en Dick Van Dyke als Bert / Mr. Dawes Senior zingen Supercalifragilisticexpialidocious in  Mary Poppins (1964)

Mary Poppins figureerde al eerder in een van mijn verhaaltjes. Het is een inspirerende persoonlijkheid, vooral omdat ze niets echt serieus neemt, behalve kinderen. Een van de meest magnifieke scenes uit de musical is de uitvinding van het woord supercalifragilisticexpialidocious. Wikipedia zegt over dat woord: 

De oorsprong van het Engelse woord wordt als volgt gesteld: super- "boven", cali- "schoonheid", fragilistic- "delicaat", expiali- "fouten inzien", en docious- "leerbaar", waarbij de som van deze woorden gezien kan worden als "De fout inzien van leerbaarheid door delicate schoonheid" ("Atoning for educability through delicate beauty"). Volgens de film van Walt Disney uit 1964 wordt het gedefinieerd als "Wat je zegt wanneer je niet weet wat te zeggen". 

Een heerlijk onzinwoord met als enige doel de conversatie gaande te houden. Het is ook een woord dat prachtig illustreert dat je met grote woorden ook helemaal niets kunt zeggen. Grote en dure woorden worden door de grootindustrie vaak gebruikt om helemaal niets te zeggen en vervolgens hun handel met woekerwinsten verkocht te krijgen. Van der Linde (2013) legt haarfijn uit hoe dat werkt in de geneesmiddelen industrie. Geneesmiddelen die we niet nodig hebben, die ternauwernood doen wat ze beloven, die ondergeschoffelde en mogelijk ernstige bijwerkingen hebben, die met enthousiaste medewerking van medische autoriteitsfiguren aan de man/vrouw worden gebracht. In dit artikel kun je op de meeste plaatsen ‘’geneesmiddelenindustrie’’ vervangen door ‘’kunstvoedingindustrie’’, want die hebben dezelfde streken.

Het supercalifragilisticexpialidocious van de kunstvoedingsindustrie is de mantra dat veel kindjes van een verhongeringsdood worden gered door hun fabelachtige product. Waarbij zijzelf natuurlijk fabelachtig bedoelen in de zin van ongelooflijk goed en ik in de zin van ongelooflijk. Op elk artikel over de risico’s van geen-borstvoeding en over de gevaren van kunstvoeding marketing, komt er op zijn minst één reactie in de trant van ‘’maar als er geen kunstvoeding was geweest, was mijn kindje nu dood geweest.’’ Over het algemeen zal dat een volledig foute inschatting van de situatie zijn, hoewel de moeder het zelf waarschijnlijk oprecht gelooft. Zij gelooft namelijk het quasi-wetenschappelijke geneuzel van de kunstvoeding marketeers. Nog erger: zij is, samen met het grootste deel van het publiek en de zorg, zonder dat ze het zelf in de gaten heeft, en dus zeer succesvol, gebrainwasht door diezelfde marketeers in de afgelopen halve eeuw. Zo zeer gebrainwasht dat collectief wordt aangenomen dat borstvoeding geven moeilijk is, dat de slaagkans een soort van Russische Roulette is; gebrainwasht met ingewikkelde en tegennatuurlijke schema’s en routines voor babyverzorging en het voeden van zuigelingen.

Natuurlijk zijn er vrouwen die echt, absoluut, geen of onvoldoende melk kunnen maken, wat ze ook proberen en hoe hard ze ook hun best doen. Dat is rot, vreselijk rot voor ze. Daar zou je, als het je overkomt, gloeiend-giftig kwaad om worden. Maar kunstvoeding is dan niet de enige optie. Er is ook de mogelijkheid om melk van een andere moeder te vragen voor jouw kindje. De meeste moeders zullen met liefde (letterlijk) voor jou en je kindje kolven en hun melk belangeloos schenken. Voor veel andere moeders geldt (hoe vervelend dat ook is om te horen) dat zij geen goede begeleiding krijgen, verkeerde adviezen krijgen, ineffectieve methodes volgen, waardoor het kan lijken dat zij onvoldoende melk maken of, uiteindelijk, inderdaad te weinig melk maken. Niet omdat ze het niet kunnen, maar omdat het om de een of andere reden belemmerd wordt. Ook voor hen is kunstvoeding niet de enige optie. Zij hebben er zelfs meerdere. De eerste is om door verandering van methodes, technieken en routines de melkproductie op te voeren tot de hoeveelheid die hun kind nodig heeft. Hoewel niet altijd eenvoudig, is dat vaak wel zeer goed haalbaar. Maar ook zij hebben de mogelijkheid om hun kind te voeden met de melk van een andere moeder.

Donormoeders maken duidelijk dat de delicate schoonheid van een moeder met een kind aan de borst wel degelijke educatieve potentie heeft. Het leert dat borstvoeden mogelijk is. Het leert dat moeders altruïstisch zijn en dat zij dat altruïsme verder dan alleen ten bate van hun eigen kind willen uitspreiden. En als een moeder gebruik maakt van donormelk en ze die melk aan haar kind geeft terwijl hij aan haar eigen borst drinkt, dan zal die delicate schoonheid van een moeder met een kind aan de borst ook bij haar worden geopenbaard. Je kan ook borstvoeding geven wanneer de borst weinig of geen melk maakt.

Supercalifragilisticexpialidocious op YouTube
Hans van der Linde: Het pillenbedrog. Trouw.nl, 18/05/13.
Eurolac Flits! met label of zoekterm risico van geen borstvoeding, reclame, industrie, donormelk. Deze links leiden elk naar een lijst met blogs met dit label, klik op de plaatjes in de linkerzijbalk voor meer verhaaltjes.

Uitgestorven

Foto: Twee dappere Dodoos, waarvan wordt gezegd dat de soort te dom was om te overleven. Of te goed van vertrouwen.
Het is net een liedje dat maar in je hoofd blijft doordraaien, een refrein dat zich niet laat wegdrukken. ‘’Ja, ik wilde wel, maar ik kon geen borstvoeding geven.’’ En de toevoeging dat ik (of anderen zoals ik) moet ophouden met al die nare dingen over kunstvoeding te zeggen, want dat ze zich al schuldig genoeg voelen zonder dat ik het er nog eens inwrijf. Ze wilden heus, en hebben het geprobeerd, en de zuster en de dokter en de vroedvrouw en de buurvrouw hebben allemaal geholpen, maar het ging echt niet. Ze hadden niet genoeg melk, of het deed pijn, of er zat niks in, of de baby bleef maar huilen, nee, echt ze konden het echt niet. Echt waar niet. En ik geloof ze ook wel. Nee, ik geloof niet dat ze het echt niet konden. Ik geloof dat ze dat zelf geloven. Ik geloof ze als ze zeggen dat ze er alles aan hebben gedaan. Maar laten we er wel even duidelijk in zijn. Als er werkelijk zo veel vrouwen niet in staat zouden zijn als men ons –inclusief de betroffen vrouwen- wil laten geloven, dan was de mens als soort al lang en breed uitgestorven. Niet door een ramp zoals de dinosaurussen, niet door uitroeiing zoals de Dodo, maar door reproductief falen, net als de soorten, die te verlegen of te kieskeurig zijn om voldoende te paren, uitsterven.

We zijn nog steeds niet uitgestorven, integendeel zelfs, en in vrijwel de hele geschiedenis van de mens tot een jaar of vijftig geleden is er geen werkbaar alternatief geweest voor borstvoeding. Kinderen zonder moeder of met een moeder die geen borstvoeding kon geven gingen bijna zeker dood, tenzij er een andere moeder was die zich om hen bekommerde en ze borstvoeding gaf. Biologisch en evolutionair is het onlogisch te verwachten dat het al dan niet borstvoeding kunnen geven zo sterk van toeval afhangt en dat het heel vaak niet mogelijk is. Er zijn dan ook maar weinig vrouwen (hooguit 3 per 100, waarschijnlijk minder) die om aangeboren redenen lichamelijk niet in staat zijn borstvoeding te geven.  Daar komen er nog een paar bij die een ongeluk of operatie hebben gehad waardoor de boel niet meer werkt en een paar die als gevolg van bijvoorbeeld medicijn gebruik een afwijkende hormonale functie hebben (wat overigens vrijwel altijd verholpen kan worden). Tot slot zijn er dan nog een paar per duizend die medicatie moeten gebruiken, die niet vervangbaar is en die echt gevaarlijk is voor het kind via borstvoeding (en geloof me, dat zijn er maar erg weinig).

Al met al zijn er waarschijnlijk niet meer dan 5 per 100 vrouwen niet in staat om borstvoeding te geven om lichamelijke redenen. Dat is triest en ik wilde dat dat er nog minder waren. Maar hun kinderen kunnen wel menselijke melk drinken, vaak zelfs, met een hulpmiddel, aan hun moeders eigen borst (met uitzondering van de medicatiebeperkingen). Kunstvoeding is voor hen niet van overlevingsbelang. De enige kinderen die absoluut kunstvoeding nodig hebben om te overleven zijn kinderen die niet in staat zijn onbewerkte melk te verteren. Dit komt uiterst zelden voor (evolutionair gezien is dat logisch, want zij overleven in natuurlijke omstandigheden  niet lang genoeg om zich voort te planten, dus de afwijking wordt niet doorgegeven) en gelukkig is er voor hen de mogelijkheid van een aangepaste kunstvoeding. Toch stopt binnen een maand bijna de helft van alle vrouwen die begonnen met borstvoeding, vaak met een ik-kan-geen-borstvoeding-geven soort reden (te weinig melk, slechte melk, pijn).  Lichamelijk volkomen in staat tot het maken en geven van voldoende melk van superieure kwaliteit en toch geen borstvoeding kunnen geven. Zet daar maar eens een detective aan. Welk puzzelstukje mist er?

Vaak wordt gesteld dat het komt omdat de begeleiding te wensen overlaat. Daar kan ik voor een deel in mee gaan. Als de gemiddelde zorgverlener meer over borstvoeding zou weten en betere counselingsvaardigheden had, zouden er vast minder moeders stoppen met borstvoeding geven. Maar er speelt meer. Een belangrijk punt is dat mensen, zowel ouders als zorgverleners, een beeld hebben van wat baby’s doen, zijn en nodig hebben, dat sterk afwijkt van het beeld dat die baby’s daar zelf van hebben. Het idee van de baby’s omvat voortdurende lichamelijke nabijheid van hun moeder of op zijn minst een ander vertrouwd mens, en zeer frequente kleine voedingen en korte slaapjes. Dat is waarop de mens heeft overleefd, elke zuigeling opnieuw sinds de dageraad van de mens. De mens zou als soort al lang en breed zijn uitgestorven als moeders hun kind alleen en op zijn rug te slapen legden, hem daar desnoods lieten huilen, en alleen om de paar uur opnamen voor een voeding van meerdere keren de comfortabele vulling van zijn maag. De inmiddels om andere redenen uitgestorven sabeltandtijger zou de zuigelingen van mensen hebben gebruikt om een feestelijk smörgåsbord aan te richten.

Maar de mens is niet uitgestorven en dat is voor een groot deel te danken aan moeders die hun kind dag en nacht bij zich hielden en om de haverklap en dan nog eens aan de borst legden. En aan moeders die kinderen, van moeders die niet in staat waren zelf borstvoeding te geven, met hun eigen kind aan de borst namen. Ik ben geen grote fan van kreten als ‘’Eigen Volk Eerst’’, maar in geval van babyvoeding wel van de kreet ‘’Eigen Soort Eerst’’, ofwel: mensenmelk voor mensenkindjes.

Vergeten

Foto: screenshot uit de music video The Forgotten van Green Day, gebruikt in de aftiteling van  The Twilight Saga: Breaking Dawn - Part 2 (2012) maar ook in CSI: NY: S9E4 Unspoken (19 Oct. 2012) tijdens de autopsie op een per ongeluk doodgeschoten kind. (liedtekst)
Door de moeilijke verkrijgbaarheid staat kunstmatige zuigelingenvoeding op het moment vooraan in de publieke belangstelling, met items in de belangrijke nieuwsuitzendingen en artikelen in de papieren en virtuele dagelijkse pers. De woorden die worden gebruikt om dit fabrieksmatig geproduceerde vervangingsmiddel voor moedermelk te beschrijven variëren nogal: flesvoeding, babypoedermelk, babymelk, babyvoeding, zuigelingenmelk, zuigelingenvoeding en vast nog een paar die ik gemist heb. Vrijwel nooit wordt het genoemd bij de naam die erbij hoort: ‘’kunstmatige vervangingsmiddel voor moedermelk’’. Niet eens voor borstvoeding, want dat is het hele proces van melk maken, melk geven en aan de borst drinken, de hele relatie tussen de moeder en haar kind. Alleen een vervangingsmiddel voor de melk. En nog een krakkemikkig vervangingsmiddel ook, maar daar ga ik nu even niet op in. Een vervangingsmiddel voor het origineel. De wereld, nou ja, heel Nederland dan toch, staat op zijn kop (zelfs een minister gaat zich ermee bemoeien) voor een vervangingsmiddel, een Ersatz, een substituut, een surrogaat.
Sommige dingen worden zo makkelijk vergeten. Kunstvoeding is een vervangingsmiddel voor als moedermelk in enige vorm niet beschikbaar is. In die zin is het goed dat het er is, want een kind moet wel eten. Ook voor sommige kinderen die geen onbewerkte melk, zelfs geen onbewerkte menselijke melk, kunnen verteren is het goed dat er een substituut is waarmee zijn metabolisme wel raad weet. Overigens zouden die vervangingsmelken ook van menselijke melk gemaakt kunnen worden, maar ja daar verdient natuurlijk niemand wat aan. De producenten van de koemelk gebaseerde substituten hebben liever dat men vergeet dat een mens menselijke melk moet drinken. Dat blijft liefst onbesproken, onuitgesproken en uiteindelijk onbespreekbaar.
Vanwege die selectieve vergeetachtigheid en die kunstmatige onbespreekbaarheid spreek ik wel. Uit naam van de vergetenen: de kinderen om wie het uiteindelijk allemaal gaat. Als minder moeders om te beginnen al hadden gekozen voor het niet zelf voeden van hun kind en als minder moeders het gevoel kregen dat overgaan op een surrogaat voor hen de enige overblijvende opties was, dan was het probleem veel minder nijpend geweest. Dat is ook een van die onbespreekbare onderwerpen, want is de manier waarop zuigelingen worden gevoed niet een keuze van de ouders? Ik durf daar ‘’Nee!’’ op te antwoorden. Om te beginnen en uiteindelijk is dat geen vrije keuze van de ouders, want het gaat om de gezondheid, het welzijn en uiteindelijk soms zelfs het overleven van hun kind. Ook dat is iets dat liever wordt vergeten en zeker onbespreekbaar is. Niettemin spreek ik het toch uit.
Moeders jammeren en jeremiëren over de schaarste in de winkels en dat ze nu hun kind mogelijk geen eten kunnen geven. Ze vergeten dat kunstvoeding om te beginnen niet de eerste en zeker niet de enige keus was. De eerste keuze was om te beginnen borstvoeding of voeding met menselijke melk. Ook als borstvoeding om een of andere reden niet lukt, kan er menselijke melk worden gegeven. Van een zus, een vriendin, een buurvrouw of een gulle vreemde melkdonor. Weinig vrouwen die een kind voeden zullen weigeren om een deel van hun melk af te staan voor een ander kind, een kind in nood. Je hoeft maar te vragen. Je hoeft dat wat vergeten was maar bespreekbaar te maken. 

Eurolac Flits! met label of zoekterm kunstvoeding, substituut, donormelk, moedermelk, moedermelkvoeding, moedermelknetwerk. Deze links leiden elk naar een lijst met blogs met dit label, klik op de plaatjes in de linkerzijbalk voor meer verhaaltjes.

Zwaan

Foto: Ksenia Solo als Veronica / Little Swan in  Black Swan (2010)
Vaak wordt gesteld dat borstvoeding voordelen heeft, waarmee eigenlijk wordt gezegd dat kunstvoeding ook wel OK is. Niets is minder waar. Kunstvoeding is namelijk niet de norm, maar een poging om een vervanging te maken voor de norm: borstvoeding. En die poging wil nog wel eens falen als het om veiligheid gaat. Kunstmatige moedermelkvervangers in poedervorm zijn namelijk verre van steriel en er willen ook nog wel eens andere vieze en giftige dingen in zitten, per ongeluk of expres. Regelmatig wordt de wereld opgeschrikt door het breed terughalen van kunstvoeding, zoals een keer Similac omdat er beestjes in zaten (kevers en larven). In de afgelopen jaren kwamen er rapporten naar buiten van kinderen (meestal toch al kwetsbare kinderen zoals zieke en prematuur geboren baby's), die ernstig ziek werden of overleden na het drinken van kunstvoeding die was besmet met Enterobacter Sakazakii en Salmonella. In China werden tienduizenden kinderen ziek en enkele overleden na het drinken van met melamine opgevoerde kunstvoeding (sporen van melamine werden ook in kunstvoedingen in Noord Amerika gevonden). Verder wordt in de meeste merken kunstvoeding ook een hoge concentratie perchhloraten gevonden, waarvan bekend is dat het de schildklierfunctie negatief kan beïnvloeden.
Kunstvoeding zou je kunnen vergelijken met een zwarte zwaan. Een zwarte zwaan wordt met name in de financiële wereld gebruikt als zinnebeeld voor een niet te voorspellen gebeurtenis of factor die tot onvermoede, maar meestal uiterst negatieve gevolgen leidt. In de filmische thriller Black Swan is het de negatieve ondertoon van het karakter van de zwarte Zwaan die de hoofdpersoon geestverwarringen en hallucinaties geeft, die uiteindelijk tot haar dood leiden. Kunstvoeding was natuurlijk nooit bedoeld als dodelijke kracht, en ouders kiezen het zeker niet met die mogelijkheid in gedachten, maar het blijkt dat in sommige gevallen toch te zijn. Niet alleen het spul zelf, maar de machinaties en gebeurtenissen eromheen.
Als één van de makkelijk weg te vegen nadelen van kunstvoeding wordt vaak opgevoerd dat je in geval van calamiteiten  zeer onthand kunt zitten met een hongerig kind, of niet in staat bent een veilig product te verkrijgen of klaar te maken. Dat wordt vaak een beetje lachterig van tafel geveegd, want wat voor rampen kun je je nu hier in ons platte koude kikkerlandje voorstellen. OK, dan zal de stroom eens een keer uitvallen, dat duurt hooguit een paar uur. Dan zal er eens een boel sneeuw vallen en het verkeer vast staan. Ook dat is bij ons niveau van hulpverlening zo weer opgelost. Bij ons is alles zo goed geregeld dat zelfs natuurrampen zich gedeisd houden en terroristische aanslagen gebeuren alleen in de VS of in de Arabische wereld. Tot de Chinezen op hol sloegen was het hier gewoon perfect geregeld allemaal.
Maar nu sta je als moeder die voor kunstvoeding heeft gekozen -want dat is bij ons net zo goed en net zo veilig als borstvoeding, toch?- soms voor een leeg schap. Andere supermarkt, zelfde verhaal. En dan krijg je het benauwd. Wat zal het kind dan eten? Het kan in een dergelijke situatie moeilijk zijn om niet stiekem te denken ‘’ik heb het wel gezegd’’.  Moeders hebben meer aan een ‘’zal ik je eens wat zeggen’’ en dan een uitleg hoe ze wel aan veilige melk voor hun kind kunnen komen. Ik garandeer niet dat dit is wat moeders, die bewust kozen voor kunstvoeding, willen horen, maar voor hen die tegen wil en dank dachten ervoor te moeten kiezen en nu met de gebakken peren zitten, kan het perspectief bieden. Je kan namelijk ook kiezen voor menselijke melk. Ik kan je garanderen dat geen aan het productieproces inherente vervuiling in zal zitten en de kans op vreemde objecten of vergiften is ook uiterst minimaal. Er is een kleine kans op de aanwezigheid van ziekteverwekkers, maar die gaan onveranderlijk gepaard met bescherming tegen die zelfde ziekteverwekkers. Het is altijd het proberen waard.
Moeders die te kampen hebben met een dreigend of acuut te kort aan melk voor hun kind door de kooplustige Chinezen, kunnen gaan relacteren en in de tussentijd (tot hun eigen productie op peil is) gebruik maken van menselijke donormelk. Hoe ga je te werk:

1. Zoek in je omgeving een moeder die borstvoeding geeft en haar te veel aan jouw kind wil doneren, of zoek contact met HM4HB, een informele moedermelk ruilbeurs, of schrijf je in bij het Moedermelknetwerk om aan menselijke melk voor je kindje te komen.
2. Geef vanaf nu alle voeding aan de borst en doe dat zo vaak mogelijk per dag (verdeel de totale dagelijkse hoeveelheid in minimaal 10 porties). Gebruik een bijvoeden-aan-de-borst-systeem (kant en klaar of zelf geknutseld met een voedingssonde).
3. Wanneer je niet bij je kind bent kolf je zo vaak als je kindje aan de borst gevoed zou worden en dan een keer extra.
4. Als je wel bij je kindje bent, draag je hem zo veel mogelijk en je zorgt voor zoveel mogelijk huidcontact. Probeer een paar dagen non-stop bij elkaar te zijn.
5. Als je dat wilt kun je kruiden (fenegriek, gezegende distel en galega) of medicijnen (domperidon) gebruiken om de afgifte van het melkmakende hormoon prolactine te stimuleren.
6. Wees overtuigd van je eigen kunnen en wees uitzinnig trots op jezelf en je kind als de melk begint te stromen.
7.  Zoek moeders die in hetzelfde schuitje zitten en moedig elkaar aan en zoek een deskundige met ervaring in relactatie om je te begeleiden. 

Wie zeker wil zijn dat de gedoneerde melk net zo veiig is als gedoneerd bloed, betaald voor de donormoeder de bloedonderzoeken die ook bloeddonoren moeten ondergaan. Wat veilig is voor bloed, is zeker ook veilig voor melk.

Rodríguez-Urrego J, Herrera-León S, Echeita-Sarriondia A, Soler P, Simon F, Mateo S, Investigation team. Nationwide outbreak of Salmonella serotype Kedougou associated with infant formula, Spain, 2008. Euro Surveill. 2010;15(22):pii=19582.
Melamine-contaminated powdered infant formula in China - update. http://www.who.int/csr/don/2008_09_22/en/index.html
Joshua G Schier, Amy F Wolkin, Lisa Valentin-Blasini, Martin G Belson, Stephanie M Kieszak, Carol S Rubin and Benjamin C Blount: Perchlorate exposure from infant formula and comparisons with the perchlorate reference dose. Journal of Exposure Science and Environmental Epidemiology 20, 281-287
Ransdell Pierson: Abbott recalls beetle-tainted Similac baby formula.Persbureau Reuters Wed Sep 22, 2010 4:49pm EDT. http://www.reuters.com/article/idUSTRE68L4ZI20100922

Wisselmoeder

Foto: Emma Thompson als de magische wisselmoeder Nanny McPhee in Nanny McPhee (2005)
Een wisselkind is in de literatuur een niet onbekend gegeven. In oude sproken en sagen van Germaanse, Noorse en Keltische oorsprong worden pasgeboren kinderen uit hun wiegjes geroofd door boze elven, gnomen of trollen die er een van hun eigen gebroed voor in de plaats leggen. Het wisselkind groeit op als een mensenkind, maar er is altijd iets vreemds aan. Het valt buiten de boekjes, doet rare dingen, is een non-conformist of een excentriekeling. Tegenwoordig hebben we daar namen voor die in de lijsten van psychiatrische diagnostiek staan. Een wisselmoeder is een minder bekende grootheid. Toch kennen we het verschijnsel wel. In de sproken en sagen is ze de veelal boze stiefmoeder, maar ze kan ook de goede petemoei zijn. In het hedendaagse leven is het iemand die een rol van een moeder overneemt. Ze verzorgt of onderwijst kinderen van andere moeders. Of ze voedt kinderen van andere moeders. In vroeger tijden heette dat een min. Het was een beroep waarmee vrouwen hun brood verdienden. Tegenwoordig is het wat uit de mode geraakt en wordt er veelal vreemd tegenaan gekeken.
Een wisselmoeder om te verzorgen en onderwijzen is een volledig geaccepteerd verschijnsel. Het is zelfs zo geaccepteerd dat het een beroep is, waarvoor vrouwen krijgen betaald, terwijl vrouwen die voor hun eigen kinderen zorgen en ze onderwijzen worden gezien als niet-werkende profiteurs en parasieten van de samenleving. Nietsnutten die hun duur door de belastingbetaler gefinancierde opleiding te grabbel gooien. Maar als die opleiding opleidde tot het beroep van wisselmoeder en je moedert over andere kinderen dan die van jezelf (die zitten tijdelijk bij een andere wisselmoeder), dan ben je een gewaardeerd, weliswaar lichtelijk onderbetaald, lid van de samenleving. Moederen is slecht, wisselmoederen is goed, dat is zo’n beetje de boodschap die wordt overgebracht. Tot het wisselmoederen gaat over voeden. Voeden aan de borst wel te verstaan.
Nu is borstvoeding toch al zelf een soort wisselkind in onze samenleving. Het schijnt erbij te horen, het lijkt erbij te horen, het doet alsof het erbij hoort, maar veel mensen krijgen er toch een ongemakkelijk gevoel bij. Iets met kinderen en borsten, dat rammelt aan al die stiekeme dirty minds die borsten alleen met seks kunnen verbinden. En als borsten seks zijn, dan wordt de combinatie kind en borsten erg ongemakkelijk in de onderbuik. Facebook versterkt die onderbuik reactie door alle foto’s van blote borsten-in-een-niet-seksuele-context te verwijderen. Zodat het allemaal zuiver blijft. Zolang nu die moeders dat gedoe met die borsten alleen bij hun eigen kind doen, liefst ook een beetje uit het zicht, dan kan de rest van de wereld doen alsof het er niet is. Zodra echter borsten en kinderen, die niet genetisch nauw aan elkaar verwant zijn, worden gecombineerd is het grotendeels gedaan met de oppervlakkige tolerantie. Dat soort wisselmoeders, daarvan willen we als samenleving eigenlijk niet eens weten dat ze bestaan.
Donormelk wordt schoorvoetend als alternatief voor moeders eigen melk aangenomen. In theorie althans. Veel moeders vinden het een prachtig idee en zijn ook zeer genegen hun eigen melk voor een ander kindje te kolven, maar ze vinden het idee om melk van een andere moeder aan hun eigen kind te geven moeilijk te accepteren. Bloed van een donor als je ligt dood te bloeden? Geen probleem. Donorlongen als die van jezelf lek zijn? Graag, zelfs nu lijkt te blijken dat doorgerookte rokerslongen best nog wel geschikt zijn. Donormelk voor je kind als alternatief voor donormelk van een koe of een sojaboon? Ajakkiebah. Gelukkig is er een groeiend aantal moeders dat zich hier overheen kan zetten en het geschenk van een andere moeder voor haar kind weet te appreciëren.
Een wisselmoeder voor het borstvoeden, ook genoemd een min of minne of voedster, dat is iets dat maar zelden te zien is. Toch komt het, ook nu nog, voor. Maar omdat het een nog groter taboe is dan borstvoeding op zich, wordt er niet over gesproken. Moeders die elkaars wisselmoeder zijn hangen dit niet aan de grote klok, maar de vriendinnendienst en het gezusterlijk moederen komt toch wel voor en misschien wel vaker dan we denken. En een heel enkele keer komt er eentje uit de kast. Zoals in dit Twitter berichtje: ‘’Mijn man kreeg op het KDV met huilende baby de borstvoeding van een andere moeder aangeboden #borstvoeding #verrassend #lief’’. Voor de duidelijkheid de vader kreeg het niet voor eigen gebruik aangeboden (ook dat komt namelijk voor, maar dan in enigszins andere settings), maar om zijn huilende baby te troosten. Als vader niet net op weg was met baby naar baby’s eigen moeder zou hij het genereuze aanbod hebben aangenomen vertelde hij later.
Ik hoor graag van ouders die aanboden wisselmoeder te zijn en van hen die dit accepteerden. Of wisselmoeders die gaven en accepteerden. Laten we dit laatste taboe openbreken. Wisselmoeders: kom uit de kast!
Eurolac Flits! met label donormelk, min. Deze links leiden naar een lijst met blogs met dit label, klik op de plaatjes in de linkerzijbalk voor meer verhaaltjes.
Over donormelk en wisselmoeders: Thorley, V. (2008). Sharing breastmilk: wet nursing, cross feeding, and milk donations. Breastfeed Rev, 16, 25-9.

Zorg

Foto: (links) Daniel Radcliffe als David Copperfield en Maggie Smith als Betsey Trotwood in  David Copperfield  (1999) en rechts als Harry Potter en Professor Minerva McGonagall in   Harry Potter and the Prisoner of Azkaban (2004)

Het voorgaande stukje ging over de consequenties van niet-soortspecifieke zorg en voeding. Dat is voor velen nogal confronterende taal. Logisch, want dat is niet iets wat je graag wilt horen, wanneer je andere keuzes hebt gemaakt. Of hebt moeten maken. Het leven presenteert zich niet altijd op de manier die je graag zou willen en soms voel je je met de rug tegen de muur staan en gedwongen keuzes te maken die je niet wilt maken. Of de opties, die in het algemeen de voorkeur hebben, lijken niet in jouw omstandigheden te passen of te passen binnen jouw mogelijkheden en beperkingen. Maar het leven komt zoals het komt en als het niet kan zoals het moet, dan moet het zoals het kan. Gelukkig speelt mijn geliefde actrice Maggie ook rollen die duidelijk laten zien dat je tot prima resultaten kan komen als je goed je best doet bij het roeien met de riemen die je hebt. 

Ik schrijf met enige regelmaat over soortspecifieke voeding en soortspecifieke zorg. Soortspecifiek wil zeggen op de manier die speciaal voor die soort is ontworpen, ontwikkeld en vastgelegd in het DNA. Voor het overleven van de soort is die manier de meest profijtelijke, de meest zekere, de meest passende. Daaruit vloeit voort dat die manier ook voor het individu de voorkeur heeft, het beste werkt, het makkelijkst tot de gewenste resultaten leidt. Meestal. Voor de meesten. Over het algemeen. Maar niet voor elk individu. Elk specimen van elke soort komt als uniek exemplaar ter wereld; hoe hoger de soort, hoe meer dit geldt. Elk individu heeft kleine variaties op het grondmodel. Sommige van die variaties maken het worden gevoed en verzorgd op de soortspecifieke manier een uitdaging. En elk individu komt ter wereld in unieke omstandigheden met unieke individuen die voor de eerste voeding en zorg verantwoordelijk zijn. Ook hier weer geldt, dat hoe meer ontwikkeld de soort, hoe groter de variatie. Zelfs tot aan het punt van niet meer compatibel zijn. En wat dan met die soortspecifieke voeding en zorg?
De variaties, binnen de context die nu onderwerp van bespreking is, in de soort Homo Sapiens zijn voor een groot deel niet fysiek, maar mentaal, sociaal en emotioneel. Wanneer het grote aantal niet compatibele zogers en zorgers werkelijk zo groot was als het soms lijkt te zijn, was de soort allang uitgestorven. Wanneer meer dan enkele procenten van individuen falende primaire reproductieve systemen hebben, is de soort tot uitsterven gedoemd. In zoogdieren is de lactatie een primair reproductief systeem, dat het in voldoende individuen gewoon moet doen. Het is mogelijk dat dat in mensen een kleiner percentage kan zijn, omdat wij omweggetjes en achterdeurtjes hebben om het nageslacht toch te voeden en verzorgen als de moeder niet lacteert, maar toch niet tot de epidemische aantallen die het nu soms lijken te zijn. De meeste gevallen van falende lactatie zijn dus gebaseerd op het primair niet kiezen voor borstvoeding, het ervaren van schijnbaar onoplosbare problemen, het ‘’niet op kunnen brengen’’, een demotiverende omgeving en gebrek aan effectieve steun en informatie en vooral allerlei combinaties van deze factoren.
Met uitzondering van het primair niet kiezen voor borstvoeding, kan de moeder over het algemeen niet verantwoordelijk worden gesteld voor het niet werken van de borstvoeding. En zelfs bij dat primair niet kiezen kunnen er factoren meespelen die die keuze voor de ouders onvermijdelijk maakt of lijkt te maken. Het is evenmin de schuld van het kind. Het kind heeft, zoals in de vorige bijdrage al werd gesteld, niets te kiezen of te willen; voor hem wordt gekozen. Het antwoord op de schuldvraag moet worden gezocht in het complex van de omstandigheden. Voor zover het de voeding betreft. De soortspecifiek manier van zorgen is een andere kwestie. Soortspecifieke zorg kan desnoods volledig los staan van de voeding, met ander woorden: ook kinderen die niet soortspecifiek worden gevoed, kunnen wel soortspecifiek worden verzorgd. Dat kan wat meer moeite kosten en wat meer bewustzijn van de verzorgers vragen, maar het kan wel. En vrijwel iedereen kan dat, er zijn weinig speciale gereedschappen voor nodig. Alleen liefde en een beetje vastberadenheid. Mogelijk ook een stevige dosis eigenwijsheid om tegen de stroom van de mainstream opvoedingsadviezen in te gaan.
Soortspecifieke zorg voor een mensenkind betekent voornamelijk ervoor zorgen dat het kind nooit alleen is, maar vrijwel voortdurend in direct fysiek contact met een mens. Een tweede, even belangrijk, aspect is het leren herkennen van en adequaat reageren op de signalen van het kind waarmee hij vertelt wat hij nodig heeft. Het lichamelijk contact is een fysieke en emotionele behoefte van het kind. Voor de verzorger faciliteert het fysieke contact het aangaan van de relatie en het groeien van de liefde voor het kind. Die relatie en die liefde zorgen voor het ontwaken en ontwikkelen van de opmerkzaamheid, die nodig is voor het herkennen van de signalen van het kind en de wil daarop adequaat te reageren. Het mooie is dat voor dit hele proces geen speciale gereedschappen nodig zijn, want elk mens heeft, ingepland in zijn bouwplan, de systemen die dit mogelijk maken. Mogelijk zijn de enige mensen, die deze gereedschappen niet hebben, niet of moeilijk kunnen gebruiken, zij met een psychische stoornis die tot sociaal onvermogen leidt.
Ook moeders die zelf, om welke reden ook, niet in staat zijn om borstvoeding aan hun kind te geven, kunnen naast soortspecifieke zorg, ook soortspecifieke melk* aan hun kind geven. Als borstvoeding niet lukt en de moeder kan zelf geen of onvoldoende melk afkolven, hoeft haar kind geen melk van een andere soort te krijgen, maar is er altijd de optie van donormelk. Veel mensen hebben een afwijzende reactie, de eerste keer dat ze van deze optie horen. Ik heb me het hoofd gebroken over het waarom hiervan. Vrijwel niemand heeft deze reactie als het gaat om bloed of organen van een ander mens (liever een mensenhart dan een varkenshart, dacht ik zo), maar melk van een ander mens lijkt vies te zijn. Ik zou moeders toch met klem willen adviseren zich over deze eerste, afwijzende reactie heen te proberen zetten en er serieus over na te denken. Lees nog eens terug in deze pagina's over soortspecifieke melk en de risico’s van geen borstvoeding. die risico’s gaan vrijwel allemaal over de melk die al dan niet geschikt is voor menselijke consumptie.
Soortspecifieke voeding en zorg, want als het kind mocht kiezen, dan wist-ie het wel.
*) Over donormelk:

• Zachte S: Jakkes, donormelk!, Kiind, 2010
• Moedermelknetwerk
• Kleintjes S: Eats on Feets Global borstvoeding voor alle kinderen!

Eurolac Flits! met label risico van geen borstvoeding, soortspecifiek, zorgen. Deze links leiden naar een lijst met blogs met dit label, klik op de plaatjes in de linkerzijbalk voor meer verhaaltjes.

Historie

Foto: The Wet Nurse
Historisch gezien is borstvoeding ongeveer wat de mensheid niet alleen als soort heeft laten overleven, maar misschien zelfs tot meest dominante soort gemaakt. Zo succesvol dat we bijna aan ons eigen succes ten onder gaan. Historisch gezien is er ook geen enkel menselijk gedragsaspect dat zo lang, zo zwaar en zo systematisch onder vuur heeft gelegen als borstvoeding. Borstvoeding als manier van zorgen en zogen heeft het mogelijk gemaakt dat de standaard prematuur geboren mens veilig kon opgroeien en ondertussen zijn hersenen op topniveau kon brengen. Hersenen die zo goed in staat waren tot denken en plannen en bedenken dat vrouwen door de eeuwen heen pogingen hebben genomen om juist onder die borstvoeding uit te komen. Het is beslist niet zo dat ‘’vroeger’’ alle moeders borstvoeding gaven en dat iedereen gewoon wist hoe het moest. Het is wel zo dat het vroeger nog gevaarlijker was voor kinderen om iets anders dan borstvoeding te krijgen. En dat het voor moeders tegenwoordig veel makkelijker is om te kiezen voor iets anders dan borstvoeding.
Mensen kwamen er al wel snel achter dat als moeder geen borstvoeding wilde of kon geven het kind beter bij een andere vrouw kon worden gevoed dan dat er dierenmelk of pap werd gegeven. De overlevingskans van kindjes bij een andere moeder waren vergelijkbaar met hen die borstvoeding van hun eigen moeder kregen. Kindjes die geen borstvoeding van een mensenmoeder kregen gingen vrijwel zeker dood. Voor een flink deel van de wereld geldt dat nog steeds, bij ons gelukkig in veel mindere mate. Maar nog steeds is het morbiditeits- en mortaliteitsrisico bij kinderen die geen menselijk melk krijgen groter dan bij hen die dat wel krijgen.
Borstvoeding is altijd een vrouwelijke kunst geweest en werd als zodanig verheerlijkt, geromantiseerd, verzaakt, verguisd, uitbesteed en ondermijnd. In de kunst soms ontroerend mooi afgebeeld, maar vaak met zo weinig verstand van de anatomie van moeder en kind en met zo weinig aandacht voor wat er bij borstvoeding werkelijk gebeurt, dat de kloven er spontaan van in je tepels schieten. Als je ervan uitgaat dat schilders verbeeldden wat zij om zich heen zagen, waren er ook in vroeger tijden veel vrouwen met grote borstvoeding problemen. Dames uit de hogere standen huurden vrijwel zonder uitzondering minnen in om hun kinderen te voeden. Men denkt dat dat was omdat ze r zelf geen zin in hadden, geen tijd voor hadden of bang waren hun aantrekkelijkheid te verliezen. Anderen denken dat dat was omdat ze zonder borstvoeding sneller weer zwanger konden worden en voor meer nageslacht konden zorgen.
De goede oude tijd was lang niet altijd zo goed als de geromantiseerde versies je willen laten geloven. Er circuleerden heel vreemde adviezen rondom kinderverzorging en het voeden. Maar het was in elk geval maatschappelijk zeer aanvaard en moeders werden nergens uitgescholden of weggestuurd als zij hun kind de borst gaven. Want wat het beeld of de adviezen ook waren, één ding was duidelijk: elk kind had een betere overlevingskans met moedermelk, van de eigen of van een al dan niet betaalde andere moeder.
Meer over borstvoeding door de eeuwen heen:
Gonneke van Veldhuizen-Staas: Toen was er geen kunst aan - borstvoeding vroeger en nu. Tekst van een lezing. Online
Borstvoedingorganisatie LLL: Borstvoeding door de eeuwen heen. Online
Annelies Bon: Borstvoeding in de geschiedenis (van West-Europa). Online

Gereserveerde plaatsen

Foto: Twilight marathon poster; bioscoopplaatsen reservering
Zaterdag ga ik naar de bioscoop. Met mijn dochter en schoondochter. Lady’s night na een middag thuis de voorafgaande films van de serie te bekijken*. In de bioscoop hebben we gereserveerde plaatsen. Gelukkig was ik nog op tijd om de op een na beste plaatsen te krijgen, net even buiten het midden. Precies in het midden van de lengte- en de breedte-as zijn de beste plaatsen, maar deze voldoen bijna net zo goed. Een beetje hoger of een beetje verder naar de zijkant voldoet ook, maar dan moet je toch net even meer moeite doen om comfortabel te kijken. Langs de randen is bijna geen optie. Stijve nek plaatsen zijn dat. Niettemin, als er niks anders meer was, had ik toch zulke plaatsen genomen, want die film wil ik perse zien. Nou, misschien dat ik bij alleen de optie voorste rij hoekplaats toch had afgehaakt en was uitgeweken naar een andere voorstelling.
De WHO en Unicef zijn het er, samen met deskundigen in het veld, over eens, op basis van de biologie en de wetenschappelijke bewijzen, dat menselijke melk voor menselijke zuigelingen de voeding van eerste keuze is. Sterker nog, dat menselijke melk niet zozeer de eerste keuze is, maar de enige optie die recht doet aan de specifieke behoeften van groei en ontwikkeling van een mensenkind. Zo sterk zelfs, dat de optie niet-menselijke melk pas op de vierde en volgende plaatsen komt. De eerste twee plaatsen zijn gereserveerd voor respectievelijk melk van de eigen moeder direct uit de borst en afgekolfde melk van de eigen moeder op andere wijze gegeven. De derde plaats is toegewezen aan andere menselijke melk, menselijke melk van een andere moeder. Direct uit haar borst of gekolfd en gedoneerd. De op een na laatste plaats is voorbehouden aan aangepaste melk van niet menselijke bron, de kunstvoeding. Op de allerlaatste plaats, als er echt helemaal niets anders meer te vinden is en uitwijken naar een andere voorstelling ook geen optie is, zijn alle andere vloeistoffen zoals koemelk-water-mengsels, notenmelk en graanafkooksels.
Het zou dus voor de hand liggen dat moeders, bij wie de plaatsen één en twee niet of niet voldoende werken, uitwijken naar plaats drie. Menselijke melk voor menselijke baby’s. Het blijft mij telkens weer verbazen dat er toch veel moeders zijn die dit een lastig concept vinden. Veel mensen, die geen moeder zijn, vinden het ronduit vies, om niet te zeggen smerig. Het is mij een compleet raadsel hoe het kan, maar veel mensen associëren melk met vies. Let op, mensenmelk, koeienmelk is prima. Koeienmelk, volgepakt met groeihormonen en antibiotica is goed. Koeienmelk uit spenen die, omdat de uiers zo buitenproportioneel groot gekweekt zijn, door hun eigen bagger slepen is geweldig. Koeienmelk die in de fabriek is uitgedroogd, gestript en opgevuld is een wetenschappelijk wonder. Maar mensenmelk, ik bedoel ménsenmelk, je weet wel: bórstmelk, o jakkes, jakkie-bah. Mensenmelk, die door een andere moeder in alle liefde ook aan haar eigen kind wordt gegeven, en die, uit pure naastenliefde, voor een ander kind wordt gekolfd.
Moeders zijn gemengd in hun gevoelens over donormelk. Het idee van vies leeft bij hen minder, ze geven immers van diezelfde melk ook aan hun eigen kind. Veel moeders zijn direct bereid om voor een ander kindje te gaan kolven als ze voldoende melk hebben. Geen enkel probleem, ze delen met liefde van hun overdaad. Veel moeders zouden het ook geen echt probleem vinden om occasioneel een ander kindje aan de borst te voeden. Het plaatje verandert pas als het gaat om het eigen kind en de melk en borst van een andere moeder. Dan aarzelen veel meer moeders en velen denken dat ze dan toch de lager geklasseerde optie van niet menselijke melk zouden kiezen. Ook moeders die ten volle overtuigd zijn van de waarde van uitsluitend menselijke melk voor menselijke kinderen.
Het gaat deze moeders er niet om dat ze het een vies idee vinden. Ook niet dat ze bang zijn voor het overdragen van ziektes. De donormoeder voedt haar eigen kind immers ook met die melk. Wat voor veel van deze moeders speelt, is dat het aanvaarden van de melk van een andere moeder hen het gevoel geeft, dat zij hun moederschap uit handen geven; het gevoel dat zij een niet-goed-genoeg moeder zijn, door om te beginnen geen of onvoldoende melk voor hun kind te hebben, en vervolgens van een andere moeder te moeten accepteren, dat zij niet alleen voldoende heeft voor haar eigen kind (en dus wel een goed-genoeg moeder is), maar zelfs nog over heeft voor een ander kindje. Niet-menselijke melk uit een fabriek heeft die persoonlijke, verwarrende connotaties niet. Die niet-menselijke melk is dus voor haar kind niet de meest gunstige keuze, maar voor het emotionele welzijn van de moeder misschien wel.
Er zijn ook culturen waar vrouwen hier geen last van hebben. Zij delen vrijelijk al hun vaardigheden, inclusief de vaardigheid om melk te maken en kinderen te voeden. Misschien omdat in die culturen moeders worden geëerd en gerespecteerd en daar niets extra’s voor hoeven te doen? In onze cultuur worden moeders niet gewaardeerd en gerespecteerd alleen om het feit dat ze moeder zijn. Ze moeten een goede moeder zijn en liefst een betere moeder dan andere moeders. Westers moederschap is een competitie. Wie ergens goed in is en een overvloed heeft kan makkelijk genereus zijn en delen, dat versterkt de positie zelfs. Maar toegeven dat je ergens minder goed in bent en accepteren wat een ander over heeft, kan in een dergelijke competitieve situatie te veel gevraagd zijn.
Voor de goede orde: ik zeg niet dat er goede, betere en slechtere moeders zijn. Ik zeg alleen dat moeders zich een slechtere moeder kunnen voelen. Dat is zo jammer, moeders doen zichzelf daarmee groot onrecht. Iedere moeder die haar best doet en naar beste vermogen doet voor haar kind wat ze denkt dat goed is, is een goede moeder. Of een goed-genoeg moeder. Goed genoeg ís goed genoeg. We zijn immers maar gewone mensen zonder super-powers. Voor superpowermensen gaan we wel naar de bioscoop. Liefst op de beste, gereserveerde plaatsen, maar als die al vergeven zijn, nemen we genoegen met de plaatsen daar omheen.
*) De officiële marathon is natuurlijk ook heel leuk om te doen, maar dat is tot diep in de nacht midden in de week. En om er nu een dag voor vrij te nemen dat te zien en nog een om uit te slapen erna, dat is ook wel weer erg fanatiek fan-gedrag.

Eurolac Flits! met label moedermelk, donormelk, kunstvoeding, moederschap. Deze links leiden naar lijsten met blogs met deze labels. Klik op de plaatsjes in de linkerzijbalk voor meer verhaaltjes.

Specifiek

Foto: moederhond zoogt twee biggetjes.
Al het leven op  aarde is verdeeld in domeinen, rijken, stammen, klassen, orden, families, geslachten en soorten. Hoe verder naar onder hoe meer twee levensvormen op elkaar lijken en hoe meer variatie. Alle dieren samen vormen een rijk dat is onderverdeeld in een handvol stammen. Zoogdieren zijn een klasse van gewervelden, ofwel dieren met een ruggengraad, die worden ingedeeld in ruim 5500 soorten binnen meer dan 1250 geslachten van ruim 150 families in bijna 30 ordes. Een soort kan worden gedefinieerd als een populatie waarvan de individuen zich onder natuurlijke omstandigheden onderling kunnen voortplanten met vruchtbare nakomelingen. Sommige soorten kunnen zich onderling voortplanten, maar krijgen dan geen vruchtbare nakomelingen, zoals ezels en paarden. Wolven en honden kunnen dat dan weer wel, honden en vossen niet.
Waarom deze biologieles? Deze biologieles laat zien dat, hoewel zoogdieren allemaal melk maken voor hun jong, ze verder voor geen millimeter op elkaar hoeven te lijken. Zelfs de meest naaste soorten kunnen niet eens vruchtbaar nageslacht voortbrengen, zoveel verschilt hun DNA. Het verschil in melk is niet alleen een verschil in hoeveelheid, maar vooral ook een verschil in samenstelling en DNA in de cellen. Jongen van de ene soort kunnen overleven met melk van de andere, maar vaak gaat er toch van alles mis. De ontwikkeling is minder goed of het jong wordt ziek door gebrek aan bepaalde voedingsstoffen of door gebrek aan specifieke bescherming. Soort-specifieke melk bevat alle voedingsstoffen van de juiste opmaak, in de juiste verhoudingen en hoeveelheden voor de jongen van de betreffende soort. Hoe meer soorten op elkaar lijken, hoe meer hun melk op elkaar zal lijken. De melk van een poema zal meer lijken op die van een tijger dan die van een wolf, maar meer op wolvenmelk dan olifantenmelk.
Hoe robuuster het jong, hoe groter de kans dat het gezond overleeft op de melk van een andere soort. Hoe kwetsbaarder het jong, hoe groter de kans op ziekte en dood. Te vroeg geboren kinderen zijn de meest kwetsbare kinderen, die alle bescherming nodig hebben die er maar beschikbaar is en niet mogen worden blootgesteld aan infecties. Die ook alle voedingsstoffen en energie nodig hebben die beschikbaar zijn. Hun maag is nog heel klein en hun spijsverteringsvermogen beperkt, dus alles wat erin komt moet ook goed beschikbaar zijn en geen extra energie kosten om opgenomen te kunnen worden. De melk van hun eigen moeder biedt al deze voeding en bescherming, zelfs in een aan te vroeg geboren kinderen aangepaste vorm. Maar ernstig te vroeg geboren kindjes (na minder dan 33 weken) hebben andere voeding nodig dan dat; ze hebben iets extra’s nodig. Ze zijn ook nog kwetsbaarder voor verstoringen dan andere, minder te vroeg geboren kinderen.
Traditioneel grijpen mensen naar melk van andere dieren als er meer of andere melk nodig is voor mensenkinderen. En de melk die wordt gekozen komt niet van soorten die op ons lijken, maar van heel andere soorten, zoals gras-etende, 4-magen kuddedieren. Voor ernstig te vroeg geboren kinderen worden uit die melk bepaalde voedingsstoffen, met name eiwitten, geëxtraheerd en vermengd met stoffen die elders vandaan komen (Human Milk Fortifier of HMF) en vervolgens toegevoegd aan afgekolfde melk van hun eigen moeder of van een andere mensenmoeder (donormelk). Dit poeder bevat dus niet soort-specifieke stoffen, die voor een mensenkind zwaar te verteren zijn. Dit is een aanslag op zijn toch al wiebelige spijsverteringsstelsel en verhoogt het risico van infectie. Het wordt niet optimaal opgenomen en dus is er meer van nodig om toch tot de gewenste opname te komen.
Het wachten is op een algemeen verkrijgbare HMF op basis van mensenmelk of meer onderzoek naar het invoeren van behandeling van de melk (lactoengineering, moedermelkmanipulatie) van de eigen moeder om deze nog geschikter te maken voor haar eigen kind. Paula Meier heeft al in meerdere onderzoeken aangetoond dat deze manier werkt en dat moeders dit ook zelf kunnen doen. Mensenmelk voor mensenkinderen zou het uitgangspunt meoten zijn in de zorg voor de meest kwetsbare kinderen.
Griffin TL, Meier PP, Bradford LP, Bigger HR, Engstrom JL: Mothers' Performing Creamatocrit Measures in the NICU: Accuracy, Reactions, and Cost. Journal of Obstetric, Gynecologic, & Neonatal Nursing, 2000, 29(3):249-257.
Eurolac Flits met label afkolven, prematuur, melkproductie