Uitgestorven

Foto: Twee dappere Dodoos, waarvan wordt gezegd dat de soort te dom was om te overleven. Of te goed van vertrouwen.
Het is net een liedje dat maar in je hoofd blijft doordraaien, een refrein dat zich niet laat wegdrukken. ‘’Ja, ik wilde wel, maar ik kon geen borstvoeding geven.’’ En de toevoeging dat ik (of anderen zoals ik) moet ophouden met al die nare dingen over kunstvoeding te zeggen, want dat ze zich al schuldig genoeg voelen zonder dat ik het er nog eens inwrijf. Ze wilden heus, en hebben het geprobeerd, en de zuster en de dokter en de vroedvrouw en de buurvrouw hebben allemaal geholpen, maar het ging echt niet. Ze hadden niet genoeg melk, of het deed pijn, of er zat niks in, of de baby bleef maar huilen, nee, echt ze konden het echt niet. Echt waar niet. En ik geloof ze ook wel. Nee, ik geloof niet dat ze het echt niet konden. Ik geloof dat ze dat zelf geloven. Ik geloof ze als ze zeggen dat ze er alles aan hebben gedaan. Maar laten we er wel even duidelijk in zijn. Als er werkelijk zo veel vrouwen niet in staat zouden zijn als men ons –inclusief de betroffen vrouwen- wil laten geloven, dan was de mens als soort al lang en breed uitgestorven. Niet door een ramp zoals de dinosaurussen, niet door uitroeiing zoals de Dodo, maar door reproductief falen, net als de soorten, die te verlegen of te kieskeurig zijn om voldoende te paren, uitsterven.

We zijn nog steeds niet uitgestorven, integendeel zelfs, en in vrijwel de hele geschiedenis van de mens tot een jaar of vijftig geleden is er geen werkbaar alternatief geweest voor borstvoeding. Kinderen zonder moeder of met een moeder die geen borstvoeding kon geven gingen bijna zeker dood, tenzij er een andere moeder was die zich om hen bekommerde en ze borstvoeding gaf. Biologisch en evolutionair is het onlogisch te verwachten dat het al dan niet borstvoeding kunnen geven zo sterk van toeval afhangt en dat het heel vaak niet mogelijk is. Er zijn dan ook maar weinig vrouwen (hooguit 3 per 100, waarschijnlijk minder) die om aangeboren redenen lichamelijk niet in staat zijn borstvoeding te geven.  Daar komen er nog een paar bij die een ongeluk of operatie hebben gehad waardoor de boel niet meer werkt en een paar die als gevolg van bijvoorbeeld medicijn gebruik een afwijkende hormonale functie hebben (wat overigens vrijwel altijd verholpen kan worden). Tot slot zijn er dan nog een paar per duizend die medicatie moeten gebruiken, die niet vervangbaar is en die echt gevaarlijk is voor het kind via borstvoeding (en geloof me, dat zijn er maar erg weinig).

Al met al zijn er waarschijnlijk niet meer dan 5 per 100 vrouwen niet in staat om borstvoeding te geven om lichamelijke redenen. Dat is triest en ik wilde dat dat er nog minder waren. Maar hun kinderen kunnen wel menselijke melk drinken, vaak zelfs, met een hulpmiddel, aan hun moeders eigen borst (met uitzondering van de medicatiebeperkingen). Kunstvoeding is voor hen niet van overlevingsbelang. De enige kinderen die absoluut kunstvoeding nodig hebben om te overleven zijn kinderen die niet in staat zijn onbewerkte melk te verteren. Dit komt uiterst zelden voor (evolutionair gezien is dat logisch, want zij overleven in natuurlijke omstandigheden  niet lang genoeg om zich voort te planten, dus de afwijking wordt niet doorgegeven) en gelukkig is er voor hen de mogelijkheid van een aangepaste kunstvoeding. Toch stopt binnen een maand bijna de helft van alle vrouwen die begonnen met borstvoeding, vaak met een ik-kan-geen-borstvoeding-geven soort reden (te weinig melk, slechte melk, pijn).  Lichamelijk volkomen in staat tot het maken en geven van voldoende melk van superieure kwaliteit en toch geen borstvoeding kunnen geven. Zet daar maar eens een detective aan. Welk puzzelstukje mist er?

Vaak wordt gesteld dat het komt omdat de begeleiding te wensen overlaat. Daar kan ik voor een deel in mee gaan. Als de gemiddelde zorgverlener meer over borstvoeding zou weten en betere counselingsvaardigheden had, zouden er vast minder moeders stoppen met borstvoeding geven. Maar er speelt meer. Een belangrijk punt is dat mensen, zowel ouders als zorgverleners, een beeld hebben van wat baby’s doen, zijn en nodig hebben, dat sterk afwijkt van het beeld dat die baby’s daar zelf van hebben. Het idee van de baby’s omvat voortdurende lichamelijke nabijheid van hun moeder of op zijn minst een ander vertrouwd mens, en zeer frequente kleine voedingen en korte slaapjes. Dat is waarop de mens heeft overleefd, elke zuigeling opnieuw sinds de dageraad van de mens. De mens zou als soort al lang en breed zijn uitgestorven als moeders hun kind alleen en op zijn rug te slapen legden, hem daar desnoods lieten huilen, en alleen om de paar uur opnamen voor een voeding van meerdere keren de comfortabele vulling van zijn maag. De inmiddels om andere redenen uitgestorven sabeltandtijger zou de zuigelingen van mensen hebben gebruikt om een feestelijk smörgåsbord aan te richten.

Maar de mens is niet uitgestorven en dat is voor een groot deel te danken aan moeders die hun kind dag en nacht bij zich hielden en om de haverklap en dan nog eens aan de borst legden. En aan moeders die kinderen, van moeders die niet in staat waren zelf borstvoeding te geven, met hun eigen kind aan de borst namen. Ik ben geen grote fan van kreten als ‘’Eigen Volk Eerst’’, maar in geval van babyvoeding wel van de kreet ‘’Eigen Soort Eerst’’, ofwel: mensenmelk voor mensenkindjes.

Bedrituelen

Foto: Kristen Stewart als Bella Cullen-Swan  brengt Mackenzie Foy als dochter Renesmee Cullen naar bed en blijft bij haar tot ze slaapt in  The Twilight Saga: Breaking Dawn - Part 2 (2012)
Mensen die van elkaar houden delen hun bed. Ook om alleen maar te slapen. Want dat is wat je doet als je van iemand houdt: je wil zoveel mogelijk samen zijn, zeker in de lange, donkere nachtelijke uren. Kinderen zijn ook mensen. Sterker nog, kinderen zijn net echte mensen. Ze willen dus het liefst ook die echte mensendingen. En ze willen vooral, over het algemeen, zolang ze klein zijn, niet alleen slapen. Alleen in de stilte en het donker. Alleen met wie weet wat voor enge creaturen onder het bed en in de kast. Nog jongere kinderen hebben nog geen referentiekader voor wat eng is of zou kunnen zijn, maar die weten al wel dat alleen zijn niet goed is. Als zich te midden van gevaarlijke roofdieren ontwikkelende soort is het al vroeg in onze genen verankerd te weten wat veilig is. En alleen zijn is dat per definitie niet. Onze genen weten niet dat die sabeltandtijger allang uitgestorven is en er over het algemeen ook geen andere roofdieren in de slaapkamer komen. Die genen blijven de alarmbel luiden bij alleen zijn.
Uit een onderzoek van The National Sleep Foundation blijkt dat (in de USA) de helft van de ouders van peuters en jonge kleuters in de kamer blijft tot hun kind slaapt en bij ouders van baby’s is dat zelfs 68%. Ik ben plezierig verrast door die cijfers, want ik vreesde dat dat er veel minder zouden zijn. Kennelijk vinden de adviezen over alleen laten en laten huilen toch niet zoveel goedkeurende respons als de tamtam eromheen doet vermoeden. Ik stel mij graag voor dat op zijn minst een deel van die ouders niet alleen in dezelfde kamer blijven, maar veel dichter bij hun kind.
Baby’s en peuters die om hun ouders roepen in de nacht en die eigenlijk bij hen in bed willen slapen doen dat niet om te manipuleren en hun zin te krijgen. Ze zijn er niet op uit het leven van hun ouders miserabel te maken. Ze doen dat omdat ze niet anders kunnen. Zo zijn ze gemaakt. Het is hun ingebouwde bedritueel.
Bedrituelen zijn eigen vervangingsmiddelen voor een meer natuurlijke manier van slapen gaan. Bedrituelen gaan veelal vooraf aan het in zijn eigen bed te slapen leggen van een baby, dreumes of peuter. Het zijn, in feite, hulpmiddelen voor het opwekken van een geconditioneerde reflex. Nu is er, op zich, niets tegen op geconditioneerde reflexen. ze maken vaak het leven eenvoudiger omdat je minder hoeft na te denken bij wat je doet, minder moeite hoeft te doen voor een bepaald resultaat. Het waren niet alleen de honden van onderzoeker Pavlov die al een speekselstroom kregen bij signalen dat er iets te eten aankwam, dat gebeurt bij ons ook als we al denken aan het eten dat op tafel staat of komt te staan. Zo kan er snel aan het verteringsproces worden begonnen zodra het eten de mond binnenkomt. Vrouwen die hun melk moeten kolven als ze werken, merken vaak al een toeschietreflex als ze nog maar naar de kolfkamer lopen of als ze het flesje met de neusspray uit de tas halen.
Een bedritueel zorgt er op dezelfde manier voor dat een kind zich al gaat instellen op de slaap die komen gaat, zodra het ritueel begint. Het kan ook tot een averechtse reflex leiden. Het ritueel kan ook betekenen dat het alleen zijn in de lange donkere nacht er weer aan zit te komen. In dat geval werkt het ritueel niet, kind gaat niet slapen, blijft lang roepen of huilen of wordt regelmatig in paniek wakker. Een kind dat samen met mama of papa in slaap mag vallen en als het wakker wordt mama of papa naast zich vindt, zal beter slapen, ook als het regelmatig wakker wordt. Er is immers geen angst die tot paniek kan leiden. Er kan wel honger zijn die gestild wil worden of dorst gelest, maar dat is, met mama zo vlak bij, geen enkel probleem. Een beetje geroutineerde moeder doet dat half-slapend en weet vaak tegen de ochtend niet meer hoe vaak ze heeft gevoed. En iedereen is lekker uitgerust.
De slaap van moeders die hun kind bij zich hebben in de nacht en die borstvoeding geven zodra het kind zich roert is langer in minuten per nacht (gemiddeld 45 minuten zelfs!) en van betere kwaliteit. De rest van het huis (en de buren naast, boven en onder) hebben er niets van gemerkt en slapen dus ook beter.  De baby, dreumes, peuter heeft ook heerlijk geslapen zonder stress. Hij heeft geen energie verspild aan huilen en stressen (energievreters eerst klas), maar heeft geslapen en rijke nachtmelk gedronken en daarmee al slapend keihard gewerkt aan groei en ontwikkeling. Zo’n bedritueel is een win-win-win situatie.
Eurolac Flits! met label evolutie, slapen, samen, samen slapen en met zoekterm slaap. Deze links leiden naar een lijst met blogs met dit label, klik op de plaatjes in de linkerzijbalk voor meer verhaaltjes.

Geloof

Foto: Embeth Davidtz als Miss Honey en  Mara Wilson als Matilda  in Matilda (1996) gebaseerd op het gelijknamige boek van Roald Dahl
In mijn sociale media omgeving komt geloof nog al eens ter sprake de laatste tijd. Gelovigen in mijn vriendenlijst met religieus of spiritueel getinte teksten en plaatjes. Gelovigen van de ene richting die gelovigen van de andere richting virtueel afmaken. Atheïsten met teksten en plaatjes die geloof afdoen als nonsens (letterlijk on-zin). De nieuwe paus natuurlijk, en zijn lijfarts, een cardioloog die in wonderen gelooft. Geloven in wetenschap of juist niet. Geloven in ziektebeelden of juist niet. En geloof in magie. Een mooie illustratie van een mini-draakje op een hand, met een quote: “Those who don't believe in magic will never find it.” van Roald Dahl. Op zich al een sterke, maar nog mooier in zijn context: “And above all, watch with glittering eyes the whole world around you because the greatest secrets are always hidden in the most unlikely places. Those who don't believe in magic will never find it.” Kinderen worden geboren met die glinstering in hun ogen en hun vermogen magie te zien op onverwachte plaatsen.
Succesvolle kinderboekenschrijvers weten die glinstering te wekken, weten die verborgen plaatsen vol magie te openen. Magisch goede kinderboekenschrijvers kunnen daarmee ook volwassen lezers boeien en hun kinderlijke ogenglinstering naar boven halen. Gebrek aan voldoende goede kinderboekenschrijvers (en leraren en andere opvoeders met die eigenschappen) laat vroeger of later bij de meeste kinderen die bron van magie opdrogen. Geloof in magie wordt kinderachtig (tenzij het wordt ondergebracht in een religie). Sommige kinderen houden die bron, weten blijvend die vonk in hun glinsterde blik te vangen. Zij worden kunstenaars. Of kinderboekenschrijvers. Of fantasy schrijvers. Of ontdekkingsreizigers of uitvinders. Of wetenschappers. Of van alles een beetje. Want binnen de magie kan dat. Dan kan je worden wat je zijn wilt. Het enige dat je nodig hebt is die glinstering in je blik en de bereidheid te geloven dat daar, net om de hoek de magie zal zijn.
Een baby wordt geboren, niet met het geloof, maar met de wetenschap dat aan de andere kant de magie zal zijn. De magie van de hereniging met zijn moeder, niet meer in elkaar, maar aan elkaar, met elkaar. De eerste blik die tussen moeder en kind wordt gewisseld glinstert aan alle kanten en ook moeder weet weer even dat magie bestaat. Soms wordt die glinstering bij de moeder gedoofd door haar geloof in de wetenschap of de pseudowetenschap die haar vertelt dat het niet goed is om altijd maar met haar kind bezig te zijn en hem in haar armen en aan haar borst te houden. Dat bijgelovige vertrouwen in veronderstelde wetenschap, die haar vertelt dat kindjes alleen hun verdriet moeten verwerken en alleen in slaap moeten vallen; dat kindjes het beste gedijen als zij geen eten krijgen als ze honger hebben, dat zij troost krijgen als ze bang zijn, maar pas als het tijd is.
Maar moeders die geloven in die magie, die glinstering van verwondering die heen en weer schittert tussen henzelf en hun kind, die zullen hem behouden. De magie van de moeder-kind-dans laat ze weten zonder leren, laat ze doorgaan bij struikelen, laat ze triomferen na mislukte pogingen. En als je bij de magie de goede petemoei met het toverstokje nodig hebt wil ik die rol wel op me nemen. Het enige wat jijzelf hoeft te doen is geloven. Geloven in jezelf, in je kind en in de magie. Noem die magie hoe je wilt – geloof, wetenschap, evolutie, biologie. Ik weet dat het magie is. Ik geloof. En daarom vind ik de wonderen van de moeder-en-kind-magie telkens als ik een moeder en kind mag bijstaan.

Huilen

Foto: Taylor Lautner als Jacob Black (in The Twilight Saga: Breaking Dawn - Part 1) huilt als hij denkt dat zijn jeugdliefde dood is en niemand vraagt zich af of hij misschien buikpijn heeft of de aandacht wil trekken.
Nr. 10 in de top tien meest gelezen Eurolac Flits!: Huilende borstbaby’s. 12 jan. 2012.

Huilen blijft natuurlijk een altijd paraat onderwerp als het over baby’s gaat. Of het nu gaat over nachtelijk huilen, of over de vraag of kinderen die borstvoeding krijgenvaker of minder vaak huilen, korter of langer dan kinderen die het met een alternatief moeten stellen, of over de vraag of huilen normaal is, huilen is een trending topic in de wereld van ouders en hun zorgverleners. Ik had het er ook al eens eerder over.  Ook in dit blog is het een trending topic, genoteerd op een tiende plaats in de top tien van meest gelezen Flitsen, maar ook hier, hier en hier zijn nog wat stukjes met huilen in de titel met de zoekterm huilen komt nog een hele lijst met verhaaltjes naar boven. Waarom dan nog eens een stukje over huilen? Is er zoveel over te zeggen dan? Ja en nee. Het meeste is al gezegd, maar er wordt elders nog steeds zo’n berg onzin  over uitgekraamd, dat ik het er toch nog maar eens over wil hebben.
Huilen is een typisch menselijke aangelegenheid. Naar mijn weten zijn er geen andere dieren die huilen, inclusief de tranen, het geluid en de mimiek. Kennelijk is de mens de enige soort die een evolutionair voordeel heeft bij huilen. Sinds huilen wordt onderzocht zijn er bijna evenzoveel theorieën over het hoe en waarom als er onderzoekers waren. Moderner onderzoek toont bij volwassenen vooral een relatie tussen emotie en huilen, waarbij de emotie positief of negatief kan zijn, en minder een lichamelijk proces van stress- of afvalverwerking. Het idee dat huilen oplucht of stress afvoert wordt door steeds meer onderzoekers ontkend. Af te meten aan de vitale functies voor, tijdens en na het huilen is de werkelijke fysieke conditie niet beter na het huilen en men neigt nu naar de aanname dat het huilen eerder een symptoom is van het verbeteren van de gemoedstoestand, dan de oorzaak. Het idee dat huilen helpt bij het verwerken van de emotie zou volgens die inzichten meer een associatie zijn die mensen achteraf maken en die associatie zou beslist ook sociale connotaties hebben. Ander onderzoek lijkt dan eerder aan te geven dat huilen een stress reactie is, net als de neiging om te vechten of te vluchten; een uiting dus, niet een verwerking.
Linksom of rechtsom, bij volwassenen wordt huilen vrijwel altijd in verband gebracht met emotie en communicatie. Wanneer een volwassene in huilen uitbarst zullen er maar weinig mensen zijn die als eerste denken aan darmkrampen als oorzaak of aan eten dat verkeerd is gevallen. Vreemd genoeg is dat naar jonge baby’s toe door de bank genomen juist wel de eerste reactie. Zo kwamen de onderzoekers Pärtty et al (2012) op het idee te onderzoeken of de aan-of afwezigheid van bepaalde bacteriën (met name de bifidobacterien en de lactobacillen) verband kon houden met het meer of minder huilen. En jawel, bij meer van de een werd meer gehuild en meer van de ander werd minder gehuild. Voor het onderzoek werden zwangeren willekeurig ingedeeld bij groepen die wel of geen probiotica kregen (of een placebo) en na de geboorte van het kind kregen de moeders (als ze borstvoeding gaven) of de baby’s (als ze geen borstvoeding kregen) probiotica of een placebo. De manier van baren, zorgen en zogen werden verder in het onderzoek niet meegenomen, noch werden de uitkomsten op die variabelen gecorrigeerd. Ik wacht nu op een onderzoek naar de incidentie, duur en de gradaties van het huilen van volwassenen die wel of geen probiotica slikken.
Gelukkig is er, zoals genoemd in enkele van mijn andere verhaaltjes over huilen, ook wel goed onderzoek gedaan naar het huilen van baby’s en de effecten ervan op die baby’s. Hoe je het ook wendt of keert: huilen is vooral een communicatiemiddel en alleen het communicatiemiddel van eerste keus als er sprake is van een noodtoestand. Pijn, schrik en angst zijn acute noodsituaties die nopen tot plotseling en heftig huilen. Dat huilen stopt meestal vrij snel als er snel op wordt gereageerd en de oorzaak van de pijn, angst of schrik worden weggenomen. Dit huilen is indringend en geeft vrijwel elke volwassene in de buurt de impuls alles te laten vallen en direct te hulp te snellen. Dat is ook precies de bedoeling van dit soort huilen. Minder acute pijn, zoals van darmkrampen, kan ook tot huilen leiden en dat kan moeilijker op te lossen zijn. Beter is het die krampen te voorkomen en daarmee het huilen. Nee, probiotica en medicijnen zijn meestal niet de oplossing, maar wel de manier van zogen en zorgen. Baby’s die veel gedragen worden, die het grootste deel van het etmaal in directe nabijheid van een mens zijn en frequente kleine voedingen krijgen, hebben veel minder vaak last van hun darmen. ‘’Onrijpe darmen’’ als oorzaak voor krampjes en dus huilen is klinkklare nonsens. Waarom zou een kind geboren worden met darmen die het nog niet doen? Die darmen zijn volledig klaar voor het uitvoeren van hun taak: het verteren van kleine, frequent aangevoerde hoeveelheden moedermelk.
Tot slot nog een woordje over troosten. Troosten van een huilende baby zou niet mogen, volgens sommige deskundigen, want daarmee zou je een kind leren dat sommige emoties niet gewenst zijn of dat zijn inschatting van zijn eigen emoties niet juist is. Baby’s die huilen vanwege een negatieve emotie (baby’s huilen nog niet van ontroering of blijdschap) horen te worden getroost, net als iedereen die verdrietig of bang is. Troosten, niet sussen. Troosten is het bieden van lichamelijke nabijheid, liefde en begrip. Sussen probeert het huilen te laten stoppen of te bagatelliseren. Daar schiet een kind eigenlijk net zo weinig mee op als met alleen gelaten worden. Toch is er ook wat voor te zeggen om een jonge baby zo kort mogelijk te laten huilen. Want waar het bij volwassenen maar een theorie is dat huilen oplucht en stress ontlaadt, bij baby’s is bewezen dat dat absoluut niet waar is, dat huilen juist stress, en de mogelijke schade aan de kwetsbare en zich nog ontwikkelende hersenen die daarbij hoort, veroorzaakt. Dus troosten en proberen de oorzaak weg te nemen; zorgen dat de baby zich weer veilig voelt, geen pijn meer heeft en opgelucht kan ademhalen. Zodat hij net als Jacob van het plaatje kan ontdekken dat alles toch niet zo erg is als het leek.
Pärtty A, Kalliomäki M, Endo A, Salminen S, Isolauri E (2012) Compositional Development of Bifidobacterium and Lactobacillus Microbiota Is Linked with Crying and Fussing in Early Infancy. PLoS ONE 7(3): e32495.
Eurolac Flits! met label huilen, troosten, stress, evolutie, gedrag. Deze links leiden naar een lijst met blogs met dit label, klik op de plaatjes in de linkerzijbalk voor meer verhaaltjes.

Evolutie

Foto: Meest gelezen blog-entry’s sinds het begin
‘’Borstvoeding beschermt kinderen van diabetica tegen overgewicht. (28-07-'10) De onderzoeker Feig en collega's van de Universiteit van Toronto, Canada, vonden dat borstvoeding voor kinderen van moeders met type I diabetes ervoor zorgt dat zij duidelijk minder kans hebben om later te dik te worden. Dit bleek onafhankelijk te zijn van het type diabetes en van het gewicht van hun moeder. Omdat kinderen van moeders met diabetes een verhoogd risico hebben om later te dik te worden bevelen Feig et al moeders met diabetes aan hun kinderen de borst te geven. Feig DS, Lipscombe LL, Tomlinson G, Blumer I.: Breastfeeding predicts the risk of childhood obesity in a multi-ethnic cohort of women with diabetes. J Matern Fetal Neonatal Med. 2010 Jul 7. [Epub ahead of print]. 15th August 2010 geplaatst door eurolacpuntnet. Labels: borstvoeding obesitas diabetes’’
Dit was de allereerste entry van Eurolac Flits! Het heette toen nog Nieuwsflits en de eerste berichten waren herplaatsingen van deze nieuwsflitsen vanaf een andere plaats. Die eerste berichtjes waren korte besprekingen van recent borstvoeding of borstvoeding gerelateerd onderzoek. Zonder plaatjes, meestal zonder commentaar. Zakelijke borstvoeding theorie.

Op de vierde plaats van meest gelezen berichten staat er eentje uit deze begintijd en die gaat over het opnieuw gebruiken van ontdooide moedermelk. Op de tweede plaats staat eveneens een bijdrage uit het eerste jaar en wel over alcoholgebruik tijdens de borstvoedingperiode. En ook de eerste plaats wordt ingenomen door eentje uit de beginperiode: over het tijdstip van introductie van vaste voeding. Iets meer dan een jaar geleden (december 2011) gaf ik net als nu een overzicht van meest gelezen berichten*. Opmerkelijk is dat op plaats 1 toen ook de bijdrage over vast voedsel stond en dat ook de nummers 2 en 4 er toen al instonden; de rest van de huidige lijst zijn verhaaltjes uit 2012.
In maart 2011 begonnen de plaatjes** hun intrede te doen. In het begin nog niet bij elke aflevering, maar meer en meer begonnen ze een vaste plaats in te nemen. Een maand later was er vaker wel dan geen plaatje en vanaf de tweede George Clooney op 27 mei 2011 was de illustratie een vrijwel niet meer weg te denken onderdeel van het blog. Waren de plaatjes eerst nog van zeer diverse soort, meer en meer werden ze afbeeldingen uit de filmwereld, waarmee ik mijn blogs een persoonlijker tintje meegaf. Tegelijkertijd werden de verhaaltjes ook steeds vaker opiniestukken, columns, dan het pure delen van wetenschap. Op een andere manier meer van mezelf. En terwijl de stukjes langer werden, werden d etitels korter. De meest recente afleveringen doen het over het algemeen met een een-woord-titel. In het tweeëneenhalf jarig bestaan van mijn blog en in de loop van de in die tijd verschenen ruim 700 stukjes heeft er dus een heuse evolutie plaatsgevonden. Van het eerste kleine, korte (117 woorden inclusief referentie), ongeïllustreerde onderzoeksverslag tot stukken van tussen 500 en 1000 woorden (deze rond de 800), nog steeds gebaseerd op wetenschappelijke feiten maar met een zeer expliciet verwoorde eigen opinie en geïllustreerd met beelden van mijn liefhebberijen.
In de komende tien dagen komt er een herhaling van de thema’s die de toptien van meest gelezen blog-entry’s vormen, van nummer tien naar nummer één, maar vandaag gaat het over evolutie. Evolutionisme (de theorie dat het leven en de mens in de loop van een miljoenen tot miljarden jaren durende tijdlijn ontstonden en ontwikkelden) wordt vaak gezien als tegenovergestelde van creationisme (de theorie dat het leven en de mens zijn geschapen, in één keer en direct in de huidige vorm, eerder duizenden dan miljoenen jaren geleden). Wie mijn stukjes al eens eerder las, weet dat ik meer neig naar het onderschrijven van de eerste van deze twee theorieën. Ik zet evolutie soms liever af tegen moderne wetenschap dan tegen crationisme. De evolutie kan worden afgelezen aan de tastbare bewijzen en begrijpelijk gemaakt door logische deducties. Er valt weinig aan te geloven en weinig aan te bewijzen door gerandomiseerd gecontroleerde experimenten (RCT). Moderne wetenschap lijkt soms meer op een geloof. Als er een stuk over geschreven is in een peer reviewed journal en er is gewerkt met RCT’s, dan is het waar; zonder die voorwaarden kan niets voor waar worden aangenomen. En dus wordt er zwaar getwijfeld aan de waarheid en waarachtigheid van de menselijke lactatie en borstvoeding. Kunstvoedingsfabrikanten schermen met 'wel 100 jaar wetenschappelijk onderzoek' om hun product te bewijzen. De 200 miljoen jaar evolutie (Capuco&Akers, 2009) die borstvoeding heeft ontworpen, verfijnd en op Triple A, wat zeg ik, Quadrupple A, niveau heeft gebracht doen niet ter zake. Want heeft die evolutie RCT’s gedaan? Erover gerapporteerd in een peer reviewed journal? Nou? Nee, dus. Op de schroothoop ermee. Op de schroothoop naast de oude geneeskunde, de homeopathie en acupunctuur. Allemaal niet onderzochte kwakzalverij, die evolutie en zijn maten.
Ik moet zeggen dat ik soms ook wel twijfel over de waarde van evolutie, hoor. Want je zou toch denken dat na al die eeuwen en eeuwen van evolutie die menselijke hersenen tot beter en logischer denkwerk in staat zouden moeten zijn dat dat tunnelvisie gedoe van de EBP met zijn bekrompen RCT’s. Wat dan ook weer niet wegneemt dat ik zal doorgaan met het zoveel en waar mogelijk baseren van mijn verhaaltjes op wetenschappelijke ondergrond. Voor zover voorhanden en van betere kwaliteit dan het alternatief.
*) Statistieken Eurolac Flits! 29-12-2011
**) Door linksboven op deze pagina het uitklapmenu ‘Sidebar’ aan te klikken en te kiezen voor de optie ‘Flipcard’ of ‘Mosaic’ komen de afbeeldingen prominent naar voren.
Capuco AV, Akers RM: The origin and evolution of lactation. Journal of Biology 2009, 8:37
Eurolac Flits! met label statistieken, RCT, EBP, EBM. Deze links leiden naar een lijst met blogs met dit label, klik op de plaatjes in de linkerzijbalk voor meer verhaaltjes.

Revolutie

Foto: Billy Burke als Miles Matheson , revolutionaire held tegen wil en dank in Revolution
Opgedragen aan ouders die geen genoegen nemen met het door het zittende regiem aangedragen brood en spelen, maar zelf nadenken over hoe ze hun kind het beste kunnen liefhebben , verzorgen en opvoeden binnen hun evolutionair ontwikkelde blauwdruk. De ware revolutionairen.
Ik heb mezelf nooit echt als een revolutionair gezien. Revolutie, dan dacht ik aan de Franse, de Amerikaanse en de Russische revolutie (en laten we vooral die in eigen land en voormalige koloniën niet vergeten): bloederig, gewelddadig en halve bevolkingen uitroeiend. En daarvan houd ik niet zo, behalve als het in een boek of film is van het post-apocalyptische doemscenario genre. Bij nader inzien zijn er toch ook heel wat geweldloze revoluties. Die vallen vaak een beetje weg tegen de achtergrond, want ze zijn niet heel spectaculair en gaan ogenschijnlijk niet om het voortbestaan van de beschaving. Dit zijn de revoluties die geen regeringen omver werpen, maar ideeën. De wapens zijn geen pijl-en-bogen, speren, geweren en kanonnen, maar gedachten en woorden. En zo’n revolutionair ja, dat ben ik toch wel een beetje.
Revolutionairen worden door de volgers gezien als helden, rolmodellen en leiders. Door de anderen worden ze gezien als rebellen, guerrillastrijders en terroristen. Datzelfde geldt voor mensen met revolutionaire ideeën. Sommige mensen herkennen die ideeën en willen ze volgen; anderen zien ze als een aanval op het establishment. En dan is er nog een, soms vrij grote, groep die als verschikte hazen ertussen in zit en niet weet welke kant te kiezen. Ze zouden zich het liefste onder de winnaar scharen, want dat lijkt de veiligste weg. Wie aan de kant van de winnaar staat hoeft na afloop namelijk niets te vrezen. Maar hoe weet je nu tijdens de revolutie wie gaat winnen?
Ja, zo’n revolutionair wil ik toch wel zijn. Geen meeloper, geen twijfelaar, maar vooraan op de barricaden. Mijn zwaard is geslepen, mijn munitiehouder ruimschoots gevuld, de wapens in de aanslag. De ideologieën die ik wil revolutioneren gaan over kinderen, jonge kinderen, en hun eten en slapen. Eigenlijk hoeft er niets aan dat eten en slapen van kinderen te worden veranderd. De evolutie heeft perfect gezorgd voor goed werkbare oplossingen op die vlakken. De evolutie van de mens  en daarmee met het eten en slapen van mensenkinderen is een traag proces geweest, uitgetest en beproefd in generaties na generaties over de hele wereld. Maar mensen zijn mensen en die nemen nooit zomaar zonder slag of stoot aan dat dat evolutionaire ontwerp werkelijk goed is. Ze veranderen daar dus van alles aan. Of proberen dat toch. En zo creëren ze een heel ander regiem. Een regiem waarmee niet iedereen het eens is.
Evolutie is wat anders dan revolutie, compleet anders, volledig tegenovergesteld. Evolutie heeft vele en vele generaties nodig om iets te veranderen; revolutie kan zich  in een enkele generatie voltrekken en dat generatie na generatie opnieuw en steeds een andere kant op. Wat evolutie in zo’n lang en traag proces heeft vastgelegd kan een snelle revolutie niet veranderen. Wat een revolutie verandert is de manier waarop we ertegenaan kijken. Evolutie creëert een werkelijkheid. Revolutie gaat over ideeën over die werkelijkheid. Revolutie gaat over het denken over een status quo en  over ideeën omtrent een andere status quo. Om die nieuwe status quo te bereiken is een opstand nodig om het proces op gang te brengen. Maar het wordt pas echt en stevig verankerd wanneer de toekijkers en afwachters ervan kunnen worden overtuigd dat de revolutionairen de strijd gaan winnen. Pas dan wordt een revolutie breed genoeg gedragen om tot werkelijke, en mogelijk langer standhoudende, verandering te leiden.
Mijn scherp geslepen zwaard zijn mijn woorden, mijn munitie is te vinden in de wetenschap. Mijn vuurkracht is te vinden in mijn liefde voor het kind en zijn prachtige, evolutionair vastgelegde, ontwerp. Ik ben een revolutionair tegen wil en dank. Ik kan niet anders.
Revoluties tegen de evolutie beschreven door Julieanne Hensby: Controlled Crying: Historical Perspectives. 21 November 2012 op lifebeginslactation.blogspot

Niet zonder reden

Foto: Christopher Heyerdahl als Marcus in The Twilight Saga: New Moon: Not without cause.
Het menselijk ontwerp zit netjes in elkaar. Het is beproefd en in meerdere bèta versies op de markt gebracht. Enkele prototypen zijn niet goed door de bèta fase gekomen, andere hadden een aantal stevige updates nodig. Maar het huidige model doet het goed, er zitten maar weinig fouten meer in. Na definitieve goedkeuring en een bevredigende bèta fase is dit model uitgebracht in enkele variaties, maar die zijn vooral in de vormgeving verwerkt. Het binnenwerk, de motor en de voeding zijn  in alle varianten praktisch gelijk. Omdat elk model met de hand is gemaakt zijn geen twee exemplaren identiek.
Hoewel het een goed model is, een erg goed en succesvol model zelfs, is het niet perfect. Perfectie bestaat niet. Er is namelijk een lichte kwetsbaarheid voor productiefoutjes en verstorende invloeden van virussen en andere indringers. Daar word hard aan gewerkt, maar af is dat deel voorlopig nog niet. Sommige fouten zijn al direct bij aflevering duidelijk, andere blijven kortere of langere tijd verborgen. Modellen met foutjes zijn over het algemeen met wat aanpassingen nog goed bruikbaar. Sommige van de beste aanpassingen zijn begonnen als foutje in het prototype.
De fouten die in het model kunnen optreden zitten zelden in de blauwdruk. De blauwdruk is goed en alles erin heeft reden en doel. Vanwege de complexiteit van het model is niet van elk onderdeeltje het doel duidelijk, maar wees ervan verzekerd dat geen enkel onderdeel er zit of werkt zoals het werkt zonder reden. Hoe essentiëler een onderdeel of functie is, hoe zekerder het is dat er een reden is voor de manier waarop het is vormgegeven en functioneert. Onderdelen die niet goed zijn vormgegeven of een onduidelijk functioneren hebben in de essentiële delen zijn er in de vele bèta fasen allang uitgehaald.
Het menselijk lichaam is gewoon een goed doordacht model en het functioneert over het algemeen prima zolang het goed wordt onderhouden. Hoe essentiëler het lichaamsdeel en de functie hoe steviger het ontwerp. Niet dat dat nooit foutjes in kunnen optreden, maar er zitten zeker geen grote ontwerpfouten in.  Met name de systemen die voor reproductie zorgen (de mannelijke en vrouwelijke in- en uitwendige geslachtsorganen, de melkklieren en de hormonale ondersteuningssystemen doen en zijn niets zonder reden. Wat niet werkte, werd namelijk in het grote plan niet doorgegeven.
Borstvoeding krijgt van van alles en nog wat de schuld. Het is moeilijk hier en slecht daar. Vooral de moeder moet het ontgelden als zij borstvoeding geeft: het put haar uit, laat haar tanden uitvallen en haar botten breken, het droogt haar vagina uit en ze is minder vruchtbaar. Het is natuurlijk compleet onzinnig om te veronderstellen dat het hele ontwerp mensenvrouw zo krakkemikkig is, dat zij, die voor het voortbestaan van de individuele afstammelingen en daarmee het voortbestaan van de soort (een uitermate succesvolle soort!) verantwoordelijk is, eraan onderdoor zou kunnen gaan door die taak uit te voeren. De mensheid zou al snel zijn uitgestorven in plaats van de dominante soort op aarde te worden.
Om te beginnen moet moeder zichzelf goed onderhouden, want de ingrediënten voor de melk komen uit haar eigen voorraden. Als zij die voorraden niet op peil houdt, worden ze door haar kind uitgeput. Om te voorkomen dat haar lichaam voor meer kinderen tegelijk moet zorgen, is een vrouw zolang ze borstvoeding geeft verminderd vruchtbaar en is gemeenschap tijdelijk minder aantrekkelijk (droge vagina). Dat is niet om te pesten, maar om tegen uitputting van haar reserves te beschermen. Van sommige dingen weten we dat ze tijdens zwangerschap en of borstvoedingperiode vaker gebeuren bij vrouwen, maar we weten nog niet altijd waarom precies. Maar wees ervan verzekerd: nooit zonder reden. Altijd met een biologisch- evolutionair zinnig doel.
Eurolac Fltis! met label blauwdruk, bescherming, evolutie, biologie. Deze links leiden naar lijsten met blogs met deze labels. Klik op de plaatsjes in de linker zijbalk voor meer verhaaltjes.

Een paar apart

Foto: Johnny Depp<http://www.imdb.com/name/nm0000136/en Helena Bonham Carter samen met de regisseur van veel van hun gezamelijke films Tim Burton>
Een paar apart, een serie waarin aparte paren acteurs de inspiratie zijn. Aflevering 1: Johnny Depp en Helena Bonham Carter, samen te zien als Willy Wonka en Mrs. Bucket in Charlie and the Chocolate Factory, Mad Hatter en Red Queen in Alice in Wonderland, Sweeney Todd en Mrs. Lovett in Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street, Barnabas Collins en Dr. Julia Hoffman in Dark Shadows, Victor Van Dort en Corpse Bride in Corpse Bride
Een moeder en haar kind zijn een paar apart. In allerlei settings zijn ze elkaars tegenspeler, vaak in de gepaarde hoofdrollen. Een moeder en haar ongeboren kind zijn een twee-eenheid, hun lichamen werken samen aan de groei en ontwikkeling van het kind tot het min of meer zelfstandig verder kan. Het kan soms overkomen als een parasitaire leefvorm, waarbij het kind neemt wat het nodig heeft ten koste van de moeder. Toch is het niet alleen het groeiende kind dat neemt van de moeder, zowel tijdens de zwangerschap als tijdens de borstvoedingperiode en dus kan er eigenlijk beter worden gesproken van een symbiose: een samenlevingsverband waarvan beide deelnemers profiteren.
Het profijt voor het kind is overduidelijk: het heeft een veilige leefomgeving en krijgt daarin alle voeding en bescherming die het nodig heeft. na geboorte gaat dat eigenlijk net zo verder, maar dan in de armen in plaats van in de baarmoeder van zijn moeder. Voedsel, veiligheid en bescherming terwijl hij hard werkt aan groeien en ontwikkelen.
Het profijt voor de moeder is subtieler. Op het eerste gezicht lijkt het alsof de baby alleen maar neemt. Zijn voeding wordt gemaakt uit wat moeder heeft opgeslagen voor haar eigen reserves en ze deelt haar eigen afweerstoffen en immuunsysteem met haar kind. Maar zwanger zijn, een kind baren en voeden maakt een vrouw ook sterker. Een lichaam, organen en systemen, die worden gebruikt waarvoor ze zijn gemaakt, werken beter en zorgen voor een gezonder geheel. Dit heeft een effect dat merkbaar blijft na het beëindigen van de lactatieperiode en is dosisafhankelijk. Een aantal chronische ziekten geven minder last tijdens zwangerschap en lactatie. Met maar een beetje meer eten dan zonder een kind in of aan haar lijf om te voeden functioneert het lichaam van een moeder beter, soepeler, economischer. Het metabolisme van een zwangere en zogende vrouw werkt zuiniger dan van andere vrouwen. Het rendement van haar voeding bij het leveren van energie is beter wanneer zij dat moet delen met haar kind.
Een vrouw die zich bewust is van haar lichaam tijdens de zwangerschap, die zelfstandig en onverdoofd haar kind baart en hem met haar eigen lichaam voedt zodat hij gezond kan groeien en ontwikkelen, wordt daar ook mentaal sterker van. Het is empowerend, het geeft het zelfvertrouwen en het zelfbeeld een boost. In tegenstelling tot wat vaak wordt beweerd, werken de hersenen van een zwangere en zogende vrouw ook beter dan van andere vrouwen. Ze zijn meer gefocust op wat werkelijk van belang is en reageren agressiever en effectiever op mogelijk gevaar.
Moeder en kind: een paar apart dat profiteert van elkaar en met elkaar. Ieder wordt er beter van, een win-win-situatie. Evolutie en biologie samen zijn een prima regisseur die een perfect stel medespelers hebben gecombineerd.
Eurolac Flits! met label evolutie, biologie, voeding, voeding moeder

Perfectie

Tweede in de serie Kettingreactie. Een nieuwsbericht over een acteur en borstvoeding bracht een kettingreatie teweeg bij mij, resulterend in een serie columns over acteurs/actrices en borstvoeding.
Foto: Uma Thurman als Irene Cassini en Ethan Hawke als Vincent Freeman in Gattaca een toekomstwereld waarin alleen plaats is voor perfecte mensen.
Door de geschiedenis heen hebben mensen dromen gehad en beschreven over een ideale wereld  waarin ideale mensen op een ideale manier met elkaar samenleven. Een van de nieuwste dromen is de film Gattaca, waarin de wetenschap zover gevorderd is dat DNA geknutseld kan worden en ideale mensen kunnen worden gekweekt. Deze gekweekte supermensen hebben geen enkel lichamelijk gebrek. Afgaand op de huidige stand van de wetenschap en de snelheid waarmee DNA onderzoek zich ontwikkelt zou dit best minder ver weg kunnen liggen dan we denken. Of hopen. Of vrezen.
Vooralsnog worden mensen imperfect geboren. Kleine of grotere variaties op het patroon, stukjes die missen of dubbel aangeleverd worden. Volgens sommige geleerden is dat de basis van evolutie. Die onregelmatigheden die schijnbaar willekeurig optreden, maar die als ze succesvol blijken tot blijvende verandering in de soort kunnen leiden. Een soort van zelfverbetering model, zeg maar. Omdat het een kwestie van uitproberen en zoeken is, zal het overgrote deel van de variaties onnuttig blijken, maar ook onschadelijk en kan dus blijven. Een klein deel zal negatief uitwerken en waarschijnlijk niet worden doorgegeven naar volgende generaties. Veranderingen die schadelijk zijn voor de voortplanting en instandhouding van de soort zullen snel uitsterven, want die worden bij gebrek aan levend en vruchtbaar nageslacht niet doorgegeven.
Daarom zullen vrouwen die in staat zijn zwanger te worden, een zwangerschap uit te dragen en een kind te baren over het algemeen ook in staat zijn het kind te voeden. Het zal niet bij iedereen perfect en volgens de boekjes gaan. Dat kan komen door een van de vele kleine of grotere variaties in aanleg bij moeder en/of kind, maar ook door culturele en sociale invloeden. Want hoewel het lichaam van nature in staat is te lacteren, is de vrouw soms om andere dan lichamelijke redenen er niet toe in staat. Mensen in verschillende culturen hebben in de loop der tijd ideeën ontwikkeld over kinderen, wat normaal en wat gewenst is bij eten en slapen en zorgen. Die ideeën kunnen er soms toe leiden dat borstvoeding geven uitermate moeilijk wordt en soms vrijwel onmogelijk voor vrouwen die er lichamelijk perfect toe in staat zouden moeten zijn.
Moedermelk is nagenoeg perfect en de lichamelijke attributen van moeders en kinderen verre van perfect, maar vrijwel altijd wel functioneel (met meer of minder hulp en een trucje hier en daar). Waar we nog stevig aan moeten werken is de perfectie van onze verwachtingen van en opvattingen over baby’s en normaal babygedrag en accurate reacties van ouders daarop. Tot we dat geregeld hebben zullen we het moeten doen met imperfectie, je best doen en ‘goed genoeg’ accepteren.

Huilende borstbaby’s

Foto: Johnny Depp als Cry Baby in de gelijknamige jaren ’50 parodie
Uit een Engels onderzoek zou blijken dat kinderen die borstvoeding krijgen meer huilen, lastiger zijn en moeders meer werk geven. De publiekspers sprong gelijk middenin zulk sappig klinkend nieuws en deed een wedstrijd wie het in de meest gekruide taal kon brengen. Het Parool (NL) bleef beschaafd met 'Baby's die de borst krijgen huilen meer', Het Laatste Nieuws (BE) deed het steviger met "Papflesbaby's zijn flinker, maar ook overvoed". Ziekenhuis.nl spande de kroon met 'Borstvoeding zorgt voor chagrijnige baby'. De buitenlandse pers koos voor de 'gelukkige versus de ongelukkige baby' aanpak met koppen als ‘’Niet borstgevoede baby’s zijn gelukkiger’’ (The News Today) en ‘’Borstgevoede baby’s huilen meer en lachen minder’’ (Marie Claire). Het internet gonsde van kritiekloos gekopieerde berichten, maar ook van geïrriteerde (Dewar) tot woedende (Analytical Armadillo) commentaren. Naar deze laatste verwijs ik voor een overzicht van redenen (met onderbouwing) waarom dit onderzoek en de berichtgeving erover zo fout zijn. Wat mij het meest stoort in de manier waarop het onderzoek wordt gebracht en besproken in de pers (nog afgezien van de foute vooronderstellingen die uitgangspunt waren bij de onderzoeksopzet) was de intense negativiteit en het onbenul ten aanzien van normaal babygedrag. Een van de redenen voor het meer geïrriteerd zijn en meer huilen die worden gegeven is dat dat normaal biologisch verklaarbaar gedrag is, wat ook nog eens waarneembaar is bij veel andere zoogdieren. Geloven de onderzoekers en journalisten nu werkelijk dat het evolutionair gezien een goede overlevingsstrategie is om je ouders dood te ergeren met irritant gedrag? Mensen die er werkelijk verstand van hebben weten dat de jongen van zoogdieren er in hun hele uiterlijk en gedrag op uit zijn om de oudere exemplaren van hun soort, en met name die met de primaire verzorgingstaak, te charmeren, te vertederen. In een omgeving waar baby’s leven tussen volwassen individuen die hun meer vriendelijke pogingen tot communicatie niet herkennen en die volstrekt irrealistische verwachtingen hebben over babygedrag (zoals urenlang achtereen slapen en ver uit elkaar liggende maag-overlopende voedingen, zich alleen vermaken en zichzelf troosten) zullen baby’s inderdaad huilerig en irritant gedrag vertonen wanneer hun maag niet wordt beziggehouden met zwaar verteerbaar voedsel en hun mond met een stukje rubber of siliconen. Baby’s die borstvoeding krijgen zijn dus niet chagrijniger of minder gelukkig dan kinderen die kunstvoeding krijgen, kinderen die behandeld worden zoals ze op basis van hun genetische make-up verwachten te worden behandeld zijn door de bank genomen gelukkig, vriendelijk en sociaal. In dit onderzoek werd namelijk niet gemeten wat de werkelijke gemoedstoestand was van de baby’s, maar de interpretaties van het gedrag van baby’s die op een bepaalde manier worden verzorgd en behandeld door de moeders op basis van een gestandaardiseerde test met tegen de 200 vragen.  Ik zou er geïrriteerd en chagrijnig van worden. Van die 200 vragen die ik moet beantwoorden, bedoel ik, terwijl ik eigenlijk aandacht zou moeten geven aan mijn vriendelijk keuvelende borstgevoedde kindje. Als ik nog zo’n kindje had, natuurlijk.
Analytical Armadillo - The Booby Whisperer. Infant Feeding & Early Parenting, Food For Thought...
Gwen Dewar: Study: Are breastfed babies more irritable? Momformationblog op babycenter.com