Pech

Foto: Kristen Stewart als  Bella Swan loopt wiebelend en zwikkend haar high-heels schoenen voor haar trouwdag in, met  Ashley Greene als Alice Cullen als haar weddingplanner en aanstaande schoonzus  in  The Twilight Saga: Breaking Dawn - Part 1 (2011)

Pech kan iedereen overkomen. Zelf ben ik er de laatste tijd nogal mee geslagen. Een paar weken terug met een kaasschaaf een stukje van mijn duim af, een paar dagen geleden met een rasp een flinke snee in een andere vinger en gisterenavond bij het uitlaten van de hond over mijn eigen voeten gestruikeld, wat me achterliet met algehele spierpijn, een kapotte knie en een geschaafde hand. Ik zit dus nu te typen met een rechterhand waar aan de wijsvingertop een pleister zit en aan de voet van de hand een verbandje met vette zalf op de grote schaafwond. Dat typt niet echt handig. Dubbel pech dus, want een stukje schrijven wordt erg lastig zo. Mijn illustratie ligt voor de hand: Bella uit Twilight, een vrouw zo onhandig dat ze geen rechte lijn over een glad oppervlak kan lopen zonder over haar eigen voeten te struikelen, die torenhoge hakken moet leren dragen voor haar trouwdag.

Pech is een soms sterk bepalende factor in het leven. Je kan van alles voorbereiden tot in de puntjes, maar domme pech kan alles in de war sturen. Murphy’s wet zorgt ervoor dat je vaak ook nog pech op pech krijgt. Bij borstvoeding kan dat betekenen dat je behalve grote borsten met vlakke tepels ook nog een kind hebt met een klein mondje of een strak tongriempje of een dik lipriempje of alles tegelijk. Of je hebt een van nature niet erg overvloedig productie en een kind met een niet erg overtuigende drinktechniek. Of je hebt juist overenthousiast producerende borsten en een baby met slikproblemen. Pech, vette pech en dubbele pech.

Vaak wordt er bij problemen met borstvoeding gezocht naar een enkele oorzaak. Dit is aan de hand of dat is aan de hand. Dan wordt dus dit of dat behandeld, het probleem wordt een beetje kleiner, maar niet opgelost. Want er is maar zelden een enkele oorzaak of reden voor problemen. Vaak is het zelfs zo dat elke oorzaak op zich maar klein kan zijn en over het hoofd wordt gezien. Dat kan dan resulteren in een vroegtijdig stoppen met borstvoeding, omdat ‘’het voor mij niet werkte’’. Pech, vette pech, dubbele pech voor moeder en kind.

Bijkomend stukje pech, bij die niet goed gediagnosticeerde problemen die tot voortijdig stoppen leiden, is dat moeders het idee krijgen dat zij niet goed genoeg hun best hebben gedaan of dat zij niet tot een zo simpele actie in staat zijn als het voeden van kind. Dat is heel jammer en onnodig, want bij een juiste diagnose had een juiste behandeling kunnen worden ingezet  en zou de moeder niet het gevoel hebben dat het allemaal haar schuld is, haar onhandigheid of haar onvermogen. Voor mijn beroepsgenoten is het ook pech: vaak is de conclusie dat de hulp van een lactatiekundige ook geen zin heeft. Dat wij er vaak pas worden bij geroepen als de puinhoop al haast niet meer op te ruimen is, is meestal niet duidelijk. Pech, vette pech, dubbele pech.

Scheef

Foto: Robert Downey Jr.: net niet helemaal symmetrisch maakt een gezicht vaak aantrekkelijker, terwijl precies symmetrisch ons, net als heel erg asymmetrisch, eerder een wat ongemakkelijk gevoel geeft.

In deze aflevering van conferentie verslagen van de iLactation online conferentie is het de beurt aan het verhaal van Pam Heselev RN RM DipAppSci(CHN) MHS IBCLC, lactatiekundige en verpleegkundige MKZ, over afgeplatte hoofdjes, stijve nekjes, scheve schoudertjes en borstvoeding. Zij gaat in op het belang van een goed functionerende schoudergordel voor zuigelingen. Het kan nog al eens gebeuren dat daar iets niet goed functioneert en vast komt te zitten, waardoor een kind niet goed aan de borst (en vaak ook niet aan de fles) kan drinken. Plagiocefalie (foto's) is een afplatting van het hoofd, waardoor een asymmetrie ontstaat in het hoofd en het gezicht. Plagiocefalie kan allen de schedel betreffen (wanneer het bijvoorbeeld enkel wordt veroorzaakt door altijd alleen op de rug te liggen), maar kan zich ook uitbreiden tot een scheef gezicht, met ongelijk geplaatste oren, een dichtgedrukt oog en verder naar de schouders, de ruggengraat en het bekken. Het kan, naast een eenzijdige rugligging als enige positie voor het kind, worden veroorzaakt door de ligging in de baarmoeder, of door spier- of zenuwtrauma opgelopen tijdens de geboorte. Ernstige vormen gaan vaak gepaard met, of worden veroorzaakt door torticollis, ofwel een beschadigde, stijve en opgezette spier in de nek. Niet besproken in deze lezing, maar ook een mogelijke oorzaak is KISS, een kleine verschuiving in de botten en botjes van de kaak-hals-schoudergordel.

Ongeveer halverwege de zwangerschap kan de foetus elke beweging maken die hij in zijn latere leven kan maken. Na de geboorte moet hij zich aanpassen aan de zwaartekracht en daardoor duurt het een jaar of 10 voor hij weer datzelfde niveau van bewegingsmogelijkheden heeft bereikt. De ontwikkeling van het lichaam en de grove motoriek gaat van het hoofd omlaag en naar de buitenkant. Het hoofd van een pasgeborene is een vierde van zijn totale lengte (bij een volwassene een achtste) en dat grote topzware hoofd maakt dat het bewegen veel moeizamer gaat en veel oefening vergt. Eventuele problemen in de spieren in het hoofd-schoudergebied kunnen moeilijk worden weggeoefend, omdat dat hoofd zo zwaar is. Dit wordt nog versterkt door kinderen alleen op hun rug te laten liggen.

Zuigelingen die op hun rug liggen zijn compleet weerloos en hulpeloos, en kunnen nauwelijks hun hoofd bewegen, laat staan het opheffen. Op de buik liggend kunnen zij al snel hun armen gebruiken om de schoudergordel en daarmee het hoofd te ondersteunen en op te richten. Hierdoor door kunnen spieren met ‘’verknopingen’’ worden geoefend en de oorzaak voor scheefstand worden weggenomen. Torticollis is een belangrijke oorzaak voor die scheefstand. Torticollis is een verkramping of verdikking en verstijving van een spier aan de zijkant van de hals (voor de quiz kennis liefhebbers: het gaat om de Musculus sternocleidomastoideus die loopt van net achter-onder het oor naar net naast het kuiltje in de hals; leg je vingertoppen aan weerszijden van het midden tussen oor en het kuiltje in de hals en beweeg het hoofd op-en-neer en heen-en-weer, dan voel je die spier bewegen). De verstijving en verknoping van die spier duwt het hoofd van de baby naar de andere kant en draait het daarbij terug naar de zere kant. Onbehandeld kan deze verdraaiing zich doorzetten naar de schouders, waarbij de afstand tussen oor en schouder aan de zere kant groter wordt en aan de andere kant kleiner. Vervolgens kan ook de ruggengraat zich in dezelfde beweging mee gaan buigen en kan tot slot ook de bekkengordel uit het lood komen te staan.

Sinds de campagnes om, in het kader van wiegendoodpreventie, kinderen niet meer op de buik maar op de rug te slapen te leggen, komt plagiocefalie veel vaker voor. Dit gaat dus verder dan alleen de afplatting van het hoofd, wat met een redressiehelmpje kan worden opgelost. De campagne om kinderen niet op de buik te slapen te leggen werkt zó goed dat veel ouders als de dood zijn om hun kind ooit nog op de buik te leggen. Deze kinderen komen ernstig te kort aan bewegingservaring en lopen achterstanden op in de motorische ontwikkeling (en in extremere gevallen tot verstoringen in de ontwikkeling van het gebit en de spraak en tot leerproblemen). En het kan een belangrijke factor zijn in het escaleren van een torticollis tot een plagiocefalie die het hele lichaam beïnvloedt. Tot het begin van de jaren ’90 van de vorige eeuw kwam plagiocefalie/torticollis voor bij ongeveer één per driehonderd kinderen, vlak voor de eeuwwisseling (een paar jaar na de wereldwijde introductie van de rugslaapcampagnes) was dit al één per zestig en nu wordt geschat dat, afhankelijk van de studie die je bekijkt, tussen 40 en 90% van de kinderen aan een of andere vorm van deze aandoeningen lijdt.

Uiteraard gaat de presentatie ook over borstvoeding. Alleen al een torticollis kan voor een kind het drinken aan de borst tot een uitdaging maken. De stijve spier verhindert het kind om ontspannen in een goede houding te liggen om te drinken. Vaak lukt het op de ene zij wel, maar wordt de andere borst geweigerd omdat het gewoon te veel pijn doet de stijve spier te forceren. Een oplossing kan zijn om het kind te voeden aan de minst pijnlijke kant in een zo goed mogelijk werkende houding en dan voor de andere borst het kind door te schuiven, zodat de houding gelijk blijft. Wanneer de voorkeurshouding zo sterk wordt dat er asymmetrie gaat optreden in het gezicht, dan worden de problemen groter. Het ‘’indrukken’’ van de ene helft van het gezicht leidt tot een scheefstand van de oren, doordat de kaken scheef gaan staan. Dit vertaalt zich ook in een scheefstand van de mond, de kaakranden in de mond en zelfs de tong. Het kind is mogelijk niet in staat om de mond goed wijd te openen en de lippen om de borst te sluiten en zijn tong goed te cuppen en onder de borst door over zijn onderkaakrand heen te leggen. Dit geeft vaak ook bij de fles problemen en deze kinderen laten vaak melk weglopen doordat ze de mond niet goed om de speen heen kunnen sluiten.

Naast het niet goed kunnen sluiten en ‘’melken’’, kunnen er ook slikproblemen optreden omdat de spieren in de mond en keel niet symmetrisch kunnen werken. Door het moeizame drinken en slikken en door mogelijke problemen bij de plaatsing van de slokdarm en de maag kunnen ook refluxklachten ontstaan en darmkrampen. De spreker roep dan ook op om kinderen als ze niet slapen nooit op de rug, maar altijd op de buik te leggen. Persoonlijk zou ik daaraan toevoegen dat kinderen onder toezicht, bijvoorbeeld bij de slaapjes overdag, ook best op de buik kunnen slapen. Daarnaast raadt zij zorgverleners, waaronder lactatiekundigen, aan om bij voedingsproblemen kinderen niet alleen in het hoofd-hals-schoudergebied te onderzoeken, maar ze helemaal uit te kleden en de totale symmetrie te onderzoeken. Ik was er nooit zo voor om als lactatiekundige kinderen helemaal te onderzoeken, maar ik denk dat ik dat in het licht van dit verhaal in het vervolg toch vaker zal gaan doen.

Zien

Foto:  Jesse Eisenberg als J. Daniel Atlas  in  Now You See Me (2013) Over illusionisten die optische illusies en afleiding gebruiken om het publiek en de politie iets anders te laten zien dan wat ze zouden moeten zien

Soms moet je iets zien om het te leren kennen. Lezen in een boek is voor sommigen voldoende, maar andere dingen moet je zelf zien. Gisteren was ik weer bij een moeder en baby die ik echt zelf moest zien om het probleem te kunnen vaststellen. Ik was al eerder over deze moeder geconsulteerd door een collega en kon wat opties geven, maar zeker weten kon ik het niet. Door zelf de baby, de borst en het drinken aan de borst te zien, kon ik pas echt vaststellen wat er aan de hand was. Het was zo’n probleem van allemaal op zich kleine variaties, die in deze combinatie leidden tot grote problemen. Was het alleen het mondje geweest met een makkelijke borst, of was het alleen een lastige borst geweest met een perfect gevormd mondje, dan was er niets aan de hand geweest. Nu was er een beetje een posterior tongriempje, wat net de tongfunctie een beetje beperkte en een lipriempje dat net wat ver doorliep en het openhouden van het mondje een beetje lastig maakt, en daarbij een flinke borst met een wat brede en wat vlakke tepel en een beetje oedeem achter de tepelhof. Baby kreeg overigens volop melk binnen, wat hoorbaar was en zichtbaar in de slikbewegingen van het keeltje. Baby groeit en bloeit, mama heeft vrijwel voortdurend meer of minder pijn, tijdens en tussen de voedingen.

Die effectiviteit van het drinken afmeten is ook nog een kunst apart. Er is eigenlijk maar één echt betrouwbare methode en dat is het bijhouden van de groei en bloei van het kind. Een kind dat goed groeit en floreert krijgt voldoende eten binnen. Kijkend naar een kind aan de borst kun je denken een actief drinkend kind te zien, terwijl er eigenlijk weinig melktransfer plaatsvindt. Dokter Jack Newman heeft een observatie methode ontwikkeld die duidelijk het verschil tussen effectief en ineffectief drinken laat zien. Door tijdens het drinken te kijken naar de keel van het kind (hij noemt het de kin, maar eigenlijk is het de zachte onderkant van de onderkaak, de onderkin als het ware, die je moet bekijken) kun je zien wanneer er een slok melk passeert. Tijdens het drinken beweegt het kind de onderkaak op en neer, maar als er een flinke slok geslikt gaat worden, blijft de onderkin even in de lage stand hangen. Newman noemt dit de ‘’pauze in de kin’’. (zie voor een uitgebreidere uitleg van wat er in de mond van een kind gebeurt tijdens het drinken aan de borst ‘’Zuigen’’)

Alleen naar buiten gekrulde lipjes en een heftig bezig zijnde baby bepalen nog niet of er goed gedronken wordt. Zelfs een goede melktransfer wil niet zeggen dat alles goed is, wanneer de moeder daarbij pijn heeft. Pijn is altijd een teken dat er ergens iets niet goed gaat. Borstvoeding is bedoelt als iets plezierigs voor moeder en kind, dus als er iets dat plezier in voeden verstoort moet er aan gewerkt worden. Dat kan soms door het wegnemen van de oorzaken en soms door het verminderen van de symptomen. Er is altijd een keuze en bijna elke keuze die gemaakt wordt kan later weer worden herroepen. Kies je er nu voor te stoppen? Dat kan op dit moment in jouw situatie de beste oplossing zijn. Maar als je er later anders over gaat denken, kun je weer opnieuw beginnen. Kies je ervoor niet te knippen, maar te voeden met hulpmiddelen Dat kan op dit moment voor jou de beste keuze zijn, maar je kunt je later altijd nog bedenken en toch laten knippen.

Ritter N: Wetenswaardigheden over lipbandjes en tongriempjes,  vertaling en bewerking door Mieke van Rijn-Remans. Met een uitgebreide verwijzing naar andere artikelen, foto's en filmpjes over dit onderwerp en naar zorgverleners die tong- en lipriempjes knippen.
International Breastfeeding Centre: Herken effectief drinken en sabbelen aan de borst

Hysterie

Foto: Sheridan Smith als Molly ondergaat in de begindagen van de psychotherapie een revolutionaire behandeling voor hysterie door Hugh Dancy als Mortimer Granville in Hysteria
Een oproep voor blog-entry titels leverde de volgende voorstellen op: meanderen, historie, hysterie, normvervaging, nipplegate en Dubbel D. Intrigerende titels, waarvan deze keer de hysterie aan de beurt is.
In uitspraak verschillen historie en hysterie alleen in de klemtoon (resp. de middelste en de laatste lettergreep) en de letter net naast het midden. Daar houdt de overeenkomst dan ook wel op, hoewel hysterie natuurlijk wel een historie heeft die redelijk hysterisch is. Voor we ten onder gaan in een spraakverwarring even opheldering over hysterie.  Hysterie komt van het woord hystere, wat Latijn is voor baarmoeder. We kennen het in die betekenis nog in de samentrekking hysterectomie ofwel baarmoeder verwijdering, hoewel wij meer gewend zijn aan het woord uterus als we de baarmoeder bedoelen. en, eerlijk is eerlijk, ‘’mens, doe niet zo utereus’’ klinkt helemaal niet zo lekker. Waarom we de uterus gebruiken om een psychische stoornis aan te duiden is nog curieuzer.
In vroeger tijden dachten mensen namelijk dat de ongebruikte baarmoeder uit pure frustratie op reis ging door het lichaam op zoek naar vermaak. Zo’n reizende hystere dat werkt natuurlijk niet en andere organen en systemen raken daar helemaal door van streek met zenuwtoevallen als gevolg. De vrouw met de gefrustreerde hystere werd dus hysterisch. De eerste psycho-analisten kwamen erachter dat het niet zozeer de gefrustreerde baarmoeder als wel de gefrustreerde seksualiteit was die een uitweg zocht in hysterie, maar de term was toen al ingeburgerd. De burgerdame of de dame van stand in de Victoriaanse tijd was gebonden aan allerlei beperkingen, zowel puur fysiek door haar corsetten, als in haar bewegingsvrijheid, vrijheid van meningsuiting en seksualiteit. De dokter Mortimer Granville bedacht in een vreemde gedachtenkronkel dat die hysterie kon worden genezen door een orgasmemachine. De therapie werd in welgestelde kringen bepaald populair.
In ons huidige taalgebruik is hysterie iets anders (heftige gemoedstoestanden, overdreven opwinding) en voor de ziekte zijn inmiddels beter passende namen gevonden (paniekstoornis, somatoforme stoornissen zoals conversiestoornis, dissociatieve stoornissen en theatrale persoonlijkheidsstoornis). In de dagelijkse taal gebruiken we nu eigenlijk vooral de vorm hysterisch als we het hebben over overdreven opgewonden gedoe en we kennen het woord nog in de vorm van massahysterie. In die beide betekenissen is de baarmoeder niet meer terug te vinden en hoeft er van seksualiteit, al dan niet gefrustreerd, geen sprake meer te zijn. Binnen mijn vakgebied heb ik regelmatig met deze beide woorden te maken.
Sommige baby’s worden compleet hysterisch als het niet werkt, als hun verwachtingen niet uitkomen. Als het aanhappen aan de borst niet lukt, als hun eigen instincten en reflexen hem tegenwerken in plaats van helpen, als de melk niet wil stromen of als de melk te hard stroomt. Helemaal over zijn toeren, met een verwrongen gezichtje, soms zover heen dat het huilen geen geluid meer geeft en de adem stokt. Van de weeromstuit wordt moeder ook hysterisch en mogelijk de mensen om haar heen ook. Want wat moet je och met zo’n hysterisch krijsend kind die niet drinkt met de tepel in zijn mond notabene. Rustig blijven is de eerste actie. Eén hystericus tegelijk is voldoende. De tweede actie is troosten. Van de borst vandaan, tegen moeder aan, snoezelen, kroelen, zachte onzinwoordjes, ruggetje wrijven, … tot het weer goed is. Dan eens een andere houding proberen, bijvoorbeeld Biological Nurturing (instinctief voeden). Als de baby voorover op moeders lichaam ligt, heef hij veel meer controle over wat hij doet en werken zijn reflexen met hem mee in plaats van tegen hem. Probeer het hem zelf te laten vinden en duw hem niet tegen of in de borst. Daarvan worden sommige kindjes hysterisch.
Borstvoeding kan bij toeschouwers soms tot hysterie leiden. Het zien van een baby aan een seksobject brengt zoveel verwarrende gevoelens te weeg dat de reacties van de patiënt buiten proportie heftig worden, soms tot aan verbaal agressief toe. Toch weer die gefrustreerde seksualiteit zou je denken, maar dan bij zowel mannen als vrouwen. Want, zeg nou zelf, een seksuele connotatie krijgen bij een baby die eten en moederlijke liefde krijgt, dat duidt toch zeker op onverwerkte eigen seksuele issues. Ik raad een sessie op de sofa aan. De orgasmemachine lijkt me hier minder op zijn plaats; dat eerder tot meer dan minder seksuele connotatie leiden.
Dan is er nog de massahysterie rondom borstvoeding. Zodra er in een, fysieke of virtuele, omgeving het woord borstvoeding valt barst deze los. Wat een steentje in de vijver was wordt een tsunami, een sneeuwbal wordt een lawine. Een regendrupje wordt een modderlawine. Modder, vooral erg veel modder hoort bij de borstvoedingsmassahysterie. een moddergevecht, waarbij de toeschouwers nu en dan wat extra beledigingen naar de een of de ander roepen om het gevecht te behoeden voor een voortijdig einde. De lachende derde en de aanstichter van al dat fraais is natuurlijk de bookmaker, die het geld opstrijkt van de weddenschappen op de uitkomst van de strijd. Hij is de enige die niet mee opgaat in de gefrustreerde persoonlijke hysterie of de opgefokte massahysterie. Hij zet zijn witte hoed op en noemt zichzelf heilig* terwijl hij grinnikend zijn geld telt. Het enige wat hij hoefde te leveren was modder en hysterie.
*) Stefan (Roemeense coven): "We never put on white hats and called ourselves saints" (in Meyer S: Breaking Dawn, pg. 658).

Weigeren

Foto: Sacha Baron Cohen als Ali G / Borat in de komische satire Ali G Indahouse waarin weigering te luisteren (''Talk to the hand'') wel degelijk een (beledigende) afwijzing van de persoon is.
Gisteren vertelde een moeder dat haar kindje geen borstvoeding meer wilde en dat ze daar best verdrietig om was. In het begin vond ze het maar niks die borstvoeding en nu wil ze nog niet stoppen. Haar kindje is nog geen jaar. Het is eerder uitzonderlijk dat kinderen voor de eerste verjaardag zelf besluiten dat het wel welletjes is geweest met die borst. Het is meestal niet zozeer dat zij klaar zijn met borstvoeding, maar dat zij om een of andere reden *nu* niet willen of kunnen drinken, maar daarvoor niet zelf kiezen. Dit heet borstweigeren, vroeger ook wel zuigelingenstaking genoemd. Bij het zoeken naar leesmateriaal voor deze moeder (ik vond van alles*) ontdekte ik tot mijn verbijstering dat ik er zelf helemaal nooit iets heb geschreven op mijn site of in dit blog (wel elders). Schande! Daar doen we wat aan en wel direct.
Wanneer een baby, van welke leeftijd ook, om welke reden ook, de borst weigert, voelt dat voor veel moeders aan alsof haar kind haarzelf afwijst. Dat is uitermate pijnlijk om te ondervinden. Gelukkig kan een moeder ervan overtuigd zijn (hoewel het soms moeilijk is haar ervan te overtuigen) dat haar kind zijn weigering niet persoonlijk bedoelt. Het is het drinken aan de borst wat niet lukt. Moeder blijft altijd moeder en die zal slechts in zeer uitzonderlijke omstandigheden door een kind worden afgewezen. Voor een jonge baby zijn zijn moeder en hijzelf namelijk nog één. Eén wezen in twee lichamen als het ware. Zijn moeder afwijzen zou hetzelfde zijn als zichzelf afwijzen. Het kind speelt op de bal, niet op de man. Nu ja, op de borst en niet op de vrouw, beter gezegd.
Borstweigeren is de naam die wordt gegeven aan het verschijnsel dat een kind plotseling een aantal keren achter elkaar de borst weigert en daarmee niet gelukkig is. Er kan onderscheid worden gemaakt tussen borstweigeren direct na de geboorte en in de eerste dagen of wanneer de borstvoeding al enige tijd goed op gang is. Bij een pasgeboren kind mag je er zonder meer van uit gaan dat wat eruit ziet als niet aan de borst willen altijd een kwestie is van niet aan de borst kunnen. Drinken en zuigen zijn zulke sterke ingeboren reflexen, instincten, noodzakelijkheden, dat ‘’niet willen’’ geen factor is. Als een pasgeboren kind of een baby in de eerste week de borst niet pakt, niet gaat drinken of na een enkele poging afhaakt kun je ervan verzekerd zijn dat er iets is dat het kind verhindert aan te happen, te gaan drinken en doordrinken. Die oorzaak kan liggen in een variatie in zijn eigen anatomie, een niet passen van moederlijke en kinderlijke anatomie, zuiggewoonten in de baarmoeder of verwarrende of negatieve ervaringen in het mondgebied rondom de geboorte en in de eerste uren of dagen erna.
Borstweigeren bij gevestigde lactatie kan ingewikkelder liggen. Er kan simpelweg sprake zijn van miscommunicatie tussen moeder en kind: moeder denkt dat het tijd is om te eten en kind niet. Of kind vindt veel eerder dat hij klaar is dan moeder. Of kind communiceert ‘’moe’’ en moeder interpreteert ‘’honger’’. Er kan ook sprake zijn van pijn: oorpijn, doorkomende tandjes, spruw. Of moeder smaakt of ruikt anders door andere lichaamsverzorgingsproducten, andere wasproducten, ander voedsel, menstruatie, zwangerschap. Of moeder heeft baby tijdens een voeding erg laten schrikken doordat zij hard riep naar een ander kind, of een zeer sterke vocale reactie gaf op het bijten van het kind aan de borst. Overigens vinden sommige kinderen de vocale reactie op geïntensiveerde prikkeling van de tepel bijzonder interessant en blijven zij uitproberen of deze reactie bij elke herhaling van de proef blijft optreden. Het kan dus enig detectivewerk vergen om erachter te komen wat het weigeren veroorzaakt.
Soms kan het zo zijn dat ergens in het laatste kwartaal van het eerste jaar de interesse in de borst langzaam afneemt. Dan kan het lijken alsof het kind inderdaad zelf zich van de borst afwent, gaat stoppen met borstvoeding. Dit zien we vaker bij kinderen die vanaf het begin de borst meer op schema dan op verzoek hebben gekregen en waarbij borstvoeding enkel of voornamelijk een manier was om perfect voedsel op een handige manier te geven. Als vervolgens het beginnen met vast voedsel voortvarend en met succes ter hand is genomen, wordt borstvoeding als voedselbron steeds minder belangrijk en steeds minder interessant. Moeders kunnen dit als gegeven accepteren, melk in een bekertje geven (gekolfde eigen melk of koemelk) en overgaan naar de volgende fase. Of moeder kan dit toch te vroeg vinden en door willen gaan met borstvoeding. Ze kan haar melk afkolven om de productie in stand te houden of op te voeren en haar kind de borst blijven aanbieden. Of ze kan, hoe rigoureus dat ook lijkt, tijdelijk het aanbieden van vast voedsel stoppen en heel vaak de borst aanbieden. Of een combinatie van beide.
Niets is definitief, alles is omkeerbaar en er zijn altijd keuzes. Bedenk dat je kind de borst weigert en niet zijn moeder afwijst. Wel of geen borstvoeding: voor een kind is zijn moeder de zon, de maan en de sterren. De liefde van een kind voor zijn moeder is onvoorwaardelijk, want zijn moeder is zijn hele bestaan. Voor wie niet alleen haar kind de geretourneerde liefde, maar ook haar borst wil laten aanvaarden zijn er in de artikelen hieronder allerlei tips te vinden om een kind terug naar de borst te coachen
*) Dossier onrust aan de borst en borstweigeren, Borstvoedingorganisatie LLL
*) Tips bij borstweigeren Aidulac
*) Zuigelingenstaking, een overzicht, borstvoeding.com
*) Borstweigeren, borstvoedingaardig.be
Van Veldhuizen-Staas G: Borstweigeren, oorzaken en oplossingen. In: Dossier borstweigeren, LLL. (De coverfoto van de brochure die hierbij hoort toont mijn eerste kindje)

Mondig

Foto: Actrice Kristen Stewart heeft precies de goede lichte afwijking in evenwicht tussen boven en onderlip om haar te laten lijken op Bella Swan, hoofdpersoon in de boeken van de Twilight-serie door Stephenie Meyer
Een zuigeling is een mondig mens. Niet dat hij veel in te brengen heeft over het algemeen, maar een zuigeling zit nooit met zijn mond vol tanden. Hoewel hij wel een flinke mond kan opzetten praat hij nooit iemand naar de mond en heeft over het algemeen een lekker bekkie. En ondanks dat hij nog niet kan praten kan hij met zijn mond al wel veel vertellen. In en aan de mond van een zuigeling is veel te zien over zijn conditie en zijn functioneren.
De lippen van een babymondje zijn niet in evenwicht, maar de onderlip is ietwat kleiner en staat ietsjes naar achteren in verhouding met de bovenlip. De onderkaak van een pasgeboren kind is nog niet volledig ontwikkeld tot de krachtige kaaklijn die later het gezicht zijn karakteristieke aanzien zal geven. Dat geeft niet, dat is zelfs de bedoeling. Een zuigeling moet er nog niet karakteristiek, maar vooral lief en, onschuldig uitzien en beschermende instincten oproepen. Samen met het ronde, zachte gezichtje lukt dat met zon licht wijkend kinnetje prima. Maar die wijkende kin zorgt er ook voor dat een baby de bolronde borst makkelijker kan aanhappen en ver in de mond nemen om goed te drinken.
Gaan we verder in de mond kijken, dan zien we als eerste het ontbreken van tanden. Die heeft hij ook voorlopig nog niet nodig, omdat hij op een volledig vloeibaar dieet staat. Wat er wel aanwezig is, zijn anti-slip voorzieningen. Een soort bultjes aan de binnenkant van de lippen en ribbeltjes in het gehemelte zorgen er, samen met de vetkussentjes in de wangen, voor dat de borst goed in de mond kan worden vastgehouden tijdens het drinken en niet telkens in en uit glibbert. De volle bovenlip en de wat kleinere onderlip sluiten om de kaakranden heen de mondholte luchtdicht af rond de borst.
De tong en het gehemelte kunnen samen bijna een koker vormen waar de borst precies in past. De tong vormt zich tot een kom die de borst van onderaf omvat en tegen de tegengestelde komvorm van het gehemelte duwt. Vervolgens maakt de tong van voor naar achter golvende bewegingen die de borst extra tegen het gehemelte masseert en de melk de goed kant op stuwt. Dit wordt ondersteund door de zuigende werking van het vacuüm. Het achterste deel van de tong omvat geen borst, maar vormt een opvanggootje voor de melk die zo makkelijk naar de keel stroomt.
Zoals bij alle onderdelen van het lichaam wordt het basispatroon in ontelbare varianten afgeleverd. De meeste varianten hebben geen invloed op het functioneren van het onderdeel, maar sommige wel. En gehemelte kan een hogere of smallere boog vormen of onregelmatigheden vertonen. Daardoor kan de borst minder goed passen, in een kuiltje klem komen zitten of langs richeltjes schuren. Of er kan een opening naar de neusholte zitten waardoor er geen vacuüm kan worden gevormd. Dat laatste moet operatief worden gecorrigeerd, de andere vormen kunnen meestal door wat aanpassingen in aanleggen en houdingen worden opgelost.
En tong kan te ver naar voren aan de mondbodem vastzitten of het riempje waarmee het vastzit is te kort of te stug. Daardoor kan de tong niet alle bewegingen die nodig zijn voor goed aan de borst drinken maken. Hierdoor kan de moeder pijnlijke en kapotte tepels krijgen of een borstontsteking en de baby kan onvoldoende melk binnen krijgen om te groeien. Omdat de baby de tong niet goed kan bewegen kan hij ook zijn mond niet schoon maken en kunnen schimmels en zo zich makkelijker verspreiden. Kinderen met een afwijkende tongriem hebben dus meer kans op spruw en op spruw die zich moeilijk laat behandelen. Ook de lippen zitten vast met een riempje dat met name bij de bovenlip aan de korte, strakke of dikke kant kan zijn. Daardoor kan de bovenlip moeilijker uitkrullen en moeilijker vacuüm maken. De compensatiebewegingen kunnen tot pijn en wondjes bij de moeder leiden. Zowel variaties van de tong- als van de lipriem kunnen later leiden tot afwijkingen in de groei van het gebit en de kaken.
Variaties op het uiterlijk van de binnen- en buitenkant van de mond kunnen ook ontstaan tijdens de borstvoedingperiode. Kinderen die te hard of op een verkeerde manier zuigen kunnen blaartjes in het midden van de bovenlip of over de hele bovenlip krijgen. Dit is op zich niet ernstig, maar kan wel duiden op een probleem met het drinken.
Eurolac Flits! met label drinkproblemen, variatie, tongriem, lipriempje, spruw

Informatie

Vandaag gun ik u een kijkje op een hoek van mijn bureau (vanwege de datum is kans immers groot dat u meer serieuze verhalen toch maar afdoet als een grap). Een boekenhoek op mijn bureau om precies te zijn. een klein beetje in scene gezet, inderdaad, want ik heb de boeken en tijdschriften die op dit moment over mijn bureau verspreid liggen even kunstzinnig gearrangeerd naast mijn laptop. Ik wilde u namelijk de rest van het papierwerk besparen. Tegendraads als ik ben begin ik linksonder en voer u tegen de wijzers van de klok in langs de informatiedragers op mijn bureau.
Rechtsonder ligt dat onooglijke, kleine rode boekje. Dat is het boekje waar de moeilijke woorden in staan die gaan over het menselijk lichaam, zijn functioneren en falen. ‘’M.B. Coelho’s Praktisch Verklarend Zakwoordenboek der Geneeskunde; geheel opnieuw bewerkt door G. Kloosterhuis, arts; bevattende de meeste in de geneeskunde voorkomende uitheemse en Nederlandse woorden, uitdrukkingen, afkortingen, enz.; negentiende druk; 1977; Van goor Zonen.’’ Kostelijke lectuur die een dieper inzicht in de opbouw van het Potjeslatijn. Mijn steun en toeverlaat als mensen komen met vragen over ziekten met namen die net zo goed in Mandarijn of Timboektaans geschreven zouden kunnen zijn. De reden waarom mijn certificerende organisatie vind dat lactatiekundigen-in-spe allemaal een (para-)medische beroepsachtergrond moeten hebben. Niet nodig. Staat allemaal in woordenboeken en medische atlassen. En als het daar niet in staat hebben we altijd nog Wikipedia. Borstvoeding is namelijk niks medisch en dat moeten we er ook niet van willen maken om onszelf op hoger plan te brengen. Mijn achtergrond is leraar en persoonlijk vind ik dat veel nuttiger wanneer je mensen wilt leren hoe borstvoeding en kindertjes werken.
Rechts daarvan een andere bijbel: Medications and Mother’s MIlk van Thomas Hale. Dat is een van de bronnen, de belangrijkste, waar ik mijn informatie uit haal over het gebruik van medicijnen tijdens de borstvoeding periode. Onmisbaar en, duidelijk afleesbaar aan de ezelsoren, intensief gebruikt. Dit is verie 2010, ik hoop dat versie 2012 er snel zal zijn. Wat niet zichtbaar is op de foto, is dat dit boekje 5cm dik is, bij een breedte van 11cm. Het bevat ruim 1200 pagina’s wijsheid.
Van een geheel ander kaliber is het boekje ernaast: ‘’Als mijn moeder een vogelbekdier was’’, geschreven door Dia L. Michels, geïllustreerd door Andrew Bartheles en vertaald door mijn zeer gewaardeerde collega Marianne Vanderveen-Kolkena IBCLC. Een beschrijving van de geboorte en babytijd van 13 zoogdieren plus de mens. Illustratief, informatief en onderhoudend voor kinderen die meer willen weten. Het ligt op mijn bureau omdat ik het gisteren liet zien aan mijn dochter die in de kinderopvang werkt en die opmerkte dat ze geen enkele baby of peuter in haar groepen sinds ze er werkt afgekolfde moedermelk heeft gegeven en dat de kinderen dus ook op geen enkele manier in aanraking komen met het zien van de natuurlijke manier van voeden van mensenkinderen.
Het vogelbekdier ligt op een boek dat nog ik nog maar net heb: Supporting Sucking Skills in Breastfeeding Infants door Catherine Watson Genna. Een boek vol met de anatomie, fysiologie en pathologie van het drinken aan de borst. Een. Heel. Boek. Vol. Cathy WG heeft ontzettend veel tijd en energie gestoken in het verzamelen van multidisciplinaire kennis over het drinken van kinderen aan de borst. Wat er over borstdrinken en problemen daarbij niet in dit boek te vinden is, is de moeite van het opzoeken niet waard.
De cirkel wordt gesloten met een paar tijdschriften: twee van de borstvoedingorganisaties en Nataal, een blad voor zorgverleners rondom baring en kraambed, bol van de reclame, zwaar gesponsord, maar veel gelezen door zorgprofessionals. Daarom lees ik het ook: ik wil weten welke info zij krijgen en aan welke advertenties ze blootstaan. Kan erg verhelderend zijn. Bova en BN zijn de tijdschriften van respectievelijk Borstvoedingorganisatie LLL en Vereniging Borstvoeding Natuurlijk. van de ene ben ik donateur en van de andere lid. Van de eerste was ik tegen de 25 jaar leidster en voor de andere heb ik wel bijgedragen aan scholingen. De tijdschriften zijn vooral bedoeld voor leden/donateurs en voor moeders en jonge gezinnen. Ervaringsverhalen en wetenschappelijk onderbouwde kennis wisselen elkaar af, het geheel op smaak gebracht met mooie illustraties en luchtige noten. Aanbevolen leesvoer voor (aanstaande) ouders, maar zeker ook voor zorgverleners. Er staat ook voor de doorsnee zorgverlener veel wetenswaardigs in, maar het is ook goed een blad voor moeders te lezen, om dezelfde reden dat ik Nataal lees: weten wat anderen lezen en leren helpt je om op dezelfde bladzijde te blijven als je elkaar tegenkomt en moet samenwerken of zorg verlenen.