Versteend

Foto: Sherlock Holmes, hier in vele gedaanten, oud en nieuwer, een waarheidzoeker die juist vond dat opium zijn denkvermogen versterkte

Terwijl ik in mijn kantoortje aan mijn computer zit om nog wat avondwerk te doen, begint mijn neus te prikken. Een vreemd, weeïg zoet luchtje gemengd met tabaksrook. Ah, de buurman is ook thuis en het weekend aan het inluiden met een joint. Als de wind verkeerd staat, kan ik blowen zonder joint, meeliftend op die van buurman. Buurman kiest ervoor, heb ik geen probleem mee, ieder zijn eigen genotmiddel. Maar als ik kies voor mijn cafeïne verslaving, dwing ik die niet op aan mijn buurvrouw, terwijl die rook wel bij mij naar binnen komt. Ik houd niet van roken, met of zonder wiet erin. Ik vind het vies en het slaat op mijn keel en mijn ogen. Ik houd ook niet van het effect van cannabis op mijn oordeelsvermogen en bewustzijn. Nu zal ik van wat tweedehandse rook niet snel echt stoned raken, maar toch. Ik krijg niet graag iets opgedrongen, ik kies liever zelf mijn eigen vergif, zo te zeggen.

Stoned is eigenlijk een vreemd woord voor de toestand van het bewustzijn als gevolg van cannabisgebruik. Naar men mij vertelt ben je verre van versteend, maar juist heel luchtig, licht, zwevend. Versteend is wel een omschrijving die ik vind passen bij de standpunten die mensen  kunnen innemen bij sommige gezondheidsonderwerpen. Vaccinatie is zo’n onderwerp. Aan beide zijden van die discussie zitten versteende denkers die van elkaar lijken te vinden dat ze stoned zijn en niet helder kunnen denken. De vaccinatiediscussie heeft een paar elementen die niet erg bijdragen aan het vruchtbaar maken ervan. Eentje ervan is het volkomen en kritiekloos omvatten van het Evidence Based principe. Iets is waar als het op een bepaalde manier is onderzocht en niet waar als het niet zo is onderzocht. Extreem doorgetrokken is gras in deze manier van redeneren pas groen wanneer het door een prospectief, gerandomiseerd, dubbelblind onderzoek bewezen is groen te zijn in een significant percentage van de onderzoeksgroep.

Een ander niet uit te vlakken punt is het complotdenken aan de andere zijde van het discussieveld. De diepgewortelde overtuiging dat iedereen er altijd op zijn minst één andere agenda op na houdt en dat niets is wat het lijkt te zijn. En met een fanatisme dat dat van de wetenschappelijke waarheidvolgers evenaart wordt gezocht naar bewijs voor valse voorwendselen en complotten om de bevolking eronder te houden en waar mogelijk te decimeren. Dingen zijn welhaast per definitie gevaarlijk of op zijn minst verdacht wanneer zij door de overheid en de reguliere medische wetenschap worden aanbevolen of gepromoot. Beide kampen gebruiken angst als een argument tot overtuiging van degenen die een keuze moeten maken. Angst voor ongewenste en waarschijnlijk gevaarlijke of enge gevolgen van het niet opvolgen van de voorgestelde koers. Angst om niet als goede ouder te boek komen te staan, angst voor het label ’’onverantwoordelijke ouder’’ of ‘’antisociale burger’’’.

Die laatste, de anti-sociale burger, is een uitermate geniepige. Het is het principe van de groepspressie, de sociale intimidatie en chantage. Voor een sociale soort als de mens is dat een krachtig pressiemiddel. Het zit ons ingebakken dat we voor een ander moeten zorgen, dat we elkaar moeten beschermen en dat we soms iets van onszelf moeten opofferen voor het welzijn van een ander. De suggestie dat de keuze, die jij als ouder maakt voor de gezondheid van je gezin, mogelijk voor het kind van een ander gevaar kan opleveren, is beangstigend, maakt op zijn minst onrustig. Beide partijen gebruiken ook het argument van de boosheid van het kind later als het kind ziek is geworden door de keuze van de ouders. Hoe voel je je als ouder als je kind polio krijgt en levenslang gehandicapt blijft, terwijl je het had kunnen voorkomen door vaccineren? Maar ook: hoe voel je je als ouder als je kind levenslang ziekelijk of gehandicapt blijft door de complicaties van een vaccinatie die je niet verplicht was te geven?

Angst is een uitermate slechte raadgever. Angst maakt het oordeelsvermogen wazig, alsof je stoned bent, of verstard, versteend. Wat nodig is, is een helder hoofd en goede, deugdelijke, eerlijke en volledige informatie over alle opties en de mogelijke consequenties van die opties. Terwijl ik dat zo opschrijf, valt me op dat ik precies diezelfde bewoordingen gebruik voor een andere moeilijke keuze voor veel ouders: die van wel of geen borstvoeding. En het is waar ik bij alles steeds weer op terug kom. Mensen moeten belangrijke beslissingen nemen en keuzes maken op basis van kennis, niet op basis van angst. Zuigelingenvoeding, vaccinaties, de plaats en houding waarin hun kind slaapt en waarschijnlijk nog meer onderwerpen vragen allemaal om een helder hoofd en goede informatie, niet om angstaanjagerij en groepsdwang.

Respect

Foto: Cam Gigandet als Hicks, de vampier met respect voor menselijk leven, in Priest (in een andere film speelt hij James, een vampier met groot respect voor de smaak van en de jacht op menselijk bloed)
Gisteren mijmerde ik op Facebook: ‘ ''Je moet respect hebben voor ieders keuze''. Nu, met alle respect, dat is niet waar. Wat ermee wordt bedoeld is: ''Je moet ieders keuze respecteren.'' Respect is een woord dat tegenwoordig over het algemeen niet juist wordt gebruikt. Respect betekent eerbied, ontzag of hoogachting. Respecteren betekent naast eerbiedigen, ontzag hebben of hoogachten ook accepteren. Je moet dus de keuze van anderen accepteren. Dat wil niet zeggen dat je voor die keuze respect hebt of voor de mens die die keuze maakt. Dat zijn heel verschillende dingen.’ Dit in reactie op het te pas en vooral te onpas gebruiken van de term respect. Respect is niet iets waar iemand recht op heeft, respect is iets dat verdiend moet worden.
Soms wordt wel gedacht dat respect iets is dat je kunt afdwingen. Met geweld, fysiek of met woorden. Personen in een gezagsfunctie, zoals regeerders over het gewone volk, bazen over knechten, leraren over leerlingen, ouders over kinderen, zouden zo verplicht respect moeten krijgen van de aan hen ondergeschikten. Laten we die denkrichting gelijk maar van de roze wolk halen en uit de droom helpen. Afgedwongen respect is geen respect. Je hebt geen respect voor iemand omdat je een (al dan niet letterlijke) dreun krijgt als je dat niet doet. Het daarbij horende woord is angst. Angst kan makkelijk omslaan in woede. Woede tegen degene die de angst veroorzaakt (denk aan de geslagen hond die op een zeker moment zijn baas de strot afbijt!) of tegen degene die bang is. Naar binnen gekeerde angst en woede zijn voor een mens net zo gevaarlijk als een veenbrand voor een natuurgebied. Het woekert een tijdlang onzichtbaar, maar vreet de hele binnenkant weg.
Angst, hoewel geen manier om respect te vergaren, is niet per definitie slecht. Angst is belangrijk, want zonder angst zie je geen gevaar. Maar met angst moet je kunnen werken. Angst moet je alert maken en ervoor zorgen dat je doet wat je doen moet, maar dan voorzichtig en voorbereid op gevaar. Angst is de emotie die helden maakt. Niet hij die zonder angst recht vooruit het gevaar inloopt is een held, dat is een domoor. Een held is iemand die ondanks angst doet wat er gedaan moet worden. Voor die helden heeft men respect. Angst die niet als instrument gebruikt kan worden gaat woekeren en vaak vind de woede die uit dat woekeren voortkomt een uitweg naar de angstige mens zelf of naar mensen die hij wel aankan.
In al die angst-woede situaties is respect ver te zoeken. Respect voor andere mensen en respect voor zichzelf. Elk mens moet zichzelf kunnen respecteren, accepteren met al zijn drangen en daden, om anderen te kunnen respecteren. Een mens moet ook respect voor zichzelf hebben, zelfrespect, om respect voor een ander te kunnen hebben. Respect is wat dat betreft net als liefde en compassie: je kunt het pas voor een ander hebben als je het voor jezelf hebt. En dat begint bij het pasgeboren kind. Een kind wordt geboren met een enorm potentieel aan liefde, compassie en respect, maar het moet als het ware worden geactiveerd. Het wordt geactiveerd wanneer er zonder condities van hem wordt gehouden om wie hij is, wanneer hij met compassie wordt omgeven en zijn behoeften worden gerespecteerd.
Dat te doen is de taak van ouders. Een immense taak is dat, die veel gaat dan eten geven en de luier verschonen. Veel verder dan het duurste van het duurste en het mooiste van het mooiste. Veel verder dan quality time en positieve feedback op elk gewonnen ontwikkelingsstapje. Dat goed uit te voeren is lang niet voor alle ouders makkelijk en vanzelfsprekend. Veel ouders hebben gebrek aan zelfvertrouwen en zelfrespect. Het is hen niet gegeven toen ze klein waren. Daar kan je bang van worden en wild om je heen gaan slaan naar mensen die je eigenlijk alleen willen helpen. Je kan ook die angst gebruiken om er wat aan te doen. Heel bewust op zoek te gaan naar compassie voor jezelf en je tekortkomingen. Heel bewust en met knikkende knieën op zoek te gaan naar manieren om toch te weten te komen wat je nodig hebt. Heel bewust, en terwijl je het doodeng vindt, te doen wat nodig is om bij je kind de liefde, compassie en respect te activeren die hij nodig zal hebben. Voor mensen die dat doen, daarvoor buig ik, neem mijn hoed af en zeg ‘’’respect’’, ook al maken ze in dat proces keuzes waar ik de rillingen van krijg.

Weglopen

Foto: Julia Roberts als Maggie Carpenter, de vrouw die bang is de keuze om zich te binden waar te maken, in Runaway Bride
Het hele leven, persoonlijk en professioneel, bestaat uit keuzes maken. Doe ik dit of doe ik dat? Doe ik zus of doe ik zo? Veel keuzes worden automatisch en zonder nadenken gemaakt. Gebaseerd op gewoonte of instinct of onbewuste impulsen van buitenaf. Zorgprofessionals maken ook de hele dag door keuzes over welke soort zorg voor elke klant nodig is en hoe die moet worden toegediend. Voor veel situaties hebben zorgprofessionals een handig hulpmiddel in de vorm van een richtlijn of een protocol. Een protocol is een soort recept. Dit heb je en dat moet het worden en dat doe je zo. En dat werkt goed, vooral als jouw ‘’dit heb je’’ en ‘’dat moet het worden’’ precies gelijk zijn aan diezelfde waarden in het protocol. Aangezien zorgverleners met mensen werken komen die twee echter vrijwel nooit exact overeen. Hun recept kan gaan over kip, maar wat zij in hun handen hebben is juist een kalkoen. Of een kwartel. Of de andere ingrediënten zijn net niet wat in het recept staat, of ze hebben heel andere ingrediënten extra, of ze hebben een deel van de ingrediënten helemaal niet. Het recept in het protocol is uit en te na getest met kip en de genoemde ingrediënten en daarmee werkt het, statisch gezien in de meeste gevallen, perfect. De variabelen kalkoen en kwartel zijn niet onderzocht, evenmin als boter in plaats van olie, of extra fruit, maar geen uien, of prei in plaats van ui. Om het recept ‘’in de oven gebraden gevulde vogel’’ te maken met kalkoen, prei, appel en citroen in plaats van met kip en ui zal de zorgverlener zelf moeten gaan nadenken en zelf keuzes maken die niet in het recept staan. In de dagelijkse praktijk zal het vaker voorkomen dat dat wat een zorgverlener in handen heeft en er van wil maken niet overeenkomt met wat er in het protocol staat. Veel zorgverleners vinden het een heel eng idee om van een recept af te wijken en zelf na te denken. ze zijn bang voor verkeerde uitkomsten of voor reprimandes van hogerop voor het het niet volgen van protocol. Ze proberen dus hoe dan ook het recept te volgen met het materiaal dat ze voor handen hebben of met een volkomen negeren van wat ze te kort komen of extra hebben. Angst is een slechte raadgever.
Ouders maken ook keuzes en worden daarin ook door allerlei regels geleid. Hun eigen regels of die van anderen. Sommige ouders zijn perfect tevreden met de manier waarop zij kiezen en die keuzes uitvoeren, maar zij worden bang tegen de tijd dat zij voor een APK voor hun kind naar een zorgverlener moeten. Wat zal die zorgverlener ervan vinden? Doet moeder het wel goed? Mag ze wel doen wat ze doet? En zo redenerend kan ook hier angst een slechte raadgever worden. Misschien is de angst zo groot dat moeder gaat afwijken van haar eigen weloverwogen keuze, die in haar situatie goed werkt naar een meer in zorgverlener protocollen passende werkwijze die voor haar gezin nauwelijks past. Of gaat ze maar liegen tegen de zorgverlener en sociaal gewenste of verwachte antwoorden geven? Met dat laatste is niemand gebaat. Moeder niet, want zij doet iets wat ze eigenlijk niet goed vindt. De zorgverlener ook niet, want die wordt bevestigd in het ‘’1 recept voor alle schotels’’ concept. 

Vandaag gaf ik een moeder met dit dilemma het volgende advies: ‘’ Het consultatiebureau zal waarschijnlijk vinden dat ze teveel borstvoeding en te weinig vast voedsel krijgt, maar daar hoef je je niet druk om te maken. Zorg ervoor dat ze je kindje eerst meten en wegen en onderzoeken en laat ze zeggen of ze vinden dat het een gezond en goed groeiend en zich ontwikkelend kindje is. Als ze daarna over de voeding beginnen, kun je ze er aan herinneren dat je kindje gezond is en het goed lijkt te doen op de voeding die hij krijgt en dat dat dus wel goed zal zijn. Zeg er gelijk ook bij dat deze manier voor jullie goed werkt en dat je zelf ook erg van het voeden geniet en blij bent je zoontje met de borst te kunnen troosten als hij verdrietig is. Je neemt ze dan gelijk alle wind uit de zeilen voor alle mitsen en maren waarmee ze kunnen komen.’’
Opstoken, zegt u? Jazeker! Ik stook ouders op om hun eigen keuzes te maken en daarvoor te stáán. Niet geregeerd door angst, maar door kennis van zaken. Niet weglopen, maar met het hoofd vooruit gáán voor je keuzes.