Draagkracht

Foto: Alex O'Loughlin als Steve McGarrett draagt het kindje van zijn zus terwijl hij moorden onderzoekt in Hawaii Five-0: S4, E7 Ua Nalohia (8 Nov. 2013). Met  Scott Caan als Danny 'Danno' Williams  

Ik heb het, meen ik, al wel eens een keer gehad over het feit dat mensen dragers zijn. Onder de vele soorten zoogdieren zijn er soorten die hun enige jong goed verstoppen en er maar af en toe naar toe gaan om te voeden. Dat maakt de jongen veilig voor de speurende zintuigen van roofdieren. Andere soorten laten hun jongen samen met die van andere moeders van dezelfde soort in een grote groep op een veilige plaats achter om zelf te kunnen jagen. Dan zijn er de soorten die hun jongen bij elkaar in een warm, veilig verscholen nest achterlaten en ze daar om de zoveel uur komen zogen. Dat zijn allemaal soorten van verstoppers. Er zijn  ook zoogdiersoorten, meestal kuddedieren, waarvan de jongen na de geboorte direct kunnen staan en vrij snel ook kunnen lopen en rennen; zij gaan kort na de geboorte mee met de kudde en daar in die grote groep zijn ze relatief veilig voor roofdieren. De soorten die niet vallen onder hen die de jongen achterlaten, verstoppen of met zich laten meelopen zijn de dragers (een paar zijn de winterslapers, maar die lijken als ze niet winterslapen in zorggedrag sterk op de dragers).

Bij die laatste groep, de dragers, horen wij dus ook, samen met de andere primaten. Dragers hebben hun jongen voortdurende tegen hun lijf aan, dag in, dag uit, dag en nacht, 7 dagen per week. De jongen van dragers zijn in hun eerste meest kwetsbare periode nooit zonder lichamelijk contact met een ander dier van hun groep, bij voorkeur hun moeder. Zowel de moeder als het jong hebben allerlei instincten en gereedschappen om te zogen dat dat kan en niet te veel moeite en energie kost, dat dragen en gedragen worden. Wij menselijke dragers hebben die instincten ook, maar de gereedschappen, die zijn voor een deel weg-geëvolueerd. We hebben voornamelijk nog haar op ons hoofd en de mannelijke exemplaren ook op hun gezicht. En verspreid over het lichaam, op vaak wat onhandige plaatsen (onhandig wat betreft vastgrijpen door een jong) nog hier en daar een plukje. Daarbij hebben we in onze cultuur de gewoonte om het beetje haar dat we op ons lijf hebben rigoureus te verwijderen, zodat we een spiegelglad oppervlak rondom ons lichaam hebben. We doen er dan weer wel textiel omheen, maar meestal willen we daar liever geen kinderknuistje aan die zich erin vasthaken.

Vanwege dat gebrek aan een vacht om te gebruiken als draaghulpmiddel, zijn mensen sinds het begin der haarloze tijden op zoek geweest naar andere draaghulpen. De uitkomsten van die zoektochten zijn net zo gevarieerd en veelzijdig als de mens zelf. De ene al wat handiger dan de andere, de ene al wat ergonomischer dan de andere. Sommige draaghulpen haalden het kind en de moeder uitelkaar, zoals de ophangplankjes van sommige Native American stammen. De draaghulpen op wielen zijn met name de laatste handvol generaties in de westerse culturen erg populair. Maar de meeste draagsystemen dragen het kind dicht tegen een lichaam  aan, vaak met veel huidcontact. sommige toestellen hangen aan het hoofd van de drager, andere zijn om de romp heen gewikkeld (torso dragers), anderen dragen hun kind op de heup, de rug of de buik. Vrijwel alle traditionele draagsystemen laten het kind naar de drager gekeerd zitten.

Zoals zwangerschap, baring en borstvoeding is nu ook het dragen geprofessionaliseerd. Het dragen van een kind is een echte wetenschap geworden. De draagsystemen worden bijbehorend ingewikkeld en de lengte van de doeken komt soms dicht in de buurt van een traploper. Kindjes zitten goed stevig tegen de drager aan, in een mooie, ergonomisch verantwoorde houding en die ergonomie geldt ook voor de dragende persoon. Er zijn ook allerlei soorten voorgevormde dragers, waarbij ook gezorgd is voor een goede houding voor het kind en comfort voor de drager. In al deze systemen zitten de kinderen naar de drager gericht op de buik of op de rug. De meeste kindjes vinden het heerlijk en laten zich graag meedragen en in slaap wiegen.

Deze manieren van dragen, zoals ze tegenwoordig in onze contreien worden gepropageerd door draagspecialisten zijn prachtig en ergonomisch verantwoord voor drager en gedragen kind. Ze hebben wat mij betreft één heel groot nadeel. Ze zijn niet praktisch. Het aandoen van zo’n meterslange doek, het knopen en fatsoeneren ervan doet denken aan het kleden van een vrouw in traditionele Zeeuwse klederdracht. Er is een cursus of uitgebreid persoonlijk consult nodig om het te leren en even gauw het kind in de doek doen is er niet bij. En door die ingewikkeldheid is het mijns inziens ook een belemmering voor voeden op verzoek. Ik wil daarom een lans breken voor de korte doeken die in een handomdraai aan en uit kunnen en even eenvoudig kunnen worden versteld.

Een pleidooi voor de slendang en de ringsling. In zijn eenvoudigste vorm een simpele, dunne lap geweven stof van pak-em-beet 1 bij 2 meter (of 90 bij 210 centimeter) die over een schouder wordt gehangen en op de tegenoverliggende heup met een simpele platte knoop gesloten. Knoop naar de rug, kind rechtop erin, met de beentjes wijd gespreid et voila: klaar. Beetje prutsen met de reep die over de schouder ligt, zodat de spanning rond het kind goed wordt en de doek over een zo breed mogelijk deel van de schouder wordt gedragen. En even bedenken of kindlief op de buik, de heup of de rug gaat. De ringsling gebruikt twee ringen in plaats van een knoop en is daarmee nog eenvoudiger aan te passen aan wat er op een bepaald moment nodig is.

Grote voordeel van dit makkelijke aan en uitdoen is dat borstvoeding geven geen enkel probleem is. Bij een meer ingewikkelde doek kan voeden makkelijk worden uitgesteld omdat het zo’n gedoe is. Met een slendang of ringsling is het een kwestie van de borst vrijmaken en eventueel de doek iets losser te maken zodat het kind wat lager zit. Een klein nadeel is dat het voor de drager ietwat minder ergonomisch is om asymmetrisch te dragen. Dit kan worden ondervangen door afwisselend op de rechter en de linker schouder te dragen.

 

Filmpje: Dragen. De kwaliteit is niet grandioos, maar het geeft een aardig overzicht van dragen in allerlei tijden en plaatsen.

http://www.youtube.com/watch?v=ktHblIKS_yo
Nog een heel simpele manier om een slendang te knopen, met een slipknoop om eenvoudig te kunnen verstellen. Het is niet erg als je de taal niet verstaat, als je goed kijkt zie je precies hoe het moet. De ''pouch'' gebruik je niet of alleen als boodschappentas.

Rustig

Foto: collage van dragende dieren.

Opeens duikt er dan zo’n leuke foto op op Facebook (het linkerdeel van de illustratie hiernaast) met een link naar een onderzoek via een artikel met de titel ‘’Waarom worden baby’s rustig als ze gedragen worden?’’. Het gaat over een onderzoek door Esposito et al (2013) naar fysieke response in de baby als de moeder hem draagt bij muizen en mensen. Dragen, dat wil in dit onderzoek zeggen: er mee rondlopen, niet enkel optillen of op de arm houden. Zij zien in deze kennis een manier om kindermishandeling te voorkomen. “Such proper understanding of infants would reduce frustration of parents and be beneficial, because unsoothable crying is major risk factor for child abuse,” zegt Kuroda, een van de onderzoekers, daarover. Het lijkt mij een zinniger advies aan ouders van huilbaby’s dan de gangbare adviezen om het kind wakker en eventueel ingebakerd in bed te leggen en hem zichzelf maar in slaap te laten huilen.

In het artikel beschrijven de onderzoekers hoe de muisjes die werden onderzocht direct als ze door de moeder werden opgepakt en gedragen volkomen relaxed werden (ook meetbaar aan het ieniemienie ECG’tje dat werd gebruikt). Ze spierspanning werd laag en de pootjes werden losjes gebogen; de pups namen een soort foetushouding aan. De moeder kon hierdoor gelijk ook makkelijker lopen, ondanks haar soms grote last. Het gedrag en de houding van de jongen werd herkend als lijkend op dat van andere dierenjongen als ze door de moeder worden rondgedragen, zoals, aldus het artikel, katten en leeuwen. Op de linkerhelft van de illustratie is dat goed te zien. Maar wacht eens, kijk eens goed wat voor soort dieren voor die afbeelding zijn gekozen.

Juist, allemaal nestblijvertjes, die om een of andere reden verplaatst moeten worden. Geen dieren die normaliter worden gedragen, maar dieren in een soort van noodsituatie. De collage aan de rechterkant, die ik erbij maakte, laat dieren zien voor wie het dragen van de jongen normaal, dagelijks gedrag is, net als bij de mens. Je ziet dat die jongen niet die foetushouding aannemen en zich niet slap houden. Zij houden zich vast en hebben een veel actiever ogende houding (nu ja, het mensenkindje niet, die is zo relaxed dat hij in slaap gevallen is). Maar wel rustig, dat wel. Waarschijnlijk is hun hartslag inderdaad ook rustig.

Begrijp me niet verkeerd, ik ben blij met wetenschappelijk onderzoek dat aantoont dar dragen van kinderen een goed idee is, voor zowel de moeder (of de vader) als het kind. Ik zal onder geen beding dit onderzoek afkatten, integendeel zelfs. Maar ik wil natuurlijk wel gezegd hebben dat de redenering niet helemaal klopt. De muizen en katten die hun jong dragen doen dit uit tijdelijke noodzaak om hun jong te verhuizen. Om die operatie zo goed mogelijk te laten verlopen is het noodzakelijk dat het jong ontspannen is en niet beweegt. Dus verslappen zijn spieren wat en slaat zijn hart rustiger. Hij gaat in een soort stand-bymodus. Dat loopt voor de moeder beter en voorkomt stress bij het jong. Bij jongen van dragers is gedragen worden de natuurlijk modus en uiteraard zijn die jongen dan rustig, want de wereld is precies zoals hij zijn moet.

Een aardig (wellicht niet helemaal diervriendelijk) omgekeerd onderzoek zou kunnen zijn om bij dieren die normaliter dragen, het jong van de moeder weg te nemen en ergens neer te leggen. Wat gebeurt er dan met de hartslag en de stresssignalen? Dat is nu precies waarom de argumentatie in het hierboven besproken onderzoek niet klopt: het dragen is voor dragers geen interventie, maar het neerleggen is dat wel.

Mensenkindjes zijn bedoeld om te worden gedragen, dan zijn ze in hun meest relaxte staat. Het zou dus niet nodig moeten zijn om ouders te adviseren hun baby op te nemen en te dragen, ze hadden hem om te beginnen niet neer moeten leggen. Maar zolang kinderen vaker wel dan niet ergens worden neergelegd of -gezet (bed, wieg, box, kinderwagen, autostoeltje, wipstoeltje, …), is het wel een goed idee om ouders te adviseren om bij elk teken van onrust of stress de baby op te pakken en te dragen. Bij gebrek aan vacht waaraan onze kindjes zich goed kunnen vasthouden kunnen wij een draagdoek of draagsysteem gebruiken. Dat loopt voor ons dan weer wat makkelijker, net als voor moederkat lopen makkelijk is met haar kitten aan zijn nekvel in haar bek.

Gianluca Esposito, Sachine Yoshida, Ryuko Ohnishi, Yousuke Tsuneoka, Maria del Carmen Rostagno, Susumu Yokota, Shota Okabe, Kazusaku Kamiya, Mikio Hoshino, Masaki Shimizu, Paola Venuti, Takefumi Kikusui, Tadafumi Kato and Kumi O. Kuroda. "Infant calming responses during maternal carrying in humans and mice". Current Biology, 2013.doi：10.1016/j.cub.2013.03.041

Vakantie

Foto: Sam Riley als Sal Paradise / Jack Kerouac, Garrett Hedlund als Dean Moriarty / Neal Cassady en Kristen Stewart als Marylou / LuAnne Henderson in On the Road (2012)

In een deel van Nederland en in heel België is vandaag de vakantie begonnen. Alle scholen dicht en de kinderen thuis. Nu ja, thuis, niet op school in elk geval. Voor veel gezinnen is dat tegenwoordig een probleem. Want de scholen hebben nog steeds zes weken vakantie (in België zelfs twee volle maanden) maar de werkende ouders kunnen er maar twee, met een beetje geluk drie, weken tussenuit. Wat doen we met de kinderen in de tussentijd... Voor de leidsters van kinderopvang en naschoolse opvang is het juist geen vakantie nu, want al die schoolkinderen zonder school moeten toch ergens heen. Er zijn speelkampen, doeweken en andere vormen van vakantievermaak, maar een flink deel van de vakantie moet toch in de opvang worden doorgebracht. Maar ook ouders die thuis zijn, hebben geen rust in de vakantie, want ouders hebben nooit vakantie in de zorg voor de kinderen. Vanaf het moment dat je aan een kind begint tot z/hij een kleine twintig jaar later het huis uitgaat, ben je geen baas meer over je eigen tijd of je tijdsindeling.

De evolutie heeft voor elke soort een eigen oplossing gevonden voor het tegemoet komen aan de behoefte aan zorg en bescherming van het nageslacht en de behoefte aan zorg voor zichzelf voor de ouders. In de loop van miljoenen jaren evolutie (evolutie is een zeer traag proces) zijn die oplossingen geperfectioneerd en nu en dan aangepast aan veranderende omstandigheden. Natuurrampen en kosmische invloeden die de ene soort de das om deden vormden voor andere soorten juist een mogelijkheid om verder te ontwikkelen. Zo bleek het een evolutionair voordeel voor sommige soorten te zijn om de dracht lang te rekken en dan een jong te baren dat al vrij zelfstandig is. Voor andere soorten werkte het dan juist weer beter om de jongen relatief vroeg geboren te laten worden en ze dan buiten, maar wel tegen het lichaam van de moeder verder te laten ontwikkelen. De mens hoort bij die laatste categorie.

Twee factoren zijn van belang bij deze ontwikkeling. Ten eerste is daar het feit dat wij als soort rechtop zijn gaan lopen. Dat gaf allerlei voordelen, zoals het vrijkomen van de handen voor andere dingen, wat mede een factor was bij de toenemende hersenontwikkeling. Het nadeel was dat om die recht opgaande houding te kunnen laten werken, de anatomie moest worden aangepast en dat zorgde er bij de vrouwelijke leden van de soort voor dat het baringskanaal lastiger te passeren en kleiner werd voor de jongen. Het tweede was de groter wordende herseninhoud en daarmee de toenemende schedelomvang. Hoe groter het hoofd, hoe lastiger de baring, vooral als het baringskanaal ook kleiner is dan het was toen de mens nog op vier poten rondrende. Krapper bekken en groter hoofd samen maakt dat het kind vroeger geboren moet worden dan voor de ontwikkeling nodig zou zijn, anders past het niet meer. De evolutionaire voordelen van het rechtop gaan en meer hersencapaciteit wegen echter kennelijk op tegen de nadelen van de vroeggeboorte. Die vroeggeboorte kan worden opgevangen door aangepaste zorg. Daarom is de mens een draagling. Minstens de tijd dat het kind nog in de baarmoeder had moeten verder ontwikkelen zou hij op het lichaam van zijn moeder moeten doorbrengen. En nog lange tijd erna in de onmiddellijke nabijheid van een primaire verzorger.

Deskundigen zijn het erover eens dat de draagtijd van een mens eigenlijk minimaal een jaar zou moeten zijn, maar waarschijnlijk vijftien en mogelijk achttien maanden. Tegen die tijd is het mensenkind zo ver ontwikkeld als de jongen van andere primaten en vergelijkbare grote zoogdieren. Dus de eerste drie, zes of negen maanden van zijn leven zou een kind eigenlijk nog in zijn moeder moeten zijn. Het is logisch te veronderstellen dat hij dus die tijd nu dan maar op of dicht tegen zijn moeder aan gaat doorbrengen. Veilig, warm en beschut en heel dicht bij zijn voedselbron. Die noodzakelijke voedselbron, want het verteringsstelsel is met name, naast de hersenen, een van die systemen die nog lang niet voldoende ontwikkeld zijn voor zelfstandig gebruik. Lichaamseigen voedsel beschermt maag en darmen tegen beschadiging door prematuur gebruik.

Die zeer intensieve behoefte aan lichamelijke nabijheid en beschikbaarheid van de ouders blijft gelukkig niet duren tot het kind volwassen is. Maar de behoefte aan beschikbaarheid en psycho-emotionele nabijheid blijven wel duren. De hersenen zijn bij de mens zijn primaire overlevingssysteem. Het volledig ontwikkelen van de hersenen en hun functioneren duurt wel een jaar of twintig. De groei en ontwikkeling gaat in golven en kent periodes van hyperactiviteit en van betrekkelijke rust. Maar nooit vakantie, het gaat altijd door. Vanaf het moment dat er een kind begint te groeien in het moederlichaam is het uit met de pret en het zelfbeschikkingsrecht. Dan is de vrouw een moeder. En moeder, dat ben je voor de rest van je leven. Geen vakantie, maar een doorgaande roadtrip.

Dragen

Foto: Michael Caine als Dr. Henry Jekyll / Mr. Edward Hyde in Jekyll & Hyde

‘’De eisen die natuurlijk moederschap en borstvoeding aan een moeder stellen zijn in onze westerse samenleving haast niet op te brengen.’’ Dat is een klacht die ik vaak hoor als ik weer eens aankom met mijn ‘’om de haverklap voeden en dan nog eens’’ en mijn benadrukking van de grote wederzijdse behoefte aan lichamelijke nabijheid die moeder en kind hebben. Men vindt dat allemaal goed en wel, maar soms moet je ook nog eens wat productiefs doen, je kan niet zomaar hele dagen met je kind zitten rondtuttelen. Nou, ik heb goed nieuws: ik verwacht van geen enkele moeder dat ze maar hele dagen met haar kind zit aan te prutsen (hoewel ik het veel meer moeders van harte zou gunnen om daar eens aan toe te kunnen geven). Vrouwen hebben door de hele geschiedenis heen gewerkt, hard gewerkt en over de hele wereld werken de meeste vrouwen ook nu nog heel hard. Met kinderen of zonder kinderen. Als vrouwen niet werken komt er in het grootste deel van de wereld geen brood op de plank, als er al een plank is. Wanneer we het grote plaatje overzien, is het duidelijk dat de wereldeconomie en het overleven van gemeenschappen draait op de arbeid van vrouwen. Met en zonder kinderen.
Het probleem met ons deel van de wereld is dat we alles opdelen in losse onderdelen. Wij zijn analytische denkers, geen synthetiserende denkers: wij halen uit elkaar en zetten niet in elkaar. Niet alleen concepten en dingen, maar ook mensen. We zien mensen liever als individuen dan als componenten van een relatie of een gemeenschap. En zelfs de mens delen we op in lichaam en geest en dat lichaam en die geest ook nog in verschillende, apart te bestuderen onderdelen. En zo krijgen we mensen die over een enkel klein onderdeeltje vrijwel alles weten wat er te weten valt, maar geen enkel idee hebben hoe dat deel in het grote geheel past en functioneert. En we halen het leven uit elkaar. Wonen, werken, eten, slapen, recreëren, samenzijn, … het zijn allemaal aparte zaken die in aparte ruimten en plaatsen thuishoren. Zo zeer uit elkaar geplaatst dat we haast allemaal meervoudige persoonlijkheden zijn. In elke rol zijn we een ander mens, een compleet ander personage. Zo zeer dat als we de tandartsassistente in de winkel tegenkomen, we elkaar niet herkennen.
Bijzonder schrijnend is het uit elkaar halen van moeders en kinderen. Want moeders en kinderen uit elkaar halen werkt gewoon niet lekker. Beide functioneren minder goed dan ze zouden doen als ze samen waren. Zonder de vrijwel voortdurende nabijheid van zijn moeder is het voor een kind onnodig hard werken om gezond naar lichaam en geest op te groeien en er komen zo makkelijk allerlei foutjes in het patroon. Kleine foutjes, die meestal niet eens erg opvallen, maar toch. En moeders worden gedwongen tot het maken van keuzes die ze misschien eigenlijk niet willen maken. En die ze niet zouden hoeven maken in de meeste gevallen, wanneer moeders en kinderen ook in onze contreien zouden worden gezien als de eenheid die ze zijn. Het vergt wel enig omdenken, natuurlijk, om je te kunnen voorstellen dat er plotseling in allerlei werkomgevingen kinderen zouden zijn. Vanzelfsprekend zijn er beroepen waarbij een kind niet zo’n goed idee is, voor het kind of het werk. Maar heel vaak zou het best kunnen en op zijn minst kan er een opvang* heel dicht in de buurt kunnen zijn.

In culturen waar kinderen niet stelselmatig van hun moeder worden gescheiden, worden kinderen veel gedragen. Toegegeven, niet alleen door de moeder, maar wel vrijwel altijd gedragen. Dragen is een species-specifieke manier van zorg. Mensen horen bij de zoogdieren die hun jongen dragen. De meeste soorten die dat doen hebben ingebouwde gereedschappen om dat dragen makkelijk te maken. Met name de vacht waaraan de jongen zich kunnen vasthouden met hun aangeboren sterke grijpreflex is daarbij belangrijk. Het dragende dier, meestal de moeder, heeft dan de voorste ledematen vrij om zich te voort te bewegen of voedsel te zoeken. Want het leven gaat gewoon door en ook een gorillamoeder moet werken voor de kost, net als een mensenmoeder. Bij een mens was het evolutionair voordeliger om de vacht af te schaffen en dus is er weinig houvast meer voor de baby, afgezien van moeders hoofdhaar. Daarom ontwikkelden mensenmoeders andere draagsystemen.
Over de hele wereld en door de hele geschiedenis hebben moeders hulpmiddelen gebruikt om hun kinderen te dragen**, want de hele dag zo’n kind op je arm is niet praktisch. Moeders gebruiken repen leer, buidels, doeken en lappen, netten en draagmanden. Vandaag ga ik meedoen aan een workshop waar moeders een aantal manieren om te dragen in langere en kortere doeken op de buik en de rug kunnen leren. Misschien dat dat helpt bij een begin van een omslag om moeders en kinderen bij elkaar te houden en moeders aan het werk te houden.

 
Eurolac Flits! met label dragen, draagling, moeder-en-kind-nabijheid, werkende moeder. Deze links leiden naar een lijst met blogs met dit label, klik op de plaatjes in de linkerzijbalk voor meer verhaaltjes.
*) En die opvang, daar zou ook nog een en ander te verbeteren zijn aangaande het bieden van soort-specifieke zorg. Als we het belangrijk vinden dat varken, kippen en mestkalveren worden gehouden en verzorgd op een manier die overeenkomt met hun biologische behoeften, dan toch zeker voor mensenkindjes.

**) Op deze pagina van dit blog vind je, een beetje omlaag scrollend een compilage van dragen door tijd en ruimte.

Geuzennamen

Samengesteld naar aanleiding van ideeën van @Krizzie [waarom bij het zien van een zogend dier vertederende blikken en bij een drinkende baby afkeurende blikken], @EstherW74 [ik heb de hele tijd al iets in mijn hoofd met mensen die geen gras eten maar wel melk van grazer aan baby geven] en @M_K_S__ [Durven toegeven aan je moedergevoel langer dan 6 mnd/12 mnd ] ter gelegenheid van de actie #flitsidee
Afbeelding: Geuzenstrijd volgens Willy Vandersteen.
Moeders, ik heb het daar al eens eerder over gehad, zijn duizendpoten en alleskunners, maar ze hebben wel een soort van meervoudige persoonlijkheid (met persona’s als moeder, minnares, gastvrouw, opvoeder, verpleegster, diagnosticus, huismanager, …). Daarnaast maken ze over het algemeen graag iedereen naar de zin, worden graag aardig en goed gevonden en zijn om dat te bereiken zelfs bereid toe te geven aan de druk van anderen om te bepalen wat ze moeten vinden, denken en doen. Heb ik nog ergens een stok vergeten waarmee ik ze nog meer kan slaan? O, ja, natuurlijk, hoe kon ik díé nu vergeten: ze doen het altijd fout. O, en ook nog: ze vallen elkaar overal over aan en rollen als LPF en PVV politici vechtend over straat. Let wel: we hebben het hier over een flink deel van de bevolking. Gelukkig is de rest van de bevolking normaal, gedraagt zich altijd keurig en doet altijd alles gelijk goed. Ja, ‘túúrlijk. (‘’Yeah, right, whatever you say, hon’ ’’ klinkt eigenlijk beter. Maar ik schrijf nu eenmaal een Nederlandstalig blog.)
De vergelijkingen met het dierenrijk vallen natuurlijk direct op: er zijn tijgermoeder en koalamoeders en moeders lijken op koeien als ze borstvoeding geven of kolven. Soms worden de dierennamen gedragen als geuzennaam maar vaker komen ze over als denigrerende kwalificatie, schelwoord zeg maar. Die hang naar en afschuw van de vergelijking met dieren is wel interessant. Mensen smelten helemaal bij de aanblik van een zogend dierenjong, maar als ze in een publieke plaats een mensenbaby aan een mensenborst zien is Leiden in last. Dan zijn er geuzen nodig om de arme moeder en haar kind te ontzetten. Vinden we ons als mens zo veel beter dan dieren dat we de vergelijking niet aankunnen? Kunnen we niet verkroppen dat ook mensenmoeders gewoon weten wat goed is voor hun kind, ook na de eerste weken? Dat we ondanks al onze wetenschap gewoon het simpele, ‘’primitieve’’ instinct voor wat natuurlijk goed is gebruiken? Niks dierlijks is ons vreemd. En dat is ook prima, want in feite zijn we gewoon dieren. Zoogdieren.
Vergelijkingen met koeien liggen wel voor de hand in een cultuur waar koemelk als een wonder van gezondheidsvoedsel wordt gezien, waar we niet zonder kunnen, en dat tot maatstaf is verheven voor ‘’normale melk’’. We maken een rare interne driedubbele flikflak met achterwaartse salto en vinden vrouwen die doen wat koeien doen voor hun kalfjes (wanneer wij niet hun melk afpakken) raar, vreemd en een beetje vies. We twijfelen sterk aan de waarde van mensenmelk voor mensenkinderen en zijn ervan overtuigd dat dat wat de koe maakt en geeft veel beter is. Ik kon me er nog wat bij voorstellen als het melk was van een diersoort die meer op ons lijkt en die min of meer eet wat wij eten. Maar een gespleten hoevig kuddedier dat haar dag doorbrengt met het afrukken van gras, het vermalen van gras, het verteren, opboeren, nogmaals kauwen en in de volgende maag verteren (maal drie) van dat gras, alsjeblieft, zeg. Als we werkelijk zoveel beter zijn dan dieren, zou ik toch een intelligentere keuze verwachten. Met welk voedsel denk je dat we in de eerste plaats de meest intelligente en dominante zoogdiersoort op aarde zijn geworden? Koemelk?*
Dan hebben we nog de tijger- en koalamoeders. Nou, dat zijn echte geuzennamen. Niet de melk van die dieren aan je kind geven, maar je spiegelen aan het moederlijke gedrag van die dieren. En dan doel ik niet op de tijgermoeder van het strijdlied**. Ik doel op de effecten die de geboorte van een kind heeft op de hormonen en het daaruit voortvloeiende beschermende gedrag van vrouwen***. Vrouwen die moeder zijn worden tijgers, leeuwen, beren in hun drang tot bescherming van hun kind tegen alle mogelijke gevaren. Er is een bijna even sterke, en soms sterkere, drang in onze samenleving om die primitieve, instinctieve, hormoon-gedreven impulsen te negeren en rationeel en wetenschappelijk met het thema moederschap om te gaan. Het wordt tijd dat moeders zich als geuzen verzetten tegen en bevrijden van opgelegde opvattingen en denkpatronen. Dat begint met het niet meer neerleggen van je kind en je afvragen of je hem mag oppakken als hj huilt, terwijl je rationeel gedacht ervan uit kunt gaan dat hij geen hnger, dorst of pijn kan hebben. Dan wordt een moeder dus een koala moeder: ze draagt haar kind bij zich. Een draagmoeder hoeft zich niet af te vragen of ze haar kind mag oppakken, want ze heeft hem om te beginnen al niet neergelegd of uit handen gegeven. En als ze hem al eens neerlegt, dan is dat om haar eigen redenen en dan kan ze hem dus ook weer om haar eigen redenen oppakken.
Als moeder vergeleken worden met dieren? Neem het als een geuzennaam. Ook als de koe de vergelijking is. Want als wij het een koe niet onmogelijk maken, doet ook zij precies dat met haar kind wat haar kind en zij nodig hebben. Laat het je als moeder niet als een koe onmogelijk maken te doen wat instinctief en goed is.
*) Eurolac Flits! Specifiek
**)Het strijdlied van de tijgermoeder
***) Eurolac Flits! Leeuwen en beren
****) Eurolac Flits! Draagling