Aap

Foto: Helena Bonham Carter als Ari, Erick Avari als Tival en Evan Parke als Gunnar in Planet of the Apes (2001)

Vandaag staat de aap model voor mijn praatje. Apen zijn de zoogdieren die het dichts bij de mens staan. Hun genenpakket vertoont maar weinig verschil met dat van de mens, met name de chimpansee en daarvan vooral de Bonobo, is voor meer dan 95% gelijk aan de mens in genetisch opzicht. Tussen de mensapen en de mens is minder verschil dan tussen mensapen en halfapen. De meeste mensen houden er niet zo van herinnerd te worden aan onze nauwe verwantschap met deze wezens en al helemaal niet aan onze gezamenlijke afstamming. Toch zijn wij, of je het leuk vindt of niet, niet veel meer dan aangeklede apen. Vandaar dus vandaag de link met de aap. Om te beginnen een paar spreekwoorden en zegswijzen. Al draagt een aap een gouden ring, ’t is en blijft een lelijk ding. Aapjes kijken. Apenstreken. Daar komt de aap uit de mouw. Broodje-aap verhaal. En eentje in het Engels: Monkey see, monkey do*.

‘’Monkey see, monkey do’’ was de aanleiding voor mijn thema vandaag. Ik las hem in het blog van Boos ’n Burbs** en ik werd vooral getroffen de laatste, concluderende alinea: ''Je baby eten geven zou je altijd en overal mogen en moeten doen. De borst is daarbij de meest voor de hand liggende manier. En toch is het net die manier waar we ons wat ongemakkelijk bij voelen, of extra tekst en uitleg bij moeten geven. Gek hè.'' Voeden, borstvoeden in het openbaar geeft veel mensen een ongemakkelijk gevoel en veel moeders zoeken daarom een wat meer privaat plekje of ze bedekken zichzelf en hun baby. Die moeders voelen zich ongemakkelijk omdat ze weten dat andere mensen zich ongemakkelijk kunnen voelen bij het zien van een kind die zijn lunch ‘’at mom’s’’ krijgt. Met regelmaat verschijnt er een twitterberichtje over iemand die zijn afschuw uitspreekt over een moeder met kind aan de borst tegenover zich in een openbare gelegenheid.

Voor een deel is deze afschuw waarschijnlijk te verklaren doordat we het niet vaak genoeg zien. Vreemd is eng, maar wat je vaak ziet wordt vanzelf normaal, vandaar monkey see, monkey do. Dus in plaats van meer private plaatsen creëren waar moeders kunnen voeden, zouden meer moeders het moeten aandurven om gewoon te voeden wanneer en waar hun kind het nodig heeft. De enige reden om je af te zonderen of bedekken is als moeder en/of kind dat zelf plezieriger vinden, voor zichzelf, niet voor anderen.

Maar daar komt de aap uit de mouw, want moeders die openbaar voeden zonder zich te verhullen in doeken of zich terug te trekken wordt verweten geen rekening te houden met de gevoelens van andere mensen. Welbeschouwd is dat een drogreden, want andersom zou je ook kunnen stellen dat het getuigt van weinig empathie met de etende baby om te eisen dat moeder zich met haar baby onzichtbaar maakt. Mensen, die zo fel afkeurend reageren op borstvoeding in het openbaar, getuigen van uitermate weinig consideratie met de gevoelens van andere mensen, voelen alleen hun eigen ongemak. Zij zouden ook een doek over hun eigen hoofd kunnen gooien om het een ander niet zo ongemakkelijk te maken. Per slot van rekening gaat het enkel om een etend kind. Deal with it.

‘’Al draagt een aap een gouden ring, ’t is en blijft een lelijk ding’’ is een spreekwoord dat ik op het eerste gezicht niet goed begrijp. Ik vind apen namelijk helemaal niet lelijk. Ik denk dat de gedachte aan de genetische nabijheid van mensen en apen is wat mensen ze laat afdoen als lelijk en in niets gelijkend op de edele soort mens. We willen niet graag worden herinnerd aan onze dierlijke achtergrond, aan het feit dat we maar een paar genen verwijderd zijn van een aap. Wellicht dat dat ook een reden is dat we ons ongemakkelijk voelen bij sommige vormen van normaal menselijk gedrag die sterk doen denken aan onze dierlijke oorsprong. Zoals het voeden van een kind aan de borst. Precies die activiteit die ons onze plaatsing in de orde der zoogdieren geeft. Aapjes kijken doen we liever in de dierentuin of de Apenheul. Een mensenmoeder die op een zonnig terras haar baby zijn namiddagsnack serveert terwijl zij haar thee drinkt, doet voor sommigen te veel denken aan de gorillamoeder die ze hetzelfde zagen doen in het apenverblijf.

Het ‘’Broodje-aap verhaal’’ bewaar ik voor een andere keer, dat gaat namelijk meer over algemeen bekende waarheden die achteraf bekeken toch niet zo’n stevige basis in de realiteit hebben. Daar kan ik met gemak een hele nieuwe bladzijde over volschrijven. Dat is voor mij gewoon een apenkunstje.

*) PS: Apes en Monkeys zijn in het Engels niet hetzelfde als de verzamelterm Apen in het Nederlands. Apes zijn de mensapen, meestal wat groter en zonder staart, Monkeys de ''mindere'' apen, meestal met staart en wat kleiner.

**) Boobs 'n Burbs: Voeden in het openbaar opgehaald 26-9-2013, 10:35

Met vuur spelen

Foto: De draak met de stem van John Hurt in de serie Merlin, een Arthur-legende vertolking vanuit het standpunt van een jonge undercover tovenaar Merlijn
Tussen al het verkiezingsgeweld door werd gisteren mijn aandacht getrokken door een blog* van iemand die er even helemaal klaar mee was. Met de medicalisering van de baring. Met het negeren van de fysiologie. Met het negeren van de wensen, gevoelens en medewerking van de eerst belanghebbende bij de baring. Vanochtend werd mijn opmerkzaamheid getriggerd door zomaar een klein en eigenlijk heel positief Twitterberichtje** over het dalen van de kindersterfte. Beide gingen over risico. Risico’s nemen, risico’s afwegen, risico’s uitsluiten. Dat laatste is per definitie onmogelijk. Leven is risico’s nemen. Risico’s kunnen worden gezocht, ingeschat, genomen, vergroot en verkleind, maar nooit uitgesloten. Zelfs als je niet op de rand van een afgrond een gesprek aangaat met een sikkeneurige oude draak zal er altijd risico zijn.
Geboren worden is het eerste en grootste risico dat genomen moet worden. Niet geboren worden biedt nog slechtere prognoses. Omdat in de evolutie het risico van geboren worden is ingecalculeerd, zijn de voorzorgsmaatregelen dat ook. Niet om risico uit te sluiten, maar te beperken. Zo zal een barend vrouwtjesdier de baring stoppen wanneer er een extra risicofactor, een bedreiging, is. Een vrouw in een bedreigende omgeving of een potentieel gevaarlijke situatie zal een maar moeilijk vorderende baring hebben. Die vrouw proberen te dwingen toch vlot verder te baren, met hulp van agressieve medicatie en hulpmiddelen, zal de ingebouwde drang naar stoppen met baren versterken. Dit conflict in het lichaam van de barende vrouw leidt tot een sterk verhoogt risico van complicaties en risico’s voor de gezondheid en het welzijn van zowel de vrouw als haar kind.
Als een kind eenmaal geboren is, loeren er nog steeds talloze gevaren en risico’s van ziekte en overlijden. Een deel daarvan is te voorzien en te voorkomen, een deel niet. Streven naar een 0% kindersterfte is volstrekt irreëel. Idealen hebben en nastreven is mooi, is goed en ik zou het niemand willen afraden. Onbereikbare doelen nastreven is dwaas en kan zelfs risico verhogend werken. In de drang om op een bepaalde manier bepaalde risico’s uit te sluiten worden alle bronnen daarmee verbruikt en blijven andere dingen ongedaan. In die drang om het onhaalbare te halen worden soms allianties aangegaan die op het moment zelf en in de gegeven situatie lijken te helpen, maar die op een andere vlak of een andere plaats het risico verhogen. Realistische doelen stellen en doelen gecoördineerd spreiden over meerdere speerpunten is een beter middel om risico’s in te perken en zo laag mogelijk te maken. Het kiezen van de juiste geallieerden om die realistische doelen te bereiken verhoogt de kans van slagen op de lange termijn en over de volle breedte.
De simpelste methoden werken vaak het beste: blijf bij de basis, bij de fysiologie, bij wat dichtbij is. Bij zwangerschap, geboorte en borstvoeding betekent dit kennis hebben van de fysiologie en bij het begeleiden van de processen uitgaan van die fysiologie. Denken in ‘’gezondheid’’ en ‘’zorg’’ in plaats van in ‘’ziekte’’ en ‘’bestrijding’’. Dat wil niet zeggen dat ingrijpen altijd verkeerd is, maar het is wel verkeerd als het ene ingrijpen het andere veroorzaakt (zoals het inleiden van een baring als moeder en/of kind daar nog niet klaar voor zijn, of zoals het geven van kunstvoeding voor gekeken is of een kind wel effectief aan de borst drinkt). Bij het verminderen van kindersterfte wereldwijd werkt het beter om uit te gaan van wat er wel is (borstvoeding, plaatselijke voedselbronnen) dan het invliegen van duur spul van elders. Het bevorderen van de hygiënische omstandigheden en kennis omtrent hygiëne zal de noodzaak tot inenten (duur en van ver ingevlogen) niet doen verdwijnen, maar wel verminderen. Betere leefomstandigheden (hygiëne, goede voeding, algemeen verhoogd kennis niveau) maken veel ziektes minder veel voorkomend en minder bedreigend. De cijfers laten zien dat in Europa de morbiditeit en mortaliteit door infectie ziekten begonnen te dalen met de verbetering van leefomstandigheden, niet pas na invoering van vaccinatie programma’s.
Spelen met risico’s is spelen met vuur. Of spelen met een draak die met zijn vuur je zowel kan verzengen als beschermen. Fysiologisch en dicht bij huis. Kennis en kundigheid. Dat zijn eigenlijk de belangrijkste risico verlagen factoren.
*) Visser R: Lees en huiver. Of huil mee met de wolven. blog Vroedvrouw en radikaal12-09-2012
**) [Goed nieuws van UNICEF! Kindersterfte daalt sterk. Inentingscampagnes en goede zorg zijn succesvol. En nu door naar nul!] @UNICEF_JanBouke

Wielrennen

Wielrennen – ik moet eerlijk zeggen dat ik me hierbij een beetje op het hoofd krab, want daar heb ik dus helemaal niets mee. Niet als sport in het algemeen en  niet om naar te kijken en niet om de spelregels. Op twee wielen tussen een wiebelig frame, met de kont omhoog, volledig dubbelgevouwen met de darmen en andere organen in elkaar gedrukt en de edele delen geplet, de rug gekromd en de nek krampachtig omhoog om het hoofd naar voren te laten kijken: niets wat ik met gezond en sportief kan associëren.  Ook dat hele systeem van meesters en knechten roept bij mij geen sportieve associaties op. Ik moet echt even goed nadenken hoe ik hier nog een verhaaltje bij kan maken. Dat maakt het voor mij een echte denksport.
De houding op een fiets en vooral op een racefiets is zo ongeveer de minst economische die er te bedenken is. De bloedsomloop kan met gemak op meerdere plaatsen worden afgekneld en deze houding is voor het overbrengen van kracht, om de energie op te wekken om vooruit te gaan, niet erg handig. Een ligfiets zorgt voor een veel hoger rendement in de verhouding tussen krachtsinspanning en bewegingsenergie opbrengst met veel minder afknelling en zonder het in elkaar drukken en wegdrukken van inwendige organen. Het lichaam wordt op een veel groter oppervlak ondersteund, waardoor drukpijn verminderd wordt. Bij een gewone fiets wordt het volledige lichaamsgewicht gedragen door de zitbeenknobbels met wat bil en het perineum, de handen en de voorvoeten. Daardoor ontstaat heel gemakkelijk zadelpijn, maar ook meer of minder ernstige kwetsuren aan de edele delen. Bij vrouwen blijft het voornamelijk bij beursheid, maar ook tinteling en gevoelloosheid zijn mogelijk. Bij mannen zijn erectiestoornissen niet ongewoon, zowel het niet meer krijgen van een erectie als het niet meer kunnen stoppen van een erectie zijn mogelijk. Plat gezegd; sommige wielrenners krijgen ‘hem’ niet meer omhoog, anderen niet meer omlaag.
Bij het baren en voeden van kinderen doen wij in onze cultuur eigenlijk net zo verdraaid en omgekeerd. Om te baren gaan we liggen en om te voeden rechtop zitten. In beide gevallen werken we tegen de zwaartekracht in en negeren we onze eigen instincten en reflexen en die van onze kinderen of we werken ze zelfs tegen. Als we overeind komen om te baren, helpt de zwaartekracht mee, vindt het kind beter zijn weg en is zijn geboortekanaal wijder. Een barende vrouw plat op haar rug is net zo beweeglijk en in controle als een schildpad op zijn rug. In halfzit wordt het baringskanaal nog kleiner gemaakt door de druk op het staartbeen. Bij borstvoeding wekt het juist andersom. Als moeder half achterover ligt en haar kind op zijn buik op haar buik helpt de zwaartekracht hem om op zijn plaats te blijven en de borst niet te verliezen. Voorover liggend heeft een pasgeboren kind optimaal profijt van zijn neurologische gereedschappen en werken zijn reflexen en instincten naar behoren. Het lichaam van de moeder wordt over een groter oppervlak gesteund en zij hoeft geen spieren te gebruiken (die stijf kunnen worden of verkrampen) om die houding enige tijd aan te houden
Met een beetje meer respect voor de natuur en de biologie zouden zowel wielrenners als moeders en kinderen met minder inspanning en minder blessures tot betere resultaten en meer plezier kunnen komen.
www.biologicalnurturing.com
www.biologicalnurturing.nl
Eurolac Flits! met label Biological Nurturing, houding, reflexen, instinct

Olympiade

Afbeelding: iconisch: borstvoeding als olympische prestatie
Zwanger zijn en vervolgens een kind baren wordt wel vergeleken met een Olympische duursport. Die Olympische prestatie wordt als het aan het lichaam van de moeder en aan de baby ligt afgerond met een lange en intensieve cooling down: borstvoeding. Ter ere van de Olympische Spelen en van de Olympische prestatie die elke vrouw levert als zij moeder wordt zolang de Spelen duren elke dag een stukje met een olympische sport als thema en afbeelding. Deze serie begon met een Proloog op 26 juli.

Schreeuwen in de ruimte

Foto: Jeri Ryan als Seven of Nine, een geassimileerd mens, wiens individuele stem niet meer gehoord wordt, in de science fiction ruimtevaart TV serie Star Trek: Voyager.
Een lezer noemde via Twitter het blog van gisteren ‘’Mooi, maar maakt me verdrietig. Is schreeuw in de ruimte’’. Inderdaad krijgen mensen die een tegengeluid geven bij tendensen in de maatschappij vaak dat gevoel: ik kan net zo goed schreeuwen in de ruimte of roepen in de woestijn; de kans dat iemand het hoort en reageert is even groot. Maar het is verbazingwekkend hoeveel anderen ook schreeuwen in diezelfde  ruimte; soms hetzelfde, soms wat anders; met je mee schreeuwen, tegen je aan schreeuwen of over iets heel anders schreeuwen. En al dat schreeuwen en roepen heeft soms wel degelijk effect, als het lang genoeg doorgaat en voldoende medeschreeuwers krijgt. Dit is bijvoorbeeld gebeurd met hoe er maatschappelijk tegen roken wordt aangekeken. Roken is inmiddels niet meer cool  en hip en de ‘’roken moet mogen’’-schreeuwers hebben niet voldoende longfunctie om het eigen schreeuwen te laten voortduren en de in gang gezette beweging te keren.
Taalkundig gezien is schreeuwen verwant aan krijsen en aan krijten ofwel huilen (in het Engels betekent crying zowel schreeuwen als huilen). In het stukje Brabant waar ik opgroeide gebruikte men schreeuwen om het huilen van kleine kinderen aan te duiden. Veel baby’s kennen ook dat gevoel van schreeuwen in de ruimte. Sommigen bedenken zich na enige tijd dat het geen zin heeft en sluiten zich af. Proberen zichzelf te troosten  en gaan over op de crisismodus. Zij hebben een wijze levensles geleerd: Life Sucks. Anderen blijven schreeuwen tot er iemand is die hun boodschap hoort. Zij leren vaak min of meer dezelfde levensles.  Maar er zijn mensen die hen horen en die met hen mee schreeuwen. Baby’s die gehoord worden merken dat zij helemaal niet alleen in de ruimte zitten, maar in de armen van vader of moeder en dat zij ook gehoord worden als ze fluisteren. Hun levensles is dat de wereld goed is en dat ze de moeite waard zijn en dat er van ze gehouden wordt. Er is groeiend bewijs dat huilen voor jonge kinderen fysiek en psychologische ongezond is. Evolutionair en cultureel antropologische inzichten bevestigen dat huilen voor jonge mensenkinderen niet fysiologisch is. Al deze wetenschappers beginnen nu mee te roepen met de schreeuwers in de ruimte die de huilende baby’s bij staan. En langzamerhand lijken ze meer op huilende wolven: eentje begint en de groep valt in, een andere groep doet mee en al snel is de lucht vervuld van de veelstemmige harmonieuze boodschap: huilen is voor wolven, niet voor mensenbaby’s