Oog

Foto: Het (met een lens roodgemaakte) oog van Michael Sheen als opper-vampier Aro in de filmserie The Twilight Saga
Bij het boze oog, hebben we meestal een blauw oog op het oog, althans een blauwe steen om dat oog de andere kant op te laten kijken. Persoonlijk vind ik zo’n rood oog veel bozer. Het geloof in een boos oog komt in veel culturen voor en variaties aan ogen worden vaak als bovennatuurlijk geduid. Het hebben van twee ogen van verschillende kleur kan worden gezien als een teken van heiligheid of duiden op het bezit van superieure spirituele krachten, of het wordt gezien als een duivels- of heksenteken. Het idee dat de ogen de spiegels van de ziel zijn, is ook wijdverbreid evenals de tegenhanger dat via ogen dodelijke krachten kunnen worden doorgegeven of gebruikt. Denk aan de uitdrukking ‘’Als blikken konden doden’’ of aan het geloof in het boze oog. In feite zijn ogen natuurlijk gewoon de organen waarmee visuele informatie wordt opgenomen, het zijn opneemapparaten, geen projectoren. Van heel dichtbij zijn ze wel van een sprookjesachtige schoonheid*.
Toch denken mensen veel uit iemands ogen op te kunnen maken. Maar waarneming en interpretatie van die waarneming ligt in het oog van de kijker, niet van die van de bekekene. Net als ‘’beauty is in the eye of the beholder’’ is ook stemming, bedoeling en karakter dat. Het is de perceptie en interpretatie van wat wij zien, niet het oog zelf dat betekenis en bedoeling aangeeft. Wanneer je iemand in de ogen kijkt, is het enige dat in het oog zelf kan veranderen de pupil, ofwel de sluiter van de camera. De mate waarin de pupil is geopend of gesloten wordt voornamelijk bepaald door de hoeveelheid licht die erop valt, door de kijkafstand en deels door emotie. Bepaalde substanties, zoals medicijnen, kunnen ook de opening van de pupil bevorderen. Mensen vinden grote pupillen aantrekkelijker en bij emotie worden de pupillen groter. Groter wordende pupillen zorgen dus eenvoudig voor een positieve inschatting, maar die vergroting van de pupil is een puur fysieke reactie op emotie, licht, medicatie of kijkafstand.
Wanneer we enkel naar het oog zelf kunnen kijken, dan is het vrijwel onmogelijk om enige interpretatie te geven van wat de eigenaar van het oog zegt, denkt of voelt. De uitdrukking die wij denken te zien in de ogen wordt voornamelijk tot stand gebracht door de spiertjes rondom het oog en verder in het gezicht. Terwijl wij iemand diep in de ogen kijken, kijken we ondertussen stiekem, want onbewust, ook naar de rest van het gezicht en hoe meer er van dat gezicht te zien is, hoe meer de ogen spreken. De ogen spreken dus vooral binnen de context van het gezicht. Baby-oogjes lijken nog niet zo te spreken. Dat is niet omdat het kind zijn ziel niet wil of kan blootleggen, maar omdat de fijnere nuances van de aangezichtsspieroefeningen nog niet zo ver ontwikkeld zijn dat zijn gezicht mee kan praten met zijn ogen. Hij ziet er ter compensatie wel overdreven schattig uit, mede door zijn ronde vormen en zijn vaak grote ronde ogen en zijn pupillen die vaak groot zijn. Grote pupillen vergroten de aaibaarheidsfactor. En hoe groter de aaibaarheidsfactor, hoe groter de beschermende reacties die in de kijker worden opgeroepen.
Kijkend vanuit het oogpunt van de baby zijn ogen ook heel belangrijk. Wellicht omdat die in het gezicht waar hij naar kijkt de grootste contrastwerking hebben. Misschien heeft het er ook mee te maken dat de voorlopig de enige afstand waarin een kind enigszins scherp kan zien die afstand is tussen zijn eigen ogen en die van zijn moeder als hij aan de borst ligt. Baby’s herkennen al heel vroeg schematische afbeeldingen met gezichts-facetten, met name de cirkels voor de ogen. Dit geldt ook als ze niet in de traditionele rangschikking van een gezicht staan. De ogen zijn voor een baby dus een echte blikvanger. En als een moeder en haar kind tijdens de voedingen zo helemaal in elkaars ogen lijken te verdrinken, zou je toch haast gaan denken dat ze elkaars ziel zien.
*) Damien Gayle: The eyes have it: The iris pictured in remarkable detail by incredible close-up shots. DailyMail Online, 12-12-2012

Huilen

Foto: Taylor Lautner als Jacob Black (in The Twilight Saga: Breaking Dawn - Part 1) huilt als hij denkt dat zijn jeugdliefde dood is en niemand vraagt zich af of hij misschien buikpijn heeft of de aandacht wil trekken.
Nr. 10 in de top tien meest gelezen Eurolac Flits!: Huilende borstbaby’s. 12 jan. 2012.

Huilen blijft natuurlijk een altijd paraat onderwerp als het over baby’s gaat. Of het nu gaat over nachtelijk huilen, of over de vraag of kinderen die borstvoeding krijgenvaker of minder vaak huilen, korter of langer dan kinderen die het met een alternatief moeten stellen, of over de vraag of huilen normaal is, huilen is een trending topic in de wereld van ouders en hun zorgverleners. Ik had het er ook al eens eerder over.  Ook in dit blog is het een trending topic, genoteerd op een tiende plaats in de top tien van meest gelezen Flitsen, maar ook hier, hier en hier zijn nog wat stukjes met huilen in de titel met de zoekterm huilen komt nog een hele lijst met verhaaltjes naar boven. Waarom dan nog eens een stukje over huilen? Is er zoveel over te zeggen dan? Ja en nee. Het meeste is al gezegd, maar er wordt elders nog steeds zo’n berg onzin  over uitgekraamd, dat ik het er toch nog maar eens over wil hebben.
Huilen is een typisch menselijke aangelegenheid. Naar mijn weten zijn er geen andere dieren die huilen, inclusief de tranen, het geluid en de mimiek. Kennelijk is de mens de enige soort die een evolutionair voordeel heeft bij huilen. Sinds huilen wordt onderzocht zijn er bijna evenzoveel theorieën over het hoe en waarom als er onderzoekers waren. Moderner onderzoek toont bij volwassenen vooral een relatie tussen emotie en huilen, waarbij de emotie positief of negatief kan zijn, en minder een lichamelijk proces van stress- of afvalverwerking. Het idee dat huilen oplucht of stress afvoert wordt door steeds meer onderzoekers ontkend. Af te meten aan de vitale functies voor, tijdens en na het huilen is de werkelijke fysieke conditie niet beter na het huilen en men neigt nu naar de aanname dat het huilen eerder een symptoom is van het verbeteren van de gemoedstoestand, dan de oorzaak. Het idee dat huilen helpt bij het verwerken van de emotie zou volgens die inzichten meer een associatie zijn die mensen achteraf maken en die associatie zou beslist ook sociale connotaties hebben. Ander onderzoek lijkt dan eerder aan te geven dat huilen een stress reactie is, net als de neiging om te vechten of te vluchten; een uiting dus, niet een verwerking.
Linksom of rechtsom, bij volwassenen wordt huilen vrijwel altijd in verband gebracht met emotie en communicatie. Wanneer een volwassene in huilen uitbarst zullen er maar weinig mensen zijn die als eerste denken aan darmkrampen als oorzaak of aan eten dat verkeerd is gevallen. Vreemd genoeg is dat naar jonge baby’s toe door de bank genomen juist wel de eerste reactie. Zo kwamen de onderzoekers Pärtty et al (2012) op het idee te onderzoeken of de aan-of afwezigheid van bepaalde bacteriën (met name de bifidobacterien en de lactobacillen) verband kon houden met het meer of minder huilen. En jawel, bij meer van de een werd meer gehuild en meer van de ander werd minder gehuild. Voor het onderzoek werden zwangeren willekeurig ingedeeld bij groepen die wel of geen probiotica kregen (of een placebo) en na de geboorte van het kind kregen de moeders (als ze borstvoeding gaven) of de baby’s (als ze geen borstvoeding kregen) probiotica of een placebo. De manier van baren, zorgen en zogen werden verder in het onderzoek niet meegenomen, noch werden de uitkomsten op die variabelen gecorrigeerd. Ik wacht nu op een onderzoek naar de incidentie, duur en de gradaties van het huilen van volwassenen die wel of geen probiotica slikken.
Gelukkig is er, zoals genoemd in enkele van mijn andere verhaaltjes over huilen, ook wel goed onderzoek gedaan naar het huilen van baby’s en de effecten ervan op die baby’s. Hoe je het ook wendt of keert: huilen is vooral een communicatiemiddel en alleen het communicatiemiddel van eerste keus als er sprake is van een noodtoestand. Pijn, schrik en angst zijn acute noodsituaties die nopen tot plotseling en heftig huilen. Dat huilen stopt meestal vrij snel als er snel op wordt gereageerd en de oorzaak van de pijn, angst of schrik worden weggenomen. Dit huilen is indringend en geeft vrijwel elke volwassene in de buurt de impuls alles te laten vallen en direct te hulp te snellen. Dat is ook precies de bedoeling van dit soort huilen. Minder acute pijn, zoals van darmkrampen, kan ook tot huilen leiden en dat kan moeilijker op te lossen zijn. Beter is het die krampen te voorkomen en daarmee het huilen. Nee, probiotica en medicijnen zijn meestal niet de oplossing, maar wel de manier van zogen en zorgen. Baby’s die veel gedragen worden, die het grootste deel van het etmaal in directe nabijheid van een mens zijn en frequente kleine voedingen krijgen, hebben veel minder vaak last van hun darmen. ‘’Onrijpe darmen’’ als oorzaak voor krampjes en dus huilen is klinkklare nonsens. Waarom zou een kind geboren worden met darmen die het nog niet doen? Die darmen zijn volledig klaar voor het uitvoeren van hun taak: het verteren van kleine, frequent aangevoerde hoeveelheden moedermelk.
Tot slot nog een woordje over troosten. Troosten van een huilende baby zou niet mogen, volgens sommige deskundigen, want daarmee zou je een kind leren dat sommige emoties niet gewenst zijn of dat zijn inschatting van zijn eigen emoties niet juist is. Baby’s die huilen vanwege een negatieve emotie (baby’s huilen nog niet van ontroering of blijdschap) horen te worden getroost, net als iedereen die verdrietig of bang is. Troosten, niet sussen. Troosten is het bieden van lichamelijke nabijheid, liefde en begrip. Sussen probeert het huilen te laten stoppen of te bagatelliseren. Daar schiet een kind eigenlijk net zo weinig mee op als met alleen gelaten worden. Toch is er ook wat voor te zeggen om een jonge baby zo kort mogelijk te laten huilen. Want waar het bij volwassenen maar een theorie is dat huilen oplucht en stress ontlaadt, bij baby’s is bewezen dat dat absoluut niet waar is, dat huilen juist stress, en de mogelijke schade aan de kwetsbare en zich nog ontwikkelende hersenen die daarbij hoort, veroorzaakt. Dus troosten en proberen de oorzaak weg te nemen; zorgen dat de baby zich weer veilig voelt, geen pijn meer heeft en opgelucht kan ademhalen. Zodat hij net als Jacob van het plaatje kan ontdekken dat alles toch niet zo erg is als het leek.
Pärtty A, Kalliomäki M, Endo A, Salminen S, Isolauri E (2012) Compositional Development of Bifidobacterium and Lactobacillus Microbiota Is Linked with Crying and Fussing in Early Infancy. PLoS ONE 7(3): e32495.
Eurolac Flits! met label huilen, troosten, stress, evolutie, gedrag. Deze links leiden naar een lijst met blogs met dit label, klik op de plaatjes in de linkerzijbalk voor meer verhaaltjes.

Achtbaan

Foto: Daniel Dae Kim als Chin Ho Kelly en Alex O'Loughlin als
Steve McGarrett leiden een leven als in een rollercoaster in Hawaii Five-0 
Deze week verzuchtte ik aan het einde van een dag op twitter: ‘’Vandaag begon als een rustige dag, maar t werd een rollercoaster met 3 kindjes die op verschillende manieren drinkproblemen hadden’’. Gewoonlijk zie ik per dag niet zoveel moeders en kindjes, maar deze dag drie. Drie heel verschillende moeders, kindjes en omstandigheden. Het eerste kindje deed het eigenlijk heel erg goed en kreeg het voor elkaar de overgrote hoeveelheid hard stromende melk van zijn mama te verwerken. Hij deed het alleen op een manier die mama pijn deed. Het tweede kindje woonde met mama op een geïmproviseerde bovenverdieping, oma was van een land de halve wereld over overgekomen om te helpen. Niet alleen sprak ik de taal van oma niet en zij de mijne niet, het Engels waarmee mama en ik ons onderhielden leek ook verschillende woordenboeken te hebben. En niemand leek het kindje te begrijpen. Kindje sloot zichzelf dan ook stevig van de buitenwereld af. Het derde kindje had een tante die al jaren ervaring heeft in het borstvoeding vrijwilligerswerk en kwam met mama, oma, tante en nichtje na uren rijden  naar de praktijk. Dit kindje en mama hadden een stapeling van ieder op zich kleine dingetjes die samen toch tot problemen leidden.
’s Avonds lag ik voor pampus voor de TV, niet meer tot meer intelligent werk in staat dan kijken naar Hawaii Five-O. Me verbazend hoe mensen het voor elkaar kunnen krijgen om dag in dag uit in een achtbaan leven te zitten. O, ja, dat staat in het script. Du-uh. Mijn hoofd was zo vol met die kindjes en hun mama’s en hun omstandigheden dat mijn lijf er moe van was. Ook de dag erna bleven die kindjes en hun mama’s en hun omstandigheden door mijn hoofd spoken, terwijl ik het papier werk eromheen afrondde. En flash-backs of déjà vu’s van mijn kleinzoon, nog zo vers in het geheugen, die ook zo hard moest werken om het voor elkaar te krijgen. En, langer, veel langer geleden, een van mijn eigen kinderen die nooit, zelfs niet toen hij van een vork ging eten, zijn mond goed opendeed en al halverwege het aanhappen weer dicht deed.
Vandaag stortte een moeder via prive-twitter haar hart naar me uit over dat gevoel van overweldigd zijn: alle emoties, van de meest positieve tot de meest negatieve allemaal door elkaar, na elkaar en soms naast elkaar. Zij legde die emotionele achtbaan bij de borstvoeding, maar ik leg hem bij het moeder-zijn. Ik had het afgelopen weekend met mijn schoonzusje, zij heeft bijna volwassen kinderen, de mijne zijn allemaal al volwassen, over moederschap en de eisen die dat stelt. We waren het over twee dingen  eens: 1. Je kunt niemand erop voorbereiden wat het werkelijk inhoudt om moeder te zijn. 2. Je bent na de geboorte van een kind nooit meer niet-moeder. En waar ik na een dag vol kindjes en mama’s met problemen met een dag of wat van die emoties af ben, leeft een moeder van een baby, dreumes, peuter er dag na dag in. Middenin. Welke kant ze ook probeert op te kijken, overal ziet ze meer lussen, wendingen en spiralen van de achtbaan van emoties. Dat gevoel van die achtbaan waar je inzit en niet meer uit kan, daar kan je geen enkele vrouw op voorbereiden. Je kan het vertellen, maar ieder moet het zelf ervaren om precies te weten wat werd bedoeld.
En, terwijl je nooit meer niet-moeder zult zijn, zal er toch een eind komen aan die eindeloos lijkende achtbaanrit. Nu, ik er over nadenk, zou dat best eens kunnen beginnen rond de tijd dat je geen borstvoeding meer geeft. Misschien dat dat er toch meer mee te maken heeft. Ik kan het niet vergelijken, want i gaf nooit een kind geen borstvoeding. Zouden moeders die geen borstvoeding geven geen achtbaanperiode hebben?
Eurolac Flits! met label emotie, moeder

Emotioneel

Foto: Kirsten Stewart als Melinda in de film Speak, gebaseerd op de gelijknamige roman over een tienermeisje, dat na een verkrachting leidt aan een vorm van psycho-emotionele stomheid (selectief mutisme), ze is ‘’met stomheid geslagen’’ door een emotioneel traumatiserende ervaring.
Vrouwen worden door de man in de straat graag geportretteerd als emotionele wezens en menig zorgverlener is het daar eigenlijk wel mee eens. Als een vrouw moeder wordt, is er volgens velen helemaal geen land meer mee te bezeilen. Je kan het ook anders bekijken: misschien zijn mannen als groep wel emotioneel gehandicapt, om maar eens met een stukje psycho-sociologie van de koude grond te komen. Vrouwen in de vruchtbare jaren staan bloot aan veel meer hormonen en hormonale wisselingen dan mannen en kijkend naar de populatie ‘’vrouwen’’ ten opzichte van de populatie ‘’mannen’’ zie je in de eerste een meer frequent of intensief gebruik van de emotionele hersenhelft (rechts) en bij de tweede meer van de intellectuele hersenhelft (rechts). Maar de verschillen tussen vrouwen onderling en tussen mannen onderling zijn waarschijnlijk groter dan tussen mannen en vrouwen als groep. Vrouwen die net een kind hebben gekregen en borstvoeding geven werken wel degelijk meer met hun emotionele kant en dat is waarschijnlijk ten minste voor een deel te danken aan de hormonen die de borstvoeding regelen, maar die ook grote invloed hebben op het aangaan en onderhouden van relaties. Van vrouwen die zwanger zijn of borstvoeding geven wordt vaak gezegd dat ze aan een tijdelijk vorm van dementie leiden ‘’zwangerschapsdementie’’ of ‘’moederschapsdementie’’ wordt dat dan genoemd (in de volksmond dan, ik ben het in de vakliteratuur niet als zodanig tegengekomen). Mensen die in de rechterhersenhelftmodus functioneren richten hun aandacht anders dan mensen die in de linkerhelft werken. Toch zijn er onderzoeken die lijken aan te geven dat hun intelligentie scherper is dan in andere levensfasen, maar meer gefocust op het welzijn en de veiligheid van zichzelf en hun kind. Hun acties die daarmee samenhangen lijken niet vanuit logica voort te komen en zien er emotioneel uit.
Er is nog veel niet duidelijk en er leven nog veel vooronderstellingen die niet bevestigd (noch ontkend) zijn door wetenschappelijk onderzoek. Het gebied van door emotionele ervaringen veroorzaakte functiestoornissen (zoals selectief mutisme, zie tekst bij de foto) of functieveranderingen (zoals zwangerschap, moederschap en borstvoeding geven ligt nog voor een flink deel braak. De Universiteit van Tilburg gaat dit braakliggende terrein bouwrijp maken met een groot onderzoeksproject met deelonderzoeken onder leiding van Prof. dr. Ad Vingerhoets. Een deelonderzoek door Bjorn van Vlokhoven  gaat name over zwangere vrouwen of vrouwen die borstvoeding geven. In dit deelonderzoek wordt er gekeken of het geven van borstvoeding effect heeft op de besluitvorming bij morele dilemma's na het zien van een vrolijk, moreel of droevig filmpje. Vrouwen in de leeftijd van 20-40 jaar worden aangemoedigd met dit onderzoek mee te doen.

Het onderzoek onder zwangeren en voedende moeders is een deelonderzoek van dit grote onderzoek van de Universiteit van Tilburg
mee doen met het onderzoek