Boos

Foto:  Summer Glau als River, een frêle uitziend meisje dat dodelijk boos wordt vanwege het onrecht dat haar van overheidswege werd aangedaan in  Serenity (2005)

Ik ben boos. Erg boos. Boos over slecht doordacht advies. Niet doordacht advies om precies te zijn. Van mensen die eigenlijk beter zouden moeten nadenken, beter zouden moeten weten. Plaatsvervangend boos voor al die moeders die al dat krakende, wiebelige niet ter zake doend advies krijgen. Het zelfde domme, vaak stompzinnige en onzinnige en ronduit gevaarlijke advies dat ik zelf al moeder 30 jaar geleden ook al kreeg. Af te lezen aan het advies dat de gemiddelde moeder op het gemiddelde consultatiebureau krijgt kun je niet eens zeggen in welke eeuw dat advies werd gegeven. We kunnen mensen op de maan zetten, we kunnen kunstmatige intelligentie creëren, maar nadenken over wat een kind is en nodig heeft en hoe ene kind werkt, dat is te moeilijk, kennelijk. Daar ben ik boos om, heel erg boos, plaatsvervangend boos voor al die moeders en kinderen.

Keer op keer krijg ik vragen van moeders over wat hen bij het consultatiebureau is gezegd of voorgeschreven aangaande het eten (en slapen en huilen) van hun kind. Adviezen die de borstvoeding regelrecht om zeep brengen. Adviezen die overduidelijk aantonen dat de verstrekker ervan niet het flauwste benul heeft waar h/zij mee bezig is op het vlak van zuigelingenvoeding of peutergedrag. Niet gehinderd door enige vorm van kennis op dat en aanpalende vlakken en gevoed door de fluisteringen en luchtkastelen van de zuigelingen- en andere voedingsindustrie, en onder invloed van de magische bezweringen van babyfluisteraars en kompanen, strooien de zorgverleners met adviezen om het aantal voedingen te verlagen, het volume ervan te vergroten en in een veel te vroeg stadium te beginnen met vast voedsel (nu ja, semi-vast voedsel in de vorm van papjes, prakjes, prutjes en potjes) en honen zij de zorgen van moeders om spruw en anatomische variaties in de mond van hun kind weg. Alle wat fout gaat is de schuld van de borstvoeding en wordt opgelost met kunstvoeding.

Natuurlijk chargeer ik hier en veralgemeniseer ik. Natuurlijk zijn er ook zorgverleners die wel weten wat ze doen en waarover het gaat en die wel goede adviezen geven. Maar die vallen in het niet door de veel grotere hordes van hun vakgenoten die er geen kaas van hebben gegeten. Als er op enig ander gebied binnen de zorg op een dergelijk slechte wijze zou worden geadviseerd als in de zorg rondom zuigelingen en peuters, dan zou het proces tegen een zekere neuroloog een stuk minder uniek zijn. En natuurlijk is het niet erg om ergens niet alles van te weten. Maar wat wel erg is het niet weten, maar denken dat je het wel weet en de waarheid in pacht hebt. En die veronderstelde waarheid aan ouders opdringen alsof het in de wet is verankerd en de ouders een wetsovertreding begaan, kindermishandelaars zijn, wanneer ze de voorschriften niet opvolgen.

Dat is allemaal heel erg als de ouders in de gaten hebben dat zij slecht advies krijgen, maar het is dubbel verfoeilijk wanneer de ouders denken dat zij goed advies krijgen, goed geholpen worden, maar het idee krijgen dat zij zelf iets fout doen of dat hun kind niet normaal is. Moeders die drie weken na de geboorte van hun kind nog steeds elke voeding met kromme tenen van ellende en pijn geven, maar die wel hun kraamverzorgende loven omdat die zo goed had geholpen. Nu geloof ik direct dat het de liefste kraamverzorgende van allemaal was en dat ze haar stinkende best heeft gedaan, maar als moeder na drie weken nog steeds met bloed, zweet en tranen de borst geeft, of als baby nog steeds niet op zijn geboortegewicht terug is, dan heeft zij niet goed geholpen.

Snapt u dat ik boos ben? Misschien vindt u dat ik geen zorgverleners die hard werken mag afvallen, dat dat oncollegiaal is. Dat mag u vinden, maar ik ben het daar niet mee eens. Wie in het bedrijfsleven zijn werk niet goed doet, vliegt eruit. Wie in zijn werk de verantwoordelijkheid heeft voor de gezondheid, het welzijn en zelfs het leven van zijn cliënten, moet dubbel en dwars zijn werk goed doen. En als dat niet het geval is mag, nee móét dat worden gezegd.

Vinken

Foto: Een vink met blauw en groen.

Eén vogel in de hand is beter dan tien in de lucht. Weten wat je hebt en maar afwachten wat je krijgt. Op het vinkentouw zitten en wachten om je slag te slaan. Zomaar wat spreekwoorden die bij me opkomen rondom het thema waar ik het vandaag kort over wil hebben. Kort ja, want die deadlines waar ik het gisteren over had, liggen er nog net zo. Ik moet dus echt een beetje uitvogelen hoe ik het voor elkaar ga krijgen. Mijn directe inspiratie kwam vandaag van het blog van Liesbeth Oerlemans over het vinkjeskeurmerk. De groene en blauwe vinkjes op voedingsmiddel. Eigenlijk niet op voedingsmiddelen, maar op voedselgelijkende substanties die ons door de industrie als voedsel worden opgedrongen. Meer en meer echte voedseldeskundigen zijn het erover eens dat als het uit een fabriek komt, het naar alle waarschijnlijkheid geen echt voedsel meer is, maar eerder een voedselgelijkende substantie, opgebouwd uit meer, maar waarschijnlijk minder voedselbestanddelen en een groot aandeel min of waarschijnlijk meer vage, slecht gedefinieerde rommel.

Goed voedsel is iets waarvan je nog, eventueel met wat moeite, kunt opmaken wat het is of waarvan het gemaakt is. Het is dus een plantaardig of dierlijk product in een zo min mogelijk bewerkte staat. Fruit, groente, graan, noten, eieren, melk, (onderdelen van) dieren. U krijgt het idee. Zodra het in een pakje, zakje, blikje of potje zit, moet je eigenlijk al je argwaan knop omdraaien en goed gaan kijken. Etiketten lezen. Vooral etiketten waar vinkjes op staan. Vinkjes staan namelijk alleen op producten uit fabrieken. Fabrieken van rijke fabrikanten die zich ingekocht hebben in het vinkjes systeem. En aangezien er nog nooit iemand rijk is geworden van het verkopen van onbewerkt voedsel, gaan al je alarmsystemen op fase rood, wanneer je een vinkje ziet.

Etiketten lezen dus. Hoe meer ingrediënten er op staan, hoe wantrouwiger je wordt. Hoe langer de namen van de ingrediënten worden ook. De ingrediënten staan in volgorde van aandeel in de massa. Wanneer dus ‘’aardbei’’ pas op plaats 8 van de 10 komt in een product  met aardbei in de naam, komt argwaan naast wantrouwen te staan. Scepsis komt hen versterken wanneer in de buurt van het woord aardbei ook nog het woord aroma staat.

Een product zonder vinkjes, maar met veel gezondheidsclaims is de vervangende voeding voor zuigelingen die geen borstvoeding krijgen. Zo’n typisch product waarvoor een markt is gecreëerd met als doel de verrijking van de fabrikant. Een ingrediëntenlijst van hier tot ginder, met meerdere ingrediënten van meer dan zes lettergrepen. Moedermelk heeft één ingrediënt: menselijke melk. Kunstvoeding heeft naast het ingrediënt gedroogde ontvette koeienmelk nog een hele waslijst aan toevoegingen van dierlijke en plantaardige oorsprong. En chemische oorsprong. Alle triggers die in de voorgaande alinea’s de zusters wantrouwen, argwaan en scepsis opriepen verdringen zich op de etiketten van dit poeder dat tot een melkachtige substantie moet worden aangelengd met water.

In het rijke westen houdt het kinderen in leven en het laat zelfs kinderen groeien. Weliswaar met een groot risico om tot veel te grote proporties uit te groeien, en met verhoogde risico's voor allerlei ziekten en aandoeningen, maar een kniesoor die daar op let. Als consument kun je maar beter een gezond wantrouwen hebben in lui die hun waren met zoveel bombast naar voren schuiven als goed en gezond en verantwoord. Andere dierenvergelijkingen die opkomen zijn die van wolven in schaapskleren en van passieprekende vossen. Ga van het vinkentouw af en laat die vinkjes maar vliegen. Denk zelf na over wat je eet en wat je je kind te eten geeft.

Oerlemans L: Gezond eten: negeer het (blauwe) vinkje

Bonafide

Foto: Whoopi Goldberg als het net-niet-helemaal-malafide medium Oda Mae Brown en  Patrick Swayze als (de geest van) Sam Wheat in  Ghost (1990)
Het woord medium is een drager van vele betekenissen*. Een natuurkundig medium is een drager van golven of materie, een communicatiewetenschappers medium is een drager van informatie (denk aan ‘’multimedia’’: meerdere media gebruikend), een biologische medium draagt en voedt een cultuur van micro-organismen, een schilders medium draagt de verfstof in zich en verdunt die en een esoterisch medium draagt informatie over van de ene wereld (die van de overledenen) naar de andere wereld (die van de nog levenden). Dat geeft een medium heel wat te dragen, een zware last als het ware. Daar kan wel eens iets fout mee gaan en vooral de esoterische media worden algemeen geacht niet erg bonafide te zijn. In de film Ghost komt het medium Oda Mae er tot haar eigen schrik achter dat zij wel degelijk bonafide is en als drager voor een echte geest en zijn woorden kan dienen. Bonafide tegen wil en dank. Teleurstellend is het voor Oda Mae wel enigszins, want als bonafide medium valt er een boel minder te verdienen.
Een bonafide medium is ook van belang in de andere betekenissen. Een verkeerd medium om de verf te mengen zal tot rare effecten in een schilderij leiden en een malafide medium voor een bacteriekweekje kan tot een onjuiste diagnose leiden. Een zorgverlener is ook een soort medium. De zorgverlener haalt ergens kennis vandaan en gebruikt vervolgens die kennis om de aan zijn zorgen toevertrouwde cliënt te helpen genezen of remediëren. Die kennis wordt dus opgenomen, gedragen en overgedragen in een andere vorm.
Dat zijn een boel stappen en in elke stap kan iets mis gaan. Als eerste kan de bron van de kennis malafide zijn. Slecht onderzoek, geen onderzoek en van-horen-zeggen of dat-hebben-we-altijd-zo-gedaan kennis kan niet voor bonafide doorgaan. Het medium zelf kan ook besmet zijn. Net als bij een besmette voedingsbodem zal er dan een rare uitslag uit het kweekje komen. Dan kan ook nog bij het overdragen van de kennis iets fout gaan, bijvoorbeeld door een verkeerde interpretatie of een onhandigheid in het uitvoeren van de technieken.
Om te voorkomen  dat wordt gewerkt met verkeerde kennis is het voor zorgverleners altijd nodig om niet alleen kritisch te zijn in het beoordelen van de bronnen, maar ook het bronmateriaal aan kritische vraagstelling en zelfstandig nadenkwerk te onderwerpen. Niemand vertrouwen op zijn mooie blauwe ogen of reputatie, maar elke keer ook zelf nadenken. Een wijze oude huisarts verklapte mij eens: ‘’Ongeveer een kwart van wat wij als dokters doen is wat we uit boeken en studie halen, de rest is gewoon je eigen logische boerenverstand.’’ Ik denk daar nog vaak aan.
Dan het besmette medium. Dat is tricky, want dat zie je vaak niet aan de buitenkant. Besmetting is bijvoorbeeld belangenverstrengeling of op weke loonlijst het medium, al dan niet openlijk, staat. Ook vooropgezette meningen, vooronderstellingen en ingesleten of ingefluisterde opvattingen kunnen een vorm van besmetting zijn. Hoe betrouwbaar is een lezing van een spreker die door de concurrent wordt betaald? Hoe onafhankelijk en zuiver is het verhaal, bijvoorbeeld, van een lactatiekundige die door meneer N of mevrouw F wordt betaald? Wiens brood men eet, diens woord men spreekt. En meneer N en mevrouw F geven geen geld uit aan brood dat hun potentiële klanten bij hen weglokt.
Hoe herkent de cliënte of ze een bonafide lactatiekundige heeft? Om te beginnen laat een bonafide lactatiekundige jou als moeder je verhaal doen. Zonder interruptie en zonder oordeel. Vervolgens probeert de bonafide lactatiekundige zoveel mogelijk andere, relevante informatie te krijgen over jou, je kind en jullie situatie. Ze vraagt ook jou zelf naar jouw mening, gevoel, ideeën en, heel belangrijk, wat jij zelf eigenlijk zou willen, wat jouw doel is. Tot slot bespreekt een bonafide lactatiekundige met jou wat ze heeft gehoord, gezien en onderzocht; wat er naar haar mening aan de hand is en hoe dit kan zijn ontstaan of gebeurd; en ze legt een aantal opties voor handelen of behandelen voor, elk met hun uitvoering en mogelijke consequenties.
Een probleem van deze handleiding dat je dit pas kan uitproberen als ze al met je bezig is. Je wil het liever van te voren weten. Reclame is een niet erg betrouwbaar medium om bonafide informatie over iemand te krijgen, maar welk medium kun je daar dan wel voor gebruiken? Vraag rond in je omgeving (in de echte wereld of in je virtuele wereld op het WWW) wie hulp heeft gehad van een lactatiekundige en hoe dat ging. Wat was de werkwijze, welke media gebruikte ze, kwam het overeen met de in de vorige alinea benoemde zaken? Een bonafide zorgverlener weet dat kwaliteit de beste reclame is en dat tevreden cliënten het beste medium zijn om die informatie te dragen en verspreiden.
*) Medium,  Wikipedia
Eurolac Flits! met label malafide, kwaliteit, reclame, lactatiekundige. Deze links leiden naar een lijst met blogs met dit label, klik op de plaatjes in de linkerzijbalk voor meer verhaaltjes.

Melkweg

Afbeelding: Jacopo ‘Tintoretto’ Robusti: De oorsprong van de melkweg, ca. 1575, waar een overvloed van melk spuitend uit de borst van Juno de oorsprong is van de melkweg (en de naar de aarde vallende druppels de oorsprong van de lelies)
Uit allerlei onderzoeken van over de hele wereld komt ‘’niet genoeg melk’’ naar voren als meest gegeven reden om andere voeding bij te geven of helemaal te stoppen met borstvoeding. Een reden die je wel hoort, maar die niet in onderzoeken naar voren komt is de verklaring dat er wel melk was, maar ‘’er zat niks in’’. Het is een zeer hardnekkig bakerpraatje dat er melk uit borsten kan komen zonder voedingswaarde. Nu is de melk van de ene moeder de melk van de andere moeder niet en zelfs de melk van de ene moeder is de ene keer niet die van de andere keer. Maar de melk is altijd goed. De verschillen in samenstelling in de loop van de totale lactatieperiode zijn vooral verschillen in soort en hoeveelheid antistoffen. De voedingswaarde (hoeveelheden eiwitten, vetten, koolhydraten, vitaminen, mineralen en sporenelementen) is vrij stabiel. Zolang de moeder in een redelijke voedingstoestand is (niet anorexisch of anderszins ondervoed)is haar melk van goede kwaliteit, volledig geschikt voor de exclusieve voeding van haar kind. De enig vrij sterk variabele component van moedermelk is het vet. Afhankelijk van onder andere de tijd van de dag en de manier van voeden kan het verschil in vetgehalte variëren van vrijwel niets tot over de tien procent. Met name bij een moeder met een heel grote melkproductie en een kind dat heel vaak wil drinken (of juist op een schema van elke 3-4 uur drinkt) en daarbij en daarna onrustig is, kan er sprake zijn van vetarme melk. Deze melk vult de maag, maar snelt als een intercity door de darmen, waar het een wolk van gas achterlaat, maar niet de tijd heeft goed te verteren en voedingsstoffen af te geven. In deze gevallen is het dus zaak om van die overdaad aan melk af te komen, zodat de overblijvende melk vetter wordt en het kind rustiger kan drinken en een betere opbrengst haalt uit de voeding die hij krijgt (Van Veldhuizen-Staas, 2007).
Niet genoeg melk is een heel ander thema. Want melkproductie is soms ene heel wiebelig evenwicht tussen vraag en aanbod en natuurlijk zijn er ook vrouwen die fysiek niet in staat zijn voldoende of zelfs maar enige melk te maken. Van nature zijn dit er maar een paar van elke duizend vrouwen die wel in staat waren een kind te ontvangen, dragen en baren, maar door ziekte, ongelukken en operaties en door sommige emotioneel-psychisch-sociale factoren kan dit oplopen tot misschien wel 10 van elke 100 vrouwen. Bij zeker de helft van die tien kan er aan een oplossing worden gewerkt. De zeer vele vrouwen die overblijven van degenen die zeggen of denken onvoldoende melk te maken zijn ruwweg in twee categorieën te verdelen: zij met inderdaad een  niet toereikende productie en zij met voldoende melk, maar die allerlei symptomen bij zichzelf en hun kind ten onrechte interpreteren als lactatie insufficiëntie. Voor geen van beide groepen is het opgeven van borstvoeding noodzakelijk en beide groepen hebben voorlichting nodig. De ene groep heeft informatie nodig over de juiste interpretatie van de symptomen die zij duiden als tekenen van ontoereikende melkproductie (hierbij gaat het vaak om niet synchroon lopende verwachtingen van ouders en kind) en de andere groep over de oorzaken en het oplossen van inderdaad een te kort aan melk. De eerste stap naar het voorkomen van melktekorten is vanaf de geboorte vaak aanleggen, liever vaker dan minder dan elke twee uur in de eerste dagen. Daarna doorgaan met voeden op verzoek, met een minimum van 8-10 keer per etmaal in de eerste weken. In de hele periode van volledige borstvoeding zou er overdag nooit meer dan 3 uur en in de nacht nooit meer dan 4-5 uur tussen de voedingen moeten zitten. Naast voldoende vaak voeden is ook goed voeden van belang. Een kind dat goed aanligt en een effectieve techniek heeft zorgt voor een goede productie. Wanneer op een gegeven moment inderdaad onvoldoende melk wordt afgegeven is de eerste route naar oplossingen die van vaker en beter aanleggen. Om melkproductie een boost te geven kan er gerust weer net als helemaal in het begin een dag of twee elke anderhalf tot twee uur worden gevoed, terwijl tegelijk aan de technieken wordt gewerkt. Even iemand in het mondje laten kijken of een variatie in de anatomie een goede techniek niet in de weg staat hoort daar ook bij. Vaak voeden kan worden ondersteund door het drinken van een borstvoedingsthee en het toepassen van diepe borstcompressie, wisselvoeden en het gebruik van toeschietreflex bevorderende technieken of hulpmiddelen. Als dit allemaal niet binnen 24-48 uur leidt tot een duidelijke toename van melkafgifte, dan kan de hulp van geneesmiddelen of kruiden worden ingeroepen. Domperidon is een geneesmiddel tegen misselijkheid met een verhoogde afgifte van prolactine als bijwerking. Om de melkproductie te verhogen gebruik je het vanwege deze bijwerking. Het kruid fenegriek heeft een vergelijkbaar effect. Galega ofwel geitenkruid (goat’s rue) werkt in op de aanleg van het melkklierweefsel. De combinatie van deze twee kruiden zorgt dus voor meer klierweefsel dat harder kan werken. Wanneer wordt gekozen voor het gebruik van deze medicijnen kan het beste ook nog een paar dagen het regime van vaak en goed voeden worden aangehouden voor een optimaal effect. Raadpleeg altijd eerst een arts voor met medicijnen of medicinale kruiden aan de slag te gaan.
Van Veldhuizen-Staas CGA: Overabundant milk supply: an alternate way to intervene by full drainage and block feeding. International Breastfeeding Journal 2007, 2:11 (29 August 2007)
Van Veldhuizen-Staas CGA: Te veel melk op eurolac.net
Newman J: Niet genoeg melk op borstvoeding.com
Van Veldhuizen-Staas CGA: Toeschietreflex op eurolac.net
Eurolac Flits met het label hyperlactatie (te veel melk), samenstelling, verwachtingen
Domperidon op voorschrift van een arts.
Fenegriek met galega is verkrijgbaar bij Eurolac (MaakMeerMelk) of onder de merknaam Mother Love bij Baby&Borst