Murphy’s wet

Foto: Eddie Murphy die als (de stem van) Donkey in de Shrek films Murphy's Law dagelijks beleeft.
Er zijn van die dagen dat alles meezit. Lekker weertje, geen files, geen vervelende telefoontjes en een schattig kindje dat alleen maar lacht en eet en slaapt. En dan zijn er de dagen dat dat niet zo is. Dat zijn de dagen dat Murphy regeert. Murphy heeft maar één wet: als er iets fout gaat, gaat alles fout wat er mogelijkerwijs fout kan gaan. Soms zijn er aardig wat zaken die fout kunnen gaan. Hoe goed je alles ook plant en voorbereidt, er kunnen altijd omstandigheden zijn die al je voorwerk triviaal maken en je dag in een puinhoop veranderen. Moederschap en borstvoeding lijken bij sommige vrouwen een abonnement op Murphy te hebben. Gelukkig zijn veel van die problemen eenvoudig te verhelpen.
Bij borstvoeding geldt om te beginnen een andere wet, een wet die bestaat uit vijf regels: 1. De baby moet eten. 2. Stel de melkproductie veilig. 3. Leg de baby vaak aan en dan nog eens (of kolf als er geen baby voorhanden is). 4. Perfectioneer de technieken die de borsten leeg maken. 5. Streef naar het hoogst mogelijk niveau van comfort voor moeder en baby, bij voorkeur zo veel mogelijk zo dicht mogelijk bij elkaar. Alle mogelijke ingrepen, hulpmiddelen en technieken staan ten dienste van en komen na en naast deze regels. Goed aanleggen, een goede drink- en/of kolftechniek en de borsten zo leeg mogelijk houden zijn de basis voor het voorkomen en aanpakken van het overgrote deel van alle problemen.  Vooral de soort problemen die met Murphy’s Wet te maken hebben. Als je regel één tot en met vijf volgt kun je soms het verhelpen van de problemen ondersteunen of versnellen met hulpmiddelen.
De meest door moeders genoemde problemen bij borstvoeding zijn productie problemen en pijn. Over te weinig melk is in ‘’Kruiden’’ uitgebreid gesproken.  Te veel melk kan net zo’n groot probleem zijn. De baby heeft volop eten en de melkproductie is ruimschoots, meer dan ruimschoots binnen de minimale normen. De baby ligt waarschijnlijk al vaak aan de borst en drinkt zo veel hij op kan en dan nog wat. De eerste drie wetten van de borstvoeding zijn dus aangehouden. Het goed legen van de borsten en vooral het comfort van moeder en kind zijn echter nergens te bekennen. In een case study gepubliceerd in het International Breastfeeding Journal wordt een methode beschreven om door middel van eenmalig kolven en verder blokvoeden de melkproductie te reguleren en het comfort van moeder en kind veilig te stellen (van Veldhuizen-Staas, 2007). Dit is een in de praktijk door vele moeders over de hele wereld beproefde methode. Om het proces te bespoedigen, vooral wanneer het gaat om ernstige, niet door mismanagement veroorzaakte overproductie, kan salie worden gebruikt. Salie (Salvia Officinalis) is sterk werkende lactatieremmer, zonder de risico’s voor leverbeschadiging die de reguliere middelen hebben. Het kan worden gebruikt als tinctuur of als thee. In grotere en sterke doseringen kan het de melkproductie volledig stil leggen, in kleinere doseringen beperkt het de productie. Het is een omkeerbaar proces, dat wil zeggen dat wanneer er per ongeluk te veel of te lang salie is gebruikt en er te weinig melk is, wordt het gebruik gestopt en de melkproductie door vaker aanleggen weer opgevoerd.
Pijn is een van de meest genoemde oorzaken voor stoppen met borstvoeding. Pijn in de tepels en in de borsten tijdens de borstvoeding periode kan vele oorzaken hebben. (Pijn in de borsten is specialistenwerk en wordt hier verder niet besproken.) Voor met een behandeling te beginnen, moet eerst duidelijk zijn wat die oorzaak is. Zonder een oorzaak te kennen is het kiezen van een goede behandeling haast niet mogelijk. De oorzaak voor pijn aan tepels kan van mechanische aard zijn of veroorzaakt worden door een huidprobleem. Mechanische oorzaken zijn voornamelijk ineffectieve methodes voor aanleggen en ineffectieve drinktechnieken. Deze kunnen aangeleerd zijn of worden veroorzaakt door anatomische variaties bij moeder of kind. Denk bij dit laatste aan tepels met een afwijkende vorm of formaat of bij het kind aan een anders gevormd gehemelte, tong of tong- en lipriempjes. De pijn door anatomische variaties kan pas echt worden behandeld als het anatomische probleem is opgelost. Verkeerde technieken zijn aangeleerd en kunnen weer worden afgeleerd en vervangen door andere. De behandeling van de oorzaken van het probleem kan worden ondersteund door middelen die de pijn verzachten of eventuele infecties bestrijden. Gebruik voor de verzachting van pijn en ondersteuning van wondgenezing aan tepels bij voorkeur een zo neutraal mogelijke vette zalf met weinig of geen toevoegingen. Een zalf is beter dan een crème, want crème bevat water, terwijl zalf enkel vet is en daarmee zorgt voor vochtige wondgenezing*. Lanoline is een prima product, maar erg taai en soms moeilijk aan te brengen. Lanoline in combinatie met een plantaardig vet maakt het beter smeerbaar. Een beetje calendula olie ondersteunt het zelf genezende vermogen van de huid van tepel en tepelhof. Als de plantaardige olie kokosolie is werkt dit ook als ondersteuning van de behandeling van schimmelinfecties.
De andere grote veroorzaker van kapotte en pijnlijke tepels zijn de huidproblemen en infecties. Bestaande condities als eczeem kunnen tijdens het geven van borstvoeding verergeren. Sommige moeders ontwikkelen een soort contacteczeem door voedselresten in het mondje van hun borst-drinkende dreumes of peuter. Remedie hier is om het kind alleen aan te leggen als hij zijn mond goed leeg heeft en eventueel een slokje water heeft gedronken. Andere vormen van eczeem vallen onder de jurisdictie van een arts om te worden behandeld. De meeste zalven en crèmes die daarvoor worden gebruikt zijn, indien spaarzaam gebruikt, onschadelijk voor het kind. Infecties kunnen worden veroorzaakt door bacteriën of schimmels. Voor een bacteriële infectie is altijd een ingang nodig, hoe minimaal ook. Schimmels kunnen hun kwade werk ook doen op de intacte huid. Voor zowel bacteriële als schimmel infecties zijn allerlei reguliere middelen beschikbaar. Indien volgens gebruiksaanwijzing en spaarzaam gebruikt zijn ook deze meestal onschadelijk voor het kind. Wanneer deze middelen onvoldoende werken of de moeder een voorkeur heeft voor andere middelen kunnen zowel bacteriën als schimmels worden bestreden met Gentiaan Violet**. Gentiaan Violet heeft een sterke anti-mitochondriale werking op bacteriën, protozoa en schimmels maar heeft vrij weinig effect op de cellen van zoogdieren. Op de tepels kan GV worden gebruikt als een 1% oplossing in water of in vette zalf.
Murphy’s wet kan worden verjaagd met de wetten van de borstvoeding en een beetje hulp uit het kruidenkastje.
van Veldhuizen-Staas CGA: Overabundant milk supply: an alternate way to intervene by full drainage and block feeding. International Breastfeeding Journal 2007, 2:11 (29 August 2007) Nederlandse bewerking.
*) Goudzwaard J: Vochtige wondgenezing LLL-0nline
**) Kleintjes S, van Veldhuizen-Staas CGA: Gentiaan Violet, 2012

Eind

Foto: The End afbeelding van diverse Warner Brothers Films
Aan alle goede dingen komt een einde. Of je het wilt of niet. Of je het nastreeft of niet. Zelfs borstvoeding. Wie de natuur zijn beloop laat zal merken dat heel geleidelijk de melkproductie vermindert, soms weer even aantrekt als het kind bij bijvoorbeeld ziekte vaker drinkt, en uiteindelijk, wanneer het kind minder en minder drinkt, volledig stopt. Soms is De Laatste Voeding een historisch moment, soms denkt een moeder ineens: ‘’Wanneer heeft ze nu voor het laatst nog gedronken? Was dat vorige week?’’. Borstvoeding kan op natuurlijke manier lang doorgaan, maar voor zover ik weet stoppen alle kinderen ruim, zeer ruim, voor het bereiken van de puberteit helemaal vanzelf. Voor wie dat wat lang duurt zijn er mogelijkheden om de natuur een handje te helpen.
De mildste manier van gestuurd afbouwen is ‘’niet aanbieden, niet weigeren’’. Moeder biedt nooit zelf de borst aan, maar weigert ook niet als haar kind duidelijk aangeeft de borst nodig te hebben. Op die manier gaat het borstdrinken volledig van het kind uit. Iets meer sturing geeft het wanneer er beperkingen worden afgesproken aangaande plaats, tijdstip of omstandigheden en/of duur. Bijvoorbeeld alleen thuis, of alleen bij slapen gaan, pijn en verdriet, of x slokken. Afspraken maken waarbij het kind zich bewust is van het principe afspraak kan op zijn vroegst echt werken wanneer het kind zelfbewustzijn vertoont (ongeveer 18 maanden). Bij jongeren kinderen kan afleiding de plaats van afspraken innemen. Dus bij een vraag naar de borst eerst kijken of een beetje ander drinken of eten of knuffelen of voorlezen ook goed is. Deze manieren vallen allemaal nog onder de term ‘’natuurlijk afbouwen’’, omdat het kind de borst niet wordt geweigerd als er echte behoefte aan is en/of omdat het in onderlinge overeenstemming gebeurt. Vanwege de natuurlijke minimale zoogperiode van twee jaar, is er onder die leeftijd eigenlijk geen sprake van natuurlijk afbouwen, hoewel er natuurlijk altijd kinderen zijn die de uitzondering op de regel vormen en die uit zichzelf al eerder stoppen. Dit is vrijwel nooit voor de eerste verjaardag en het gaat vrijwel altijd toch min of meer geleidelijk.
Moeder gestuurd afbouwen gaat meestal gestructureerder met een op een bepaald moment te bereiken doel. Er zijn allerlei redenen waarom een moeder wil afbouwen en al die redenen zijn goed, zolang het de moeder zelf is die het wil. Medische redenen kunnen ook voorkomen, maar zijn eerder zeldzaam. sommige noodzakelijke medicijnen (veel minder dan men vaak aanneemt) zijn onverenigbaar met borstvoeding en moeders die ernstig ziek zijn, zijn vaak niet meer tot lacteren in staat. Geen enkele moeder zou de borstvoeding moeten afbouwen als zij dat niet zelf wil. Maar als zij het zelf wil, heeft ze recht op begrip en hulp en kan ze kritiek en pogingen haar om te praten missen als kiespijn. Wat voor een moeder die overweegt te gaan afbouwen belangrijk is om te weten is, dat het vrijwel altijd mogelijk is om opnieuw te beginnen als ze dat later zou willen. Daarnaast moet het duidelijk zijn dat het niet alleen de melk is die vervanging nodig heeft, maar ook het intense samen zijn van moeder en kind bij borstvoeding. Voor moeders die borstvoeding alleen maar hebben gebruikt als een manier om goed voedsel binnen te krijgen en dit min of meer op schema deden is afbouwen eenvoudiger dan voor moeders die voedden op verzoek en niet alleen voor voedsel, maar ook voor knuffels en relatievorming.
Omdat melkaanmaak afhankelijk is van de vraag naar melk moet bij afbouwen die vraag worden verminderd. Dit moet liefst geleidelijk gebeuren om de borsten tijd te geven zich op die verminderde vraag in te stellen zonder te gaan verstoppen en borstontstekingen te ontwikkelen. Moeders die fulltime kolven kunnen tegelijkertijd het aantal keren dat zij kolven verminderen en de hoeveelheid die zij kolven, door elke dag 30 minuten meer tussen de kolfsessies te houden en te stoppen met kolven als er ongeveer 80% van de normale hoeveelheid is gekolfd. Dit werkt ook voor vrouwen die alleen de voedingen willen afbouwen die kolven op het werk. Let goed op hoe de borsten reageren en kolf meer of vollediger als er een verstopping of ontsteking dreigt en begin opnieuw als dat weer onder controle is.
Moeders die life voeden kunnen in het begin elke 5 dagen een voeding laten vervallen. Begin met de voeding die het minst favoriet is bij het kind. Na vijf dagen vervalt er een voeding die niet direct voor of na de eerder vervallen voeding ligt. Naarmate er meer voedingen vervallen kan er vaak sneller worden verder gegaan. Let, net als kolvende moeders, goed op de reacties van de borsten en pas de snelheid van minderen daaraan aan. Blijf de meest geliefde voeding het langste geven. Bedenk dat het voor het kind ook moeilijk kan zijn het drinken aan de borst op te moeten geven. Zorg voor veel vervangen bezigheden samen, vooral bezigheden die lichaamscontact of andere vormen van contact en samenzijn, samen bezig zijn inhouden.
Wanneer het door omstandigheden noodzakelijk is acuut te stoppen met voeden, dan kan dat met behulp van kolven gebeuren of met medicatie. De medicijnen die gewoonlijk voor het opdrogen van de melkproductie worden gebruikt (vroeger vooral parlodel, tegenwoordig voornamelijk dostinex) werken vooral goed direct na de geboorte en zijn het zijn heel heftige middelen met veel mogelijke bijwerkingen. Een alternatief is salie (salvia officinalis) in de vorm van extract of thee. Salie bevat onder ander fyto-oestrogenen en heeft vrijwel geen bijwerkingen. De enige ernstige bijwerking is dat het vruchtafdrijvend werkt en dus niet gebruikt kan worden tijdens een zwangerschap.

Hyperlactatie

Hyperlactatie is een te overvloedige productie van moedermelk tijdens de lactatieperiode. Ook bekend onder de naam overproductie(-syndroom). Hyperlactatie of overproductie uit zich bij de moeder als blijvende stuwing: na het drinken voelen de borsten nog steeds min of meer vol aan en ze lekken tussen de voedingen; soms is er grotere kans op verstopte melkkanaaltjes en borstontsteking. Bij de baby kan het lijken dat hij ‘’gulzig’’ drinkt (maar eigenlijk is hij hard aan het werken om niet te verdrinken in de melkstroom), tijdens het drinken kan de melk zijn mondje uitlopen, hij kan erg onrustig zijn tijdens het drinken met sputteren en verslikken, ook na het drinken veel onrust, darmkrampen, hoorbaar darmgerommel, veel boeren ''reflux'',  overvloedige, soms groene, schuimende, stinkende ontlasting. De baby kan heel snel gewicht toenemen of juist heel weinig of is ontevreden na de voeding. Niet alle symptomen komen voor bij alle kinderen waarvan de moeder te veel melk voor hun behoefte produceert. Het gedrag van de baby kan de moeder het idee geven dat zij te weinig melk heeft of dat haar melk niet voedzaam is. De oorzaken voor een overproductie zijn niet diepgaand onderzocht, maar de manier van voeden kan een rol spelen, net als persoonlijke aanleg of een verstoorde werking van de melkproductie regulerende processen in de melkklieren. Ook kan er kan sprake zijn van een overgrote afgifte van prolactine door een prolactinoom of als bijwerking van sommige medicijnen. De behandeling bestaat uit het verwijderen van zo veel mogelijk van de opgespaarde melk door rigoureus kolven, gevolgd door het aanleggen van de baby aan beide borsten. Vervolgens wordt de baby elke keer dat hij wil drinken dezelfde borst aangeboden voor een periode van ongeveer 3 uur of tot hij een langere periode heeft geslapen (welke van de twee zich het eerst voordoet). De volgende periode van 3 uur krijgt hij dan telkens de andere borst aangeboden (dus 3 uur de linkerborst, 3 uur de rechterborst, enzovoort). Na 24 uur kan er nog eens volledig worden gekolfd als dat nodig is. De tijd tussen het kolven wordt steeds langer tot het niet meer nodig is. Het proces van het verminderen van de melkproductie kan worden ondersteund met saliethee. Hyperlactatie door een prolactinoom moet medicinaal worden behandeld.
http://eurolac.net/index.php?p=83
van Veldhuizen-Staas, CGA: Overabundant milk supply: an alternate way to intervene by full drainage and block feeding. International Breastfeeding Journal 2007, 2:11 (29 August 2007)

Kruiden bij borstvoeding

Borstvoeding gaat niet altijd vanzelf en veel moeders moeten hobbels en drempels nemen en wolven en beren bevechten om borstvoeding op de rails n aan de gang te houden. Gelukkig zijn er allerlei hulpmiddelen en technieken die hen daarbij kunnen helpen. Veel mensen grijpen graag naar kruidenmiddelen, terwijl anderen zeggen dat die niet werken. Fecka & Turek onderzochten hoeveel werkzame bestanddelen in de vloeistof over gaan als je thee zet van pepermunt, melisse of salie. Zij vonden grote hoeveelheden daarvan in de vloeistof. Gali-Muhtasib vond dat salie niet alleen zorgt voor vermindering of stopzetting van de melkproductie, maar daarnaast anti-inflammatoire en antimicrobiële werking heeft en tevens een krachtig middel in de strijd tegen kanker is. Melli et al onderzochten of pepermunt beschermend kan werken tegen het ontstaan van tepelkloven en zij vonden dat vrouwen die een pepermuntgel gebruikten minder kapotte tepels hadden na twee weken dan vrouwen die lanoline of een placebogel gebruikten. Zij bevelen wel aan om ook te zorgen voor goede aanleg-en drinktechnieken.
Fecka I,  Sebastian Turek S: Determination of Water-Soluble Polyphenolic Compounds in Commercial Herbal Teas from Lamiaceae: Peppermint, Melissa, and Sage. J. Agric. Food Chem., 2007, 55 (26), pp 10908–10917
Gali-Muhtasib H: Anticancer and medicinal properties of essential oil and extracts of East Mediterranean sage (salvia triloba). Advances in Phytomedicine 2006, 2:169-180
Melli MS, Rashidi MR, Nokhoodchi A, Tagavi S, Farzadi L, Sadaghat K, Tahmasebi Z, Sheshvan MK: A randomized trial of peppermint gel, lanolin ointment, and placebo gel to prevent nipple crack in primiparous breastfeeding women. Med Sci Monit. 2007 Sep;13(9):CR406-411.