Vergeten

Foto: screenshot uit de music video The Forgotten van Green Day, gebruikt in de aftiteling van  The Twilight Saga: Breaking Dawn - Part 2 (2012) maar ook in CSI: NY: S9E4 Unspoken (19 Oct. 2012) tijdens de autopsie op een per ongeluk doodgeschoten kind. (liedtekst)
Door de moeilijke verkrijgbaarheid staat kunstmatige zuigelingenvoeding op het moment vooraan in de publieke belangstelling, met items in de belangrijke nieuwsuitzendingen en artikelen in de papieren en virtuele dagelijkse pers. De woorden die worden gebruikt om dit fabrieksmatig geproduceerde vervangingsmiddel voor moedermelk te beschrijven variëren nogal: flesvoeding, babypoedermelk, babymelk, babyvoeding, zuigelingenmelk, zuigelingenvoeding en vast nog een paar die ik gemist heb. Vrijwel nooit wordt het genoemd bij de naam die erbij hoort: ‘’kunstmatige vervangingsmiddel voor moedermelk’’. Niet eens voor borstvoeding, want dat is het hele proces van melk maken, melk geven en aan de borst drinken, de hele relatie tussen de moeder en haar kind. Alleen een vervangingsmiddel voor de melk. En nog een krakkemikkig vervangingsmiddel ook, maar daar ga ik nu even niet op in. Een vervangingsmiddel voor het origineel. De wereld, nou ja, heel Nederland dan toch, staat op zijn kop (zelfs een minister gaat zich ermee bemoeien) voor een vervangingsmiddel, een Ersatz, een substituut, een surrogaat.
Sommige dingen worden zo makkelijk vergeten. Kunstvoeding is een vervangingsmiddel voor als moedermelk in enige vorm niet beschikbaar is. In die zin is het goed dat het er is, want een kind moet wel eten. Ook voor sommige kinderen die geen onbewerkte melk, zelfs geen onbewerkte menselijke melk, kunnen verteren is het goed dat er een substituut is waarmee zijn metabolisme wel raad weet. Overigens zouden die vervangingsmelken ook van menselijke melk gemaakt kunnen worden, maar ja daar verdient natuurlijk niemand wat aan. De producenten van de koemelk gebaseerde substituten hebben liever dat men vergeet dat een mens menselijke melk moet drinken. Dat blijft liefst onbesproken, onuitgesproken en uiteindelijk onbespreekbaar.
Vanwege die selectieve vergeetachtigheid en die kunstmatige onbespreekbaarheid spreek ik wel. Uit naam van de vergetenen: de kinderen om wie het uiteindelijk allemaal gaat. Als minder moeders om te beginnen al hadden gekozen voor het niet zelf voeden van hun kind en als minder moeders het gevoel kregen dat overgaan op een surrogaat voor hen de enige overblijvende opties was, dan was het probleem veel minder nijpend geweest. Dat is ook een van die onbespreekbare onderwerpen, want is de manier waarop zuigelingen worden gevoed niet een keuze van de ouders? Ik durf daar ‘’Nee!’’ op te antwoorden. Om te beginnen en uiteindelijk is dat geen vrije keuze van de ouders, want het gaat om de gezondheid, het welzijn en uiteindelijk soms zelfs het overleven van hun kind. Ook dat is iets dat liever wordt vergeten en zeker onbespreekbaar is. Niettemin spreek ik het toch uit.
Moeders jammeren en jeremiëren over de schaarste in de winkels en dat ze nu hun kind mogelijk geen eten kunnen geven. Ze vergeten dat kunstvoeding om te beginnen niet de eerste en zeker niet de enige keus was. De eerste keuze was om te beginnen borstvoeding of voeding met menselijke melk. Ook als borstvoeding om een of andere reden niet lukt, kan er menselijke melk worden gegeven. Van een zus, een vriendin, een buurvrouw of een gulle vreemde melkdonor. Weinig vrouwen die een kind voeden zullen weigeren om een deel van hun melk af te staan voor een ander kind, een kind in nood. Je hoeft maar te vragen. Je hoeft dat wat vergeten was maar bespreekbaar te maken. 

Eurolac Flits! met label of zoekterm kunstvoeding, substituut, donormelk, moedermelk, moedermelkvoeding, moedermelknetwerk. Deze links leiden elk naar een lijst met blogs met dit label, klik op de plaatjes in de linkerzijbalk voor meer verhaaltjes.

Melk

Foto: Sean Penn als Harvey Milk en James Franco als Scott Smith in Milk
Heb ik het eigenlijk wel eens over melk gehad? Ik denk het wel, nu en dan. Ik wil het er graag nog eens over hebben voor een keertje. Melk is namelijk belangrijk. Melk is zo belangrijk dat er een hele groep dieren naar is vernoemd. Nu ja, niet naar melk, maar naar de organen waarin melk wordt gemaakt. Wat wij in de dagelijkse taal zoogdieren noemen (genoemd naar het drinken of te drinken geven van melk uit de organen waarin de melk wordt gemaakt) heet op zijn zondags (en omdat het vandaag zondag is willen we ook de zondagse naam wel eens gebruiken) Mammalia. Mammalia is de naam voor de groep diersoorten die mammae hebben waarin de vrouwelijke exemplaren melk maken om hun jongen mee te voeden. Mamma is Latijn en betekent borst; mammalia komt van mammalis en dat betekent ‘’van de borst’’. Mamma betekent natuurlijk ook moeder. Heet een borst mamma omdat een moeder zo heet of heet een moeder mamma omdat ze mammae heeft? Ik ga voor de verklaring dat moeder mamma heet op basis van de eerste klankvormingen van een kind.
Genoeg over de container, terug naar de inhoud. Melk. Melk is een meestal wit of wit-achtig gekleurde vloeistof, die in de melkklieren van vrouwelijke zoogdieren wordt samengesteld uit voor de jongen van die soort noodzakelijke nutriënten en beschermende stoffen. Alle melk bestaat uit water, eiwitten, vetten, koolhydraten, vitaminen, mineralen, sporenelementen en beschermende stoffen in hoeveelheden en verhoudingen die specifiek voor elke soort zijn bepaald. Melk is het meest complete voedingsmiddel; in feite is melk het enige voedingsmiddel dat geheel in zijn eentje een individu kan voeden en gezond houden. Daar zijn natuurlijk wel voorwaarden aan verbonden. Het moet de melk zijn die voor de eigen soort is ontworpen. Het moet in voldoende mate worden geconsumeerd. Voor de jongen in de zoogleeftijd is het geen enkel probleem. Voor oudere jongen en volwassen exemplaren kan het problematisch worden. Ten eerste verliezen dieren (en mensen) bij het ouder worden het vermogen om aan de borst te drinken en ze verliezen grotendeels het vermogen om de in melk aanwezige koolhydraten te verteren.
Zoogdieren hebben allerlei eigenschappen gemeen, naast het bezit en gebruik van melkklieren. Ze zijn allemaal warmbloedig, bijvoorbeeld, maar verder zijn er grote verschillen in vorm, maat, kleur, levensomstandigheden, voedingsgewoonten, levensloop en –duur. Al deze verschillen maken het noodzakelijk dat hun melk anders is en op andere manieren wordt gegeven en genomen. Waar sommige zoogdierjongen de uitgang van de melkklieren op een bepaalde manier moeten aanhappen, hoeven ander alleen te likken en sommigen moeten goed kunnen vangen. In stromend water nog wel. De ene soort heeft maar een enkele maag en een relatief kort darmsysteem, de andere heeft wel vier maagcompartimenten en een eindeloos eind darm. De ene soort heeft nood aan een goed onderstel en sterke botten (terwijl anderen helemaal geen onderstel hebben), de andere soort aan een dikke onderhuidse speklaag (terwijl andere soorten daar juist ernstig ziek van zouden worden) en weer andere soorten moeten het vooral hebben van hun scherpe ogen (terwijl dat voor andere juist totaal irrelevant is), of van hun hersenen.
Melk van de ene soort kan worden gedronken door een andere soort. De meeste kans op een goede afloop is er wanneer de soorten meer overeenkomsten hebben, bijvoorbeeld het jong van het ene gespleten-hoevige kuddedier gezoogd door het andere, of het ene kleine nocturnale knaagdier door het andere. Hoe minder overeenkomsten, hoe minder de kans op succesvol voeden met de melk van een andere soort. De tekorten van het ene nutriënt en het te veel aan het andere nutriënt, de andere vet- of eiwitsamenstelling, maar ook de andere soorten beschermende stoffen zullen ervoor zorgen dat het jong dat die verkeerde melk krijgt minder kans heeft gezond te groeien en zich te ontwikkelen en een vergrote kans heeft op onderontwikkeling, ziekelijke overontwikkeling, ziekte en overlijden.
Gelukkig zijn mensen goede knutselaars en kunnen ze de melk van andere dieren zo veranderen dat het over het algemeen min of meer voor menselijke consumptie geschikt wordt. Min of meer. Over het algemeen. Het vergt heel wat extra in de gaten houden en vervangende maatregelen om onbedoelde bijwerkingen te voorkomen en de bescherming tegen ziekte te vervangen. Over het algemeen min of meer voldoende om de kinderen waarvoor op geen enkele andere manier aan eten van menselijke oorsprong te komen is vooruit te helpen tot ze ander voedsel kunnen verwerken. Na die tijd is vervanging van melk van de eigen moeder of de eigen soort niet meer essentieel. Dan hoeft er alleen nog geknutseld te worden omdat wij dat zo lekker vinden: kaas, yoghurt, ijs, dulce de leche, …
Eurolac Flits! met label moedermelk, soortspecifiek, samenstelling

Zit er wel wat in?

Foto: Eddy Murphy als Prof. Sherman Klump in The Nutty Professor
Moedermelk is, net als de melk van alle zoogdieren, een complex geheel van water, eiwitten, vetten, koolhydraten, vitaminen, mineralen, sporenelementen en levende cellen. Afhankelijk van de groei- en ontwikkelingsbehoefte van de jongen van elke soort wisselen de hoeveelheden, specifieke stoffen en onderlinge verhoudingen van de ingrediënten. Niet door een of andere Nutty Professor in een laboratorium in elkaar geknutseld, maar op maat gemaakt, beproefd en getest door generatie na generatie zoogdieren. Dat wat werkte bleef, wat niet werkte verdween of werd aangepast. Bij mensen werkte het zo goed dat er van elke generatie nageslacht genoeg exemplaren bleven leven, volwassen werden en zich voortplantten en ondertussen het overlevingsmechanisme, een hoge intelligentie, verder te ontwikkelen om onze soort tot de dominante soort op aarde te maken. Die status bereik je natuurlijk niet zomaar. Als er al te veel flagrante fouten in het ontwerp zouden zitten zou die ontwikkeling van de soort mens niet zo succesvol hebben kunnen zijn. Toch is het nu juist die hoog-ontwikkelde intelligentie die het succes van borstvoeding de das om lijkt te doen. Met een verhoogde intelligentie kwamen ook de vrije wil en de hoogmoed. Met de vrije wil kunnen we besluiten dingen anders te doen dan voor de hand ligt – en soms heeft dat tot de mooiste uitvindingen en ontwikkelingen geleid – en de hoogmoed leidt ertoe te denken dat wij het beter kunnen dan de oorspronkelijke ontwerpers en ontwikkelaars. En soms werkt dat ook zo. Innovatie industrie drijft voor een belangrijk deel op intensieve bedrijfsspionage, het ontleden en analyseren van producten van de concurrent en het waar mogelijk in een verbeterde vorm namaken. Namakers van moedermelk hebben het ook geprobeerd. Tevergeefs. Hun maaksels lijken slechts in de verte op melk. Van dichtbij ruik je al dat het iets heel ander moet zijn en onder de microscoop lijkt het zelfs op een totaal tegenovergestelde substantie. Waar de namakers wel goed in geslaagd zijn is doen alsof ze geslaagd zijn in het maken van een gelijkend en misschien zelfs moedermelk evenarend product. Zo goed zelfs dat hun product door velen wordt gezien als norm voor zuigelingenvoeding en van moedermelk wordt gedacht dat het waarschijnlijk deficiënt is in een aantal nutriënten. De waarheid ligt niet in het midden in dit geval, maar breeduit aan het moedermelk uiteinde. Moedermelk substituten zijn in ongeveer de helft van de nutriënten van moedermelk niet alleen deficiënt, ze zitten er helemaal niet in. Van een aantal andere stoffen zit er dan weer een overdosis in, om ervoor te zorgen dat er voldoende van kan worden opgenomen. Moedermelk daarentegen is van een relatief constante kwaliteit, weliswaar met kleine onderlinge verschillen en kleine verschuivingen naarmate de borstvoedingperiode evolueert, maar, indien de baby of peuter de kans krijgt alle melk uit de borst die beschikbaar is, altijd ineen ideale verhouding van nutriënten. Het resultaat is uit grootscheepse onderzoeken bekend: kijkend naar grote groepen kinderen zie je dat de kinderen die geen of weinig borstvoeding krijgen afwijkende groei vertonen, die de kans op overgewicht en daarmee samenhangende aandoeningen later vergroot, dat zij zich gemiddeld minder goed ontwikkelen en dat zij gemiddeld vaker en ernstiger ziek zijn. Er zit dus wel degelijk wat in, in die moedermelk. Ook als ze er anders uitziet dan het vervangingsproduct uit de fabriek.
Veldhuizen-Staas CGA van, Kleintjes S: Borstvoeding: volwaardige zuigelingenvoeding
Samenstelling van moedermelk

Poeder of moeder?

In meerdere eerdere blogs had ik het al over de normaalheid van borstvoeding. Borstvoeding is niet het beste, heeft geen voordelen, is niet bijzonder of magisch. Borstvoeding is gewoon, is de norm. De substituten, die zwaar gepromoot worden door de fabrikanten die hun beurzen en die van hun aandelenhouders gezond moeten houden, worden beter en beter, maar halen de norm nog niet eens een beetje. Geen borstvoeding geven stelt baby’s bloot aan een diversiteit aan risico’s. Die risico’s kunnen worden ingedeeld in een aantal categorieën. Deze categorieën zijn bacteriële vervuiling van het poeder als gevolg van het productieproces, door onhygiënisch klaarmaken of niet goed reinigen van de flessen en spenen en door het bewaren van het geopende pak en van vooraf klaargemaakte melk; lekkende chemicaliën van de verpakking van het poeder en van de flessen of spenen; mechanische complicaties zoals verslikken door te snel stromende melk, onvoldoende huidcontact, overeten door te snelle stroom; immunologische risico’s zoals het beschadigen van de darmwand en onvoldoende beschermende stoffen in de melk; nutritieve tekortkomingen doordat er stoffen niet inzitten (de vele nog niet geïdentificeerde componenten of componenten die te duur of te moeilijk zijn om toe te voegen), onevenwichtigheid in nutriënten door het gebruik van lichaamsvreemde suikers, vetzuren en dergelijke en onvoldoende opname van nutriënten waardoor het nodig is die in overdadige hoeveelheden toe te voeden, zoals ijzer en vitamine D.

George

Herinner je je nog mijn stukje over George Clooney? Oploskoffie blijft nep, zelfs al krijg George erbij. Baby’s krijgen nu hun eigen George: een nepmelkzetapparaat á la Nespresso. Nestle bewijst hiermee met het ouder worden nog steeds vol met streken te zitten en het vak van volksverlakker nog steeds goed te beheersen. Het apparaat kost meer dan de meest fancy Senseo en van de stuksprijs van de capsules kun je een paar liter koemelk kopen. Wat zo duur is, moet wel heel erg goed zijn, toch? Toch? Niet dus. IN dit apparaat word teen bepaalde portie poedervormige kunstvoeding aangemaakt met water van lichaamstemperatuur. Poedermelk is (inherent aan het productieproces) niet steriel en bevat altijd grotere of kleinere hoeveelheden van gevaarlijke tot zeer gevaarlijke bacteriën. Alleen klaarmaken met water van minimaal 70 graden kan het risico van besmetting van het kind met deze ziekmakers voorkomen. En dan die dunne en verborgen slangetjes en pijpjes waar het water en de aangemaakte melk doorheen stromen. Wel eens de melkreservoirs en –leidingen van een koffieapparaat met een ingebouwde cappuccino-installatie proberen schoon te maken? Haast ondoenlijk. Ik stel me voor dat dat bij baby’s George al niet anders is. Meer bronnen voor bacteriële infecties dus, om van de schimmelvorming nog maar niet te spreken. Nee, al met al is er maar 1 geavanceerd melkmaak- en -bezorgsysteem voor baby’s: moeder’s eigen boezem.

Moedermelk substituut

Vrijwel alle moeder’s kunnen borstvoeding geven, waaronder volgens WHO en Unicef wordt verstaan: een kind voeden aan de borst vanaf binnen een uur na de geboorte, gedurende de 1e 6 maanden exclusief en tot de 2e verjaardag of daar voorbij naast geschikte andere voeding. Vooral de eerste periode van uitsluitend borstvoeding in de 1e 6 maanden is van groot belang voor de gezondheid van kind en moeder in alle levensomstandigheden. Hoewel dus vrijwel alle moeders in staat zijn borstvoeding te geven en het voor alle moeders en vrijwel alle kinderen de gezondste keuze is, is er een klein aantal omstandigheden waarin borstvoeding geheel of gedeeltelijk, tijdelijk of permanent niet te prefereren optie is. Wanneer het onderbreken van of totaal stoppen met borstvoeding of het aanvullen met substituten wordt overwogen, moeten altijd de risico’s van het gebruik van moedermelksubstituten worden afgewogen tegen mogelijke risico’s van de aandoening of omstandigheid. Bij het bepalen van welke voeding voor een kind wordt gekozen is direct voeden aan moeder’s borst altijd de 1e keuze. Indien dit niet (volledig) mogelijk is zal eerst worden gepoogd dit aan te vullen met de afgekolfde melk van de eigen moeder. Wanneer een moeder ondanks optimalisatie van het beleid en de technieken onvoldoende eigen melk kan produceren gaat de voorkeur uit naar afgekolfde melk van en andere moeder (donormelk), eventueel direct door die andere moeder aan de borst gevoed. Als 4e optie wordt gekozen voor gespecialiseerde moedermelksubstituten (kunstvoeding). Alleen voor kinderen die moedermelk niet kunnen verteren, is het enige en eerste alternatief aangepaste kunstvoeding. Dit geldt bijvoorbeeld voor kinderen met galactosemie, phenylketonurie (PKU) of maple syrup urine disease. Kinderen van moeders die bepaalde medicijnen gebruiken kunnen de melk van hun moeder niet drinken en moeten (tijdelijk, voor de duur van de behandeling) een vervangende voeding krijgen. De lijst met absoluut gecontra-indiceerde medicijnen is erg kort. Ook zieke moeders kunnen borstvoeding geven, indien zij in staat zijn het kind vast te houden. De enige contra-indicatie is HIV+, maar alleen indien moedermelk substituten AFASS zijn (acceptable, feasible, affordable, sustainable, safe; acceptabel, verkrijgbaar, betaalbaar, duurzaam, veilig). Andere situaties zoals vroeg geboorte, dysmaturiteit, (gevaar van) hypoglycemie vragen om optimalisatie van borstvoeding management en technieken en de melkinname (mogelijk met suppletie van moeders eigen melk op een andere manier) en pas als dat niet binnen redelijke tijd tot het gewenste resultaat leidt is er een indicatie om over te gaan tot het gebruik van voeding op basis van niet-menselijke melk. 
http://www.borstvoeding.com/problemen/medicijnen/medicijnlijst-nl.html
WHO/Unicef: Acceptable medical reasons for use of breast-milk substitutes. WHO/NMH/NHD/09.01. WHO/FCH/CAH/09.01

Fopspenen, zoethoudertjes en substituten

Moeders verzuchten wel eens dat ze zichzelf een fopspeen voelen al shun kindje alsmaar de borst wil zonder honger ‘’te kunnen hebben’’. Dat is natuurlijk compleet de omgekeerde wereld: de fopspeen is het substituut, niet de moeder. De fopspeen is het zoethoudertje (vroeger letterlijk, want soms gedoopt in suikerwater of sterke drank) als moeder zelf niet beschikbaar is. Borstvoeding deskundigen en de WHO raden het gebruik van een fopspeen bij borstgevoedde baby’s af, omdat zij voeden aan de borst vervangen, wat zou kunnen leiden tot minder exclusief en minder lang borstvoeding geven. Deskundigen uit andere disciplines kunnen andere bezwaren hebben tegen fopspeengebruik (bijv vanwege het risico van afwijkende gebitsontwikkeling, ademhaling en spraakontwikkeling). Nog weer andere deskundigen kunnen ervan overtuigd zijn dat een fopspeen een wapen is in de strijd tegen wiegendood (hoewel ook in die functie de fop een substituut is voor het drinken aan de borst). Allerlei onderzoeken worden gedaan om voor eens en altijd duidelijk te maken of al die claims voor of tegen fopspenen en hun invloed op borstvoeding waar of vals zijn. En zoals te verwachten faalt dit jammerlijk, want de onderzoeken pro en contra houden elkaar aardig in evenwicht. Sommige dingen kunnen niet op de manier van de Gouden Wetenschappelijke Waarheid (het gerandomiseerde dubbel-blinde prospectieve onderzoek) worden bewezen noch ontkend. Maar waarom zou je eigenlijk willen bewijzen dat het origineel beter is dan het substituut? Hoeveel George Clooneys je ook inzet, oploskoffie zal nooit als vers gezette smaken. Alle gehaaide Nestlé reclametechnieken ten spijt.
Lindsten, Rune; Larsson, Erik: Pacifier-sucking and Breast-feeding: A comparison between the 1960s and the 1990s. Journal of Dentistry for Children, 2009, 76(3):199-203(5)
O’Connor NR, Tanabe KO, Siadaty MS, Fern R. Hauck FR: Pacifiers and Breastfeeding; A Systematic Review. Arch Pediatr Adolesc Med. 2009;163(4):378-382.
Karabulut E, Yalçin SS, Ozdemir-Geyik P, Karaağaoğlu E.: Effect of pacifier use on exclusive and any breastfeeding: a meta-analysis. Turk J Pediatr. 2009 Jan-Feb;51(1):35-43.
   

Oligosacchariden

Een bekend merk zuigelingenvoeding adverteert zich suf met de toegevoegde oligosachariden in hun voeding-substituut. Prachtige filmbeelden waarin een super-powerbaby een gloeiend schild om zich heen heeft, klaar om de aanvallen van de Grote Boze Buitenwereld te weerstaan. Moeder zit er wat onnozel grimassend bij. Miljoenen worden gebruikt voor research en ontwikkeling en niet te vergeten reclame (miljoenen die door de absurd hoge prijs van het eindproduct moeten worden terug verdiend en verdubbeld) om een niet al te goed smakend en zwaar te verteren product te maken dat maar een fractie gelijkt op het origineel waarvan het is afgekeken en dat de potentie heeft voor het veroorzaken van allerlei min of meer ernstige aandoeningen in de nabije of verre toekomst. Het origineel is veruit superieur natuurlijk, want het lukt de arme fabrikanten maar niet om het concept ‘’kopieer eerst, verbeter dan’’ net zo goed uit te werken als sommige elektronicafabrikanten. Maar dat kun je ook niet helemaal van ze verwachten, veronderstel ik: moeders maken melk met zo’n 100 verschillende HMOs (Humane Melk Oligosachariden), maar elke moeder maakt ze een beetje anders en voor elk kind is het ook weer een beetje anders. En dan hebben we het ook nog niet eens gehad over de levende cellen en de cellen die actief ziekteverwekkers opsporen en vernietigen. Met zo’n voorsprong in samenstelling hoef je niet eens meer de moeite te nemen het voor de hand liggende te bewijzen: het substituut haalt het niet bij her origineel.
Petherick A: Development: Mother's milk: A rich opportunity. Nature, 2010, 468:s5–S7; http://www.nature.com/nature/journal/v468/n7327_supp/full/468S5a.html