Viezigheid

Foto: Clint Eastwood als Harry in Dirty Harry (1971) Vies en nog dodelijk ook.

De wereld en alles erop en eraan zit vol met viezigheid. Ik zeg wel eens dat de mens de dominante soort op aarde is, maar eigenlijk zijn de microben en aanverwante kleine kriebelaars dat. Men gaat er van uit dat het leven op aarde is ontstaan in de vorm van eencelligen, bacteriën en kompanen. Veel daarvan hebben als taak dood organisch materiaal op te ruimen, maar anderen maken dat organische materiaal dood. De ene viezigheid is de andere niet en sommige viezigheid heb je nodig om te kunnen overleven, zoals de vriendelijke friemelaars in je darmen en op je huid. Naast als die organische viezigheid, die er gewoon hoort en er van nature is, is er ook een boel anorganische viezigheid die er niet van nature hoort en die wij er zelf hebben neergelegd. Chemische verontreiniging van ons leefmilieu (en het leefmilieu van alle andere vormen van organisch bestaan) is een ernstige bedreiging voor het voortbestaan van het leven op aarde.

Reststoffen van de vervaardiging, vervoer en afvalverwerking van dingen die wij in elkaar knutselen, vaak op basis van aardolie, zitten in ons grondwater en in de lucht. Wij, en alle andere organismen, ademen dat in. Het slaat neer op de gewassen op de aarde en in het oppervlakte water en wordt daar opgegeten en gedronken door planteneters op het land en in het water. Die planteneters worden vervolgens opgegeten door alleseters en vleeseters, die daarmee een veelvoud binnenkrijgen van al die anorganische viezigheid die elk van de prooien eerst heeft genuttigd. Hoe hoger in de voedselketen hoe meer aval er in het lichaam wordt opgestapeld.

Dat consumeren van chemisch afval gaat al enkele generaties achter elkaar door en elke generatie begint met al een iets grotere bodem van afval. Moeders hebben tegen dat zij voor het eerst zwanger worden al een aardige voorraad anorganische giftige ballast opgebouwd en zij geven dat via de placenta door aan hun ongeboren kind. Vruchtwater is haast een soep van chemicaliën. Kinderen in de embryo- en foetusfase zijn erg gevoelig voor verstoringen in de ontwikkeling zoals die welke door milieuvervuilende stoffen worden veroorzaakt. Allerlei soorten afwijkingen komen tegenwoordig steeds vaker voor. Vaak wordt dat toegeschreven aan vitaminen- en mineralentekorten bij de moeder, maar er zijn ook volop aanwijzingen dat de chemische soep in hun bloed en vruchtwater ook een niet te verwaarlozen factor is.

Behalve in vruchtwater zitten al die afvalstoffen ook in moedermelk. Daaraan wordt veel meer ruchtbaarheid gegeven dan aan de aanwezigheid ervan in vruchtwater. Voor een deel komt dat omdat moedermelk veel makkelijker te verkrijgen is voor onderzoek dan vruchtwater. Voor een flink komt het ook omdat men denkt dat moedermelk makkelijker te vervangen is. Het is niet voor niets dat in Nederland veel van het onderzoek naar vervuiling in moedermelk is gedaan door een professor met strakke banden met de kunstvoeding industrie. Uit een stuk van Cattaneo (2013) blijkt duidelijk dat de aanwezigheid van ongewenste anorganische stoffen in moedermelk niet betekent dat we beter geen of minder borstvoeding kunnen geven. Behalve die vervelende viezigheid bevat moedermelk namelijk ook veel beschermende stoffen, waardoor de impact van de viezigheid minder is. In kunstvoeding zit ook veel viezigheid en geen bescherming.

Wat vooral ook niet moet worden gebagatelliseerd is de invloed van kunstvoeding op de vervuiling van het milieu. In een eerder blog schreef ik: 

‘’Het maken, verpakken en vervoeren van kunstvoeding voor baby’s in de VS alleen kost per jaar 32 miljoen kW aan energie en voegt jaarlijks 550 miljoen blikken, 86000 ton metaal en 364000 kg papier toe aan de afvalberg. De kunstvoeding industrie verdient hieraan zo veel dat zij in de VS per kind per jaar $30 kunnen uitgeven aan promotie van hun vervuilende en voor de meeste kinderen onnodige product, terwijl de Amerikaanse overheid per kind per jaar slechts $0,21 uitgeeft aan de promotie van borstvoeding. Zou het in Nederland en België erg anders liggen?’’

 en ergens anders: 

‘’Om kunstvoeding te maken is melk nodig van koeien die ofwel grasland gebruiken of waarvoor arealen landbouwgrond nodig zijn voor het verbouwen van voer. De koeien produceren grote hoeveelheden afval in de vorm van mest en gas. De melk moet per vrachtwagen naar de fabriek worden vervoerd, waar veel energie en water worden gebruikt om de melk te ontvetten en drogen, er zijn grondstoffen nodig voor de toevoegingen. Vervolgens zijn er grondstoffen nodig voor de verpakking, waaronder papier, plastic en metalen. Opnieuw vrachtwagens en mogelijk ander gemotoriseerd vervoer naar de winkel. Om klaar te maken en te voeden zijn schoon water en energie nodig en flessen en spenen (die ook in fabrieken werden gemaakt van kunststoffen, verpakt in plastic en papier en vervoerd met vrachtwagens). Uiteindelijk komen de verbruikte verpakkingen in de afvalhoop en maar een klein deel ervan zal worden gerecycled. […] Vrouwen die borstvoeding geven, worden gemiddeld vele maanden later pas weer ongesteld. Dat scheelt bergen tampons of maandverbanden (die ook allemaal gemaakt worden van schaarse grondstoffen in energie en water verbruikende fabrieken, worden verpakt in plastic en papier en met gemotoriseerd vervoer naar de winkels worden getransporteerd) in de afvalberg. Vrouwen die later ongesteld worden, zijn ook pas later weer vruchtbaar. Dat kan een flinke schep hormonen schelen die niet hoeven te worden geslikt en uitgeplast.‘’ 

Al die viezigheid draagt bij aan de viezigheid in vruchtwater en moedermelk. Voor de kinderen die nu in baarmoeders groeien en moedermelk drinken gaat het niet meer helpen, maar voor volgende generaties moeten we toch echt serieus aan de gang om een schoner leefmilieu te krijgen. Als we doorgaan zoals nu, hebben niet eens meer de vieze kriebelaars en friemelaars nodig om ons dood te krijgen. Dirty Harry, dat zijn wij zelf.

IBFAN verklaring over chemicaliën in kindereten. Op: Een veilig nest<http://eenveilignest.nl/ibfan-verklaring-over-chemicalien-in-kindereten/> oktober 2013.
Cattaneo A( with input provided by members of IBFAN's working group on chemical and microbiological contamination of infant feeding products): IBFAN Statement on Infant and Young Child Feeding and Chemical Residues. (2013)

Belasting

Foto: Julia Roberts en broer Eric Roberts, wel hetzelfde beroep, toch geen familiebedrijf. De laatste in de serie family business.

Vandaag komt er een belasting meneer bij me op bezoek. Nee geen meneer van de belastingdienst gelukkig, maar een meneer die mij gaat helpen met mijn belasting aangifte. Ik heb eindelijk aan mezelf durven toegeven dat de belasting die de belastingen mij geven te zwaar is en dat ik dat dus moet delegeren. Belasting moet namelijk altijd in evenwicht zijn met draagkracht. Ik dacht altijd dat de financiële belasting van een boekhouder mijn financiële draagkracht te boven ging, maar nu blijkt de werkdruk belasting, die het moeten afhandelen van belastingzaken mij oplevert, mij op te breken. Plus dat ik weliswaar heel goed in mijn vak ben, maar waardeloos in administratie en de zakelijke kanten van een onderneming. Ik wordt wel eens aangesproken als ondernemer, bijvoorbeeld door wervende post van de Kamer van Koophandel. Ik moet ondernemersnetwerken en naar ondernemers events. Maar ik ben geen ondernemer, ik ben een lactatiekundige onder eigen beheer en dat kan wettelijk eigenlijk alleen als je dat in een ondernemingsvorm doet. Een eenmansbedrijf. Eenvrouwsbedrijven bestaan niet. O, er zijn volop vrouwen die zelfstandig hun vak uitoefenen en als ondernemer geregistreerd staan. Maar allemaal als man. Eenman. Waarom heet dat niet al heel erg lang een eenpersoonsbedrijf of zoiets?

Nou ja, over belasting ging ik het hebben. Belasting van een vrouw die moeder is. Geldt hier ook dat belasting en draagkracht in evenwicht moeten zijn? Wel zeker! Moeders voelen zich vaak beet genomen en hebben het gevoel dat hun belasting veel groter is dan hun draagkracht. En krijgen dan het idee dat ze zaken moeten gaan uitbesteden om er niet aan ten onder te gaan. Ik ken het gevoel. Het is wel een goed idee om daarbij even na te denken over wat dan precies uit handen gegeven gaat worden. Zoals een ondernemer haar core-business ook in eigen hand houdt en de neventaken uitbesteedt aan een ander. Het zou voor mij niet echt werken als ik mijn lactatiekundige werk zou uitbesteden en zelf achter de cijfertjes aanging. Dat is mijn vak niet, ik weet daar te weinig van. Een moeder zou ook haar kerntaken bij zichzelf moeten houden en neventaken uitbesteden. De kentaken kan ze natuurlijk wel met haar levenspartner delen. Graag zelfs. Maar om uit te besteden zijn daar het huishouden en de sociale verplichtingen.

Wat zijn dan zoal de kerntaken van het moederschap (ouderschap)? Ruwweg gezegd: het zorgen en zogen. Voeden, beschermen, koesteren, zowel lichamelijk als psycho-emotioneel. Dat is een flinke taak zelfs voor twee ouders samen. Het is jammer dat ouders maar zo weinig verlof hebben om die kerntaken goed neer te zetten. Vaders krijgen een paar schamele dagen en moeders een week of 12. Dan kunnen ze allebei nog hun paar weken vakantie ertegenaan gooien, wat sjoemelen met ziekteverlof en gedeeld, onbetaald ouderschapsverlof. Maar dan is het echt op. Na drie maanden is de zorgtaak echt nog niet klaar, maar toch moeten veel moeders die dan toch gaan delegeren. Uitbesteden aan andere vrouwen, die vaak om dat te kunnen doen hun eigen zorgtaken elders moeten uitbesteden.

Veel ouders gaan gebukt onder die opgedrongen manier van uitbesteding van kerntaken. Uit sommige onderzoeken blijkt dat overwerktheid, burn-out, meer voorkomt bij vrouwen met een baan buitenshuis dan bij mannen met een baan buitenshuis. De managerziekte is niet langer voorbehouden aan directeuren van grote bedrijven, maar is ook een beroepsziekte van moeders. Ik ga een paar knuppels in hoenderhokken gooien met opties om hier wat constructiefs aan te doen en die belasting van ouders meer aan te laten sluiten op hun draagkracht.

• Langer verlof voor vaders en moeder, tegelijk of na elkaar.
• Meer mogelijkheden voor parttime werk voor mannen en vrouwen.
• Meer aandacht voor informele onderlinge kinderopvang met een paar gezinnen samen in combinatie met meer mogelijkheden voor flexibele werktijden.
• Meer mogelijkheden voor ouders om hun kind mee naar het werk te nemen. (heel wat meer soorten werk dan wordt gedacht zijn prima uit te voeren met een kind op je rug. OK, neurochirurg of gevechtspiloot vallen daar wellicht niet onder, maar leerkracht, winkelbediende, kantoormedewerker, …
• Meer mogelijkheden om het werk mee naar huis te nemen, thuis te werken. Het meeste kantoorwerk leent zich daar uitstekend voor. Is ook goed voor het milieu en het fileprobleem.

Wie weet er nog meer? Graag delen in de opmerkingen. Ik heb geen behoefte aan ‘’dat is niet realistisch’’ opmerkingen, ik wil graag een aanzet geven tot omdenken.

Vastleggen

Foto: Vandaag jarig: Alexis Arquette werd vandaag 44 jaar geleden in Los Angeles geboren als Robert Arquette, zoon van een Joodse moeder (dochter van een Poolse Holocaust overlever) en een tot islam bekeerde katholieke vader. Feminiene man werd masculine vrouw.

In de zomerspecial in de herhaling vandaag wat zaken waarvan men dacht dat ze vastlagen, maar die toch anders blijken te zijn. Niet alles past in de vakjes die wij zo graag voor van alles en nog wat bedenken, of dat nu geloof is, combinatie van geloven, gender of de inhoud van moedermelk. Soms is het maar net vanaf welke kant je kijkt, wat je vaststelt als norm, hoe je interpreteert wat je ziet. Neem nu vitamine D en K. Zit daarvan inderdaad te weinig in moedermelk of gaan wij uit van de verkeerde norm? Of meten we het verkeerd? Of krijgen veel kinderen niet alle vitamines die er in hun melk beschikbaar zijn? Of zuigelingenvoeding als persoonlijke keuze van ouders. Is het wel zo dat zijzelf de enigen zijn die dat aangaat of beïnvloedt die keuze ook andere mensen, zoals het kind en zelfs de hele maatschappij? En milieuvervuilende stoffen in moedermelk. Kunnen we maar beter geen borstvoeding geven vanwege de gifstoffen die er mogelijk inzitten of wordt een deel van die gifstoffen juist veroorzaakt doordat veel kinderen geen borstvoeding krijgen?

De R in de maand: hoe staat het met vitamine D?
Met volledig en onbeperkt borstvoeding zou een kind in principe in de eerst 6 levensmaanden alles moeten krijgen wat hij nodig heft, inclusief vitamine D. Maar krijgen alle kinderen aan de borst ook voldoende D? Voor een deel moet die vraag met nee worden beantwoord. Niet alle kinderen krijgen voldoende vet mee bij het drinken aan de borst. van goed drinkende kinderen kan het zijn dat de moeder onvoldoende vitamine D op voorraad heeft om er genoeg van in haar melk te hebben. Onderzoek, onder andere in Engeland door Davies en Shaw, toont aan dat de doorsnee bevolking epidemische tekorten heeft aan vitamine D. Vitamine D is nodig voor de ontwikkeling en het onderhoud van een sterk skelet, maar meer en meer wordt duidelijk dat vitamine D ook een grote rol speelt in het afweersysteem en mogelijk zelfs de geestelijke gezondheid (McGrath et al).
Vrouwen die aan kinderen willen beginnen doen er goed aan zelf te zorgen voor een ruime vitamine D status en dit gedurende de zwangerschap zo te houden. Ook tijdens de periode van borstvoeding geven heeft en vrouw veel vitamine D nodig. Veel in de buitenlucht met minimaal handen en gezicht bloot (geldt ook voor baby!), vette vis en ouderwets-lekkere roomboter zijn goede leveranciers van vitamine D. Mogelijk is toch nog en suppletie nodig. 14 september 2010

en

Vitamine K tekort in borstgevoede kinderen?
Algemeen wordt verondersteld dat moedermelk te weinig vitamine K bevat omdat men bloedingen als gevolg van vitamine K deficiëntie voornamelijk zag bij kinderen die volledig borstvoeding kregen (aan kunstvoeding wordt het extra toegevoegd). Veelal werd daarbij niet in aanmerking genomen hoe deze kinderen borstvoeding kregen en of de reden voor het vitamine tekort niet aan de borstvoeding op zich lag, maar meer aan het borstvoeding-management (kinderen krijgen endemisch niet snel genoeg, niet vaak genoeg en te weinig vette melk als zij volgens westerse standaarden aan de borst worden gevoed). Een team onder leiding van Song in het Universiteitsziekenhuis van Beijing keek ook naar andere risico factoren. Zij vonden dat hypocalcemie (te weinig kalk), verstoorde leverfunctie en recente diarree belangrijk factoren waren bij het risico van intracraniale bloedingen als gevolg van vitamine K tekorten.
Kinderen die niet te vroeg geboren zijn, geen bloedingen (bijvoorbeeld door kunstverlossingen) hadden rondom de geboorte hebben waarschijnlijk genoeg aan borstvoeding indien zij die vroeg, goed en onbeperkt krijgen. 15 september 2010

en

Borstvoeding en kosten gezondheidszorg
Het bevorderen van het geven van borstvoeding (minimaal een half jaar uitsluitend) zou een flinke post kunnen zijn waarmee de minister van Volksgezondheid de begroting zou kunnen helpen. Hoewel niet zo veel als volgens de berekeningen van Bartick et al in de USA zou worden gewonnen (911 kinderlevens en $13miljard per jaar als 90% van alle Amerikaanse kinderen 6 maanden uitsluitend borstvoeding zou krijgen), maar toch zou het ook in Nederland een flinke slok op een borrel zijn. Hier hebben we het in theorie over onder andere ongeveer 49 nieuwe gevallen van middenoorontsteking, 46 gevallen van infecties van het spijsverteringskanaal, 131 gevallen van luchtweginfecties, 4 gevallen van astma en 26 gevallen van eczeem per 1.000 persoonsjaren die voorkomen worden. Lang genoeg borstvoeding geven kan een gezondheidsverlies voorkómen van (opgeteld voor zuigelingen en moeders) naar schatting circa 6.500 DALY's; dit komt in de buurt van een gezondheidsverlies door ziekten als AIDS (5.400 DALY's) en infecties van de bovenste luchtwegen (8.400 DALY's) en het maag-darmkanaal (9.500 DALY's).
Een DALY is een maat voor de ziektelast die de effecten van ziekte en sterfte combineert en onderling weegt, zodat een vergelijking mogelijk wordt tussen ziekten onderling en tussen ziekten en de gezondheidseffecten van gezondheidsdeterminanten.16 september 2010

en

Borstvoeding in een vervuilde wereld
De vervuiling van ons leefmilieu verhoogt de risico's voor mens, dier en plant op allerlei ziektes en aandoeningen. Die vervuiling wordt op allerlei manieren en plaatsen gemeten, waaronder in moedermelk. Dit is een relatief makkelijk te verkrijgen specimen van lichaamsvloeistoffen en de uitkomsten kunnen pakkend worden bekendgemaakt. Moeten moeders nog wel borstvoeding geven nu er zoveel vervuilende stoffen, giffen en zware metalen in moedermelk worden aangetroffen? Het antwoord, door de WHO, de Amerikaanse organisatie van kinderartsen AAP en het Amerikaanse ministerie van gezondheid in de persoon van de Surgeon General is een duidelijk Ja! Kunstvoeding bevat geen van de tegen ziekte beschermende factoren van moedermelk, bevat potentieel gevaarlijke bacteriën, metalen uit de productie en de verpakking, maar levert door het productieproces, de verpakking en het transport een grote bijdrage aan de vervuiling van het leefmilieu. Borstvoeding bevat mogelijk vervuilende stoffen uit het milieu, maar dit levert voor het kind minder risico dan het niet krijgen van borstvoeding geeft en borstvoeding is groen: het is duurzaam, verbruikt geen grondstoffen en maakt geen afval. 17 september 2010

Mead MN: Contaminants in Human Milk: Weighing the Risks against the Benefits of Breastfeeding. Environ Health Perspect. 2008 October; 116(10): A426–A434.
Bartick M, Reinhold A. The burden of suboptimal breastfeeding in the United States: a Pediatric cost analysis. Pediatrics. 2010;125:e1048-e1056.
Büchner FL (RIVM), Thijs CTM (UM), Rossum CTM van (RIVM). Wat zijn de mogelijke gezondheidsgevolgen van borstvoeding?
SONG Hong-yan,QIAN Su-yun,ZHANG Xi-pei: Risk Factors for Intracranial Hemorrhage Caused by Late Vitamin K Deficiency. Journal of Applied Clinical Pediatrics (China) 2009-12
Davies JH, ShawNJ: Preventable but no strategy: vitamin D deficiency in the UK. Arch Dis Child . Published Online First 23 July 2010
McGrath J,Saari K, Hakko H, Jokelainen J, Jones P,  Järvelin M-R, Chanta D, Isohannic M: Vitamin D supplementation during the first year of life and risk of schizophrenia: a Finnish birth cohort study. Schizophrenia Research 67(2):237-245    883
28-7-13

Groen

Foto: Tom Hanks als Paul Edgecomb en Michael Clarke Duncan (Big Mike) als John Coffey The Green Mile (de groene mijl is de weg die de ter dood veroordeelde aflegt in zijn laatste gang naar de elektrische stoel)
Borstvoeding is groen. Borstvoeding is de groenste keuze in babyvoeding en verzorging die er te maken is. Nauwelijks verbruik van grondstoffen (een minimale hoeveelheid voedsel van redelijke kwaliteit voor de moeder), geen uitstoot van schadelijke gassen bij het productieproces, geen verpakkingen, geen vervoer en nauwelijks afval. Voedsel uit de eigen directe regio en van het seizoen, geleverd in eeuwig herbruikbare verpakking, geen koeling nodig en over het algemeen precies voldoende aanvoer voor de vraag. En dan dacht ik lekker groen bezig te zijn met mijn groentepakket van de biologische boerderij een dorp verderop. Des te verbazingwekkender is het om in biologische winkels een ruim aanbod te vinden van borstvoeding vervangers. Biologische geteeld, dat wel, maar niettemin toch niet echt bio, niet echt groen. Want ook biologische zuigelingenvoeding komt van melk van koeien of geiten die die melk eigenlijk voor hun eigen kalfjes en lammetjes bedoeld hadden. En er is met die biologische koeien- of geitenmelk evengoed een ingewikkeld fabrieksproces nodig om er een enigszins voor mensenbaby’s geschikt product van te maken.
In Duitsland heet het zo mooi ‘’Artgerechter Tierhaltung’’, wat zoveel betekent als het houden van dieren in omstandigheden die zoveel mogelijk tegemoet komen aan hun natuurlijke levenswijze, behoeften en instincten. Biologische dierlijke producten komen van dieren die op die manier worden gehouden. Zij krijgen voer dat bij hun spijsvertering past, geen standaard antibiotica en worden niet doorgefokt. Borstvoeding is dat ook, maar dan voor mensenkindjes. Het dicht bij zijn moeder zijn en haar melk drinken is ook zijn beste preventieve en behandelende medicijn, vol met natuurlijke antibiotica, antimycotica en antivirale stoffen. Artgerechter Kindhaltung, zou je kunnen zeggen. Klaar voor een Bio-keurmerk.
Ook maatschappelijk gezien is borstvoeding groen. Het is duurzaam, vernieuwbaar, teert niet in op de schaarser wordende grondstoffen voorraad en heeft geen grote arealen landbouwgrond nodig. Kortom, de ecologische voetafdruk* is klein, heel klein. Voor kunstvoeding is die heel erg groot. Om kunstvoeding te maken is melk nodig van koeien die ofwel grasland gebruiken of waarvoor arealen landbouwgrond nodig zijn voor het verbouwen van voer. De koeien produceren grote hoeveelheden afval in de vorm van mest en gas. De melk moet per vrachtwagen naar de fabriek worden vervoerd, waar veel energie en water worden gebruikt om de melk te ontvetten en drogen, er zijn grondstoffen nodig voor de toevoegingen. Vervolgens zijn er grondstoffen nodig voor de verpakking, waaronder papier, plastic en metalen. Opnieuw vrachtwagens en mogelijk ander gemotoriseerd vervoer naar de winkel. Om klaar te maken en te voeden zijn schoon water en energie nodig en flessen en spenen (die ook in fabrieken werden gemaakt van kunststoffen, verpakt in plastic en papier en vervoerd met vrachtwagens). Uiteindelijk komen de verbruikte verpakkingen in de afvalhoop en maar een klein deel ervan zal worden gerecycled. Dat is alles bij elkaar een stevige voetafdruk.
En er kan zelfs nog en voetje naast komen als bijkomende kosten worden meegerekend. Vrouwen die borstvoeding geven, worden gemiddeld vele maanden later pas weer ongesteld. Dat scheelt bergen tampons of maandverbanden (die ook allemaal gemaakt worden van schaarse grondstoffen in energie en water verbruikende fabrieken, worden verpakt in plastic en papier en met gemotoriseerd vervoer naar de winkels worden getransporteerd) in de afvalberg. Vrouwen die later ongesteld worden, zijn ook pas later weer vruchtbaar. Dat kan een flinke schep hormonen schelen die niet hoeven te worden geslikt en uitgeplast. Ecologisch borstvoeding geven (dat wil zeggen op de manier die voor onze soort zo is bedoeld: moeder en kind veel en dicht bij elkaar, vaak voeden dag en nacht) is een redelijk betrouwbare manier van gezinsplanning zonder grondstoffen- en energieverbruik en zonder vervuiling van het oppervlaktewater met vrouwelijke hormonen. Al die vrouwelijke hormonen van anticonceptiepillen zorgen voor aantasting van mannelijk reproductieve systeem** in allerlei diersoorten, inclusief de mens.
Borstvoeding is groen. Het is vreemd dat groenliefhebbers soms eerder kiezen voor namaak dan voor echt groen. En onvoorstelbaar dat groene politieke partijen niet vooraan staan in de promotie, bescherming en bevordering van borstvoeding.
*) Ecologische voetafdruk Wikipedia
**) The disappearing male (artikel) (documentaire)

Nest

Foto: Moederhond brengt haar puppy’s in veiligheid van een brandend huis naar een brandweerwagen.

MamaGreen: Bezorgde ouders doen oproep aan politici!  “Politici, zorg dat ik goed voor mijn kind kan zorgen. Geef me als ouder een veilige en gezonde keus.”
In de eerste paar jaren vanaf de conceptie is een kind het meest kwetsbaar voor verstorende invloeden. Millennia lange evolutionaire aanpassingen hebben ervoor gezorgd dat een kind zo goed mogelijk wordt beschermd tegen allerlei schadelijke invloeden en directe gevaren. Het ontwerp is inmiddels uitgebreid beproefd, getest en goed bevonden. Groei en ontwikkeling in een voedende en beschermende baarmoeder, geboorte via een ingenieus ontworpen baringskanaal en verder groeien en ontwikkelen in moeders armen en aan haar borst. Dat ontwerp zit wel goed, maar de omstandigheden zijn veranderd. We halen kinderen voortijdig uit de baarmoeder of veranderen de manier waarop de geboortereis verloopt of we nemen zelfs een compleet andere route. En onze omgeving en gebruiksvoorwerpen zijn zo snel en zo sterk veranderd dat daar nog geen bescherming voor is ontwikkeld. De gevaren waaraan jonge kinderen blootstaan zijn niet meer de sabeltandtijger of een op hol geslagen kudde mammoeten, maar zijn veel minder duidelijk waarneembaar. Het zijn allerlei soorten giftige en schadelijke stoffen  die we inademen, en via de huid en ons voedsel opnemen. Die moeders vervolgens via vruchtwater en moedermelk doorgeven aan hun kind. En die kinderen zelf via de lucht die ze inademen, via de huid en uit de voorwerpen die ze in de mond nemen binnenkrijgen.
Het is een universele eigenschap van ouders dat zij hun kind willen beschermen. Zo universeel dat dat niet beperkt is tot mensenouders, maar dat dat bij vrijwel alle dieren zo is (zie foto). Ouders willen voor hun kinderen een veilig nest, waarin het kind gezond kan groeien. De moderne gevaren van giftige en anderszins gevaarlijke stoffen kunnen ouders voor een deel zelf voorkomen door borstvoeding te geven en het andere eten zelf klaar te maken met ecologische verbouwd voedsel. Op die manier dragen zij in elk geval niet bij aan de vervuiling van het milieu En geven zij hun kinderen zo schoon en veilig mogelijk te eten. Zij kunnen kiezen voor voedselproducten in zo min mogelijk vervuilende verpakkingen en gebruiksvoorwerpen (serviesgoed, speelgoed, meubilair) zonder gevaarlijke stoffen erin en van duurzame materialen. Zo stellen zij zichzelf en hun kinderen zo min mogelijk bloot aan gevaarlijke stoffen en dragen zij zo min mogelijk bij aan de vervuiling van het milieu.
Maar zelfs als alle ouders daarvoor zouden kiezen, dan nog zou het probleem van vervuiling en gif in de leefomgeving niet zijn opgelost. Schone producten, in de breedste zin van het woord, zijn niet altijd makkelijk te vinden en vaak in vergelijking duur in aanschaf. Sommige schadelijke stoffen zitten verstopt in zaken waarin je dat helemaal niet zou verwachten. Reclame, vooral indirecte reclame, laat mensen geloven dat zij zeer beslist allerlei zaken nodig hebben en vaak zijn dat producten die niet duurzaam en niet gifvrij zijn of in hun productieproces een grote aanslag vormen op de grondstoffen en een flinke bijdrage leveren aan de vervuiling van het milieu.
Er is een schone(!) taak weggelegd voor overheden om dit te veranderen. Wanneer gezondheid van mens en milieu bovenaan de prioriteitenlijst zou komen in plaats van economie zou dat op de lange duur wel eens de meest economische keuze kunnen blijken te zijn. Wan hoewel de duurzame keuze nu de duurdere lijkt te zijn zouden we van de niet-duurzame keuzes op termijn wel eens een heel wat hogere en onbetaalbare rekening gepresenteerd kunnen krijgen. Niet alleen vergrijzing zal de kosten voor volksgezondheid laten stijgen, ook de goedkope ongezonde keuzes die overheid en consument nu maken.
Women International for a Common Future
Eurolac Flits! met label milieuvervuiling, duurzaamheid, kunstvoeding. Deze links leiden naar lijsten met bijdragen met deze labels. Klik op de plaatsjes in de linkerzijbalk voor meer verhaaltjes.

Stelletje pubers

Foto: Rijksscholengemeenschap te Bergen op Zoom, 1970, parallelklassen H2
Op de middelbare school hadden wij een leraar Engels. De arme man was best goed in zijn vak, de Engels taal en literatuur, maar het over brengen ervan aan een klas vol veertienjarigen was een groter probleem. Zijn temperament was daarbij een complicerende factor. Op momenten van opperste vertwijfeling kon hij alleen nog maar uitroepen: ‘’stelletje púbers!’’. En dat was nu net het punt, natuurlijk. Wij waren een stelletje pubers. Volop, breeduit, middenin de laatste fase tussen kind en volwassene. De arme man had beter gekozen voor lesgeven aan een jongere of een oudere groep. Hoewel in de huidige tijd een jongere groep wel eens net zo’n stelletjes pubers zou kunnen zijn als de veertienjarigen in de vroege jaren ’70 van de vorige eeuw. De leeftijd waarop de puberteit begint is in die 40 jaar geleidijk omlaag gegaan.
Er zijn ook wetenschappelijke bronnen die melden dat na 1980 die afname van de leeftijd waarop de puberteit begint is gestopt. Recent onderzoek stelt dan juist weer dat het steeds vaker voorkomt dat de puberteit bij zowel jongens als meisjes eerder inzet. Het verschil zit hem bij deze twee opvattingen in wat er precies werd gemeten. Degenen die zeggen dat er na 1980 geen verschil meer was, keken met name naar de leeftijd van de eerste menstruatie (menarche) bij meisjes en die ligt inderdaad al enkele decennia stabiel op rond de 13 jaar (een aantal maanden jonger voor sommige etnische achtergronden, zoals African American, Europees van Noord Afrikaanse afkomst). Degenen die opmerken dat het steeds vaker voorkomt dat meisjes al voor hun negende of tiende jaar gaan puberen kijken naar de eerste tekenen van borstgroei en schaamhaar (Biro et al, 2010; Cesario & Hughes, 2007). Ook bij jongens komen vaker vroege kenmerken van het begin van de seksuele maturatie voor.
Diverse onderzoeken geven verschillende oorzaken voor deze vervroeging, zoals grotere welvaart met inherente hogere voedingsstatus maar ook meer overgewicht, genetische factoren, zuigelingenvoeding en hormoon verstorende omgevingsfactoren. Gilchrist c.s. (2010) gebruikte diagnostische beeldvorming om bij jongens en meisjes van 4 maanden het volume van hormoongevoelige organen te meten: prostaat, testikels, borstknoppen, baarmoeder en eierstokken. Zij vonden een klein verschil in de kinderen die borstvoeding kregen of kunstvoeding op basis van koe- of sojamelk. In meisjes die kunstvoeding kregen vonden zij gemiddeld grotere eierstokken en meer cysten in de eierstokken dan bij meisjes die borstvoeding kregen. Bij jongetjes waren de testikels gemiddeld kleiner bij hen die kunstvoeding kregen dan bij borstgevoedde kinderen. Er werden geen verschillen gevonden tussen koe- of sojamelkvoedingen. Kim et al (2011) vonden dan weer wel hogere concentraties van isoflavonen (fyto-oestrogenen) in het bloed van meisjes die tekenen van vervroegde seksuele maturatie vertoonden dan bij anderen. Dit kan duiden op invloed van grote hoeveelheden soja in de voeding, maar niet noodzakelijkerwijs alleen of voornamelijk in de zuigelingenvoeding. Het geeft wel aan dat verstoring van de natuurlijke hormoonhuishouding door invloeden van buitenaf mede verantwoordelijk is voor vroegtijdige puberteit.
Vervroegd begin van de puberteit kan gezien worden als een gezondheids- of ontwikkelingsprobleem van individuele kinderen, maar ook als symptoom van iets wat maatschappij-breed niet goed gaat. Diverse onderzoeken wijzen in de richting van externe factoren die op een of andere manier de hormoon huishouding van opgroeiende kinderen verstoren. Dat maakt het tot een maatschappelijk probleem. Het plaatst de vroege puberteit in de rij met welvaartsziekten, maar ook in het bereik van milieuvervuiling. Het is makkelijk om dan overheden op te roepen het probleem aan te pakken. Dat gaat niet gebeuren zolang lagere overheden volksgezondheid campagnes laten co-financieren door de multinationale voedselfabrikanten en zolang voor de nationale overheid het braafste jongetje van de Europese klas zijn en meedraaien in de NAVO belangrijker zijn dan zorg en onderwijs.
Dan moeten dus de ouders zelf de gezondheid van hun kinderen ter harte nemen voor zover zij dat kunnen. Gelukkig kunnen ouders veel doen. Het begint gewoon met de voeding en dagelijkse verzorging van hun kinderen. Vanuit welk oogpunt je het ook bekijkt, borstvoeding is de veiligste keuze voor zuigelingenvoeding. Moedermelk bevat geen fyto-oestrogenen, geen door de bio-industrie toegevoegde hormonen of hormoonverstorende componenten, noch andere ziekmakende toevoegingen. Er zijn geen flessen nodig met mogelijk giftige of anderszins gevaarlijke stoffen (als er toch eens moedermelk op een andere manier gegeven moet worden kan overwogen worden dat uit glazen of roestvrijstalen bekers te geven; aardewerk kan glazuur hebben dat zware metalen afgeeft). Na de periode van uitsluitend borstvoeding kunnen ouders kiezen voor eerlijk voedsel, thuis klaargemaakt, bij voorkeur van biologische oorsprong. Kant en klaar voedsel, gemaksvoedsel, zakjes en pakjes bevatten vrijwel altijd ongewenste stoffen, hetzij in het product zelf, hetzij in de verpakking. De productie processen van het product en de verpakkingen en de afvalverwerking van die verpakkingen dragen sterk bij een milieuvervuiling, die ook milieuvervuilende en ziekmakende stoffen in de lucht en het grondwater en de voedselgewassen brengen. In de dagelijkse verzorging, de keuze van de luiers, verzorgingsartikelen, speelgoed en verpakkingen zijn ook allerlei keuzes te maken die al dan niet bijdragen aan de hormonale verstoring van de kinderen.
Inzet van de verschillende overheden is natuurlijk ook nodig en zeer gewenst. Wetten tegen milieuvervuiling, tegen ongezond en zelfs ziekmakend voedsel, onnodige verpakkingen, ziekmakende stoffen in eetgerei en speelgoed voor kinderen zijn hard nodig om ouders te helpen hun kinderen zo gezond als mogelijk is te voeden, verzorgen en opvoeden. Meer over wat jij als ouder in de tussentijd zelf kunt doen vind je bij Een veilig nest
Biro FM, Galvez MP, Greenspan LC, Succop PA, Vangeepuram N, Pinney SM, Teitelbaum S, Windham GC, Kushi LH, Wolff MS: Pubertal Assessment Method and Baseline Characteristics in a Mixed Longitudinal Study of Girls. Pediatrics 2010; 126:3 e583-e590; published ahead of print August 9, 2010, doi:10.1542/peds.2009-3079
Cesario SK &Hughes LA (2007): Precocious Puberty: A Comprehensive Review of Literature. Journal of Obstetric, Gynecologic, & Neonatal Nursing, 36: 263–274. doi: 10.1111/j.1552-6909.2007.00145.x
Gilchrist JM, Moore MB, Andres A, Estroff JA, Badger TM: Ultrasonographic Patterns of Reproductive Organs in Infants Fed Soy Formula: Comparisons to Infants Fed Breast Milk and Milk Formula. The Journal of pediatrics 1 February 2010, 156(2):215-220 DOI: 10.1016/j.jpeds.2009.08.043)
Kim, J., Kim, S., Huh, K., Kim, Y., Joung, H. and Park, M. (2011), High serum isoflavone concentrations are associated with the risk of precocious puberty in Korean girls. Clinical Endocrinology, 75: 831–835. doi: 10.1111/j.1365-2265.2011.04127.x

Zuigelingenvoeding en afvalstoffen

Het wordt als algemeen bekend beschouwd dat tijdens de borstvoedingperiode de in het lichaamsvet opgeslagen afvalstoffen van de moeder verdwijnen en in haar melk overgaan. Onderzoek van LaKind et al toont echter aan dat de hoeveelheid opgeslagen organische chemicaliën niet daalt tijdens de lactatieperiode. Het kan dus niet langer als feit worden aangenomen dat de moeder haar kind met de moedermelk ook de eerste lading afvalstoffen mee geeft. Dat neemt niet weg dat milieuvervuilende stoffen en ongewenste stoffen in de kunststoffen waarmee wij ons omringen gevaarlijk zijn. De Westerse mens draagt deze allemaal met zich mee en het ongeboren kind wordt daaraan tijdens de kritieke fasen van de ontwikkeling blootgesteld. Dit kan leiden tot ongewenste ontwikkeling met niet goed functionerende organen en mogelijk veranderingen in de werking van de hersenen en daarmee het gedrag van het kind later. Het niet geven van borstvoeding draagt in grote mate bij aan deze vervuiling van het milieu. Een baby die kunstvoeding krijgt begint met een flinke bodem voor zijn ecologische voetafdruk (carbon footprint). Het maken, verpakken en vervoeren van kunstvoeding voor baby’s in de VS alleen kost per jaar 32 miljoen kW aan energie en voegt jaarlijks 550miljoen blikken, 86000ton metaal en 364000kg papier toe aan de afvalberg. De kunstvoeding industrie verdient hieraan zo veel dat zij in de VS per kind per jaar $30 kunnen uitgeven aan promotie van hun vervuilende en voor de meeste kinderen onnodige product, terwijl de Amerikaanse overheid per kind er jaar slechts $0,21 uitgeeft aan de promotie van borstvoeding. Zou het in Nederland en België erg anders liggen?
LaKind JS, Berlin CM, Sjödin A, Turner W, Wang RY, Needham LL, Paul IM, Stokes JL, Naiman DQ, Patterson DG: Do Human Milk Concentrations of Persistent Organic Chemicals Really Decline During Lactation? Chemical Concentrations During Lactation and Milk/Serum Partitioning. Environ Health Perspect. 2009 October; 117(10): 1625–1631.
The Endocrin Disruption Exchange: Critical Window of development http://www.endocrinedisruption.com/prenatal.criticalwindows.overview.php http://www.criticalwindows.com/go_display.php
Coutsoudis A, Coovadia HM, King J: The breastmilk brand: promotion of child survival in the face of formula-milk marketing. Lancet 2009; 374:423–25