Opdringen

Foto: Andy Serkis als Gollum in de filmserie The Lord of the Rings, door de opdringerigheid van een tovenaar via een magische ring tot monster gedeformeerd.
Met dank voor het idee voor de titel en thema aan @JessicaAlkemade via Twitter en Nadine Passchens-Borroso via FaceBook
Borstvoeding geven is een natuurlijke lichamelijke mogelijkheid voor mensenmoeders en andere zoogdierdames. Dat die natuurlijke mogelijkheid geen vanzelfsprekende vaardigheid wordt is een typisch menselijk verschijnsel. Onze mogelijkheid tot het creatieve gebruik van onze hersenen heeft als onaangename bijwerking dat het ons ook dom en dwaas kan maken. Het creatieve gebruik van sommige hersenen kan tot het ongebruikt laten van andere hersenen leiden. Dat kan gebeuren als het ene stel hersenen een manier vindt om ideeën en plannen aan een ander stel hersenen op te dringen en  ze daar te vermommen alsof ze van binnen en niet van buitenaf kwamen. Goed vermomde en binnengesmokkelde opdringerige ideeën zetten  de ontvanger aan tot het verder opdringen van die ideeën aan andere stellen hersenen alsof het die van hemzelf waren. Zo kunnen door de opdringerigheid van sommigen de zelfdenkende vermogens van een heleboel anderen worden onderdrukt.
Van de week viel mijn oog op een wat gefrustreerd bericht op Facebook van een moeder die met een borstvoedingsprobleem naar de dokter was gegaan en een niet-borstvoedingsantwoord kreeg. Haar antwoord was: 'Dokter, ik geloof dat u mijn hulpvraag niet hebt begrepen. Als uw alternatief een optie was, dan was ik niet naar u maar naar de supermarkt gegaan!' Dit is een voorbeeld van de uitwerking die de opdringerigheid van aanbieders van kunstvoeding heeft op artsen en daarmee op moeders en baby’s. In plaats dat de dokter, met zijn op basis van zijn opleiding veronderstelde bovengemiddelde intelligentie, zelf nadenkt over de hulpvraag van de moeder en daarop een situatie-adequaat antwoord geeft, reproduceert hij het antwoord van de fabrikant van het substituut. En zo krijgt de moeder met een borstvoeding-vraag een kunstvoeding-antwoord opgedrongen door iemand die beter zou moeten weten.
Staat dit voorval op zichzelf? Is het een uitzondering? Neen, helaas niet. Uitzonderlijk is wellicht het gevatte antwoord van de hulpvraagster, maar niet de door de dokter geboden oplossing. De reactie van de dokter, die niet op zichzelf staat, maar goed als voorbeeld kan dienen, is op meerdere fronten fout en onprofessioneel. Ten eerste is het antwoord fout vanuit counseling standpunt. In elke counseling situatie dient de zorgverlener antwoord te geven op de vraag van de zorgvrager. Het antwoord moet situatie-adequaat zijn. Met andere woorden op een vraag over de handen wordt geen antwoord over de voeten gegeven. Dit soort scheve antwoorden vormen het materiaal waarmee medische missers worden gemaakt. De tweede fout is dat de dokter als eerste komt met een optie die van geen kanten wetenschappelijk onderbouwd is. Een zuigeling heeft borstvoeding of op zijn minst moedermelk nodig voor een zo goed mogelijke groei en ontwikkeling en het leggen van een goede basis voor zijn levenslange gezondheid. Kunstvoeding is een risicovol product, dat enkel na zeer zorgvuldige afweging als laatste optie in bijzondere omstandigheden moet worden aangeraden, als er geen op menselijke melk gebaseerd alternatief is. Eigenlijk moet daar net zo zorgvuldig mee worden omgegaan als met het voorschrijven van medicijnen.
Hoewel velen proberen de bewijslast om te draaien en het bestaande bewijs te ontkennen of afzwakken, bestaat er een groeiende hoeveelheid degelijk wetenschappelijk bewijs voor de inferioriteit van kunstmatige vervangingen van borstvoeding en van de schadelijke gevolgen van het wijdverbreide gebruik ervan. Kinderen, die geen borstvoeding krijgen, lopen een matig tot sterk verhoogd risico op het verkrijgen of ontwikkelen van een breed spectrum ziekten en aandoeningen op de korte en lange termijn. Eén van de meest recente uitkomsten is de celvernietigende werking van verteerde kunstvoeding in de darm van kinderen (Penn et al 2012). We wisten al langer dat kinderen die iets anders dan moedermelk krijgen in de eerste maanden gaten in de darmen krijgen, om het maar eens plastisch uit te drukken. We weten nu waarom: verteerde kunstvoeding maakt de cellen in de darmwand dood.
Natuurlijk wil ik moeders niets opdringen, maar ik wil ze toch met nadruk aanraden zich goed te beraden op wat ze hun kind te eten geven en door wie ze dat laten bepalen. Want als ze mijn advies niet willen opgedrongen krijgen, dan toch zeker niet dat van de firma Graai& Grijp.
Penn AH, Altshuler AE, Small JW, Taylor SF, Dobkins KR, Schmid-Schonbein GW: Digested formula but not digested fresh human milk causes death of intestinal cells in vitro: implications for necrotizing enterocolitis. Pediatric Research (2012) doi:10.1038/pr.2012.125

Kiezen

Foto: Kristen Bell als Gracie Thompson  in Gracie's Choice, maakt een ongewone en moeilijke, maar voor haar juiste ouderschapskeuze

De Olympische Spelen zijn weer voorbij en het leven kan zijn normale gang hervatten. Ik heb met plezier mijn Olympiade geschreven: elke dag gedurende de hele Olympische Spelen een stukje waarin sport en borstvoeding en/of moederschap werden vergeleken of samengebracht. Geïllustreerd met een afbeelding van die sport, in plaats van meer gebruikelijke afbeeldingen uit films. Okay, ik heb een keertje gesmokkeld en een boogschutter scène uit een film gebruikt, maar dat was de mooiste vrouwelijke boogschutter die ik kon vinden. Ik heb mijn filmfoto’s gemist, maar dat ga ik snel weer inhalen. Ik heb ook wat anders gemist: diepgang. Afgemeten naar de hoeveelheid media aandacht die de Spelen kregen (die sport in het algemeen krijgt) zou je denken dat het een onderwerp is waarmee de wereld staat of valt. En dat terwijl er in die wereld voldoende andere grote onderwerpen zijn die wel degelijk met het overleven van de mens en van de planeet als geheel te maken hebben. Veel meer dan de strubbelingen van een stel mensen die zich in het zweet werken om sneller, dieper, hoger, sterker of gewoon beter te zijn dan alle anderen die hetzelfde proberen. Het lijkt wel dat hoe moeilijker de wereld ervoor staat, hoe belangrijker (kijken naar) sport wordt. De Romeinen wisten het al: geef het volk brood en spelen en dan houden ze zich wel koest.

Tijdens de Olympische Spelen was er ook nog de World Breastfeeding Week (1-7 augustus). Ik benoem die expres met de Engels naam, want Wereld Borstvoeding Week wordt in Nederland en veel andere Europese landen pas later gevierd (week 40, eerste week van oktober). WBW wordt door de media graag ook aangegrepen als leverancier van brood en spelen. Voor de media betekent dat over het algemeen eerder intellectueel junkfood en sensatie. Een beetje net als de uitingen over de Olympische Spelen, maar dan met meer nadruk op sensatie op klein-menselijk vlak en met niet uitgezonden financiële sensatie voor de belangrijkste sponsors. Die sponsors die zo verschrikkelijk goed hun best hebben gedaan, dat ze het voor elkaar hebben dan duizenden mensen, volkomen vrijwillig, gratis en zonder dat ze er zelf erg in hebben, reclame maken voor ze. De sponsors zitten lui achterover in en vallen van hun stoel van het lachen.

Een voorbeeld van deze gratis reclame vinden we in de online editie van Spits van 31 juli met de pakkende titel ‘’Onderzoek dat zuigt.’’ Wow, subtiel, hoor, duw-duw, knipoog-knipoog. Een stukje in een ietwat denigrerende toon over de wiebelige waarde van onderzoek dat zou aantonen dat borstvoeding beter is. Zal ik eens wat verklappen: borstvoeding is niet beter en dat hoeft dus ook niet bewezen te worden. Borstvoeding is. Punt. Borstvoeding is de voedingsstandaard voor menskinderen in hun eerste levensfase. Daarnaast is het ook de zorgstandaard voor die kinderen. Dat behoeft geen bewijs, dat is een biologisch gegeven. Afijn, redelijk recht voor de raap toch nog die aanval op borstvoeding. In de reacties is de veel subtielere vorm terug te vinden. Eén lezer schrijft: ‘’Waarom de fles geven als borstvoeding ook een optie is? Ik vertrouw liever op de natuur in dat geval.‘’ (Zenom1 | 01-08-12 | 10:32). Netjunk antwoord: ‘’Nou misschien omdat borstvoeding soms erg moeilijk kan gaan? Erg pijnlijk voor de moeder, te weinig melk, waardoor de baby constant ligt te janken van honger, een borstontsteking, couveusekindje, de moeder moet na een aantal weken weer aan het werk en wil geen gehannes met kolven e.d. Flessenvoeding is vaak vele malen praktischer en is van een uitstekende kwaliteit. Borstvoeding is natuurlijk prima, als het een beetje redelijk gaat. Maar ik vind dat een moeder die voor de fles kiest, geen schuldgevoel aangepraat moet krijgen.’’ (01-08-12 | 15:02) De aangehaalde problemen zijn problemen die voornamelijk te voorkómen zijn en als ze toch optreden veelal vrij eenvoudig op te lossen (behalve ‘’geen gehannes willen’’ natuurlijk). Als zorgverleners niet en masse, met open ogen in de praatjes van de sponsors zouden zijn gelopen, zouden veel van die problemen niet zijn ontstaan en indien wel, beter worden opgelost.

En dan als uitsmijter de schuld-joker. Moeders die *kiezen* voor borstvoeding, maar het om welke reden ook niet voor elkaar krijgen, moeten zich niet schuldig voelen, maar misschien boos (op uitblijvende goede zorg) of verdrietig omdat hun lichaam of dat van hun kindje niet werkt zoals je zou verwachten. Moeders die *kiezen* voor kunstvoeding (flessenvoeding is een uitermate inaccurate term) kunnen zich schuldig voelen als ze zelf weten of vinden dat ze een verkeerde *keuze* hebben gemaakt. Het schuldgevoel kan ze niet worden aangepraat als ze voor zichzelf overtuigd zijn van de juistheid van hun *keuze*. Het idee van schuldgevoel, collectief schuldgevoel en het collectieve ‘’weten’’ van schuldgevoel bij kunstvoeding, is aangepraat, meer bepaald: ingeprent, door degenen die financieel baat hebben bij het in een kwaad daglicht stellen van niet alleen borstvoeding, maar ook van hen die daarvoor kiezen en die erbij willen helpen. Het geniepigste deel ervan is dat deze geldwolven niet alleen niet recht voor de raap reclame maken en zorgverleners voor hun karretje spannen om hun reclameboodschap met een wetenschappelijk sausje overgoten uit te dragen, maar dat ze moeders tegen elkaar opzetten.

De Jong A: Onderzoek dat zuigt, SpitsNieuws - 31 juli 2012

Eurolac Flits! met label kiezen, keuze, schuldgevoel

Specialistenwerk

Derde prijswinnaar van de actie #flitsidee: @MariekeSleeking Veroorzaken van schuldgevoel & angst door CB over evt 'fouten' terwijl je normaal op verzoek voedt, alleen wat vaker en minder ml. In combinatie met het overeenkomstige idee van een andere inzender @KoalababyNL: ‘’ De terreur van de kraamzorg en de consultatiebureaus.‘’
Foto: Simon Baker als Patrick Jane, specialist in het lezen van mensen en hun onuitgesproken informatie, in The Mentalist
Opvoeden is een beroep waar je een vierjarige HBO-opleiding voor moet volgen. Tenzij het om je eigen kinderen gaat, dan word je geacht het vanzelf te kunnen. En tenzij je een verpleegkundige op een consultatie bureau (CB) bent. Dan heb je genoeg aan een korte bijscholing. Net als allerlei andere bijscholingen om het verpleegkundig vak te perfectioneren. Maar opvoeden (of beter gezegd: ouders leren hoe zij moeten opvoeden) is wat anders van verplegen en het vergt een andere manier van denken. Een van de grootste verschillen is dat veel verpleegkundige handelingen voor elke patiënt gelijk zijn, maar dat opvoeden niet volgens een enkel protocol kan. Daarvoor zijn de op te voeden kinderen en de ouders die het moeten doen te verschillend.
Opvoeden begint direct na de geboorte en in die eerste tijd zijn de manier van voeden en slapen belangrijke componenten van de opvoeding. Het gemiddelde CB kiest voor manieren van voeden en slapen die niet aansluiten op de biologische blauwdruk van een mensenkind*. Ze leggen veel nadruk op toename van het volume van de voedingen met gelijktijdige afname van de frequentie. De portiegrootte en de voedingsfrequentie worden bepaald aan de hand van arbitrair opgestelde schema’s en richtlijnen en vertonen weinig aansluiting aan de behoeften van individuele kinderen. Deze schema’s vinden vaak hun oorsprong in ‘’traditionele’’ richtlijnen die voor een flink deel zijn gebaseerd op de richtlijnen van kunstvoedingfabrikanten.
Dat zou nog zo erg niet zijn als er vrijblijvend advies gegeven zou worden. Dat hoort het ook te zijn, vrijblijvend en vrijwillig. Veel ouders weten niet dat CB bezoek vrijwillig en niet verplicht is en dat er geen voorschriften worden gegeven, maar vrijblijvend advies. Ouders voelen zich gecontroleerd (alsof ze naar een APK keuring moeten) en zijn soms dagen van te voren al zenuwachtig van angst dat ze de keuring niet zullen halen. Eenmaal ter plaatse voelen sommige ouders zich gekoeioneerd en gedwongen om hun kinderen te voeden, verzorgen en opvoeden volgens de aanwijzingen van de CB medewerkers. Ouders zijn zelfs soms bang dat ze een aantekening in het dossier van het kind riskeren als ze anders doen dan opgedragen. Dat ze als risico gezin te boek zullen komen te staan en nog meer controle en bemoeizucht tegemoet kunnen zien.
Of die angsten van ouders terecht zijn, daarop ga ik nu niet in. Feit is, dat ouders het zo ervaren. En dat is goed fout. CB medewerkers zouden er goed aan doen eens goed naar ouders te luisteren en hun advisering te centreren rondom het kind en de ouders en niet rondom protocollen. Anders is niet per definitie minder of slecht. Minder vóór de ouders denken en meer mét de ouders denken. Minder protocollen lezen en meer baby’s lezen. Ik heb een revolutionair idee: als er een moeder (en/of vader) en kind binnenkomen doe dan nog even niets, maar kijk naar het kind, maak contact, communiceer. Doe vervolgens nog steeds niets, maar luister naar de ouder(s). Vraag niet ‘’Gaat alles goed?’’, maar vraag hoe het gaat met elkaar, hoe een dag (en nacht!) eruit ziet. Luister zonder oordelen, veronderstel geen problemen als die niet gecommuniceerd worden of overduidelijk waarneembaar zijn. Luister met meer dan alleen je oren, maar vooral ook met je rechterhersenhelft.
Een nog revolutionairder idee? zorg voor het aanstellen van een echte opvoedkundige, een pedagoog, op elk consultatiebureau. Voor het echte werk. Het specialistenwerk. O, en als je toch bezig bent: dan ook maar een echte lactatiekundige. Voor het echte werk. Het specialistenwerk. Verpleegkundige - opvoedkundige - lactatiekundige: ieder zijn vak, ieder zijn specialistenwerk.
*) Schokkend voorbeeld van een lezer:
‘’ […], verloskundige, belde mij laatst om wat telefonisch begeleiding bij het knopen van een doek. Ze was bij een echtpaar met hun eerste kindje, net een week oud. Het stel was zielsgelukkig met […], eindelijk iemand die dingen doet en zegt waar ze zich in kunnen vinden. Het gaf ze een goed gevoel. Ik mail ze nog op verzoek van[…] de gebruiksaanwijzing van de doek die ze te leen hebben en daarna wordt het stil. Meer dan anderhalve week. […] gaat eens informeren. De controle van het cb is langs geweest. In een mum van tijd àlles van tafel geveegd waar ze mee bezig waren. Het mannetje moet na elke voeding een half uur blijven huilen omdat het anders verwend wordt. Morgen wordt het geval door de het cb geëvalueerd...’’.
Eurolac Flits met label consultatiebureau

Tegenstellingen

Afbeelding: Jin-jang symbool
Uitersten bestaan bij gratie van elkaar. Gemiddelden bestaan ook bij gratie van uitersten. Zwart is maar donkergrijs en wit lichtgrijs. Maar je kan ook zeggen dat grijs donker-wit is of licht-zwart. Uitersten bestaan dus niet alleen bij gratie van elkaar maar ook alleen in relatie tot elkaar. Tegenstellingen stoten elkaar af en trekken elkaar aan. Ze zijn wat het leven interessant maakt.
Tegenstellingen kunnen ook knap lastig zijn. Moeders hebben er vooral last van als de tegenstellingen te vinden zij  in de adviezen die uit diverse bronnen krijgen over hoe ze met hun kind moeten omgaan, over slapen en eten. Een moeder kan op 1 dag het advies krijgen om haar kind gerust een kwartiertje te laten huilen of langer en het advies om haar nooit, onder geen enkele voorwaarde, ooit te laten huilen. Daartussen in kan ze ook nog één of meer van de tussenliggende 60 tinten grijs als advies krijgen. Hetzelfde gaat op voor het aantal voedingen, de duur van voedingen, al dan niet nachtvoedingen en wanneer borstvoeding moet stoppen. Of over slapen: eigen bedje, grote bed, aanhangbedje. Of over vaccineren, kinderopvang, zindelijkheid en schoolkeuze.
Je zou er als moeder een punthoofd van krijgen. Welk advies moet je volgen; wat is het allerbeste advies; wie is er deskundig genoeg om zijn of haar adviezen te vertrouwen? Als ouder ben je zelf de grootste expert van jouw kind. En van jouw situatie. Er is niet één juist antwoord op eender welke vraag over de voeding, verzorging en opvoeding van kinderen. Elk kind is anders, net als elke ouder en elk gezin. Elke ouder-kind-relatie is anders. Wat bij het ene gezin past, past nog niet bij het ander en zelfs wat bij het ene kind in een gezin past, past nog niet bij het andere kind in datzelfde gezin.
Wat moet je dan? Leer zoveel mogelijk over hoe een kind in elkaar zit en functioneert. Wat is de biologische blauwdruk van een mensenkind? Dat is de algemene basis, het startpunt. Vervolgens kijk je naar je eigen kind en je eigen situatie. Kijk met je ogen, je verstand, maar vooral met je hart. Luister vooral naar je hart. Wat voelt goed om te doen, waarbij voel jij je op je gemak? Wat vraagt je kind en wat heb jij te bieden? Wat vraag jij en wat heeft je kind te bieden? Ook daarin kunnen tegenstellingen zitten. Soms zal je compromissen moeten sluiten. Dat geeft niet. t
Bovenal: doe wat je doet met liefde. En durf, als dat van toepassing is, toe te geven dat je een foute inschatting hebt gemaakt, zeg sorry en begin opnieuw. Voel je niet schuldig als je later merkt dat je iets niet hebt gedaan zoals je het had willen doen. Je roeit met de riemen die je hebt, beslist op basis van de gegevens die je op dat moment hebt, in combinatie met wat jij en je gezin aankunnen, wat past. Alle tinten grijs vormen het spectrum waaruit je kunt kiezen tussen wit en zwart. Er is geen foute keuze als die welbewust met hart en hoofd is gemaakt.

Examen

Foto: Nathalie Cox als Blonde in Exam
Morgen ga ik met een collega lactatiekundige mondelinge examens afnemen bij afstuderende lactatiekundigen in opleiding. Altijd spannend, zowel voor de examinator als de examinanda. Eigenlijk is het alleen een controle van opgedane kennis, maar het voelt voor de examinanda als het verkrijgen van een stempel van goedkeuring. Voor de examinator is het spannend omdat het altijd maar weer de vraag is of je de examinandi zo kunt benaderen dat ze niet door hun zenuwen worden geblokkeerd.
Voor veel moeders voelt een bezoek aan het consultatiebureau ook als een examen; alsof niet alleen de baby, maar ook zijzelf een stempel van goedkeuring moet behalen. De baby wordt gemeten en gewogen, gepord en geprikt. De uitslagen daarvan vertellen niet alleen of de ‘’baby het goed doet’’, maar ook, samen met de antwoorden op de lange vragenlijsten die moeder gesteld krijgt, of moeder een ‘’goede moeder’’ is. Het begrip ‘’goede moeder’’ is moeilijk te definiëren. Een slechte moeder is over het algemeen duidelijker: dat is een moeder die verwaarloost en/of mishandelt op lichamelijk, geestelijk en/of emotioneel vlak. Je kunt dan nog bediscussiëren wat onder mishandeling en verwaarlozing valt, maar daarover zijn de meeste geleerden het redelijk eens. Maar is een goede moeder dan automatisch zij die zich niet bezondigt aan verwaarlozing en mishandeling? Helemaal niet, of voornamelijk niet? Of is het voldoende om uit liefde en met de beste bedoelingen te doen waarvan je als moeder denkt dat het goed is?
Lastig, lastig. Het lijkt het eenvoudigst en misschien het veiligst om je maar te houden aan het stempel van goedkeuring van het consultatiebureau. Als je per slot een gezonde en zich normaal ontwikkelende baby hebt doe je het in elk geval niet slecht. Maar waarop baseren de medewerkers van consultatiebureaus hun beoordelingen? En zijn zij wel de deskundigen die je wilt raadplegen als het om opvoeding gaat? Op een consultatiebureau werken artsen en verpleegkundigen. Gespecialiseerd in de voornamelijk lichamelijke gezondheid en ontwikkeling  van kinderen. Bijgeschoold in opvoeding. Zouden we medische of verpleegkundige zorg accepteren van een opvoedkundige met een bijscholing medische terminologie? Of zouden we dan roepen ‘’Schoenmaker blijf bij je leest’’.
Maar wat nu als de opvoedingsmethode die deze zorgverleners hebben geleerd niet die is, die jullie als ouders hebben gekozen? Krijg je dan geen goedkeuring? Of misschien zelfs een aantekening van vreemdheid; een waarschuwing om in de gaten gehouden te worden zelfs? Als je vindt dat kinderen niet alleen horen te huilen, dat ze niet alleen in een eigen bed hoeven te slapen, dat ze geen voorgeprogrammeerd voedsel op vastgestelde tijden hoeven te eten, niet elke dag in bad hoeven of geen beloning en straf krijgen om bepaald gedrag te bevorderen of te veranderen, wat dan? Sommige ouders kiezen ervoor om dan maar niet meer naar een consultatiebureau te gaan. Dan hoef je geen examens meer te doen, maar dan mis je ook de normale gezondheidscontroles.
Ik pleit voor breed georiënteerde pedagogen op elk consultatiebureau ter aanvulling van de meer medisch en verpleegkundig gerichte dienstverlening die het nu biedt. Medische begeleiding door de arts, begeleiding voor verpleegkundige en zorgtaken door de verpleegkundige en begeleiding bij opvoeding door de pedagoog. Zouden de examinandi de examinatoren dan beter beoordelen?

Determinatie

Foto: Brooke Shields als Emmeline en Christopher Atkins als Richard  in The Blue Lagoon waar moeder worden en borstvoeding geven helemaal vanzelf ging.
Het geven van borstvoeding is volgens het algemeen geldende beeld een bewuste keuze die met vastberadenheid moet worden doorgezet. Na minutieuze determinatie van de verschijnsels moederschap, baby en borstvoeding, en uitgebreide stimulatie van de voornemens door overheid en zorgwereld, bedenken ongeveer acht van de tien aanstaande moeders dat ze willen beginnen met borstvoeding geven en doet dat vervolgens ook. Met gedetermineerde toewijding, vaak veel kromme tenen en tanden knarsen, lukt het uiteindelijk 5 van de tien moeders om de eerste maand door te komen met volledig borstvoeding en drie maanden vol te maken zonder andere voeding (er bij) te geven (Lanting et al, 2007). In andere Westerse landen, met als positieve uitzondering Scandinavië, zijn die cijfers vergelijkbaar. De gedetermineerde toewijding blijkt een van de belangrijkste determinanten te zijn voor het bereiken van het doel exclusief borstvoeding voor een bepaalde duur. Om te beginnen is het natuurlijk al absurd dat al dat gedetermineer en die determinatie en gedetermineerdheid nodig zijn om iets volkomen normaals als borstvoeding geven te laten slagen, maar nog absurder is het dat ondanks dat alles zo veel vrouwen het niet voor elkaar krijgen. Ik houd van absurdisme, maar niet in het moederschap en dus wil ik graag weten voer waarom en wat nu. Er zijn inmiddels hele reeksen onderzoeken gedaan over de hele wereld hoe dat kan. En in al die onderzoeken komen min of meer dezelfde determinanten naar voren. Een opvallend stel daarvan is opleiding en sociale omstandigheden. In de jaren ‘70-‘80 van de vorige eeuw waren het de goed opgeleide en goed gesitueerde vrouwen die de fles gaven. Dat was namelijk toen veel wetenschappelijker en beschaafder. Nu is het al weer geruime tijd juist omgedraaid: hoog opgeleide en beter gesitueerde vrouwen zijn meer geneigd borstvoeding te geven. Ook geven wat oudere moeders vaker borstvoeding dan jongere moeders. Een belangrijke factor voor het beginnen met borstvoeding, maar ook voor het ermee doorgaan is steun van de directe omgeving: partner, eigen moeder en vrienden. Een negatief effect op het langer dan de eerste weken doorgaan met (exclusief) borstvoeding zijn een kunstverlossing en het bijgeven van kunstvoeding in de eerste dagen. Opvallend is dat wanneer vrouwen zelf wordt gevraagd waarom zij eerder dan gepland stopten met borstvoeding, deze factoren juist niet genoemd worden; vrouwen zeggen zelf te stoppen als gevolg van te weinig melk, pijn en diverse vormen van ongemak en sociale redenen zoals werk.
Het bereiken van de door WHO en overheden gestelde doelen aangaande borstvoeding heeft dus niet zozeer meer promotie nodig (ruim 80% van de moeders begint er immers toch al aan), maar versterking van de determinanten voor het kiezen voor en doorgaan met borstvoeding, samen met een begeleiding die de door moeders als oorzaak genoemde problemen voorkomt of accuraat oplost. Voorlichting over zuigelingenvoeding moet dus niet alleen worden gericht aan aanstaande moeders, maar ook aan hun partners en moeders. Voor bevolkingsgroepen (jong, lager opgeleid, minder welgesteld) die minder geneigd zijn te kiezen voor borstvoeding is gerichte aandacht nodig, die vooroordelen over zuigelingenvoeding wegneemt en de keuze die de medisch-biologische voorkeur heeft hipper maakt, zonder de tweede keus zwart te maken. Maar nog veel belangrijker dan dat allemaal bij elkaar, dan welke vorm van campagne ook, is het garanderen, met gedetermineerde focus, op het mogelijk maken van het uitvoeren van het besluit om borstvoeding te geven. Niet alleen informatie voor de ouders, maar ook en vooral heel veel en goede gerichte, wetenschappelijk onderbouwde, praktijkgerichte opleiding en bijscholing van zorgverleners. Ik zeg het gewoon nog maar eens. Ik ben daar nogal gedetermineerd in, eigenlijk.
Hauck YL, Fenwick J, Dhaliwal SS, Butt J: A Western Australian Survey of Breastfeeding Initiation, Prevalence and Early Cessation Patterns. Maternal and Child Health Journal, 2011, 15(2): 260-268.
Lanting CI, Wouwe van JP. Redenen en motieven om te starten en te stoppen met borstvoeding. Leiden: TNO Kwaliteit van Leven; 2007.
Kools EJ, Thijs C, de VH. The behavioral determinants of breast-feeding in The Netherlands: predictors for the initiation of breast-feeding. Health Educ Behav 2005; 32(6):809-824.

Delusie

Foto: Benno Fürmann als Siegfried en Kristianna Loken als Brunnhild in The Ring of the Nibulings, een vrij geïnterpreteerde verfilming van het Nibelungenlied, waarin magische delusies* het oordelingsvermogen van de hoofdpersoon vernevelen.
‘’Je wilt toch het beste voor je kindje.’’ In allerlei variaties, formuleringen en toonsoorten is dit de boodschap die aan aanstaande en jonge ouders wordt gegeven en tegelijk is het de rationalisatie voor keuzes die ouders maken voor hun kind. Eigenlijk is dat natuurlijk je reinste chantage, want je kan niet zonder een boze meute achter je aan te krijgen zeggen dat je niet het beste wil voor je kind. Wat dan het beste is voor het kind is niet op alle fronten helemaal duidelijk, maar op sommige punten liggen de meningen toch redelijk dicht bij elkaar. Goed eten, voldoende slapen en bescherming tegen allerlei soorten gevaren staan als doelen niet ter discussie. De precieze invulling van die doelen dan weer wel. Wat is goed eten voor een pasgeboren kind of een kind van een paar maanden, een jaar, twee, drie jaar? Tot en met de pasgeboren baby is er nog consensus: borstvoeding. Het overgrote deel van alle aanstaande ouders onderschrijft dat voor de baby na de geboorte borstvoeding de voorkeur heeft. En ze zijn ook echt van plan eraan te beginnen en er het beste van te maken. Ze verloven zich als het ware met het idee borstvoedende ouders te worden. Velen halen het ook tot de bruiloft en zelfs tot na de huwelijksreis. Maar er zijn ook ouders die de het voornemen niet tot uitvoering brengen, die hun voornemen bijstellen. Over het algemeen denken zij dat ze dit zelf bedacht hebben, terwijl ze zonder het zelf te weten als het ware zijn betoverd, alsof ze ongemerkt een toverdrankje hebben gedronken. Het toverdrankje laat ze niet zozeer verliefd worden op een ander, maar verandert de manier waarop ze tegen hun geliefde aankijken. Vertaald in ouderschap en borstvoeding termen: sommige soorten informatie die ouders, zonder dat ze er zelf bewust erg in hebben, gevoerd krijgen veranderen hun idee van wat ‘’het beste voor de baby is’’ en hun overtuiging dat ‘’het beste voor de baby de eerste en belangrijkste factor is bij het maken van keuzes’’. Soms komt die informatie in de vorm van openlijke en glasheldere reclame voor een net even ander product dan de voeding voor hun pasgeboren of nog niet geboren kind. Het zijn de wat-als boodschappen die hier  hun zaadjes van  twijfel achterlaten. Maar er zijn ook de subtielere vormen van reclame door het beeld van zuigelingenvoeding in de media en in het maatschappelijk leven. En bij veel ouders vervaagd dan het belang van hun kind door het naar voren schuiven van andere belangen. Een kleine bagatellisering van het nut van borstvoeding, een lichte verschuiving van de interpretatie ‘’geschikte vervanging’’, een wat verdoezeld beeld van de consequenties van geen borstvoeding, een naar voren schuiven mogelijke problemen, pijn, zorgen, ongemak voor moeder en vader en hun sociale kring. En dan is de belofte aan zichzelf plotseling vervaagd en staat een nieuwe belofte klaar om afgelegd te worden.  Zo stiekem en ongemerkt dat de ouders nog steeds denken dat dit hun eigen, initiële keuze was. En de toverheks lacht in haar vuistje.

*) In het Nederlands is een delusie een bespotting, voor de-gek-houderij. In het Engels heeft het meer de betekenis van je zelf voor de gek houden, tegen beter weten in iets geloven, waandenkbeeld. Ik gebruik het hier in beide betekenissen.

Titanenstrijd

Foto: Ralph Fiennes als Hades, bewaker van de Onderwereld in Clash of the Titans.
Er zijn een paar onderwerpen die in beschaafd damesgezelschap beter niet kunnen worden aangeroerd, tenzij men er een modderworstelwedstrijd van wil maken. Die onderwerpen laten zich breed vatten onder de noemer ‘’het vrouw zijn’’, en in een iets engere groepering onder ‘’moederschap’’. Binnen alle sub-onderwerpen van het brede thema moederschap zijn twee facties te vinden: de Rekkelijken en de Preciezen. Bij sommige onderwerpen komen daar ook nog Buitenstaanders bij in een ware Titanenstrijd om Wie Heeft Het Meest Gelijk. De facties overlappen elkaar voor een flink deel bij de diverse sub-onderwerpen luiers, zindelijkheid, inenten, disciplineren, voeding, buitenshuis werken, schoolkeuze. De discussies over deze onderwerpen zijn heftig, emotioneel en persoonlijk. Ze worden gevoerd tussen moeders onderling en tussen vrouwen met allerlei andere beroepen die ook moeder zijn. Of juist niet, maar die evengoed mee roepen. Een heel belangrijke factor in deze discussies is de toch wel basale vrouwelijke eigenschap om discussies in het persoonlijke, emotionele te trekken en een mogelijke even grote factor het feit dat deze discussies allemaal gaan over keuzes die de vrouw-moeder zelf aangaan, maar ook haar kind. Moderne vrouwen willen geen moeder-de-vrouw (de als traditioneel geziene vrouw die haar identiteit ontleent aan het moederschap en het echtgenote ván zijn) meer zijn, maar wel vrouw en moeder (een mens van het vrouwelijk geslacht die kinderen heeft). Een deel van de debatten loopt hoog op, denk ik, doordat sommige vrouwen zich zien als vrouw-moeder en anderen als moeder-vrouw*. En die karakterisering heeft blijkbaar invloed op de keuzes die worden gemaakt: kies je primair voor jezelf, wat je zelf wilt, kunt of nodig hebt, of kies je primair voor wat goed is voor je kind? De moeder-de-vrouw doctrine zit nog diep verankerd in het collectieve denken, want zij die bij hun keuze uitgaan van hun eigen behoefte schieten veel vaker in de verdediging dan zij die hun keuzes eerder maken op basis van wat zij zien als ten goede van het kind. Ik las vanochtend een spreuk: er is niet één manier om de perfecte moeder te zijn, maar er zijn een miljoen manieren om een goede moeder te zijn. De keuzes die je maakt bepalen niet hoe goed je als moeder bent. De basis waarop je je keuzes maakt en de manier waarop je die keuzes uitvoert bepalen de kwaliteit van het moederschap veel meer. Wie kennis neemt van alle haar beschikbare feiten, die inpast in haar omstandigheden, mogelijkheden en beperkingen en die van haar gezin, die maakt een goede keuze, waar ze achter kan staan. Zo’n keuze hoeft niet te worden verdedigd en kan worden geleefd met liefde. En het is al helemaal niet nodig die keuze te verdedigen door de argumenten van moeders die anders kiezen te bagatelliseren of als onbelangrijk of onwetenschappelijk af te doen.
Herkomst van de uitdrukking Titanenstrijd
*) Als terzijde: het is interessant dat er ook bij borstvoeding begeleiders, professioneel of leek, een tweedeling in deze zin is. Want waar iedere begeleider erkent te zorgen voor koppels, twee-eenheden, ziet een deel toch de moeder en een ander deel de baby als primaire cliënt. Ik reken mijzelf tot de tweede categorie en als moeder tot de moeder-vrouwen.