Mysterie

Foto: Vandaag jarig: David Duchovny of Charlize Theron? Moeilijke keuze. David staat natuurlijk op mijn netvlies ge-etst als Fox Mulder, die zo dolgraag in het vreemde en buitenaardse wilde geloven. Maar Charlize heeft mijn hart veroverd als bad-ass boze stiefmoeder in Snow White and the Huntsman. Ik doe ze gewoon allebei: Fox Mulder zou zo graag het mysterie van Sneeuwwitje hebben opgelost. In de stukjes die in deze aflevering van de zomerspecial in de herhaling gaan wordt ook getracht mysteries te ontrafelen.

Borstvoeding zonder zwangerschap
Borstvoeding is het logische en natuurlijke vervolg op conceptie, zwangerschap en baring. Toch kan een vrouw ook borstvoeding geven zonder dat daar een zwangerschap aan is voorafgaan. (Szucs et al 2010, Biervliet et al 2001) Dit noemt men geïnduceerde lactatie. Om lactatie te induceren wordt vaak gebruikt gemaakt van een protocol waarin hormoon medicatie een belangrijke rol speelt. De vooronderstelling is dat het moeilijk, zo niet onmogelijk, is om tot een volledige lactatie te komen die de totale voedingsbehoefte van een kind dekt. Gribble vond echter in haar diepgaande literatuurstudie dat het in sommige culturen helemaal geen probleem lijkt te zijn om te relacteren en vervolgens langdurig volledig borstvoeding te geven. Moeders die een geadopteerd kind borstvoeding geven in een ontwikkelingsland lijken meer melk te maken omdat zij meer weten over borstvoeding, zeer frequent voeden, altijd in dicht fysieke nabijheid van hun kind zijn en leven in een omgeving waar borstvoeding wordt ondersteund. Westerse adoptief moeders zouden moeten worden aangemoedigd hun melkaanmaak te maximaliseren door de moederschapsstijlen van vrouwen in ontwikkelingslanden over te nemen en een sterk borstvoeding netwerk op te zetten. 4 december 2010

en

Versterkte melk
Menselijke melk is de ideale voeding voor mensenkindjes, met precies de hoeveelheden voedingsstoffen en energie die een kind nodig heeft voor gezonde groei en ontwikkeling. Vaak wordt aan de waarde van moedermelk getwijfeld en wil men die ‘’versterken’’. Dit wordt soms gedaan door toevoeging van een of meer schepjes poedervormige kunstvoeding. Dit is een potentieel gevaarlijk gebruik, want de zich nog ontwikkelende nieren kunnen dat hoge mineralengehalte nog niet goed verwerken, met mogelijk ziekte als gevolg. Niet goed groeiende kinderen hebben meer aan optimalisatie van het borstvoeding beleid (meer en beter borstvoeden). Voor hele kleine, te vroeg geboren kindjes kan het inderdaad kloppen dat zij meer voedingsstoffen nodig hebben dan de melk van hun eigen moeder op dat moment geeft. Voor hen zijn er speciale mengsels (HMF: human milk fortifier) te koop met uitgekiende mineralen en eiwitten. Helaas betekent dit in de praktijk dat deze kinderen koemelk gebaseerde bijvoeding krijgen en dat blijkt voor hen gezondheidsschade te kunnen geven, volgens de onderzoeken van Chan et al en Oval et al. Vooral de toevoeging van ijzer gaf een versterkte bacterie en schimmelgroei in de darmen. In een ander onderzoek echter vond Chan samen met anderen dat het gebruik van op humane melk gebaseerde HMF niet leidt tot de negatieve consequenties van koemelk gebaseerd HMF. 3 december 2010

en

Wiegendood en slaapomgeving
Blair definieert in zijn editorial wiegendood als een uitsluitingsdiagnose: een kind is overleden en na het onderzoeken van alle factoren hebben we geen adequate doodsoorzaak kunnen vinden. Deze definitie is al in 1969 door Beckwith zo neergelegd en na de 40 jaren van intensief onderzoek die daarop volgden ziet het er niet naar uit dat we een enkele doodsoorzaak voor wiegendood kunnen aanwijzen. Er zijn wel statistische factoren aan te wijzen die het risico van wiegendood vergroten. Blair onderzocht in verschillende onderzoeksgroepen de relaties tussen SIDS en slaap arrangementen en tussen samen slapen en borstvoeding. Zij vonden onder andere dat kinderen die overleden aan wiegendood terwijl zij de slaapplaats deelden met anderen, er altijd andere factoren waren die een grote rol speelden, zoals te vroeg geboren kinderen, kinderen die voorafgaand aan de nacht al niet lekker waren, rokende ouders, ouders die onder invloed waren van alcohol of medicijnen, het gebruik van hoofdbedekking, kussens en sofa’s. Samen slapen in de eerste 15 maanden (of langer) was positief gecorreleerd aan borstvoeding uitkomsten. Advisering over samen slapen of niet moet deze gunstige uitkomst van samen slapen voor borstvoeding altijd mee-overwegen. Goede voorlichting over veilige manieren van samen slapen lijken het meest effectief te zijn om zowel het geven van borstvoeding veilig te stellen als wiegendood zoveel mogelijk te voorkomen.  2 december 2010

en

Borstvoeding en depressie
Nut en noodzaak van borstvoeding voor de gezondheid en het welzijn van moeder en kind zijn uitgebreid en degelijk gedocumenteerd. Hoewel borstvoeding geven en krijgen voor moeder en kind aangeboren vermogens zijn, zijn het ook aangeleerde vaardigheden en als zodanig gevoelig voor verstoringen. Maternale depressie is en gekende risicofactor voor de initiatie en duur van borstvoeding. Dennis et al vonden in een literatuuronderzoek dat er sterke aanwijzingen zijn dat moeders die in het vroege postpartum depressieve klachten hebben een verhoogd risico hebben om korter borstvoeding te geven en meer problemen te ervaren bij het voeden. Ook lijkt het erop dat depressieve vrouwen minder vaak kiezen om met borstvoeding te beginnen en om exclusief borstvoeding te geven. Bogen c.s. vonden in hun studie eigenlijk geen directe relatie tussen het depressief zijn op zich en de borstvoeding uitkomsten op 2 en 12 weken, maar wel met het gebruik van antidepressiva in de zwangerschap. SRI gebruik in de zwangerschap leidde tot een lagere intentie om met borstvoeding te beginnen.  1 december 2010

Gribble KD: The influence of context on the success of adoptive breastfeeding: developing countries and the west. Breastfeed Rev. 2004 Mar;12(1):5-13.
Szucs KA, Axline SE, Rosenman MA: Induced Lactation and Exclusive Breast Milk Feeding of Adopted Premature Twins. J Hum Lact August 2010 26: 309-313, first published on June 22, 2010
Biervliet FP, Maguiness SD, HayDM, Killick SR, Atkin SL: Induction of lactation in the intended mother of a surrogate pregnancy: Case report Hum. Reprod. (2001) 16(3): 581-583
Chan GM: Effects of Powdered Human Milk Fortifiers on the Antibacterial Actions of Human Milk. Journal of Perinatology (2003) 23, 620–623
Oval F, Ciftci IH, Cetinkaya Z, Bukulmez A: Effects of human milk fortifier on the antimicrobial properties of human milk. Journal of Perinatology (2006) 26, 761–763.
Chan GM, Lee ML, Rechtman DJ: Effects of a Human Milk-Derived Human Milk Fortifier on the Antibacterial Actions of Human Milk. Breastfeeding Medicine. December 2007, 2(4): 205-208.
Blair PS, Fleming PJ: Recurrence risk of sudden infant death syndrome. Arch Dis Child 2008;93:269-270
Blair PS,  Sidebotham P, Evason-Coombe C, Edmonds M, Heckstall-Smith EMA, Fleming P: Hazardous cosleeping environments and risk factors amenable to change: case-control study of SIDS in south west England. BMJ 2009; 339:b3666
Blair PS, Heron J, Fleming PJ: Relationship Between Bed Sharing and Breastfeeding: Longitudinal, Population-Based Analysis. Pediatrics 2010 126: e1119-e1126
Dennis CL, McQueen K: The relationship between infant-feeding outcomes and postpartum depression: a qualitative systematic review. Pediatrics. 2009 Apr;123(4):e736-51.
Bogen DL, Hanusa BH, Moses-Kolko E, Wisner KL: Are maternal depression or symptom severity associated with breastfeeding intention or outcomes? J Clin Psychiatry. 2010 Aug;71(8):1069-78. Epub 2010 Jun 15.

Over het hoofd gezien

Foto: Vandaag jarig: Ato Essandoh, een vrij onbekende acteur met toch een fraaie staat van dienst. 

Ook vaak over het hoofd gezien, is de invloed van zuigelingenvoeding op het welzijn, de langdurige gezondheid en zelfs het overleven van kinderen. Daarom worden deze nog een keer in het zonnetje gezet in deze aflevering van de zomerspecial In de herhaling.

Borstvoeding en pijnbeleving.
Moeders wisten het al, maar onderzoek (Shah et al 2006) bevestigt het ook: een kind dat borstvoeding krijgt, liefst in combinatie met huidcontact, tijdens een pijnlijke procedure zoals een hielprik vertoont minder pijntekenen. Volgens een Cochrane review werkt suikerwater net zo goed, maar er is ook onderzoek dat dat tegenspreekt. (zie blog suikerwater ...) Cao et al vonden dat in het speeksel van borstgevoede baby's meer cortisol zit dan bij kinderen die geen borstvoeding krijgen. Hun hypothese is dat kinderen die borstvoeding krijgen daarom veerkrachtiger zijn en beter met pijn kunnen omgaan. 18 september 2010

en

Ziekte en sterfte door kunstvoeding bij zuigelingen
Vaak wordt gesteld dat borstvoeding voordelen heeft, waarmee eigenlijk wordt gezegd dat kunstvoeding ook wel oké is. Niets is minder waar. Kunstvoeding is namelijk niet de norm, maar een poging om een vervanging te maken voor de norm: borstvoeding. En die poging wil nog wel eens falen als het om veiligheid gaat. Kunstvoeding poeder is verre van steriel en er willen ook nog wel eens andere vieze en giftige dingen in zitten. Recent werd de wereld opgeschrikt door het breed terughalen van Similac omdat er beestjes in zouden zitten (kevers en larven). In de afgelopen jaren kwamen er rapporten naar buiten van kinderen die ernstig ziek werden of overleden na het drinken van kunstvoeding die was besmet met Enterobacter Sakazakii en Salmonella. In China werden tienduizenden kinderen ziek en enkele overleden na het drinken van met melamine opgevoerde kunstvoeding (sporen van melamine werden ook in kunstvoedingen in Noord Amerika gevonden). Verder wordt in de meeste merken kunstvoeding ook een hoge concentratie perchhloraten gevonden, waarvan bekend is dat het de schildklierfunctie negatief kan beïnvloeden. 30 september 2010

en

Wiegendood: de helft minder bij borstvoeding
De GeSID is en Duitse studiegroep die onderzoek doet naar zuigelingensterfte. Zij vergeleken 333 kinderen die waren overleden aan wiegendood en 998 gezonde kinderen ter controle. Zij vonden dat van de overleden kinderen de helft geen borstvoeding kreeg, terwijl meer dan 80% van de anderen wel borstvoeding kregen. Kinderen die geen borstvoeding krijgen lopen dus een bijna dubbel zo groot risico te overlijden aan wiegendood.
Andere onderzoekers vonden dat het gebruik van en fopspeen vlak voor het slapen gaan het risico van wiegendood ook sterk vermindert. De Cochrane groep vergeleek een paar studies die daarover gingen met elkaar en vond dat voor elke 2733 kinderen die met een fopspeen gaan slapen er 1 wordt gered van wiegendood. Maar die studie keek weer niet of die kinderen dan wel of niet ook borstvoeding kregen.
Heffen fop en borst elkaar op? Versterken ze elkaar? Werken ze elkaar tegen? Ik houd het op borstvoeding als de sterkste bescherming. Fopspeen beschermt immers alleen tegen wiegendood en vergroot het risico op minder borstvoeding, slechte gebitsontwikkeling, slaapapneu, ademhalingsprobleem en middenoorontsteking, terwijl borstvoeding die risico's juist vermindert. 29 september 2010

en

Zuigelingenvoeding en later overgewicht
Kinderen die borstvoeding krijgen vertonen in de loop van hun leven een gezonder groeipatroon en gewicht. Mogelijke factoren daarbij zijn het soort eiwitten, het verzadigingsmechanisme door de manier van voeden of door stoffen in de moedermelk of zelfs de invloed van borstvoeding geven op de manier waarop ouders daaropvolgend omgaan met de dagelijkse voeding van het gezin. De European Childhood Obesity Trial Study Group deed literatuuronderzoek waaruit bleek dat borstvoeding het risico van obesitas met 15-25% verlaagde (natuurlijk zou er eigenlijk moeten staan dat kunstvoeding het risico verhoogt met 20-30%!). In een daaropvolgend dubbelblind, gerandomiseerde studie onderzochten zij of het eiwitgehalte in kunstvoeding verschil uitmaakt. Zij vonden inderdaad dat kinderen die kunstvoeding met minder eiwitten kregen een groei vertoonden die meer leek op die van borstgevoede kinderen. Onderzoek van Li et al gaf aan dat het al dan niet leegdrinken van de fles verschil maakt. Zij vonden dat kinderen die altijd hun fles helemaal leegdrinken later zwaarder waren. Dit onderzoek maakt echter gebruik van slechte definiëringen, want zij zeiden te kijken naar de invloed van veel of weinig borstvoeding, terwijl zij in feite keken naar voeden met moedermelk in combinatie met andere melk per fles. Niettemin legden zij toch en verband met stelselmatige overvoeding als baby met later overgewicht. 1 oktober 2010

Koletzko B, von Kries R, Monasterolo RC, Subias JE, Scaglioni S, Giovannini M, Beyer J, Demmelmair H, Anton B, Gruszfeld D, Dobrzanska A, Sengier A, Langhendries J-P, Rolland Cachera ,M-F, Grote V: Can infant feeding choices modulate later obesity risk? Am J Clin Nutr 2009 89: 1502S-1508
Li R, Fein SB, Grummer-Strawn LM: Association of Breastfeeding Intensity and Bottle-Emptying Behaviors at Early Infancy With Infants' Risk for Excess Weight at Late Infancy. Pediatrics 2008 122: S77-S84
Over borstvoeding en andere dingen in de mond en hun effecten op de gezondheid:

M.M. Vennemann, T. Bajanowski, B. Brinkmann, G. Jorch, K. Yücesan, C. Sauerland, E.A. Mitchell,  and the GeSID Study Group: Does Breastfeeding Reduce the Risk of Sudden Infant Death Syndrome?
PEDIATRICS Vol. 123 No. 3 March 2009, pp. e406-e410
Hauck FR, Omojokun OO, Siadaty MS.: Do pacifiers reduce the risk of sudden infant death syndrome? A meta-analysis. Pediatrics. 2005 Nov;116(5):e716-23.
Rodríguez-Urrego J, Herrera-León S, Echeita-Sarriondia A, Soler P, Simon F, Mateo S, Investigation team. Nationwide outbreak of Salmonella serotype Kedougou associated with infant formula, Spain, 2008. Euro Surveill. 2010;15(22):pii=19582.
Melamine-contaminated powdered infant formula in China - update.
Joshua G Schier, Amy F Wolkin, Lisa Valentin-Blasini, Martin G Belson, Stephanie M Kieszak, Carol S Rubin and Benjamin C Blount: Perchlorate exposure from infant formula and comparisons with the perchlorate reference dose. Journal of Exposure Science and Environmental Epidemiology 20, 281-287
Ransdell Pierson: Abbott recalls beetle-tainted Similac baby formula.Persbureau Reuters Wed Sep 22, 2010 4:49pm EDT.
Shah PS, Aliwalas LI, Shah V.: Breastfeeding or breast milk for procedural pain in neonates. Cochrane Database Syst Rev. 2006 Jul 19;3:CD004950.
Okan F, Ozdil A, Bulbul A, Yapici Z, Nuhoglu A.: Analgesic effects of skin-to-skin contact and breastfeeding in procedural pain in healthy term neonates. Ann Trop Paediatr. 2010;30(2):119-28.
Cao Y, Rao SD, Phillips TM, Umbach DM, Bernbaum JC, Archer JI, Rogan WJ.: Are breast-fed infants more resilient? Feeding method and cortisol in infants. J Pediatr. 2009 Mar;154(3):452-4.

Veilig

Foto: Vandaag jarig: Donald Sutherland, speelde ooit een van de hoofdrollen in M*A*S*H, al vrij jong vaak gekozen voor de vaderlijke figuur, maar even vaak voor de slechterik. Als President Snow in de verfilmingen van de Hunger Games serie laat hij op meesterlijke wijze angstaanjagendheid door een ogenschijnlijk grootvader-veilig uiterlijk heen stralen.

De herhaalde stukjes in mijn bijdrage van vandaag in de zomer-special ‘In de herhaling’ gaan over veiligheid, vermeende veiligheid en vermomde veiligheid.

 ''Veilig samen slapen'' is een betere boodschap dan ''baby hoort alleen te slapen'''.
De strikte boodschap dat baby's het veiligst alleen slapen is in tegenspraak met allerlei onderzoeken die uitwijzen dat baby's die op een eigen slaap-oppervlak, maar binnen handbereik van hun moeder slapen het veiligst zijn. In de literatuur en het spraakgebruik is er geen overeenstemming in terminologie, zoals samen slapen, co-sleeping en bed-sharing. Wereldwijd ervaren moeders dat zij het best tegemoet kunnen komen aan de nachtelijke behoeften van hun kind en henzelf door  in hetzelfde bed te slapen of binnen elkaars handbereik te zijn. De meeste recente onderzoeken wijzen uit dat het het best werkt als ouders worden geïnformeerd over veilige manieren om met hun kind te slapen in plaats van alleen maar te verbieden het bed te delen.
(31-07-2010)

en

Nachtelijke moeder-kind nabijheid bevordert de borstvoeding en is veilig
De bekende onderzoekers Ball, Ward-Platt et al onderzochten wat de invloed is van slaap-arrangement, van moeder en kind die op de kraamafdeling verblijven,  op de borstvoeding en de veiligheid van het kind. Baby's werden naar willekeur ingedeeld in de groep die bij moeder in bed lag, in een wiegje aan moeders bed zonder barrière tussen moeder en kind (side-car ofwel aanklikbedje) of in een wiegje naast moeders bed. De kinderen die in bed bij de moeder lagen hadden meer positief borstvoeding gedrag dan kinderen in een eigen bedje in dezelfde kamer. Geen van de drie slaapcondities werden geassocieerd met negative effecten, hoewel er enkele potentiële risico's waren in de in-bed-groep. Aanklikbedjes bleken goed te voldoen voor borstvoeding stimulerend gedrag en tegelijk een veilige slaapplaats voor de baby te zijn op de kraamafdeling.
(02-08-1020)

en

Borstvoeding belangrijkste factor bescherming wiegendood
Kinderen die geen borstvoeding krijgen hebben dubbel zoveel kans te overlijden als gevolg van wiegendood als kinderen die wel de borst krijgen, stellen Vonnegut en Mitchell in een door het Duitse Ministerie van Onderwijs en Wetenschappen en de Nieuwzeelandse Child Health Research Foundation betaalde studie. De onderzoekers adviseren dan ook om minimaal 6 maanden borstvoeding prominent op te nemen in de anti-wiegendood campagnes. Het onderzoeksteam van Edmond et al, verbonden aan  onder andere de Universiteit van Oxford, voegden daar met hun studie nog de kennis aan toe dat kinderen vooral zo snel mogelijk na de geboorte moeten beginnen met borstvoeding. 16% en zelfs 22% van alle overleden zuigelingen zou kunnen worden voorkomen als alle kinderen respectievelijk binnen de eerste dag en binnen het eerst uur van hun leven beginnen met borstvoeding.
(03-08-2010)

Op een of andere manier zijn de begrippen ‘’veilig’’, ‘’slapen’’, ‘’zuigeling’’ in het maatschappelijk onderbewuste samengevat in de strikte en strakke en bijna als een wet of een evangelie verwoorde stelling dat baby’s alleen veilig de nacht kunnen doorkomen wanneer zij plat op hun rug, met een fopspeen in de mond in een apart bed met spijlen te slapen worden gelegd. Omgeven door het Aura van het Heilige Evidencebeest drukt de last tot blinde gehoorzaamheid op de ouders, die immers ‘’het beste met hun kind voorhebben’’. Dat argument is de ultieme discussiekiller. Daar valt namelijk niet tegen te argumenteren. Het is hetzelfde argument dat, vaak door overheidsinstanties of overheids-ondersteunde instanties, wordt gebruikt om ouders over te halen tot allerlei handelingen en gedragingen die te maken hebben met de zorg voor hun kind. Het is ook het meest verwerpelijke argument dat kan worden gebruikt, regelrecht overgenomen uit de reclame-industrie. Het is paternalistisch en neemt de verantwoordelijkheid en de vrije wil en het vermogen tot zelfstandig en logisch nadenken van ouders weg. Ogenschijnlijk vaderlijk en liefhebbend, zoals President Snow, maar ondertussen niets meer dan onderdrukking en overheersing.

En dat hele Evidencebeest is nog geschapen uit slechte wetenschap ook. Niet iedereen weet dat, maar de cijfers die de alleen-en-op-de-rug-slapen-campagnevoerders gebruiken, zijn willekeurig eruit genomen om een bepaald plaatje te schetsen. Wie alle cijfers over wiegendood goed napluist komt ook heel andere cijfers tegen. Weet je bijvoorbeeld waar en wanneer een flink deel van de kindjes overlijdt aan wiegendood? In goedgekeurde bedjes, alleen en op de rug slapend – in de eerste week van de kinderopvang. Dan zijn er nog de kindjes die op de grond vallen als hun oververmoeide moeder, die hen midden in de nacht in de stoel aan het voeden is, in slaap valt. Of de kinderen die geen borstvoeding krijgen, of van wie de moeder rookte tijdens de zwangerschap.

Gettler, LT; McKenna, JJ: Never Sleep with Baby? Or Keep Me Close But Keep Me Safe: Eliminating Inappropriate “Safe Infant Sleep” Rhetoric in the United States.  Current Pediatric Reviews, Volume 6, Number 1, February 2010 , pp. 71-77(7)
Ball HL, Ward-Platt MP, Heslop E, Leech SJ, Brown KA: Randomised trial of infant sleep location on the postnatal ward. Arch Dis Child  2006;91:1005-1010
Vennemann MM,  Mitchell EA: Breast-Feeding May Reduce Risk for SIDS by Half Throughout Infancy. Pediatrics. 2009;123:e406-e410
Edmond KM, Zandoh C, Quigley MA, Amenga-Etego S, Owusu-Agyei S, Kirkwood BR: Delayed Breastfeeding Initiation Increases Risk of Neonatal Mortality. PEDIATRICS Vol. 117 No. 3 March 2006, pp. e380-e386

Wieg

Foto: Annabella Sciorra als Claire Bartel en Rebecca De Mornay als Mrs. Mott / Peyton Flanders in  The Hand That Rocks the Cradle, (1992)
Mijn oog viel vanmorgen op twee berichten op Twitter: ‘’Baby wordt altijd zo misselijk als ze weer in haar bedje ligt na de voeding. Tips anyone?’’ en ‘’Wat maakt nou echt het verschil? Onnatuurlijke slapen op rug of borstvoeding?’’ Los van elkaar geplaatst, onafhankelijk van elkaar, maar toevallig in mijn tijdlijn vlak onder elkaar. Maar wel over hetzelfde thema: baby’s ‘’moeten’’ op hun rug te slapen worden gelegd, alleen, in een eigen bedje. Dat is de algemeen geldende richtlijn in de oorlog tegen wiegendood. Wiegendood is de naam. Niet ‘’op de buik slapen dood’’. Niet ‘’bij de ouders slapen dood’’. Klink ik hard? Ja, ik klink hard. Dat klinken namelijk de overheidscampagnes ook. En de manier waarop door zorgverleners de boodschap wordt gebracht ook. Door deze campagnes en het zeer dwingend overbrengen van die boodschap voelen ouders zich potentiële kindermoordenaars wanneer ze zelf maar overwegen hun kind anders dan alleen in een bedje en plat op zijn rug te slapen te leggen.
Die richtlijnen richten zich primair op die twee aspecten: alleen en plat op de rug. Beide zijn biologisch gezien vreemd en onlogisch. Op de rug liggend functioneert het neurologische systeem van het kind slecht, zijn reflexen functioneren niet of minder goed dan gewenst. De jonge zuigeling heeft vanuit rugligging geen enkele manier om zich te beschermen tegen gevaar. Dat is evolutionair gezien een groot nadeel. Evolutie gaat langzaam en de verandering in menselijke levensomstandigheden sinds de steentijd heeft evolutionair gezien nog veel te kort geduurd om tot verandering te leiden aangaan de perceptie van gevaar. Plat op je rug en nog alleen bovendien heeft een jonge zuigeling geen enkele manier om zich te verdedigen tegen de fysieke gevaren van roofdieren en dergelijke. Hij ligt daar met al zijn weke delen bloot, niet in staat zich om te rollen en geen sterke volwassene in de buurt om het roofdier uit te schakelen. Doodeng voor een kwetsbare baby. Daarnaast is de spijsvertering ook niet ingesteld op een horizontale, op de rug liggende houding en dit kan de maag van streek brengen en tot spugen leiden. Plat op de rug liggend spugen is potentieel gevaarlijk.
De evolutie heeft er wel voor gezorgd dat de combinatie van borstvoeding en nooit alleen zijn de beste overlevingskansen biedt en dus ook de veiligste is. Moeders die borstvoeding geven en met hun kind slapen, slapen anders dan vrouwen in andere omstandigheden en ook als moeders die geen borstvoeding geven. Zij stemmen hun ademhaling en hun slaappatroon af op dat wat een kind nodig heeft en zij zijn makkelijker te wekken als het kind dat nodig heeft. Slaaplaboratorum onderzoeken hebben laten zien dat zij zelfs nog min of meer in slaap een stukje bewustzijn wakker houden voor hun kind. Dit werkt sterker naarmate hun kind dichter bij hen is.
De werkelijke oorzaken van wiegendood zijn moeilijk te achterhalen. Eigenlijk helemaal niet, want zodra je een aanwijsbare doodsoorzaak hebt, is het geen wiegendood meer. Wiegendood is per definiete dood door onbekende oorzaak en uiteindelijk is het vrijwel altijd een of andere vorm van stoppen met ademhalen. Het zijn de bijkomende factoren die het doelwit zijn van de onderzoeken naar wiegendood. Van een aantal factoren zijn statistische verbanden aan te wijzen. Dat is om twee redenen een wiebelige basis voor het maken van aanbevelingen. De eerste is dat wiegendood zo weinig voorkomt dat het erg lastig is daar significante statistische data uit te halen. De tweede is dat statistische correlatie wetenschappelijk niet een erg sterke bewijskracht heeft. Het geeft namelijk geen oorzakelijk verband aan, maar een bewijs van gelijktijdig optreden. Het feit dat in de jaren 50-60 van de vorige eeuw het koelkastbezit toenam en tegelijkertijd het geboortecijfer begon te dalen,  kan ook niet bewijzen dat koelkasten een contraceptieve werking hebben.
Maar wat die rijen cijfers meestal ook achterwege laten is het kijken naar combinaties. Nu is dat met die kleine aantallen wel moeilijk, maar niet ondoenlijk. Daarvoor is het wel noodzakelijk dat er van elk verdacht geval van sterfte van een zuigeling een volledige beschrijving van omstandigheden werd gegeven. Dus niet alleen de plaats waar het kind werd gevonden, maar ook de toestand van die plaats (soort matras en beddengoed, kussens, speelgoed/pluche beesten, …) en met wie het kind daar was en de toestand van die co-slapers (roken, drinken, medicijnen, drugs, …). En vooral of het kind borstvoeding kreeg en hoe exclusief die borstvoeding was.
Het uitpluizen van de cijferrijen geeft de volgende resultaten. Wiegendood is altijd gerelateerd aan meerdere factoren (stikken in los beddengoed is geen wiegendood, maar verstikking). Een aantal  kinderen word wel degelijk op hun rug liggend in een bedje gevonden, maar daar spelen altijd andere factoren ook een rol. Een aantal kinderen wordt gevonden op een ander slaapoppervlak dan een kinderbedje of terwijl ze een slaapoppervlak delen met een ander mens. Hierbij spelen ook altijd andere factoren ook een rol (intoxicatie van de andere persoon, ongeschikt bedmateriaal of een sofa of luie stoel. De enige vrij stabiele, dus vrijwel altijd meespelende, factor is 'geen of maar gedeeltelijk borstvoeding'.
Exclusief borstvoeding in de eerste zes levensmaanden is de belangrijkste factor bij het voorkomen van wiegendood. Niet op de rug slapen. Niet alleen slapen. Borstvoeding.
Het delen van het bed is op zich niet gevaarlijk*, maar het kan op gevaarlijke manieren worden gedaan. Het gaat dus om de combinatie van borstvoeding en veilig samen slapen. Baby’s zijn het veiligst als ze borstvoeding krijgen, nooit verder dan op aanraakafstand van een ander mens zijn, het bed waarin zij slapen een vlakke, stevige matras heeft, zonder kuilen en kieren, zonder fluffy dingen als pluche beesten, kussens en dekbekken, de mede bedgebruikers geen rokers zijn, geen alcohol dronken of bewustzijn veranderende medicijnen gebruiken of ernstig obees zijn. Een aanhaakbedje is een veilig compromis tussen een eigen bed en het bed delen.
McKenna JJ, McDade T: Why babies should never sleep alone: A review of the co-sleeping controversy in relation to SIDS, bedsharing and breast feeding. PAEDIATRIC RESPIRATORY REVIEWS (2005) 6, 134–152
*) McKenna: 'Slapen met je baby' (vertaling M. Vanderveen-Kolkena). Platypus Media, L.L.C., 2011. ISBN 1930775636, 9781930775633
Eurolac Flits! met label samen slapen, wiegendood, veilig, SIDS. Deze links leiden elk naar een lijst met blogs met dit label, klik op de plaatjes in de linkerzijbalk voor meer verhaaltjes.

Literatuur

Foto: Veel literatuur in de boekwinkel ''The Shop Around The Corner'' uit You've Got Mail (1998) 

Vandaag doe ik aan literatuur. Geen literaire literatuur, maar achtergrond literatuur over zuigelingenvoeding, zuigobjecten, slapen en wiegendood. Voor wie graag eens al die claims die ik in mijn stukjes nu en dan over deze combinatie van onderwerpen neerleg wil nalezen. Dit is maar een deel van alles wat er over deze thema’s in verband met elkaar is gepubliceerd.

Ball, H. (2009), Airway covering during bed-sharing. Child: Care, Health and Development, 35: 728–737

Ball, Helen L. (2009) 'Bed-sharing and co-sleeping : research overview.', NCT new digest., 48 . pp. 22-27.

Barry DMJ, Allen EM, Roberts AP: Breastfeeding and the Risk of Sudden Infant Death Syndrome Int. J. Epidemiol. (1993) 22(5):885-890

Bartick, M., & Reinhold, A. (2010). The Burden of Suboptimal Breastfeeding in the United States: A Pediatric Cost Analysis. Pediatrics, 125:5 e1048-e1056.

Blair PS, Fleming PJ: Recurrence risk of sudden infant death syndrome. Arch Dis Child 2008;93:269-270

Blair PS, Heron J, Fleming PJ: Relationship Between Bed Sharing and Breastfeeding: Longitudinal, Population-Based Analysis. Pediatrics 2010 126: e1119-e1126 

Blair PS,  Sidebotham P, Evason-Coombe C, Edmonds M, Heckstall-Smith EMA, Fleming P: Hazardous cosleeping environments and risk factors amenable to change: case-control study of SIDS in south west England. BMJ 2009; 339:b3666 

Bullard JW, Glas RT, Nekouian N, Clary C, Collier S, Conrad RS: Microbial Contamination of Infant Pacifiers: Are Binkies Making Baby Sick? Oklahoma State University Health Sciences Center in Tulsa. Poster presentatie. Afbeeldingen van kweken. How dirty is your baby's pacifier? Bespreking vd studie

Edmond KM, Zandoh C, Quigley MA, Amenga-Etego S, Owusu-Agyei S, Kirkwood BR: Delayed Breastfeeding Initiation Increases Risk of Neonatal Mortality. PEDIATRICS Vol. 117 No. 3 March 2006, pp. e380-e386  

Ford RPK, Taylor BJ, Mitchell EA, Enright SA, Stewart AW, Becroft DMO, Scragg R, Hassall IB, Barry DMJ, Allen EM, Roberts AP: Breastfeeding and the Risk of Sudden Infant Death Syndrome Int. J. Epidemiol. (1993) 22(5):885-890

Hauck FR, Omojokun OO, Siadaty MS.: Do pacifiers reduce the risk of sudden infant death syndrome? A meta-analysis. Pediatrics. 2005 Nov;116(5):e716-23.

Hauck FR, Thompson JMD, Tanabe KO, Moon RY, Vennemann MM: Breastfeeding and Reduced Risk of Sudden Infant Death Syndrome: A Meta-analysis. Pediatrics 2011; peds.2010-3000; published ahead of print June 13, 2011, doi:10.1542/peds.2010-3000

Hewitt K, Binns C, Scott J, Forbes D: Pacifier Use, Breastfeeding and Sudden Infant Death Syndrome. Current Pediatric Reviews, Volume 8, Number 4, November 2012 , pp. 285-291(7)

Gettler LT, McKenna JJ: Never Sleep with Baby? Or Keep Me Close But Keep Me Safe: Eliminating Inappropriate “Safe Infant Sleep” Rhetoric in the United States. Current Pediatric Reviews, 2010, 6(1):71-77(7)  

MasonE: Save the children: Superfood for babies; how overcoming barriers to breastfeeding will save children’s lives, London, 2013, WHO's Department of Maternal, Newborn, Child and Adolescent Health and Development, in: Breastfeeding key to saving children’s lives 

McKenna JJ, McDade T: Why babies should never sleep alone: A review of the co-sleeping controversy in relation to SIDS, bedsharing and breast feeding. PAEDIATRIC RESPIRATORY REVIEWS (2005) 6, 134–152

M.M. Vennemann, T. Bajanowski, B. Brinkmann, G. Jorch, K. Yücesan, C. Sauerland, E.A. Mitchell,  and the GeSID Study Group: Does Breastfeeding Reduce the Risk of Sudden Infant Death Syndrome? PEDIATRICS Vol. 123 No. 3 March 2009, pp. e406-e410

Vennemann MM,  Mitchell EA: Breast-Feeding May Reduce Risk for SIDS by Half Throughout Infancy. Pediatrics. 2009;123:e406-e410

Weldoener

Foto: Maggie Smith als 'Grace Hawkins'  en Rowan Atkinson als dominee Walter Goodfellow in  Keeping Mum
Als iets te mooi lijkt om waar te zijn, ga er dan maar van uit dat het niet waar is. Een ideale huishoudster die zo maar uit het niets komt aanwaaien en een ontspoord domineesgezin op het goede spoor brengt, en dat allemaal ook nog volledig belangeloos, nee dat is te mooi om waar te zijn. De huishoudster van bijgaande illustratie blijkt dan ook een moordenares te zijn, in plaats van een beschermer. Problemen risicovrij oplossen en zelfs voorkomen door het gebruik van vervangingsmiddelen van het originele, beproefd en evolutionair bewezen, ontwerp, dat lijkt op het eerste gezicht mooi. Te mooi, haast, om waar te zijn. En net als 'Grace Hawkins' is het ook een als beschermer vermomde killer. Prachtig uitgebeeld, met goede referenties en zo op het oog ongelooflijk efficiënt. Ongelooflijk, dus. Niet te geloven. Geloof het daarom ook maar niet.
Waar ik het over heb is het ophemelen van de fopspeen als redder in de nood, als grote beschermer tegen wiegendood. Wiegendood is het grote schrikbeeld van ouders. Zo heb je een gezond kind, niks aan de hand, en zo maar ineens heb je geen kind. Zonder aanwijsbare oorzaak of reden. Iedereen die met de magische spreuk ‘’bescherming tegen wiegendood’’ schermt wordt van alle kanten omarmd en kritiekloos binnengehaald. Wie het durft die wonderen te betwijfelen of zelfs maar aan kritisch nader onderzoek bloot te stellen wordt als potentiële kindermoordenaar aan de kaak gesteld. Heb je dan helemaal geen hart voor het lot van die kindjes die zomaar doodgaan als ze geen fopspeen krijgen? Of als ze op hun buik moeten slapen? Of bij hun moeder in bed? Vrijwel alle maatregelen die worden aangeraden om wiegendood te voorkomen zijn fysiologisch gezien uitermate onlogische handelswijzen. En die zijn nodig omdat we om te beginnen van de biologische, evolutionair bepaalde norm zijn afgedwaald. Alles in ons hele ontwerp wijst erop dat wij horen bij de diersoorten die hun jong nooit, geen moment, alleen laten, altijd in nauw fysiek contact zijn en hen om de haverklap en dan nog eens aan de borst voeden.
Mensenkindjes functioneren het beste wanneer ze in dicht contact zijn met een ander mens, als ze een bijna doorlopende toevoer van soort-specifiek voedsel krijgen en als ze een groot deel van hun tijd in een verticale en/of iets voorover liggende positie doorbrengen. En wat doen wij, in onze ik-weet-alles-beter arrogantie? Wij leggen baby’s alleen en plat op hun rug in een bedje en voeden ze veel te grote hoeveelheden niet soort-specifiek eten met veel te grote tussenpozen. En dan zijn we verbaasd als die kindjes problemen hebben met het op gang houden van hun systeem, vaak ziek zijn en een relatief hoog risico hebben om gewoon zomaar dood te gaan. En het zijn niet alleen de ouders die dit zelf zo bedenken, maar het wordt hen zelfs dringend aangeraden door zorgverleners. Door hen, die zeggen het beste voor te hebben met hun cliënten, en dat beste willen bereiken op basis van wetenschappelijk bewezen methoden. Wetenschappelijk bewezen? Nou, ik zal voor een keer eens vulgair zijn, maar dat mag je van mij stoppen op een plaats waar de zon nooit schijnt.
Ik daag onderzoekers en beleidmakers uit om eens op zoek te gaan naar cijfers waaruit blijkt hoeveel van de kinderen, die werden geregistreerd als overleden aan wiegendood, routinematig vanaf hun geboorte volop borstvoeding kregen, predominant in nauw lichaamscontact met hun moeder waren en bij hun moeder in bed sliepen. Niet een beetje borstvoeding, af en toe dragen en nu en dan in uiterste wanhoop bij moeder in bed, maar als dagelijkse gewoonte. Ik durf te voorspellen dat die cijfers uitermate laag zullen blijken te zijn. Wanneer je namelijk de werkelijke statistieken over wiegendood gaat uitpluizen, is niet de fopspeen, de slaapplaats of slaaphouding de stabiele risicofactor, maar die stabiele factor is ‘’geen borstvoeding’’ (McKenna en Dade, 2005). Borstvoeding met soort-specifieke melk die beschermt tegen infectie en inflammatie (twee belangrijke factoren bij wiegendood), melk die bij teruggeven geen giftige bacterie-toxinen veroorzaakt in matras en beddengoed, melk die de maag niet overbelast, waardoor energie overblijft voor een goed functioneren van de andere systemen. Borstvoeding die de neurologie ondersteunt en die het kind, ook in slaapstaat alert houdt wat betreft ademhaling. En een moeder dichtbij die haar ademhaling als herinnering en voorbeeld voorhoudt, zodat het kind zich daarop kan richten en niet vergeet te ademen (vergeten te ademen lijkt de belangrijkste directe oorzaak van wiegendood te zijn).

De dichte nabijheid van moeder en kind zorgt ervoor dat de borst onbelemmerd beschikbaar is en het kind er onbeperkt gebruik van kan maken. Dit houdt hem alert, zodat hij niet in een te diepe slaap wegzakt en vergeet te ademen. Het is, naar alle waarschijnlijkheid, die functie van borstvoeding in de nacht, die door de fopspeen wordt geïmiteerd, die verantwoordelijk is voor de gunstige uitkomsten van kinderen die een fopspeen hebben bij het inslapen (Hewitt et al, 2012). Door de vreemde draai in het zogenoemde wetenschappelijke denken, adviseert men nu om kinderen gescheiden van hun moeder te laten slapen en de borst te vervangen door een fopspeen om de risico’s van die scheiding te verkleinen. Ik had beter een afbeelding van Alice in Wonderland kunnen nemen, denk ik, want daar kunnen ze ook zo prachtig krom redeneren. 

Borstvoeding deskundigen hebben altijd al sceptisch tegen die aanbeveling van de fopspeen gestaan, maar recent onderzoek heeft die scepsis nog een extra handvat gegeven. Bullard en zijn team hebben namelijk eens een aantal fopspenen in stukjes gesneden en kweken gemaakt van de buitenkant en de binnenkant van die stukken plastic, rubber en siliconen. En daar komt de ware moordenaars-aard van de ogenschijnlijke weldoener naar buiten: de spenen zaten aan de binnen- en de buitenkant vol met bacteriën en schimmels in alle vormen, soorten en variëteiten. Op de tien onderzochten spenen werden in totaal maar liefst veertig verschillende ziekteverwekkers gevonden in significante hoeveelheden. De onderzoekers leggen uit dat een dergelijke blootstelling kan leiden tot een staat van chronische ontsteking in het hele lichaam, waardoor dit over het geheel minder goed functioneert en de weerstand verlaagd is.
Ik hoef het dus helemaal niet meer te hebben over de al dan niet aantoonbare riciso’s van fopspeen gebruik op de borstvoeding. Of over de risico’s van intensief speengebruik voor de ontwikkeling van het gebit, kaak en gehemelte en de daarmee oplopende kansen om later logopedie en orthodontie nodig te hebben en de verhoogde risico’s van middenoorontstekingen en ademhalingsafwijkingen. Een constante staat van inflammatie. Dit soort berichten brengt mij dan ook in een acute staat van mentale inflammatie. 
McKenna JJ, McDade T: Why babies should never sleep alone: A review of the co-sleeping controversy in relation to SIDS, bedsharing and breast feeding. PAEDIATRIC RESPIRATORY REVIEWS (2005) 6, 134–152
Bullard JW, Glas RT, Nekouian N, Clary C, Collier S, Conrad RS: Microbial Contamination of Infant Pacifiers: Are Binkies Making Baby Sick? Oklahoma State University Health Sciences Center in Tulsa. Poster presentatie. Afbeeldingen van kweken. How dirty is your baby's pacifier? Bespreking vd studie
Hewitt K, Binns C, Scott J, Forbes D: Pacifier Use, Breastfeeding and Sudden Infant Death Syndrome. Current Pediatric Reviews, Volume 8, Number 4, November 2012 , pp. 285-291(7)
Eurolac Flits! met label samen slapen, wiegendood, fopspeen, met zoekterm McKenna. Deze links leiden naar een lijst met blogs met dit label, klik op de plaatjes in de linkerzijbalk voor meer verhaaltjes.

Hard

Foto: Bruce Willis als John McClane gaat voor de vijfde keer maar niet dood in A Good Day to Die Hard.

‘’We weten het heus wel, maar de harde feiten kunnen behoorlijk confronteren.’’ En de link bij dit Twitterbericht verwees naar een rapport* van Save the Children dat stelt dat jaarlijks een 800.000 kinderlevens kunnen worden gespaard als alle kinderen binnen een uur na de geboorte de eerste borstvoeding krijgen. Het aantal gespaarde kinderlevens kan oplopen tot anderhalf miljoen** als alle kinderen ook de zes maanden daarna borstvoeding blijven krijgen, zonder ander voedsel of drinken, en als zij tot minimaal hun tweede verjaardag borstvoeding naast geschikte andere voeding krijgen. Deze cijfers betreffen alle kinderen over de hele wereld. Natuurlijk spelen de verdere levensomstandigheden ook mee en zal het overgrote deel van deze nu verloren kinderlevens niet in onze welvarende omgeving zijn geboren. Maar ook in het rijke westen sterven kinderen als gevolg van vermijdbare oorzaken. In een omgeving waar zo fervent veiligeheid op alle fronten wordt gepromoot en gepusht is het onvoorstelbaar dat de veiligheid van het voedsel van de meest kwetsbaren wordt afgedaan als een levensstijl keuze.
In Nederland overlijden elk jaar enkele tientallen kinderen aan wiegendood, en eveneens enkele tientallen aan kinderziektes. De bemoeienissen van de overheid om die cijfers omlaag te krijgen zijn onvermoeibaar en de gebruikte strategieën overschrijden nu en dan de fatsoensnormen door het demoniseren van ouders die de opgelegde regels niet opvolgen. In 2009 overleden 19 kinderen in Nederland met als doodsoorzaak wiegendood (dat komt overeen met elk 10.000ste levendgeboren kind). Dat zijn er natuurlijk 19 te veel. De overheid zet alles op alles om dat cijfer zo laag mogelijk te krijgen. Elk van de rest van de overige 9.999 die niet overleden moeten daarom onder bepaalde omstandigheden slapen, mogen onder geen beding op hun buik liggen, niet bij hun ouders in bed en voldoen aan nog een hele reeks andere voorschriften. Ouders worden letterlijk doodsbang gemaakt dat zij kindermoordenaars zullen worden als zij zich niet stipt aan deze lijst voorschriften houden.
Het aantal kinderen dat in Nederland overlijdt aan het niet krijgen van borstvoeding is ongeveer even groot als het aantal dat sterft aan wiegendood.

Stilte van de kant van de overheid.

 

O, er is wel een soort van algemene aanbeveling om borstvoeding te geven. Als het lukt. Als je wilt. Maar voel je niet verplicht, want we hebben hier prima vervangingsmiddelen. En we kunnen toch niet al die moeders dwingen om borstvoeding te geven voor die enkele tientallen die anders dood zullen gaan …

Hier dus geen dwingend opgelegde regels en voorschriften. Hier geen volledig zorgverlenersapparaat dat wordt getraind in het overbrengen van de boodschap en het onder bedreiging van demonisering afdwingen van het gewenste gedrag. Hier geen goed geolied systeem van ondersteuning, instructie en begeleiding. Hier blijft het bij een halfslachtige aanbeveling, een paar wettelijke ondersteuningen en een ‘’veel geluk ermee en zoek het verder zelf maar uit’’.
Dat is hard. De boodschap van die 800.000 kinderen dood door te laat beginnen met borstvoeding is ook hard, net als die van 1.500.000 kinderen dood door te weinig of te kort borstvoeding. Dat vraagt om harde maatregelen. Net zo hard als die voor het voorkomen van 19 gevallen van wiegendood per jaar.

Eurolac Flits! met label wiegendood, preventie, risico van geen borstvoeding. Deze links leiden naar een lijst met blogs met dit label, klik op de plaatjes in de linkerzijbalk voor meer verhaaltjes.
*) Save the children: Superfood for babies; how overcoming barriers to breastfeeding will save children’s lives, London, 2013
**) Dr Elizabeth Mason, WHO's Department of Maternal, Newborn, Child and Adolescent Health and Development, in: Breastfeeding key to saving children’s lives: "It is estimated that around 35% of infants aged 0 to 6 months are exclusively breastfed in the world today. But if all babies and young children were breastfed exclusively for their first six months of life and then given nutritious complementary food with continued breastfeeding up to two years of age, the lives of an additional 1.5 million children under five would be saved every year."

Doornroosje

''Ik zou 100 jaar kunnen slapen’’. Vierde in een serie Sprookjes en bakerpraatjes over borstvoeding
Foto: Marcelo Gomes als de Prins en Veronika Part als Doornroosje in de uitvoering van Tchaikovsky’s Doornroosje door het American Ballet Theater in het Metropolitan Opera House.
In Doornroosje wordt het voorgesteld alsof langdurig slapen een straf zou zijn. Moeders van jonge kinderen weten beter. Overdag loop je je benen onder je lijf vandaan om aan de behoeften van je kind te voldoen en in de nacht word je om de haverklap wakker gemaakt voor een voeding en ander ongemak. Deskundigen gaan ervan uit dat chronisch slaaptekort onlosmakelijk verbonden is aan jong ouderschap. Jonge ouders zijn het over het algemeen met hen eens. Andere wetenschappers (bijvoorbeeld Durmer & Dinges, 2005) weten ons te vertellen dat slaap tekort kan leiden tot functieverlies overdag, depressie en overgewicht.
Dus voortplanting, essentieel voor het in stand houden van de soort, zou er voor zorgen dat degenen die moeten zorgen voor het nageslacht, dat de soort in stand moet houden, per definitie slecht functioneren gedurende de periode dat dat nageslacht van hen afhankelijk is. Als je dat even tot je door laat dringen is het duidelijk dat dat evolutionair gezien onlogisch is. Het is evolutionair oneconomisch om slecht functionerende primaire verzorgers te leveren. Er moet dus iets anders meespelen. Twee belangrijke factoren bij het onderbreken van de slaap van jonge ouders zijn de gekozen zuigelingenvoeding en de slaaparrangementen.
In het kader van het uitbannen van wiegendood zijn er in de Westerse wereld uniforme adviezen, dringende adviezen, die worden gebracht alsof ze in de grondwet verankerde verplichtingen zijn, om kinderen alleen, met een fopspeen en op de rug liggend, te slapen te leggen. Baby’s, in de eerste levensmaanden, die alleen zijn, zijn in een constante staat van stress, dat slaapt slecht. Op de rug liggen is een onfysiologische houding voor een zoogdierenjong en dat slaapt ook slecht. Fopspenen hebben de neiging zelfstandig de mond te verlaten en dan wordt het kind wakker. Ouders moeten dus om de haverklap hun bed uit om te troosten, te voeden of de fopspeen terug te stoppen. Deze momenten van wakker worden staan voor het grootste deel waarschijnlijk los van de normale slaapcyclus van de ouders, zodat zij een paar keer uit een diepe slaap worden gewekt. Dat slaapt slecht.
De keuze van zuigelingenvoeding is eveneens een belangrijk aspect. Kendall-Tackett et al (2011) toonden aan dat moeders die borstvoeding geven iets langer slapen per nacht en dat hun slaapkwaliteit beter is. Daarmee ervaren zij minder depressie, voelen zich gezonder en zijn energieker overdag. De combinatie borstvoeding en slaaparrangementen waarbij moeder en kind binnen aanraakafstand zijn lijkt tot de beste resultaten te leiden, zowel wat betreft veiligheid voor het kind als duur en kwaliteit van de slaap van de moeder. McKenna & MaDade (2005) hebben in een goed doortimmerd stuk overduidelijk gemaakt dat het bed delen niet de grote boosdoener is in gevallen van wiegendood, maar het niet krijgen van borstvoeding. Ook onveilige samen slapen arrangementen verhogen het risico, zoals een zacht bed en andere ongeschikte slaapoppervlakken, rokende en drinkende ouders, oververmoeidheid bij de ouders, en dergelijke.
Honderd jaar slapen en wakker gemaakt worden door de droomprins is gelukkig niet nodig om goed uitgerust te zijn. Borstvoeding geven aan je kind dat op een veilig slaapoppervlak binnen armbereik (op hetzelfde slaapoppervlak of in een aanhaakbedje) van je slaapt is al genoeg.
Eurolac Flits! met label fopspeen, slapen, wiegendood 
Durmer JS, Dinges DF: Neurocognitive Consequences of Sleep Deprivation. Semin Neurol 2005; 25(1): 117-129
Kendall-Tackett K, Cong Z, Hale W: The Effect of Feeding Method on Sleep Duration, Maternal
Well-being, and Postpartum Depression. Clinical Lactation 2011, Vol. 2-2 
McKenna JJ, McDade T: Why babies should never sleep alone: A review of the co-sleeping controversy in relation to SIDS, bedsharing and breast feeding. PAEDIATRIC RESPIRATORY REVIEWS (2005) 6, 134–152

Oogkleppen en stokpaardjes

Afbeelding: Blinder Prototype, door Jackie Lay, 2008. (Sarcastically designed to allow you to ignore the less attractive aspects of society, including homelessness, famine, decay – maybe even melting glaciers!)

Mensen met een passie hebben een verhoogd risico op een ernstige aandoening, namelijk het ontwikkelen en koesteren van stokpaardjes met oogkleppen*. Oogkleppen zijn een soort schermpjes die met name koets- en karrepaarden vroeger droegen om te voorkomen dat ze werden afgeleid door of schrokken van dingen die naast en achter hen gebeurden. Alle aandacht op de weg en het doel. Er is maar één doel en maar één weg om er te komen. Voor karrepaarden is dat best een goede levensfilosofie. Voor mensen die de verantwoordelijkheid hebben voor de gezondheid en veiligheid van andere mensen misschien minder. Want naast en achter hen kunnen ook allerlei belangrijke dingen gebeuren, die de gezondheid en veiligheid van de mensen die ze beschermen beïnvloeden, of zelfs in gevaar brengen. Aan de andere kant kan het werken met oogkleppen leiden tot tunnelvisie, waarbij de eigen weg en doel disproportioneel belangrijk worden en andere belangrijke wegen en paden uit het zicht raken. Als voorbeeld wil ik de stokpaarden vaccinatie en wiegendood nemen.

Wiegendood is afschuwelijk en je wenst geen enkele ouder toe zoiets te moeten meemaken.  Misschien het ergste is nog wel dat je er geen etiket op kunt plakken, geen schuld kunt aangeven. Want wiegendood is per definitie een overlijden zonder aanwijsbare oorzaak. Dat maakt het bestrijden moeilijk, want zodra je iets vindt dat je kunt doen of laten om overlijden te voorkomen heb je het over een oorzaak en is er dus geen sprake  meer van wiegendood. Overheidscampagnes ter preventie van wiegendood houden zich voornamelijk bezig met dit soort voorkombare oorzaken: los beddengoed, onveilig slaapoppervlak, spijlen, oververhitting, ademhalingsstoornissen. Op sommige facetten wordt meer nadruk gelegd dan op andere, want sommige factoren worden meer gezien dan andere. Bij kinderen die aan wiegendood overlijden zijn meestal meerdere van de factoren in het spel, maar sommige factoren worden vaker gezien dan andere en sommige komen in het overgrote deel van de gevallen voor.
Je zou verwachten dat de factoren die het meest gezien worden de meeste aandacht krijgen en dat daarop de campagnes voornamelijk gericht zouden zijn. De stokpaardjes met oogkleppen voorkomen dit echter. Vrijwel het volle gewicht van de campagnes ligt op slapen op de rug op een eigen slaapoppervlak. De factoren roken en geen borstvoeding liggen kennelijk buiten het blikveld, want hoewel deze twee in het overgrote deel van alle wiegendood gevallen een rol spelen, worden ze maar marginaal genoemd in de voorlichting en helemaal niet in de campagnes. Waar de voorlichting over houding en plaats van slapen gaat in termen van voorschriften en verboden (kinderen *moeten* op hun rug liggen en *mogen niet* het bed delen met andere personen) in zulke sterke bewoordingen dat ouders door angst worden geregeerd bij het maken van keuzes, daar wordt de voorlichting over roken en zuigelingenvoeding in termen van milde aanbevelingen gedaan (''vermijd roken tijdens de zwangerschap en bij een jong kind in de buurt'' en ''probeer zo lang mogelijk borstvoeding te geven''). Merk op dat de ge- en verboden gaan om dingen die alleen het kind moet of niet mag en dat de aanwijzingen gaan om dingen waarbij persoonlijke inzet van de ouders wordt verlangd.

In de bescherming tegen ziekte gelden vergelijkbare tendensen, maar speelt ook commercie een rol. Grootscheepse vaccinatieprogramma’s lijken enkel te gaan over gezondheid, maar gaan ook sterk over economie. Veel zieke mensen kosten namelijk veel geld. Vaccinaties kosten ook veel geld, maar daar verdienen grote bedrijven aan en voor overheden zijn dit calculeerbare en gereguleerd uit te geven kosten. Grootscheepse vaccinatieprogramma’s spelen ook in op de maatschappelijke tendens dat ziek zijn niet meer mag en dat elk risico moet worden uitgesloten. Mensen die zelf nadenken en kritisch zijn over de motieven en over de veiligheid en werkzaamheid van vaccinaties worden verketterd en haast gedemoniseerd. Ook bij vaccinaties is angst belangrijk onderdeel van de campagnes en die angst wordt hier ondersteund door schuld: jouw schuld als een niet gevaccineerd kind ziek wordt en jouw schuld als er minder kudde-immuniteit wordt bereikt. Dat beroep op schuld wordt overigens ook gebruikt in wiegendoodpreventie campagnes, maar dan alleen voor het eigen kind, niet voor alle anderen ook. De weg naar het doel is een tunnel en geen vuil spel is te erg om dat te bereiken, lijkt het wel.

Borstvoeding aan de andere kant wordt door zowel de wiegendood preventie campagnes als door de vaccinatieprogramma’s volkomen buiten beschouwing gelaten. Borstvoeding promoten mag alleen in termen van aanbevelingen en richtlijnen en enigerlei druk is uit den boze (daar kun je namelijk schuldgevoel mee geven!). Terwijl borstvoeding zowel in de preventie van ziekte als die van wiegendood een zeer belangrijke factor is, die gezondheidsverlies en zelfs overlijden kan voorkomen. Als overheden met net zoveel energie, inzet en geld borstvoeding zou promoten als wiegendoodpreventie en vaccinaties, dan zouden heel wat kinderen gezonder en veiliger opgroeien en ook zou de gezondheid van vrouwen erdoor verbeteren. Wat zou dat, naast al dat voordeel voor de volksgezondheid, niet een economisch voordeel kunnen opleveren. De enigen die daarbij niet wel zouden varen zouden een paar grote ondernemingen zijn: fabrikanten van veilige bedjes en slaaphulpmiddelen, fabrikanten van vaccins en fabrikanten van kunstmatige borstvoeding vervangers. Maar dat kan natuurlijk niets te maken hebben met de keuze van doelen en oogkleppen van overheden die campagne voeren. Toch?

*Disclaimer: Natuurlijk heb ik ook wat last van beoogklepte stokpaardjes, gepassioneerd over borstvoeding als ik ben, ontkom ik daar niet aan. Ik doe echter mijn best de oogkleppen van helder plexiglas te maken en de stok van mijn paard van flexibel materiaal.

Drie wijze mannen

Afbeelding: Aanbidding in de stal (1504), Albrecht Dürer
Vandaag is het 6 januari, in de christelijke wereld de dag van de Drie Wijzen uit het Oosten. Het woord waarmee ze in het oorspronkelijke verhaal worden aangeduid kan Wijze betekenen, maar ook priester (van het zoroastrisme), magiër of astroloog. Het waren in elk geval mannen en omdat er sprake is van drie geschenken ging men ervan uit dat het er drie waren. Een over het internet dwalende spotprent laat drie (wijze, oudere) vrouwen zien die tegen elkaar zeggen: ‘’Een maagd die een kind baart, dat kan ik nog wel geloven, maar dríé wíjze mannen?’’. Ik doe vandaag een poging drie wijze mannen te vinden in het speelveld van het pasgeboren kind. (Traditioneel verschenen Magoi in twaalftallen, maar daar zal ik me maar niet aan wagen.) Het is waarschijnlijk niet vreemd dat de drie wijze mannen die ik beschrijf elk niet mainstream zijn en niet door iedereen gelijk gewaardeerd worden. Alle drie zeggen en schrijven ze dingen die onaangenaam zijn voor de gevestigde orde en die ingaan tegen veel officiële richtlijnen en protocollen. Maar wijsheid bestaat niet uit het volgen van door anderen gebaande paden, maar door het zelf zoeken naar het juiste pad in het oerwoud van kennis, wetenschap, fabels en verhalen.
De eerste wijze man die ik opvoer is Michel Odent, een Franse obstetrist (gynaecoloog-verloskundige) die ijvert voor een moeder-en-kind-gecentreerde benadering van de baring en kraambed. Hij is min of meer de eerste arts die zich heeft bezig gehouden met wat de beste manieren van baren zijn voor de moeder zelf en voor haar kind. Een ander belangrijk onderwerp waarnaar hij onderzoek deed was de invloed van bevalling en kraambed rituelen op de ontwikkeling van het kind en op de volksaard. Borstvoeding is voor Odent de vanzelfsprekende voeding van een zuigeling en moeder en kind nabijheid hoort daar in zijn visie onbetwistbaar bij. Hij was één van de inspiratoren van Suzan Colsson bij het ontwikkelen van Biological Nurturing. Odent kwam in opspraak door zijn, overigens zeer plausibel onderbouwde, opvatting dat vaders eigenlijk niet aanwezig moeten zijn terwijl hun partner bevalt.
Als tweede wijze man stel ik James McKenna voor. Als antropoloog verbonden aan de University of Notre Dame (Indiana, USA) heeft hij zich gespecialiseerd in de evolutie van menselijk gedrag, evolutionaire geneeskunde en menselijk ouderschap met speciale aandacht voor de slaap van zuigelingen, borstvoeding en moeder-kind co-sleeping, en risicofactoren voor wiegendood. Juist omdat hij niet uit de medische wereld komt, kijkt hij met een frisse blik tegen het gedrag van moeders en kinderen aan. Zijn brede blik op de ontwikkeling van de mens (niet alleen als individu, maar ook als soort) leidt tot conclusies en aanbevelingen die voor een flink deel haaks staan op mainstream aanbevelingen rond de slaap van zuigelingen. Ook McKenna is sterk overtuigd van de vanzelfsprekendheid van borstvoeding en het belang van directe nabijheid van moeder en  kind. Van groot belang zijn zijn resultaten uit onderzoeken waaruit onomstotelijk blijkt dat gebrek aan borstvoeding een van de belangrijkste factoren is bij wiegendood en dat het delen van het bed door moeder en zuigeling, mits onder de juiste omstandigheden, veilig en aan te bevelen is.
Voor mijn derde kandidaat ga ik uiteindelijk voor een Nederlander. Niet omdat hij net als de andere twee grote internationale bekendheid geniet of baanbrekend onderzoek heeft verricht, en ook niet omdat hij een Nederlander is. Maar omdat hij zoveel moeders en kinderen helpt bij het bereiken van hun eigen doelen. Stefan Kleintjes is de onvermoeibare motor achter Kenniscentrum Borstvoeding, alias borstvoeding.com, waar een ongelooflijke hoeveelheid kennis en informatie is verzameld voor ouders en zorgverleners. Vanuit zijn achtergrond als diëtist is borstvoeding zonder twijfel de enige echt geschikte zuigelingenvoeding en bij voedingsproblemen (of andere aan voeding en spijsvertering gerelateerde problemen) zal hij altijd zoeken naar een oplossing met behoud van borstvoeding.

Cijfers

Foto: David Krumholtz als  Charlie Eppes in Numb3rs, waarin hij met cijfers alles oplost
Een statisticus (ik weet niet meer wie het was, helaas) zei eens: cijfers zijn prachtig, je kunt ze alles laten zeggen. Sommige mensen kunnen cijfers zelfs het omgekeerde laten zeggen van wat een ander er in ziet. Neem bijvoorbeeld het lijstje over de plaats waar kinderen werden gevonden die waren overleden als gevolg van wiegendood uit een Engels onderzoek. Van de 29 kinderen overleden er 3 thuis in de box, 1 in een draagdoek, 2 alleen in een groot bed en 3 samen met ouders in een groot bed, 9 in bedje op kinderdagverblijf of bij gastouders en 11 thuis in wieg, spijlenbedje of campingbedje. Van de 29 kinderen overleden er dus 11+9=20(!) in een wieg, spijlenbedje of campingbedje thuis of elders. Als leek zou je dus al snel denken dat alleen slapen in een bedje of iets dergelijks een gevaarlijke aangelegenheid is, aangezien een derde van alle kindjes die overleden aan wiegendood op een dergelijke plaats werden aangetroffen. Als leek zou je dus verwachten dat alle wiegendoodpreventiecampagnes het alleen slapen van kinderen als grootste risicofactor zouden portretteren. Niets is minder waar. Juist het slapen in hetzelfde bed als de ouders wordt als risicofactor naar voren geschoven. Ouders die hun kind bij zich in bed nemen worden welhaast als potentiele kindermoordenaars afgeschilderd.  In hetzelfde onderzoek was over 27 van de 29 kinderen bekend in welke houding ze sliepen toen ze overleden: 14 van de 27 op de buik. Ook een risicofactor dus. Maar die andere 13/27 dan? lagen die op de rug? even gevaarlijk dus.
Cijfers. Prachtig. Maar wat zeggen ze nu eigenlijk?
http://www.inbakeren.nl/blog/samen-slapen-met-je-baby-veilig-slapen-over-bed-sharing-co-sleeping-en-rooming-in/

Er is nog nooit iemand dood aan gegaan …

Mensen die zich inzetten voor borstvoeding worden vaak met een scheef oog bekeken, worden fanatici genoemd (soms zelfs met zeer beledigende benamingen die borstvoedingsactivisme linken aan militant fascisme en georganiseerde misdaad). Een veel gehoorde opmerking is: ‘’kunstvoeding is helemaal niet zo slecht in onze omgeving; er is nog nooit iemand aan doodgegaan’’. Er was al eerder onderzoek dat aangaf dat die stelling niet helemaal juist is: kinderen hebben een verhoogd risico te overlijden als zij geen borstvoeding krijgen. Leven is een risico en risico is nooit volledig uit te sluiten, zelfs niet door borstvoeding te geven, te vaccineren, vitamines extra te geven en een kind continue een helm te laten dragen. Maar risico’s kunnen wel worden beperkt. Borstvoeding geven is de eerste, meest voor de hand liggende en waarschijnlijk de meest effectieve manier om een kind vanaf de geboorte tegen een aantal risico’s te beschermen. Recent hebben Hauck et al (2011) een meta analyse uitgevoerd. Ze bekeken 288 onderzoeken uit de jaren 1966-2009 en vonden daarin 24 die voldeden aan hun strenge criteria. Deze 24 werden door 2 onafhankelijk van elkaar werkende teams onderzoekers geanalyseerd, waarna nog 6 studies afvielen. Na grondige bestudering en analyse van de uitkomsten van deze laatste 18 onderzoeken bleek er een duidelijk, dosis-gerelateerd verband te zijn tussen een hogere mortaliteit als gevolg van wiegendood en een lagere uitkomst voor duur en exclusiviteit van borstvoeding. Met andere woorden: hoe korten en hoe minder exclusief borstvoeding, hoe meer risico een kind loopt om te overlijden. De onderzoekers bevelen dan ook sterk aan om het geven van borstvoeding prominent op te nemen in de lijstjes met maatregelen ter bescherming tegen wiegendood.
Hauck FR, Thompson JMD, Tanabe KO, Moon RY, Vennemann MM: Breastfeeding and Reduced Risk of Sudden Infant Death Syndrome: A Meta-analysis. Pediatrics 2011; peds.2010-3000; published ahead of print June 13, 2011, doi:10.1542/peds.2010-3000

Wiegendood en slaapomgeving

Blair definieert in zijn editorial wiegendood als een uitsluitingsdiagnose: een kind is overleden en na het onderzoeken van alle factoren hebben we geen adequate doodsoorzaak kunnen vinden. Deze definitie is al in 1969 door Beckwith zo neergelegd en na de 40 jaren van intensief onderzoek die daarop volgden ziet het er niet naar uit dat we een enkele doodsoorzaak voor wiegendood kunnen aanwijzen. Er zijn wel statistische factoren aan te wijzen die het risico van wiegendood vergroten. Blair onderzocht in verschillende onderzoeksgroepen de relaties tussen SIDS en slaap arrangementen en tussen samen slapen en borstvoeding. Zij vonden onder andere dat kinderen die overleden aan wiegendood terwijl zij de slaapplaats deelden met anderen, er altijd andere factoren waren die een grote rol speelden, zoals te vroeg geboren kinderen, kinderen die voorafgaand aan de nacht al niet lekker waren, rokende ouders, ouders die onder invloed waren van alcohol of medicijnen, het gebruik van hoofdbedekking, kussens en sofa’s. Samen slapen in de eerste 15 maanden (of langer) was positief gecorreleerd aan borstvoeding uitkomsten. Advisering over samen slapen of niet moet deze gunstige uitkomst van samen slapen voor borstvoeding altijd mee-overwegen. Goede voorlichting over veilige manieren van samen slapen lijken het meest effectief te zijn om zowel het geven van borstvoeding veilig te stellen als wiegendood zoveel mogelijk te voorkomen.
Blair PS, Fleming PJ: Recurrence risk of sudden infant death syndrome. Arch Dis Child 2008;93:269-270
Blair PS,  Sidebotham P, Evason-Coombe C, Edmonds M, Heckstall-Smith EMA, Fleming P: Hazardous cosleeping environments and risk factors amenable to change: case-control study of SIDS in south west England. BMJ 2009; 339:b3666
Blair PS, Heron J, Fleming PJ: Relationship Between Bed Sharing and Breastfeeding: Longitudinal, Population-Based Analysis. Pediatrics 2010 126: e1119-e1126

Wiegendood preventie

Kinderen die geen borstvoeding krijgen hebben dubbel zoveel kans te overlijden als gevolg van wiegendood als kinderen die wel de borst krijgen, stellen Vonnegut en Mitchell in een door het Duitse Ministerie van Onderwijs en Wetenschappen en de Nieuwzeelandse Child Health Research Foundation betaalde studie. De onderzoekers adviseren dan ook om minimaal 6 maanden borstvoeding prominent op te nemen in de anti-wiegendood campagnes. Het onderzoeksteam van Edmond et al, verbonden aan  onder andere de Universiteit van Oxford, voegden daar met hun studie nog de kennis aan toe dat kinderen vooral zo snel mogelijk na de geboorte moeten beginnen met borstvoeding. 16% en zelfs 22% van alle overleden zuigelingen zou kunnen worden voorkomen als alle kinderen respectievelijk binnen de eerste dag en binnen het eerst uur van hun leven beginnen met borstvoeding. Andere onderzoekers vonden dat het gebruik van een fopspeen vlak voor het slapen gaan het risico van wiegendood ook sterk vermindert. De Cochrane groep vergeleek een paar studies die daarover gingen met elkaar en vond dat voor elke 2733 kinderen die met een fopspeen gaan slapen er 1 wordt gered van wiegendood. Maar die studie keek weer niet of die kinderen dan wel of niet ook borstvoeding kregen.
Heffen fop en borst elkaar op? Versterken ze elkaar? Werken ze elkaar tegen? Ik houd het op borstvoeding als de sterkste bescherming. Fopspeen beschermt immers alleen tegen wiegendood en vergroot het risico op minder borstvoeding, slechte gebitsontwikkeling, slaapapneu, ademhalingsprobleem en middenoorontsteking, terwijl borstvoeding die risico's juist vermindert en ook het risico van wiegendood significant verlaagt.
Over borstvoeding en andere dingen in de mond en hun effecten op de gezondheid: http://www.brianpalmerdds.com/articles.htm
M.M. Vennemann, T. Bajanowski, B. Brinkmann, G. Jorch, K. Yücesan, C. Sauerland, E.A. Mitchell,  and the GeSID Study Group: Does Breastfeeding Reduce the Risk of Sudden Infant Death Syndrome?
PEDIATRICS Vol. 123 No. 3 March 2009, pp. e406-e410
Hauck FR, Omojokun OO, Siadaty MS.: Do pacifiers reduce the risk of sudden infant death syndrome? A meta-analysis. Pediatrics. 2005 Nov;116(5):e716-23.
Vennemann MM,  Mitchell EA: Breast-Feeding May Reduce Risk for SIDS by Half Throughout Infancy. Pediatrics. 2009;123:e406-e410
Edmond KM, Zandoh C, Quigley MA, Amenga-Etego S, Owusu-Agyei S, Kirkwood BR: Delayed Breastfeeding Initiation Increases Risk of Neonatal Mortality. PEDIATRICS Vol. 117 No. 3 March 2006, pp. e380-e386

Wiegendood

Mensenbaby’s zijn er niet op gemaakt om alleen te zijn. Hun vitale functies hebben de ondersteuning nodig van menselijke nabijheid en vanwege de behoefte aan frequente voeding moet de moeder als voedingsbron van nature altijd dicht in de buurt zijn. Toch wordt alom geadviseerd om kinderen alleen te laten slapen om wiegendood te voorkomen. Vreemd eigenlijk om kinderen in een wieg te willen laten slapen om *wiegen*dood te voorkomen. Ondanks de soms agressieve voorlichtingscampagnes nemen veel ouders hun kind bij zich in bed, maar vaak op onveilige manieren. Indien veilig toegepast is samen slapen zeker geen risico verhogende factor, maar het bevordert juist het geven van borstvoeding. Borstvoeding is een belangrijke, maar in de voorlichting vaak verzwegen beschermende factor voor wiegendood. Al in 1993 beschreven Ford et al een significante risicoverlaging, ook na het meerekenen van andere beïnvloedende factoren, indien kinderen borstvoeding kregen. Deze resultaten werden herhaald, en wellicht versterkt, door de uitkomsten van de Duitse studiegroep naar wiegendood (Venneman et al 2009). Zij vonden dat kinderen die geen borstvoeding regen dubbel zo veel risico liepen te overlijden aan wiegendood en zij bevelen dan ook met klem aan het geven van borstvoeding prominent op te nemen in de voorlichting over de preventie van wiegendood.
McKenna JJ, McDade T: Why babies should never sleep alone: A review of the co-sleeping controversy in relation to SIDS, bedsharing and breast feeding. Paediatric respiratory reviews, 2005, 6(2):134-152
Ford RPK, Taylor BJ, Mitchell EA, Enright SA, Stewart AW, Becroft DMO, Scragg R, Hassall IB, Barry DMJ, Allen EM, Roberts AP: Breastfeeding and the Risk of Sudden Infant Death Syndrome Int. J. Epidemiol. (1993) 22(5):885-890
Vennemann MM, Bajanowski T, Brinkmann B, Jorch G, Yucesan K, Sauerland C, Mitchell EA en de GeSID Study Group: Does Breastfeeding Reduce the Risk of Sudden Infant Death Syndrome? Pediatrics 2009 123: e406-e410

Wiegendood en slaapomgeving

Blair definieert in zijn editorial wiegendood als een uitsluitingsdiagnose: een kind is overleden en na het onderzoeken van alle factoren hebben we geen adequate doodsoorzaak kunnen vinden. Deze definitie is al in 1969 door Beckwith zo neergelegd en na de 40 jaren van intensief onderzoek die daarop volgden ziet het er niet naar uit dat we een enkele doodsoorzaak voor wiegendood kunnen aanwijzen. Er zijn wel statistische factoren aan te wijzen die het risico van wiegendood vergroten. Blair onderzocht in verschillende onderzoeksgroepen de relaties tussen SIDS en slaap arrangementen en tussen samen slapen en borstvoeding. Zij vonden onder andere dat kinderen die overleden aan wiegendood terwijl zij de slaapplaats deelden met anderen, er altijd andere factoren waren die een grote rol speelden, zoals te vroeg geboren kinderen, kinderen die voorafgaand aan de nacht al niet lekker waren, rokende ouders, ouders die onder invloed waren van alcohol of medicijnen, het gebruik van hoofdbedekking, kussens en sofa’s. Samen slapen in de eerste 15 maanden (of langer) was positief gecorreleerd aan borstvoeding uitkomsten. Advisering over samen slapen of niet moet deze gunstige uitkomst van samen slapen voor borstvoeding altijd mee-overwegen. Goede voorlichting over veilige manieren van samen slapen lijken het meest effectief te zijn om zowel het geven van borstvoeding veilig te stellen als wiegendood zoveel mogelijk te voorkomen.
Blair PS, Fleming PJ: Recurrence risk of sudden infant death syndrome. Arch Dis Child 2008;93:269-270
Blair PS,  Sidebotham P, Evason-Coombe C, Edmonds M, Heckstall-Smith EMA, Fleming P: Hazardous cosleeping environments and risk factors amenable to change: case-control study of SIDS in south west England. BMJ 2009; 339:b3666
Blair PS, Heron J, Fleming PJ: Relationship Between Bed Sharing and Breastfeeding: Longitudinal, Population-Based Analysis. Pediatrics 2010 126: e1119-e1126

Waar zal dat kindje slapen ...

De plaats waar een baby slaapt is sinds mensenheugenis en over de hele wereld geen vraag geweest, maar een automatisme: bij de moeder. In de laatste eeuw is het in de Westerse wereld mode geworden om kinderen alleen te slapen te leggen en in de laatste decennia is de boodschap dat het gevaarlijk is kinderen bij hun moeder te laten slapen er met vaak grove middelen in gestampt. (Het feit dat het aantal kinderen dat overlijdt als gevolg van wiegendood ongeveer even groot is als het aantal kinderen dat overlijdt als gevolg van het niet krijgen van borstvoeding, wordt angstvallig verzwegen; het feit dat geen borstvoeding krijgen het risico van wiegendood verdubbelt wordt niet hardop genoemd, want daar zouden ouders maar schuldgevoel van krijgen.) Diverse onderzoeken, onder andere van de experts in dit gebied Ball (UK) en McKenna (USA) tonen echter aan dat veilig toegepast samen slapen geen verhoogd risico voor het kind met zich meebrengt. De onderzoekers benadrukken echter wel dat er niet 1 advies is dat voor alle ouders en kinderen geldt en dat er goede en volledige informatie moet worden gegeven over veilig samen slapen en over risicofactoren zoals roken, alcohol, slapen op bank of leunstoel en onjuiste bedmaterialen.
Vennemann, MM, Bajanowski T, Brinkmann B, Jorch G, Yucesan K, Sauerland C, Mitchell EA, GeSID Study Group: Does Breastfeeding Reduce the Risk of Sudden Infant Death Syndrome? Pediatrics 2009 123: e406-e410
Ball, H. (2009), Airway covering during bed-sharing. Child: Care, Health and Development, 35: 728–737
Ball, Helen L. (2009) 'Bed-sharing and co-sleeping : research overview.', NCT new digest., 48 . pp. 22-27.
Gettler LT, McKenna JJ: Never Sleep with Baby? Or Keep Me Close But Keep Me Safe: Eliminating Inappropriate “Safe Infant Sleep” Rhetoric in the United States. Current Pediatric Reviews, 2010, 6(1):71-77(7)

Wiegendood: de helft minder bij borstvoeding

De GeSID is en Duitse studiegroep die onderzoek doet naar zuigelingensterfte. Zij vergeleken 333 kinderen die waren overleden aan wiegendood en 998 gezonde kinderen ter controle. Zij vonden dat van de overleden kinderen de helft geen borstvoeding kreeg, terwijl meer dan 80% van de anderen wel borstvoeding kregen. Kinderen die geen borstvoeding krijgen lopen dus een bijna dubbel zo groot risico te overlijden aan wiegendood.
Andere onderzoekers vonden dat het gebruik van en fopspeen vlak voor het slapen gaan het risico van wiegendood ook sterk vermindert. De Cochrane groep vergeleek een paar studies die daarover gingen met elkaar en vond dat voor elke 2733 kinderen die met een fopspeen gaan slapen er 1 wordt gered van wiegendood. Maar die studie keek weer niet of die kinderen dan wel of niet ook borstvoeding kregen.
Heffen fop en borst elkaar op? Versterken ze elkaar? Werken ze elkaar tegen? Ik houd het op borstvoeding als de sterkste bescherming. Fopspeen beschermt immers alleen tegen wiegendood en vergroot het risico op minder borstvoeding, slechte gebitsontwikkeling, slaapapneu, ademhalingsprobleem en middenoorontsteking, terwijl borstvoeding die risico's juist vermindert.
Over borstvoeding en andere dingen in de mond en hun effectn op de gezondheid: http://www.brianpalmerdds.com/articles.htm
M.M. Vennemann, T. Bajanowski, B. Brinkmann, G. Jorch, K. Yücesan, C. Sauerland, E.A. Mitchell,  and the GeSID Study Group: Does Breastfeeding Reduce the Risk of Sudden Infant Death Syndrome?
PEDIATRICS Vol. 123 No. 3 March 2009, pp. e406-e410
Hauck FR, Omojokun OO, Siadaty MS.: Do pacifiers reduce the risk of sudden infant death syndrome? A meta-analysis. Pediatrics. 2005 Nov;116(5):e716-23.

Borstvoeding belangrijkste factor bescherming wiegendood

 (03-08-2010)

Kinderen die geen borstvoeding krijgen hebben dubbel zoveel kans te overlijden als gevolg van wiegendood als kinderen die wel de borst krijgen, stellen Vonnegut en Mitchell in een door het Duitse Ministerie van Onderwijs en Wetenschappen en de Nieuwzeelandse Child Health Research Foundation betaalde studie. De onderzoekers adviseren dan ook om minimaal 6 maanden borstvoeding prominent op te nemen in de anti-wiegendood campagnes. Het onderzoeksteam van Edmond et al, verbonden aan  onder andere de Universiteit van Oxford, voegden daar met hun studie nog de kennis aan toe dat kinderen vooral zo snel mogelijk na de geboorte moeten beginnen met borstvoeding. 16% en zelfs 22% van alle overleden zuigelingen zou kunnen worden voorkomen als alle kinderen respectievelijk binnen de eerste dag en binnen het eerst uur van hun leven beginnen met borstvoeding.

Vennemann MM,  Mitchell EA: Breast-Feeding May Reduce Risk for SIDS by Half Throughout Infancy. Pediatrics. 2009;123:e406-e410
Edmond KM, Zandoh C, Quigley MA, Amenga-Etego S, Owusu-Agyei S, Kirkwood BR: Delayed Breastfeeding Initiation Increases Risk of Neonatal Mortality. PEDIATRICS Vol. 117 No. 3 March 2006, pp. e380-e386