Elementair

Foto: Jonny Lee Miller als Sherlock Holmes en Lucy Liu als Dr. Joan Watson in Elementary
Nr. 8  in de top tien meest gelezen Eurolac Flits!: Voeden. 10 apr. 2012

De achtste plaats van meest gelezen Flitsen gaat naar ‘’Voeden’’. Dat stukje ging over hoe veel en hoe vaak een baby moet eten en waar dat van af hangt. Ik ben eigenlijk benieuwd hoeveel van de lezers werkelijk eens hebben bijgehouden hoe vaak, wanneer en hoeveel ze per etmaal in hun mond stoppen. En hoeveel lezers zelf die vergelijking van het formaat van hun vuist en hun portie grootte zijn gaan maken. Ik hoop wel dat meer mensen nu begrijpen dat de behoefte aan voedsel nauwelijks tot geen verband houdt met leeftijd of gewicht. Het gevaar van het negeren van die fysiologische portie grootte van een baby is dat hij zijn eigen honger- en verzadigingssignalen niet meer herkend voor wat ze zijn. Dat hij leert eten op tijd en uur en niet omdat zijn lichaam voedsel nodig heeft. Dat hij niet meer weet dat hij moet stoppen als zijn lichaam zegt dat hij voldoende heeft gehad, maar als zijn bord leeg is, en het bord en de kom van de vorige en de volgende gang.
Baby’s worden geboren met een elementair systeem van honger- en verzadigingssignalen en –mechanismen. De melk die voor hem op maat gemaakt is, ondersteunt zijn leerproces over het gebruik van zijn voedingsinstincten, door de gedoseerde aanvoer van bepaalde hormonen en andere signaalstoffen die, naarmate zijn maag gevulder raakt, sterkere verzadigingssignalen afgeven. Normaliter is naarmate de borst leger en dus de maag voller wordt, de melk vetter, wat een extra teken voor verzadiging geeft. De slagroom komt op het toetje.
Wanneer een baby in de eerste levensmaanden vertrouwd wordt en zijn instincten over honger en verzadiging mag volgen (een systeem dat elementair is voor het overleven van het individu en de soort), dan zal hij dat vermogen ook ter beschikking hebben als hij naast de moedermelk ook ander eten gaat exploreren. En in de eerste tijd zal dat bij de meeste kinderen ook nog niet veel meer dan exploreren zijn. Het ontdekken van kleuren, vormen, structuren en, hé!: smaken. Er zal worden gevoeld, geknepen, geplet, gehapt, geknabbeld en gekauwd. En gekokhalsd. Want er komt ineens zomaar iets anders achterin de mond dan melk en dat wordt er vaak volkomen reflexmatig weer uitgewerkt. Het kind en zijn keel moeten nog even doorkrijgen dat het oké is om andere dingen dan vloeistof door te slikken. Vervolgens kunnen maag en darmen ook nog enige tijd nodig hebben om te ontdekken wat je aan moet met dingen die geen melk zijn. Veel van de eerste, min of meer per ongeluk doorgeslikte, brokjes voedsel komen er zo goed als onveranderd aan de nadere kant weer uit. Dat gebeurt overigens met gepureerd voedsel ook, maar daarvan valt het door de onbestemde structuur en kleur niet zo op.
Het duurt dus even voor het kind ook daadwerkelijk gevoed wordt door het andere voedsel dan melk. Gelukkig is er de melk nog. Sommige moeders zijn werkelijk verbaasd wanneer ze merken dat hun kind in de overgangsfase van predominant vloeibaar naar predominant vast voedsel eerst meer borstvoeding wil. Het generaties lang opvullen van babymaagjes met grote kommen pap en prut heeft tot het idee geleid dat vanaf de eerste hap vast voedsel (wel, semivloeibaar-halfvast voedsel in het geval van pap en brei) het aantal melkvoedingen drastisch gaat teruglopen. Gefopt! Na een maand of zes wordt de voedingsbehoefte van het kind wat groter, maar uit het vaste voedsel kan hij dat nog voldoende opnemen*. Daarom zal het kind eerst nog wat meer moedermelk nodig hebben. Moedermelk is voor een mens het meest complete voedsel wat er bestaat, in de best opneembare vorm en in de meest geschikte verhoudingen van nutriënten. Ook een volwassene zou er gezond op kunnen leven, mits hij er genoeg van zou kunnen binnenkrijgen. De gemiddelde calorische waarde van moedermelk is ongeveer 70 per 100 milliliter. Als we uitgaan van een gemiddelde energiebehoefte van 2400 kcal voor een volwassen persoon, betekent dat een kleine drieëneenhalve liter per dag. Mogelijk zou het ook wat minder kunnen, omdat dat allemaal nutriëntrijke calorieën zijn.
Moedermelk heeft een hoge nutritieve densiteit en de vertering kost weinig energie. Het is dus zeer onwaarschijnlijk dat een kind tussen zes en twaalf maanden voedingstekorten zou oplopen wanneer hij voornamelijk moedermelk krijgt en nog maar weinig voeding uit vast voedsel. Er is geen reden om te haasten met grote hoeveelheden voedsel. De nadruk mag liggen op experimenteren, exploreren, onderzoeken en ontdekken. Elementaire bezigheden voor een kind, net zo elementair als eten onder eigen regie. Het enig dat ouders hoeven te doen is zorgen voor een ruim aanbod van zeer diverse, herkenbare voedingsmiddelen. Echt voedsel, elementair voedsel: zo min mogelijk bewerkt en in herkenbare vorm.
Eurolac Flits! met label honger, hongersignalen, verzadigingsignalen, frequent voeden. Deze links leiden naar een lijst met blogs met dit label, klik op de plaatjes in de linkerzijbalk voor meer verhaaltjes.

*) In feite zie je bij kinderen die bij het begin van het overgaan op vast voedsel grote porties eten krijgen die de melkvoeding vervangen een tijdelijke vertraging van de groei. Dit is mogelijk veroorzaakt doordat de grote bulk nog niet goed opneembaar voedsel een flink deel nutriëntrijke moedermelk verdringt.

Oud

Foto: Oliebollen in de maak
Als de aarde eenmaal de volledige toer om de zon heeft gemaakt, herdenken we de gebeurtenissen die tijdens die rondgang aan ons voorbij trokken en kijken we vooruit naar die van de volgende rondgang. We mijmeren wat over de cirkelgang van het leven, over dingen die voorbijgaan en zullen komen en nemen ons voor het allemaal beter te gaan doen. We hadden daar elke willekeurige dag voor kunnen nemen, want die cirkelgang is elk jaar gelijk. 365 en een beetje dagen na vandaag staan zon en aarde weer in exact dezelfde positie ten opzichte van elkaar en samen een fractie verschoven ten opzichte van onze melkweg en samen met die melkweg een fractie verschoven ten opzichte van de rest van het universum. Aan deze kant van de bol begint de winter, aan de andere kant de zomer en in het midden is het nooit zomer noch winter. Voor wie nog vele jaren in het vooruitzicht heeft was het verlopen jaar een eeuwigheid, voor wie de helft van zijn jaren is gepasseerd leek het pas vorige week dat dat laatste jaar begon. Maar omdat we nu eenmaal eens per jaar willen mijmeren is deze dag daar net zo goed voor als elke andere, dus zet ik mij nu ook eens aan het mijmeren.

Terugkijkend op het afgelopen jaar, maar dan toegespitst op mijn vakgebied. Bovenop de stapel ligt dan dat serieuze verzoek om bij te dragen aan de financiële ondersteuning van het uitbannen van kindersterfte in met name Afrika. De kindersterfte in Afrika is schrijnend en in het overgrote deel van de gevallen totaal onnodig. Een flink deel van de ellende word veroorzaakt door de constante staat van oorlog tussen landen, naties en stammen of andere etnische groeperingen. De desolate toestand waarin veel volkeren van Afrika werden achtergelaten door Europese mogendheden na decennia- en eeuwenlange koloniale onderdrukking en uitbuiting is daaraan mede debet. Dat veroorzaakt voedseltekorten en verstoring van voedselvoorziening voor en door de lokale bevolking. Giet daaroverheen een scherpe saus van religieus fanatisme van christelijke en moslimzijde, gekruid met een stevige dosis fatalisme, die allerlei schadelijke en ongezonde regels geeft, waardoor ziekte en verminking hoogtij vieren en overlevingskansen voor de allerkleinsten verkleinen.

Multinationals die laatste reserves opeisen en met geweld opeisen en ervoor in de plaats armoede, ziekte en vervuiling achterlaten, samen met andere multinationals, die hun inferieure producten met misdadige marketingpraktijken slijten aan mensen die ze niet kunnen betalen en er ziek van worden, maken de ellende compleet. En dan sussen wij ons collectieve geweten met de gedachte dat de 12 miljoen die een radio-actie oplevert de uit deze ellende cocktail voortkomende kindersterfte zal tenietdoen. Serieus? Wie deze bedenkingen laat horen en de actie met kritische blik bekijkt wordt als spelbreker en zwartkijker terzijde geschoven. Serieus!

Ai-ai, wat een ellende in mijn mijmeringen. Een eindje verder terug dan, dat is vast positiever: een elke twee jaar terugkerend congres met een eraan verbonden prijs. Een prijs voor inzet voor de bevordering en ondersteuning van borstvoeding. Helaas werden met mij velen in mijn vakgebied ook daar niet vrolijk van. De genomineerden waren instellingen en geen individuen. Meer nog, het waren instellingen waarvan gewoon mag worden verwacht dat ze goed bezig zijn aangaande borstvoeding. Waar bij twee van de genomineerden enkele individuen zich extra hadden ingezet om hun instelling goed voor borstvoeding te laten zijn, konden die nominaties nog worden gehonoreerd. De derde genomineerde was het Voedingscentrum. Die van ‘’Eerlijk over eten’’. Die in hun voorlichting over voeding voor zuigelingen en peuters met wetenschappelijk totaal achterhaalde adviezen komen. En vooral: die sterke banden hebben met de voedingswaren industrie. Niet wetenschappelijk gefundeerde advisering en daardoor borstvoeding ondermijnend, en niet onafhankelijk van partijen die financieel voordeel hebben bij minder borstvoeding.

Het meest pijnlijke was nog wel dat de nominaties dit jaar waren neergezet door de organisatie die ook het congres realiseert: de SBO, Samenwerkende Borstvoeding Organisaties. Vrijwilligers- en beroepsorganisaties middenin het werkgebied borstvoeding. Ieder op een of andere manier in hun statuten, doelstellingen of ethische codes verbonden aan het ondersteunen, bevorderen en beschermen van borstvoeding in naleving van de WHO Code, de Innocenti Declaration en het BFHI (Baby Friendly Hospital Initiative, Zorg voor Borstvoeding). Serieus? Ja serieus, dezelfde organisaties die later in het jaar de hierboven besproken actie met enthousiasme zouden ondersteunen.  Protesten leiden tot afweer en beschuldigingen van ‘’roomser dan de paus’’ te willen zijn. Uiteindelijk meende zelfs de directeur van het Voedingscentrum persoonlijk aan de klagers een brief te moeten sturen waarin onder andere werd aangedrongen op het verwijderen van protesterende uitingen op het internet aangaande nominatie en prijsuitreiking aan het Voedingscentrum. Serieus droevig werden wij ervan.

Was er dan op borstvoeding gebied helemaal niets leuks te herinneren? Ja, gelukkig zijn er al die moeders en kinderen die met of zonder problemen enthousiast borstvoeding doen en erover praten, mailen en socialnetwerken. En alle mensen de hen daar vrijwillig of professioneel bij helpen. Veel productieve discussies online over borstvoeding in het openbaar, borstvoeding na de eerste paar maanden en de keuze die ouders maken over de voeding van hun kinderen en de steun en tegenwerking (allebei bij elke keuze die ze maken) die ze daarbij ondervinden. En de lancering van een mooie DVD over borstvoeding na de eerste maanden*. En een handig en mooi boekje over het combineren van borstvoeding en een baan**.
Alles bij elkaar toch wel een goed moment voor nog een oliebol en appelbeignet en een toast op het afgelopen borstvoedingjaar. We maakten de tongen los en lieten de moedermelk rijkelijk stromen. Proost! Op een goed uiteinde.

INNOCENTI DECLARATION: On the Protection, Promotion and Support of Breastfeeding. online
WHO Code, beschreven en verklaard op borstvoeding.com

The Baby-Friendly Hospital Initiative
*) Tiet Zat. Een uitgave in opdracht van Kenniscentrum Borstvoeding
**) Borst en Baan

Drie

Foto: De drie Musketiers (Charlie Sheen als  Aramis, Kiefer Sutherland als Athos en Chris O'Donnell als D'Artagnan) gedrieen één in The Three Musketeers (met Oliver Platt als vierde musketier Porthos)
Alle goeie dingen gaan in drieën, daarom vandaag de derde in de reeks één-twee-drie. Eén was de twee-eenheid, de symbiose van moeder en kind. Twee ging over twee tips om met verve de borstvoeding-tango met zijn tweetjes te dansen. Drie geeft drie basiswetten voor de zorg voor een pasgeboren kind: 1: geef de baby te eten. 2: Stel de melkproductie veilig. 3. Stel de borstvoeding veilig. En een paar aanwijzingen voor als met name 2 en 3 problemen geven.

1. Geef de baby eten. 

Het lijkt een open deur, want is dat niet juist waar alle strijd over bijvoeding altijd over gaat. Ja, maar die strijd is er omdat het zo vreselijk belangrijk is dat een baby eet. Een gezonde, op tijd en zonder complicaties geboren baby heeft weliswaar een flinke reserve aan voedsel en vocht en hij zal heus niet dood gaan als hij de eerste paar dagen nauwelijks iets binnenkrijgt. Een baby wordt zelfs geboren met ingebouwde beveiligingssystemen voor als er zich direct na zijn geboorte een ramp zou voordoen en er geen eten beschikbaar is. Hij gaat over op het noodaggregaat en sluit alle systemen af, behalve die voor minimaal levensonderhoud. Hij gaat letterlijk in de stand-by modus en sluit zich af. Hij gaat slapen, houdt zich stil, reageert nauwelijks op prikkels, geeft geen hongersignalen, en verbruikt zo min mogelijk energie. Hij blijft in leven, maar daar is alles mee gezegd. Hij groeit niet, valt zelfs af, en ontwikkelt niet. Bij een beetje eten is het beeld iets rooskleuriger, maar het blijft bij het in stand houden van het leven zonder groei en ontwikkeling.
Geef de baby eten is dus de eerste wet. Liefst moeders eigen melk aan de borst. Als dat niet kan of onvoldoende is, moeders eigen afgekolfde melk, aan de borst of op andere manier bij gegeven. Als er niet genoeg van de eigen melk is, dan de melk van een andere moeder, aan de borst of op andere manier bij gegeven. Bij gebrek aan menselijke melk kunstvoeding van welk merk ook (de kwaliteitsverschillen zijn marginaal zo al bestaand bij regulier in de winkel verkrijgbare merken), ook weer aan de borst of op andere manier bij gegeven. Als de nood hoog is en geen menselijke melk of kunstvoeding voorhanden of verkrijgbaar kan zelfs gewone melk, met water, een schepje suiker en een scheutje olie, gebruikt worden*. Dit laatste alternatief is enkel bedoeld als noodoplossing voor korte tot zeer korte duur tot een beter geschikte vervanger voorhanden is.

2. Stel de melkproductie veilig.  

In het kader van regel 1 is moedermelk de preferabele voedingskeuze, dus terwijl de baby van eten wordt voorzien, wordt aan het veilig stellen van deze eerste voedselbron gewerkt. De meeste melk wordt gemaakt wanneer het meeste melk wordt gevraagd. De borsten moeten voor een optimale productie zo vaak mogelijk worden gestimuleerd. De eerste optie voor stimulatie is een frequent (minimaal 12/24uur, liever vaker) en effectief drinkende baby. een niet effectief drinkende baby wordt ondersteund door masseren tijdens het drinken (diepe borstcompressie**) en wisselvoeden (elke voeding komt elke borst minimaal 2 keer aan de beurt). Zolang er nog onvoldoende melk is wordt extra melk bij voorkeur aan de borst bijgegeven voor extra stimulatie en voor het voorkomen van verwarring van technieken. Als dit nog onvoldoende werkt, of niet goed kan worden toegepast, is frequent kolven de volgende stap. In de eerste dagen postpartum is afkolven met de hand het meest effectief, zodra de melk minder kleverig wordt en in grotere hoeveelheden komt, kan een dubbelzijdige elektrische kolf in combinatie met massage beter werken.
Wanner vaak en goed voeden en kolven niet snel tot verbetering van de melkproductie leiden is medicinale ondersteuning aangewezen. Keuzemogelijkheden zijn kruiden of reguliere medicijnen. De kruiden zijn fenegriek (zet aan tot meer afgifte van prolactine) en galega (zet aan tot grotere groei en aanleg van melkklierweefsel), eventueel ondersteund met gezegende distel. De medicijnen zijn medicijnen met als bijwerking de afgifte van extra prolactine. Het zijn vooral sommige psychofarmaca en maagmedicijnen die deze bijwerking hebben. Omdat psychofarmaca te veel andere bezwaren hebben, valt de keuze eerder op de maagmiddelen, met name domperidon. Dit middel wordt gewoonlijk ingezet bij misselijkheid en zorgt voor een snellere passage van het voedsel door de maag. Het gebruik via de mond door gezonde vrouwen in de vruchtbare leeftijd zonder bestaande hartproblemen is zonder gevaar voor hun gezondheid of die van de baby.
Wanneer ~zeer frequent~ en ~effectief~ de borsten legen en ondersteuning met medicijnen en/of kruiden niet tot een volle melkproductie leiden, moet worden aangenomen dat dat er niet meer inzit en dat voor de verdere periode van volledige borstvoeding meer of minder vervangende melk nodig is. Zie voor opties regel 1. Onthoud dat, hoewel in principe elk lichaamsonderdeel goed hoort te functioneren, bij sommige mensen sommige onderdelen dat niet doen. Sommigen kunnen niet goed horen of niet goed zien, anderen kunnen niet goed melk maken.

3: Stel de borstvoeding veilig.  

Uiteindelijk wil iedereen het liefst zorgeloos aan de borst voeden en gevoed worden. Terwijl de baby eten krijgt en de melkproductie veilig wordt gesteld, wordt daarom ook aan dat 'simpele' en 'vanzelfsprekende' voeden gewerkt. Als een baby honger heeft gehad en op stand-by is geweest, moet hij waarschijnlijk eerst groeien en aansterken om zelfstandig voedsel binnen te kunnen krijgen. Technieken zijn in die periode van minder belang dan eten binnen krijgen op welke manier ook. Het is wel handig wanneer zoveel mogelijk verwarrende technieken kunnen worden vermeden. Aan de borst bijvoeden, mee masseren en andere technieken om te zorgen voor een vlotte melkstroom hebben daarom de voorkeur boven alle andere manieren van bijvoeden. Maar als dat voor moeder en/of kind te veel stress of prestatiedwang geeft, zijn er alternatieven zoals cupvoeden, vingervoeden of zelfs flesvoeden***. Wanneer een kind sterker wordt kan hij volkomen vanzelfsprekend zelf een goede techniek ontwikkelen. Voor kinderen die dat niet doen of op andere manieren zijn bijgevoed, kan worden begonnen met Biological Nurturing als manier en houding van aanleggen. In deze houding heeft de baby de meeste controle over wat hij doet en werken zijn reflexen voor het zoeken naar, aanhappen van en drinken aan de borst het beste. Als het drinken aan de borst problemen geeft, zoek dan eerst of er lichamelijke oorzaken voor zijn, zoals een afwijkende anatomie van de mond. Als die er niet zijn, of goed worden behandeld, kan alsnog met het aan de borst drinken worden begonnen.

Sommige kinderen die een erg moeilijke start hebben gehad, blijven moeite houden met drinken aan de borst. Hun techniek wordt nooit optimaal of ze blijven hulpmiddelen nodig hebben. En sommige moeders kunnen niet genoeg melk maken, maar kunnen wel volledig borstvoeding blijven geven. En andere moeders hebben genoeg melk, maar hun baby krijgt het maar niet voor elkaar om die aan de borst te drinken. Er zijn meer wegen die naar Rome leiden en elke weg is goed als die goed gekozen of bewegwijzerd is en met liefde gelopen wordt.

*) WHO: How to Prepare Formula for Bottle-Feeding at Home
**) In: Toeschietreflex. Online op euroac.net
***) Therapeutisch flesvoeden zoals beschreven in de laatste alinea van deze Eurolac Flits
Eurolac Flits! met label plan B, met titel Plan B. Deze links leiden naar een lijst met blogs met dit label, klik op de plaatsjes in de linkerzijbalk voor meer verhaaltjes.
Plan B op eurolac.net
Newman J: Domperidon. online op borstvoeding.com