Munt

Foto: Geluksmunten in een wensvijver.

Mijn introductie van vandaag is een Twitterdiscussie. Ik geef hem hier weer in een ietwat gekuiste vorm in plaats van in Twittertaal. Collega Caroline Kruger reageerde op een blog (Breastfeeding Benefits or Formula Risks – Does it make a difference?) met deze vraag: ''Wat is relevanter om te weten: de voordelen van borstvoeding of de risico’s van flesvoeding?'' Daarop ontspon zich deze discussie: ''Je wilt toch van allebei de voor- en nadelen weten, lijkt mij? Allebei relevant.'' ''Borstvoeding heeft geen voordelen, het is de norm. een interventie kan voor- of nadelen hebben'' (dat was ik, uiteraard). ''Het is de norm voor mensen die vinden dat het de norm is. Niet voor iedereen dus.'' met direct mijn weerwoord: ''Nee, het is de biologische en medische norm.'' Waarop iemand er insprong met: ''Het zou ook sociale norm moeten zijn, in plaats van in een kast te moeten kolven of weggestuurd worden uit een restaurant in verband met borstvoeding.'' De discussiestarter kwam er tussen met: ''Maar bij borstvoeding en flesvoeding heb je wel te maken met twee kanten van dezelfde medaille. Ik ben ook voor vrije keuze, vandaar mijn vraag welke formulering je informatiever vindt.''

Borstvoeding en kunstvoeding zijn natuurlijk niet twee kanten van dezelfde medaille. Borstvoeding en kunstvoeding zijn te verschillend om te kunnen vergelijken. Kunstvoeding is een voedselgelijkende substantie en borstvoeding is voeding voor lichaam en geest, plus bescherming tegen ziekte nu en later. Borstvoeding is de norm voor zorgen en zogen die in ons bouwplan is vastgelegd. Als je die biologische, evolutionaire norm wilt gaan vervangen voor wat anders moet je dus niet alleen een voedingsproduct (moedermelk) vervangen, maar ook de toedieningswijze, de bescherming tegen ziekten, de preparatie van het eigen afweersysteem en de basis voor de psycho-emotionele ontwikkeling. Dat is echt meer dan een poeder aanmaken met water en in een fles stoppen.

Moedermelk is een zeer complexe substantie, die tot nu niemand heeft kunnen namaken. De vervangingsmiddelen voor moedermelk zijn tot nu toe een mengsel van dierenmelk of een plantaardig melkachtige substantie, waar dingen uitgehaald en andere dingen aan toegevoegd zijn, allemaal van niet-menselijke oorsprong. De belangrijkste nutriënten (eiwitten, vetten, koolhydraten en wat vitamines en mineralen) zitten erin, maar niet van de juiste oorsprong, niet in de juiste verhouding en niet alle nutriënten die ook in moedermelk zitten. Een belangrijk kenmerk van moedermelk is de niet-constante samenstelling tijdens de gehele lactatieperiode, voor de successievelijke kinderen van dezelfde moeder, gedurende een dag en gedurende een voeding. Dat er verschillende types kunstvoeding voor verschillende leeftijden zijn, is niet eens een poging tot imitatie daarvan, maar slechts een marketingstrategie. Het beste dat je van deze vervangende melk kunt zeggen is dat de meeste kinderen ervan zullen groeien en zich ogenschijnlijk normaal ontwikkelen. In hoogst zeldzame gevallen is een speciale kunstvoeding noodzakelijk voor kinderen die ziek worden of dood gaan door hun onvermogen om bepaalde bestanddelen van onbewerkte moedermelk te verwerken.

Dan de toedieningsvorm. Er is nog nooit iets gemaakt, bedacht of ontworpen dat ook maar enigszins gelijkt op een borst voor de toediening van melk aan een zuigeling. Een borst is, net als de melk die ze geeft, een zeer complex geheel. De borst bestaat uit een omhulsel van huid en zenuwen, gevuld met vet- en bindweefsel voor de vorm met daardoorheen klierweefsel structuren, bestaande uit trosjes melkvormende cellen met een kanalensysteem om de melk vanuit de melkvormende cellen (lactocyten) naar buiten te vervoeren. Die hele melkfabriek wordt ondersteund door systemen van aanvoer van grondstoffen en energie (bloedvaten) en de afvoer van restanten en afval (lymfevaten). De hele logistiek wordt gecontroleerd en aangestuurd door een uitgebreid systeem van zenuwen die het contact met het hoofdkantoor onderhouden. De borst is de melkfabriek en het reservoir en het vervoerssysteem voor de melk. Een fles is alleen een container met een adapter voor aansluiting op de afnemer.

De manier waarop de melk vanuit de borst in de baby komt is een samenspel van acties van de baby en van de borst. De baby houdt de borst in zijn mond, met de tepel tot aan de overgang van hard en zacht gehemelte en zorgt ervoor dat de mondholte luchtdicht rondom de borst is afgesloten. Met de tong masseert hij de borst tegen het gehemelte. Dit is een melkende beweging die de vooraan in de borst aanwezige melk eruit duwt en tegelijk de zenuwen inde huid van tepel en tepelhof stimuleert. Die massage gaat in een golvende beweging van de punt van de tong tot achteraan en als die achterkant is bereikt ontspant de tong en de onderkaak zakt wat omlaag, terwijl de lippen het vacuüm vasthouden. Hierdoor ontstaat een onderdruk ofwel zuiging. Die zuiging in combinatie met de reactie op de zenuwprikkeling veroorzaakt het gaan stromen van de melk toeschietreflex) waardoor deze met kracht de melkvormende cellen uitgeperst wordt, door de melkkanalen  en via de tepel de borst verlaat.

De fles en speen, wel die doen helemaal niks, behalve druppelen sla je ze op zijn kop houdt en de baby moet letterlijk zuigen, dus lucht inhaleren, om de melk eruit te halen. Er zijn in de loop der tijden allerhande meer en minder ingenieuze fles- en speensystemen ontworpen, maar er is er nog ooit eentje in geslaagd de complexiteit van een borst te benaderen.

Over de beschermende factoren in moedermelk hoeven we het niet te hebben. De zielige nog geen handvol stofjes die in kunstvoeding worden gestopt vallen volkomen in het niet bij de honderden in moedermelk. En dan hebben we het nog niet eens over de invloed op de anatomische ontwikkeling van de mond en het aangezicht door het drinken aan de borst versus het zuigen aan een fles.

De bonding kan gelukkig wel worden vervangen. Door een kind de fles te geven op de manier van de borst en er net zoveel emotionele aandacht en lichamelijk contact aan te verbinden hoeft een kind op vlak niets te kort te komen. Voeden op verzoek, eerder meer kleine dan minder grote voedingen, gegeven in een koesterende houding, waarbij het kind naar de voeder is toegekeerd en oogcontact mogelijk is, en liefst ook wat huidcontact is niet voorbehouden aan borstvoeding alleen. En laat nu net dat ene, dat met de fles net zo goed kan als aan de borst, zijn wat vaak bij het geven van flesvoeding wordt vergeten.

Woorden

Foto: Woordzoeker

Een op zich heel lief twitter berichtje trok mijn aandacht en gaf me inspiratie om maar weer eens te schrijven over woordgebruik en naamgeving. Iemand meldde dat in haar vriendinnenkring in de afgelopen twee weken drie baby’s waren geboren. Ze was erg blij dat alle drie de kindjes borstvoeding dronken. Ik moet me bij zo’n bericht echt bedwingen om niet gelijk met mijn schooljuffen vingertje omhoog te reageren. Want terecht is ze blij dat alle drie die kindjes borstvoeding krijgen en heel goed dat ze die blijheid met iedereen deelt. En grandioos dat die nieuwe moeders een steunende vriendin hebben. Dus ik wil haar blijdschap niet minimaliseren of bederven door daar weer eens betweterig op te reageren. Maar o, wat is echt moeilijk om zoiets voorbij te laten gaan. En het gaat zo vaak op die manier. Moeders die trots vertellen dat ze zo en zo veel borstvoeding hebben gekolfd. Het schuurt elke keer langs mijn tender spots in het taalgebied van mijn hersenen. En de tender spot van mijn lactatiekundige hersendelen. Daarom gooi ik er vandaag nog maar een keer een lesje terminologie tussendoor.

Binnen het brede onderwerp zuigelingenvoeding, borstvoeding en menselijke lactatie bestaan en heleboel begrippen en woorden, die soms door elkaar gebruikt worden. Het is een complex geheel van woorden, begrippen, invullingen, opvattingen en ideeën. Woorden hebben soms niet alleen een betekenis, maar ook een gevoelswaarde. Sommigen woorden geven aanstoot voor sommige mensen en sommige woorden kunnen en verdoezelende werking hebben. Dat maakt het soms extra moeilijk om tot een juist woordgebruik te komen. ‘’Flesje’’, ‘’speentje’’ en dergelijke verkleinwoordjes verdoezelen, vergoelijken. Verkleinwoorden verschattigen de inhoudelijke betekenis. Aan de andere kant nemen mensen soms aanstoot aan een woord of begrip als kunstvoeding of kunstmatige zuigelingenvoeding, omdat ze dan het gevoel hebben hun kind met iets nepperigs af te schepen. (Anderen zullen daarop reageren met een ‘’en dat is ook zo’’.) Het word kunstvoeding is een verkortte weergave van kunstmatige zuigelingenvoeding en dat betekent zoveel als een vervangingsproduct voor moedermelk dat niet direct uit een melkklier komt, maar kunstmatig is toebereid om gelijkenis met moedermelk te vertonen. In die zin is het woord kunstvoeding een heel accuraat woord, wat op zichzelf geen oordelende betekenis heeft.

Het gebruik van het woord flesvoeding in plaats van kunstvoeding werkt verzachtend of vergoelijkend voor de nare bijsmaak die mensen soms van kunstvoeding krijgen (‘pun’ een beetje ‘intended’). Het is tevens onjuist woordgebruik, want flesvoeding duidt een proces aan, een toedieningswijze, terwijl kunstvoeding een product weergeeft. Het is precies dezelfde omkering die mij zo kriebelde in het twitterbericht waarmee ik dit stukje begon. Ook daar worden product en proces verkeerd om gebruikt, door elkaar gehaald. Borstvoeding is iets dat je doet, je geeft, krijgt of neemt het, terwijl melk iets is dat je drinkt. Die drie voornoemde baby’s krijgen dus borstvoeding en drinken moedermelk. En als je kolft komt er moedermelk uit je borst en geen borstvoeding.

Dus kunstvoeding is een product, flesvoeding en borstvoeding zijn processen, toedieningswijzen. In die fles kan van alles zitten, waaronder moedermelk of kunstvoeding. Borstvoeding is niet alleen een kwestie van eten geven, dat is er maar een onderdeel van. Borstvoeding geven is een complex geheel van voeden, beschermen, koesteren en opvoeden. Als mensen borstvoeding willen vervangen ze meestal alleen de melk en de toedieningswijze, niet al die andere dingen die borstvoeding ook is.

Dan hebben we nog het woord lacteren. Lacteren is het produceren van melk in de borsten. Meestal geven lacterende vrouwen ook borstvoeding, maar dat hoeft niet. Ze kunnen ook enkel kolven en die melk aan om het eender welk kind via een andere toedieningswijze (laten) geven. Aan de andere kant zijn er ook vrouwen die niet lacteren, maar wel borstvoeding geven. Deze vrouwen gebruiken een hulpmiddel om voeding (melk van een andere moeder of kunstvoeding) om het kind melk te laten drinken, terwijl ze dat kind aan de borst voeden. Alle andere dingen, behalve de melk, die borstvoeding ook is (de bescherming tegen ziekte uitgesloten) geven ze hun kind wel: de optimale ontwikkeling van de mond, kaken en gezicht, de koestering, de opvoeding. Een vrouw die wel lacteert, maar niet aan de borst voedt, geeft strikt gesproken geen borstvoeding, maar moedermelkvoeding.

Taal en woorden blijven ongewoon boeiend.

Mythbusters

Foto:  Jamie Hyneman en Adam Savage de MythBusters (2003– )

Mythbusters mag ik graag eens kijken. Ze nemen daar een ‘’algemeen gekende waarheid’’ als een koe bij de horens en zoeken uit of het wel echt zo waar is of dat het een bakerpraatje is. Stellingen die de proef niet doorstaan worden ‘’busted’’* verklaard. De lezing ‘’Debunking Infant Feeding Assumptions’’ die ik vandaag met u wil doornemen is een variatie hierop en wordt gepresenteerd door Amy Peterson, BS, IBCLC, en Mindy Harmer, MA, CCC-SLP, een lactatiekundige en een logopediste. Uit de titel had ik het niet zo direct opgemaakt, maar alle aannames die ter sprake zouden komen gingen over flesvoeding. Een item over flesvoeding binnen een conferentie over borstvoeding, zult u zich wellicht afvragen, wat moet ik me daar bij voorstellen? Well, het is nu eenmaal een feit dat in de huidige tijd en maatschappij veel moeders het niet zullen redden met enkel aan de borst voeden, maar afhankelijk zijn van andere voedingsmethodes terwijl zij werken en iemand anders voor hun kind zorgt. Lactatiekundigen moeten goed op d hoogte zijn van hoe die fles het beste te combineren alt met direct borstvoeding geven. Mythbusting in deze presentatie leidt tot de conclusie dat een aantal veelgebruikte aanbevelingen voor flesgebruik bij borstgevoede kinderen moeten worden geclassificeerd als ‘’Busted!’’

Aanname 1: ‘’Leren over flessen tijdens een borstvoeding conferentie ondermijnt borstvoeding’’. Sommige deskundigen gaan ervan uit dat het doel van alle borstvoeding zou moeten zijn exclusieve aan-de-borstvoeding en anderen vragen zich af waarom je überhaupt iets over flessen zou moeten weten. Het antwoord is simpel: als wij geen goede informatie over flessen, spenen en hun gebruik geven dan zijn de moeders afhankelijk van de informatie die de fabrikanten geven op de verpakking en in reclame. In de ethische code voor lactatiekundigen staat dat zij hun cliënten voldoende informatie moeten geven om gefundeerde keuzes te kunnen maken en dat zij informatie meten geven over hulpmiddelen die noch onwaar noch misleidend mag zijn. Het moge duidelijk zijn dat, hoewel consumenten mogelijk de beweringen van fabrikanten volkomen geloven en hun keuze mede op basis van die informatie maken, de informatie van fabrikanten op de eerste plaats bedoeld is om het aankopen van het product zo aanlokkelijk mogelijk te maken. Bij hun pogingen die aankoop zo aanlokkelijk mogelijk te maken wordt niet noodzakelijkerwijs de informatie beperkt tot de waarheid. Een snel rondje uitproberen van de claims op de verpakkingen laat even snel de beperkte overeenkomst met de waarheid zien en daarmee is de eerste aanname ‘’Busted!’’.

Aanname 2: ‘’Spenen met een brede basis zijn het beste voor alle borstvoedingsbaby’s’’. Met deze stelling was ik het eigenlijk grotendeels wel eens (al gebruikte ik liever ‘’de meeste’’ in plaats van ‘’alle’’). De aanbeveling om spenen met een brede basis te gebruiken wordt ook in veel standaardwerken over de menselijke lactatie en begeleiding bij borstvoeding gegeven, maar eigenlijk nergens met wetenschappelijk onderzoek onderbouwd. De uitleg van de sprekers maak al snel duidelijk dat met breed vooral de opening in de dop wordt bedoeld en niet zozeer de basis van de speen die de baby in de mond krijgt. Een niet eens heel erg diepgaand onderzoek toont namelijk al vlot aan dat de verbreding van de speen het kind eerder belemmert de mond wijd te openen dan dat hij daartoe wordt aangemoedigd. Per saldo zie je vaker kindjes op het smalle uiteinde van de brede-basisspeen zuigen met toegeknepen lipjes dan dat je er een mooie wijde hap bij ziet. Inherent aan het materiaal waarvan spenen worden gemaakt werkt de plaats waar de verbreding van de speen begint als een muur, terwijl baby’s bij smalle-basisspenen minder belemmering ondervinden en makkelijker met de lippen tot aan de dop doorpakken. Tot mijn aanvankelijk verbazing was dus ook aanname 2 ‘’Busted!’’. Moeders moeten dus weten dat zij een speen moeten gebruiken die hun kind aanmoedigt om een grote wijde hap te nemen.

Aanname 3: ‘’We kunnen de stroomsnelheid (flow) van de speen testen door naar het druppelen te kijken’’. De snelheid waarmee de melk stroomt is zeker een factor die van belang is bij  het kiezen van fles en speen. Deze snelheid komt liefst enigszins overeen met de stroomsnelheid van de melk uit de borst die de baby is gewend. Maar kun je vooraf die stroomsnelheid inschatten door te kijken hoe snel de speen water laat druppelen als je he op zijn kop houdt? De lactatiemythbusters vulden twee verschillende flessen (een met een gewone en een met een als slow-flow aangemerkte speen) met gekleurd water en hielden ze op zijn kop boven een vel wit papier. Uit de normale speen druppelde meer water dan uit de slowflow. Maar als werd gekeken naar het volume water dat met een bepaald aantal druppels werd verkregen bleek de slow flow ruim dubbel zoveel volume te hebben in 46 druppels dan de andere fles. In een andere proef werd de normale speen uit de eerste proef vergeleken met een speen die helemaal niet druppelde. Beide flessen werden aangesloten op een kolf en de normale speen gaf in de vooraf bepaalde tijd 3,1ml en de niet-druppelende maar liefst 14,2ml. Het is daarmee duidelijk dat druppelen, melkvolume en flow heel verschillende grootheden zijn en daarmee is ook deze aanname ‘Busted!’’.

Er volgden nog meer aannames, maar mijn stukje zou te lang worden als ik  die allemaal zou bespreken. Ik geef wel de uitslagen door. De aanname dat nooit de moeder zelf de fles moet introduceren blijkt onjuist, dat flesvoeding de melkproductie doet dalen is mogelijk in bepaalde omstandigheden waar, dat alle baby’s ‘’paced bottle feeding’’ (met pauzes na elke paar slokken) nodig hebben en dat alle baby’s hard moeten werken om zonder gevaar voor het voeden aan de borst de fles te drinken zijn beide niet waar gebleken. Die laatste twee moeten per kind en per situatie worden beoordeeld en bepaald.

*) bust•ed<http://www.thefreedictionary.com/busted>
1. Slang
a. Smashed or broken: busted glass; a busted rib.
b. Out of order; inoperable: a busted vending machine.
2. Bankrupt or out of funds: I'd offer to pay but I'm busted.
3. Tamed or broken: a busted bronco.4. Slang Placed under arrest: a busted shoplifter.

Flessentrekkerij

Foto: Flessen in Delft
‘’De woorden flessentrekken en flessentrekkerij zijn afkomstig van de Vlaamse uitdrukking iemand een fles aftrekken, wat neerkomt op het zonder toestemming een fles voltappen uit iemand anders zijn bier- of wijnvat.’’ In het dagelijks leven zijn flessentrekkers mensen die met opzet maaltijden, logies of brandstof afnemen met de vooropgezette bedoeling er niet voor te betalen. Ze flessen de boel dus. Op de fles gaan is ook niet zo best, je hebt je zaakjes niet goed voor elkaar en je bent failliet. Aan de fles zijn is evenmin een aardige omschrijving voor de buurvrouw die graag voor de lunch aan de sherry gaat. De geest uit de fles laten wil zeggen dat je acties zorgen voor oncontroleerbare effecten. Al met al komt die fles er in onze taal niet zo best vanaf. Toch worden flessen in allerlei vormen, maten en materialen gezien als volkomen onmisbaar. Bijvoorbeeld voor het flessen van water, dat je voor een fractie van de prijs en in dezelfde of betere kwaliteit uit de kraan haalt. Of voor het voeden van een kind dat op dat moment geen toegang heeft tot moeder’s borst. Dat lijkt een logische keuze, want zuigt een kind niet ook aan de borst? Nou, nee, dus. Een kind dat werkelijk de melk uit de borst zou zuigen zou zijn moeder erg veel pijn doen en maar weinig melk krijgen. Een borst is immers geen rietjesbeter of sportfles en een tepel is geen speen (hoewel ze in het Engels beide nipple heten). Een fles met een speen is dus eigenlijk helemaal niet zo’n logische keuze voor een baby die de borst (nu even) niet krijgt. Een kommetje of beker zou een even logische of logischer keuze zijn, want daaruit drinkt een kind, niet hetzelfde als uit de borst, maar wel gelijkend op. Omdat het vrijwel onmogelijk is om goed wetenschappelijk onderzoek te doen naar alle aspecten van het drinken aan de borst versus het zuigen aan een flessenspeen, toont het onderzoek dat er wordt gedaan niet of nauwelijks aan dat flesdrinken een negatief effect heeft op het kind of de manier waarop dat kind aan de borst drinkt of aan de duur, exclusiviteit en kwaliteit van de borstvoeding voor moeder en kind. Voor die onderzoekers blijft alleen het aspect van de hygiëne in ontwikkelingslanden over. En dus vindt men dat in de Westerse wereld flessen OK zijn. En flessen-en-spenenfabrikanten ook. En de reclame ervoor. En omdat de flessen-en-spenenclausule niet is opgenomen in de EU, NL en BE wetgeving omtrent marketing van borstvoeding vervangers wordt er gretig reclame gemaakt. De nieuwste stunt is het ontwerpen en op de markt brengen van een kolf. Zodat de melk in de fles kan die zij al zolang en succesvol op de markt brengen. De kolf ziet er weliswaar veelbelovend uit: discreet in zowel visueel als auditief opzicht, maar de effectiviteit en efficiency zijn nog niet helemaal duidelijk. Reclame wordt er al volop gemaakt, waarbij dankbaar gebruik wordt gemaakt van het kosteloos aanprijzen door een nieuwsprogramma op een commerciële televisiezender. Gun ik de kinderen van werkende moeders geen  moedermelkvoeding? Welzeker doe ik dat. Van harte. Ik moedig het zelfs aan. Liever nog zag ik dat er oplossingen waren waardoor vrouwen kunnen werken én borstvoeding-aan-de-borst geven. Maar ik heb bezwaar tegen het automatisme van het nodig hebben van dingen die duur gekocht worden, waarbij de consument zelf dik meebetaalt aan de reclame die ervoor wordt gemaakt, terwijl er allerlei andere oplossingen denkbaar zijn: direct aan de borst voeden, met de hand kolven, voeden uit een bekertje, andere werktijden, kind mee naar het werk, … Allemaal low-tech oplossingen die vrouwen-power aanspreken en laten werken. Sterke vrouwen doen hun eigen ding en laten zich niet door dure praatjesmakers omkopen tot wat anders, houden er niet van geflest te worden door flessentrekkers, willen niet aan de fles en niet op de fles en willen het liefst de geest in de fles laten.
Boobs-'n-Burbs: Geflest
Difrax: Na 13 weken borstvoeding geven beginnen vrouwen met het geven van flesvoeding