Aap

Foto: Helena Bonham Carter als Ari, Erick Avari als Tival en Evan Parke als Gunnar in Planet of the Apes (2001)

Vandaag staat de aap model voor mijn praatje. Apen zijn de zoogdieren die het dichts bij de mens staan. Hun genenpakket vertoont maar weinig verschil met dat van de mens, met name de chimpansee en daarvan vooral de Bonobo, is voor meer dan 95% gelijk aan de mens in genetisch opzicht. Tussen de mensapen en de mens is minder verschil dan tussen mensapen en halfapen. De meeste mensen houden er niet zo van herinnerd te worden aan onze nauwe verwantschap met deze wezens en al helemaal niet aan onze gezamenlijke afstamming. Toch zijn wij, of je het leuk vindt of niet, niet veel meer dan aangeklede apen. Vandaar dus vandaag de link met de aap. Om te beginnen een paar spreekwoorden en zegswijzen. Al draagt een aap een gouden ring, ’t is en blijft een lelijk ding. Aapjes kijken. Apenstreken. Daar komt de aap uit de mouw. Broodje-aap verhaal. En eentje in het Engels: Monkey see, monkey do*.

‘’Monkey see, monkey do’’ was de aanleiding voor mijn thema vandaag. Ik las hem in het blog van Boos ’n Burbs** en ik werd vooral getroffen de laatste, concluderende alinea: ''Je baby eten geven zou je altijd en overal mogen en moeten doen. De borst is daarbij de meest voor de hand liggende manier. En toch is het net die manier waar we ons wat ongemakkelijk bij voelen, of extra tekst en uitleg bij moeten geven. Gek hè.'' Voeden, borstvoeden in het openbaar geeft veel mensen een ongemakkelijk gevoel en veel moeders zoeken daarom een wat meer privaat plekje of ze bedekken zichzelf en hun baby. Die moeders voelen zich ongemakkelijk omdat ze weten dat andere mensen zich ongemakkelijk kunnen voelen bij het zien van een kind die zijn lunch ‘’at mom’s’’ krijgt. Met regelmaat verschijnt er een twitterberichtje over iemand die zijn afschuw uitspreekt over een moeder met kind aan de borst tegenover zich in een openbare gelegenheid.

Voor een deel is deze afschuw waarschijnlijk te verklaren doordat we het niet vaak genoeg zien. Vreemd is eng, maar wat je vaak ziet wordt vanzelf normaal, vandaar monkey see, monkey do. Dus in plaats van meer private plaatsen creëren waar moeders kunnen voeden, zouden meer moeders het moeten aandurven om gewoon te voeden wanneer en waar hun kind het nodig heeft. De enige reden om je af te zonderen of bedekken is als moeder en/of kind dat zelf plezieriger vinden, voor zichzelf, niet voor anderen.

Maar daar komt de aap uit de mouw, want moeders die openbaar voeden zonder zich te verhullen in doeken of zich terug te trekken wordt verweten geen rekening te houden met de gevoelens van andere mensen. Welbeschouwd is dat een drogreden, want andersom zou je ook kunnen stellen dat het getuigt van weinig empathie met de etende baby om te eisen dat moeder zich met haar baby onzichtbaar maakt. Mensen, die zo fel afkeurend reageren op borstvoeding in het openbaar, getuigen van uitermate weinig consideratie met de gevoelens van andere mensen, voelen alleen hun eigen ongemak. Zij zouden ook een doek over hun eigen hoofd kunnen gooien om het een ander niet zo ongemakkelijk te maken. Per slot van rekening gaat het enkel om een etend kind. Deal with it.

‘’Al draagt een aap een gouden ring, ’t is en blijft een lelijk ding’’ is een spreekwoord dat ik op het eerste gezicht niet goed begrijp. Ik vind apen namelijk helemaal niet lelijk. Ik denk dat de gedachte aan de genetische nabijheid van mensen en apen is wat mensen ze laat afdoen als lelijk en in niets gelijkend op de edele soort mens. We willen niet graag worden herinnerd aan onze dierlijke achtergrond, aan het feit dat we maar een paar genen verwijderd zijn van een aap. Wellicht dat dat ook een reden is dat we ons ongemakkelijk voelen bij sommige vormen van normaal menselijk gedrag die sterk doen denken aan onze dierlijke oorsprong. Zoals het voeden van een kind aan de borst. Precies die activiteit die ons onze plaatsing in de orde der zoogdieren geeft. Aapjes kijken doen we liever in de dierentuin of de Apenheul. Een mensenmoeder die op een zonnig terras haar baby zijn namiddagsnack serveert terwijl zij haar thee drinkt, doet voor sommigen te veel denken aan de gorillamoeder die ze hetzelfde zagen doen in het apenverblijf.

Het ‘’Broodje-aap verhaal’’ bewaar ik voor een andere keer, dat gaat namelijk meer over algemeen bekende waarheden die achteraf bekeken toch niet zo’n stevige basis in de realiteit hebben. Daar kan ik met gemak een hele nieuwe bladzijde over volschrijven. Dat is voor mij gewoon een apenkunstje.

*) PS: Apes en Monkeys zijn in het Engels niet hetzelfde als de verzamelterm Apen in het Nederlands. Apes zijn de mensapen, meestal wat groter en zonder staart, Monkeys de ''mindere'' apen, meestal met staart en wat kleiner.

**) Boobs 'n Burbs: Voeden in het openbaar opgehaald 26-9-2013, 10:35

Wiebelig

Foto: Pinocchio die niet meer wiebelig als marionet wilde dansen aan zijn touwtjes maar een echt mens wilde zijn in Disney's Pinocchio (1940)
Ik zag een filmpje van een slangenmens. Het werd gedeeld via een Facebook pagina die zich wijdt aan grappige dingen; de avatar van de site doet denken dat het vooral om onderbroekenlol gaat. Het filmpje liet een voorstelling zien van een slangenmens, inclusief het publiek dat met een mengeling van afgrijzen en bewondering toekeek hoe de man zijn lichaam in de vreemdste bochten draaide en tot slot zichzelf door een tennisracket heen wurmde. Wat de man doet is niet zozeer knap, want het is niet het soort acrobatiek dat iedereen kan leren als hij maar hard genoeg zou trainen. Het is niet het normale protocol voor menselijke beweging. Dit soort zeer extreme bewegingen en houdingen kunnen alleen worden uitgevoerd door iemand met een ernstige vorm van hypermobiliteit. Met ander woorden, iemand die van nature wiebelig is aangelegd. In vroeger tijden stonden zulke mensen op de kermis samen met de dame met de baard en het meisje met vier benen.
Menselijke lichamen zijn niet het enige dat wiebelig in aanleg kan zijn. Bij sommige mensen is het zelfvertrouwen ook hypermobiel en zwaait met elke positieve en negatieve input mee. In de ene levensfase meer dan in de andere. Moeder-zijn is een fase of een toestand die bijna vraagt om een zwalkend zelfvertrouwen. Hoe verser het moederschap, hoe wiebeliger dat zelfvertrouwen. Dat is erg jammer, want juist die verse moeder heeft een stevig zelfvertrouwen zo erg nodig. Zwangere vrouwen en pasbevallen moeders zouden daarom alleen maar mogen worden omgeven door positieve omstanders, meedenkers en steungevers. De algemeen en breed uitgedragen boodschap zou moeten zijn dat elke moeder een prima moeder is tot het tegendeel wordt bewezen. Als negatieve verwachtingen een zelf vervullend vermogen hebben, dan moeten positieve verwachtingen dat ook hebben. Moeders die worden ondergedompeld in een bad van positieve verwachtingen zullen aan die verwachtingen gaan voldoen en daardoor positieve feedback krijgen en meer zelfvertrouwen.
Iets anders dat  erg wiebelig en hypermobiel kan zijn, en er ook nog een grote show van kan maken, is wetenschappelijk onderzoek. Wel, niet zozeer het onderzoek als wel de verslaglegging ervan en de erop gebaseerde bewijsvoering. De wetenschap-gelovigen bewijzen in hun ijver om geloofwaardig te zijn, soms allen nog maar het gewiebel. Want behalve dat bewijs alleen als hard wordt erkend wanneer het op één bepaalde en zeer nauwkeurig omschreven manier is verkregen, het moet ook elke vijf jaar opnieuw worden bewezen. Onderzoek van meer dan vijf jaar oud wordt gezien als verouderd en niet meer helemaal betrouwbaar. Een ander aspect van het wiebelige karakter van die bewijsvoerende en –uitvoerende gemeenschap is dat op wetenschappelijke bewijsvoering gebaseerde protocollen en richtlijnen om de haverklap veranderen. Wat gisteren niet bestrijdbaar voorschrift was, is morgen verouderd en mogelijk gevaarlijk.
E is een roep om eenduidige advisering door de diverse zorgverleners, met name in de zorg voor de zwangere, de barende en ouders met jonge kinderen. Dat is een goed streven, want veel ouders zien na enkele verschillende zorgverleners door de bomen het bos niet meer, met alle verschillende en soms elkaar tegensprekende adviezen. Er moeten dus protocollen komen, multidisciplinaire protocollen, waar  alle zorgverleners zich aan houden. Op die manier krijgen ouders overal hetzelfde advies en raken ze niet meer in verwarring. Minder wiebelige ouders, dus, zou je hopen. Maar wie of wat bepaalt dan wat er in die protocollen komt te staan? Die wiebelige, om de haverklap veranderende wetenschap? En wie bepaalt of er één handelswijze of advies is die voor iedere ouder werkt of toepasbaar is?
Ik zou persoonlijk liever zien dat zorgverleners meer zouden weten over de fysiologie van de mensen en situatie waarmee ze te maken krijgen, dat ze gewoon een heel degelijk breed en diep begrip hebben van hoe het lichaam en de mens in elkaar zit en werkt. En dat ze dat vervolgens aan hun cliënten kunnen uitleggen, elk op zijn eigen begripsniveau. En dat op basis van dat begrip van de fysiologie geadviseerd kan worden voor de normale gang van zaken en voor pathologie. Maatwerk in de zorg heet dat. En dat overstijgt het volgen van dode, maar zeer wiebelig gebaseerde regeltjes, protocollen en richtlijnen. Enkel werken volgens protocol, er niet van af kunnen wijken en niet verder kunnen of willen kijken, maakt van een zelfdenkende, intelligente zorgverlener een marionet.

Klik op de label-links hieronder om meer over deze onderwerpen te lezen.

Geloof

Foto: Embeth Davidtz als Miss Honey en  Mara Wilson als Matilda  in Matilda (1996) gebaseerd op het gelijknamige boek van Roald Dahl
In mijn sociale media omgeving komt geloof nog al eens ter sprake de laatste tijd. Gelovigen in mijn vriendenlijst met religieus of spiritueel getinte teksten en plaatjes. Gelovigen van de ene richting die gelovigen van de andere richting virtueel afmaken. Atheïsten met teksten en plaatjes die geloof afdoen als nonsens (letterlijk on-zin). De nieuwe paus natuurlijk, en zijn lijfarts, een cardioloog die in wonderen gelooft. Geloven in wetenschap of juist niet. Geloven in ziektebeelden of juist niet. En geloof in magie. Een mooie illustratie van een mini-draakje op een hand, met een quote: “Those who don't believe in magic will never find it.” van Roald Dahl. Op zich al een sterke, maar nog mooier in zijn context: “And above all, watch with glittering eyes the whole world around you because the greatest secrets are always hidden in the most unlikely places. Those who don't believe in magic will never find it.” Kinderen worden geboren met die glinstering in hun ogen en hun vermogen magie te zien op onverwachte plaatsen.
Succesvolle kinderboekenschrijvers weten die glinstering te wekken, weten die verborgen plaatsen vol magie te openen. Magisch goede kinderboekenschrijvers kunnen daarmee ook volwassen lezers boeien en hun kinderlijke ogenglinstering naar boven halen. Gebrek aan voldoende goede kinderboekenschrijvers (en leraren en andere opvoeders met die eigenschappen) laat vroeger of later bij de meeste kinderen die bron van magie opdrogen. Geloof in magie wordt kinderachtig (tenzij het wordt ondergebracht in een religie). Sommige kinderen houden die bron, weten blijvend die vonk in hun glinsterde blik te vangen. Zij worden kunstenaars. Of kinderboekenschrijvers. Of fantasy schrijvers. Of ontdekkingsreizigers of uitvinders. Of wetenschappers. Of van alles een beetje. Want binnen de magie kan dat. Dan kan je worden wat je zijn wilt. Het enige dat je nodig hebt is die glinstering in je blik en de bereidheid te geloven dat daar, net om de hoek de magie zal zijn.
Een baby wordt geboren, niet met het geloof, maar met de wetenschap dat aan de andere kant de magie zal zijn. De magie van de hereniging met zijn moeder, niet meer in elkaar, maar aan elkaar, met elkaar. De eerste blik die tussen moeder en kind wordt gewisseld glinstert aan alle kanten en ook moeder weet weer even dat magie bestaat. Soms wordt die glinstering bij de moeder gedoofd door haar geloof in de wetenschap of de pseudowetenschap die haar vertelt dat het niet goed is om altijd maar met haar kind bezig te zijn en hem in haar armen en aan haar borst te houden. Dat bijgelovige vertrouwen in veronderstelde wetenschap, die haar vertelt dat kindjes alleen hun verdriet moeten verwerken en alleen in slaap moeten vallen; dat kindjes het beste gedijen als zij geen eten krijgen als ze honger hebben, dat zij troost krijgen als ze bang zijn, maar pas als het tijd is.
Maar moeders die geloven in die magie, die glinstering van verwondering die heen en weer schittert tussen henzelf en hun kind, die zullen hem behouden. De magie van de moeder-kind-dans laat ze weten zonder leren, laat ze doorgaan bij struikelen, laat ze triomferen na mislukte pogingen. En als je bij de magie de goede petemoei met het toverstokje nodig hebt wil ik die rol wel op me nemen. Het enige wat jijzelf hoeft te doen is geloven. Geloven in jezelf, in je kind en in de magie. Noem die magie hoe je wilt – geloof, wetenschap, evolutie, biologie. Ik weet dat het magie is. Ik geloof. En daarom vind ik de wonderen van de moeder-en-kind-magie telkens als ik een moeder en kind mag bijstaan.

Dubbelrol

Foto: Jackson Rathbone als de twee persona’s Adam / Amanda  in  Conflicted (Criminal Minds: S 4, E 20)
In ouderschap is een duidelijke rolverdeling: er zijn vaders en er zijn moeders. Samen maken ze het kind, de moeder draagt, baart en voedt het. De vader beschermt vrouw en kroost tegen de grote boze buitenwereld. Op het eerste gezicht klopt dat vastleggen van die rollen ook wel. Vrouwen hebben immers de baarmoeder, het wijdere bekken en de borsten. En vaders hebben nu eenmaal de grotere spiermassa, de dominantie van de denk-hersenen over de voel-hersenen en de nodige hormonaal gestuurde agressie. Zo zit toch dat mooie overzichtelijke plaatje in elkaar. Alles op zijn plaats en een plaats voor alles. Orde en regelmaat en ieder zijn rol. Maar niet heus. In het echt speelt elk mens een dubbelrol en liggen gender en genderrollen helemaal niet  als in beton gegoten vast. Niet zo dramatisch als de verschillende persona’s in iemand met een meervoudige persoonlijkheid stoornis, maar toch.
De rollen liggen niet zo vast, net zo min als de gereedschappen. Overspecialisatie leidt in de biologie vaak tot een vroegtijdig einde, terwijl flexibiliteit juist de overlevingskansen van de soort verhoogt. Hoewel er ook diersoorten zijn bij wie ook dat open staat voor aanpassing naar de behoeften van het moment ligt het tussen bevruchting en baring allemaal redelijk vast: samen maken, moeder draagt en baart. Maar dan het verzorgen versus beschermen. In een eerder Flits!* schreef ik al over de toegenomen agressie bij vrouwen die net moeder zijn geworden. Die hebben, met permissie, geen vent nodig om zichzelf en hun kind te beschermen, dat doen ze zelf wel, dankuwel. Uit allerlei verschillende onderzoeken blijkt dat vrouwen, die net moeder zijn geworden, extra alert zijn op gevaar, agressiever in hun reactie erop en een groter probleemoplossend vermogen hebben dan in andere tijden. Dat is niet voorbehouden aan mamabeer en mamaleeuw, maar geldt ook voor mamarat en mamamens.
Die vader, ondertussen, is als hij net vader is geworden, helemaal niet meer zo de macho die hij daarvoor was. Hoe meer hij zich engageert aan het vaderschap en meedoet met de verzorging, hoe lager de hoeveelheid testosteron in zijn bloed (Perini et al, 2012) en hoe hoger de prolactinespiegels worden. Testosteron = vechten, prolactine = zorgen. Zo simpel is dat. En zo zie je na de geboorte van een kind moeder agressiever worden en vader zachter. Puur biologisch kunnen vaders en moeders de verzorgende en vechtende rollen moeiteloos delen. Maar ook de voedende rol kan worden gedeeld. Nee, niet met een flesje poeder of moeder. Maar met vadermelk uit de vaderborst. Niet dat elke vader zou moeten voeden om te kunnen vaderen, maar het kan wel. Niet alleen een kind met twee moeders kan door beiden worden gevoed, ook een kind met een meer traditioneel stel ouders kan dat.
In een maatschappij, die  in een van de meest extreme uitzwaaien naar genderpolarisatie ooit zit, is dit wellicht een ongehoord en revolutionair inzicht. Maar biologische gezien is het volstrekt normaal. Mannelijke lactatie zou je kunnen zien als een ingeboren plan B voor als voeden door de moeder onverhoopt onmogelijk is. Bij enkele vleermuissoorten is voeden door de vader en de moeder normaal en bij sommige andere diersoorten is incidenteel voeden door vaderdieren niet ongebruikelijk. In aanleg is het klierweefsel voor melkaanmaak bij jongens en meisjes hetzelfde en het is maar door de hormonale invloeden bij het pubermeisje en de zwangere vrouw dat bij haar de borsten gaan groeien en functioneel worden.
Dijkman rapporteerde, gebaseerd op een artikel in De Standaard en even weinig onderzocht als dat artikel, in Welingelichte Kringen ietwat sensationeel dat mannen ook kunnen borstvoeden. Vreemd genoeg vonden beide schrijvers kennelijk het door uithongering geïnduceerde lacteren van mannen het meest interessante deel van het verhaal. Terwijl ik nu juist die ingebouwde biologische back-up en multifunctionaliteit van beide genders zo interessant vind. Wellicht dat beide schrijvers in een hoog-testosteronfase zitten. Dat zorgt ervoor dat mannen, aldus Perini et al, ‘’sensation seekers’’ zijn. Die testosteron moet toch wat als er geen wolharige neushoorns zijn om te bevechten.
*) Eurolac Flits! Leeuwen en beren
Perini T, Ditzen B, Hengartner M, Ehlert U: Sensation seeking in fathers: The impact on testosterone and paternal investment. Hormones and Behavior 2012. 61(2):191-195, ISSN 0018-506X, 10.1016/j.yhbeh.2011.12.004.
Dijkman G: Ook mannen kunnen borstvoeding geven. Online 3 december 2012. Op basis van:
De Standaard: Hoezo, ook mannen kunnen borstvoeding geven? Online 30 november 2012.
Mijn gepubliceerde reactie op Dijkman:
''Hier is absoluut geen sprake van mysterie en het is onbegrijpelijk dat hier niet een echte deskundige aangaande de menselijke lactatie (een lactatiekundige) is geraadpleegd om duidelijkheid te verschaffen. Bij alle embryo's, zowel de mannelijke als de vrouwelijke wordt volkomen identiek melkklierweefsel aangelegd, dat vervolgens tot aan de puberteit in rustende of latente staat blijft. Bij meisje gaat dat klierweefsel onder invloed van de hormonale veranderingen groeien en verder ontwikkelen, bij jongens blijft het latent. Onder de juiste omstandigheden kan ook dat mannelijke latente klierweefsel gaan groeien en ontwikkelen en functioneel worden. Daar is gelukkig geen uithongering voor nodig. Stimulering van de tepels door een zuigende baby is de meest fail-proof methode, gevolgd door en/of gecombineerd met het gebruiken van medicijnen of kruiden die de aanmaak en afgifte van prolactine stimuleren. Bij mannen die juist vader zijn geworden en zich engageren aan het ouderschap is dit het makkelijkst, omdat bij hun de afgifte van mannelijke hormonen enigszins wordt geremd.''

Niet zonder reden

Foto: Christopher Heyerdahl als Marcus in The Twilight Saga: New Moon: Not without cause.
Het menselijk ontwerp zit netjes in elkaar. Het is beproefd en in meerdere bèta versies op de markt gebracht. Enkele prototypen zijn niet goed door de bèta fase gekomen, andere hadden een aantal stevige updates nodig. Maar het huidige model doet het goed, er zitten maar weinig fouten meer in. Na definitieve goedkeuring en een bevredigende bèta fase is dit model uitgebracht in enkele variaties, maar die zijn vooral in de vormgeving verwerkt. Het binnenwerk, de motor en de voeding zijn  in alle varianten praktisch gelijk. Omdat elk model met de hand is gemaakt zijn geen twee exemplaren identiek.
Hoewel het een goed model is, een erg goed en succesvol model zelfs, is het niet perfect. Perfectie bestaat niet. Er is namelijk een lichte kwetsbaarheid voor productiefoutjes en verstorende invloeden van virussen en andere indringers. Daar word hard aan gewerkt, maar af is dat deel voorlopig nog niet. Sommige fouten zijn al direct bij aflevering duidelijk, andere blijven kortere of langere tijd verborgen. Modellen met foutjes zijn over het algemeen met wat aanpassingen nog goed bruikbaar. Sommige van de beste aanpassingen zijn begonnen als foutje in het prototype.
De fouten die in het model kunnen optreden zitten zelden in de blauwdruk. De blauwdruk is goed en alles erin heeft reden en doel. Vanwege de complexiteit van het model is niet van elk onderdeeltje het doel duidelijk, maar wees ervan verzekerd dat geen enkel onderdeel er zit of werkt zoals het werkt zonder reden. Hoe essentiëler een onderdeel of functie is, hoe zekerder het is dat er een reden is voor de manier waarop het is vormgegeven en functioneert. Onderdelen die niet goed zijn vormgegeven of een onduidelijk functioneren hebben in de essentiële delen zijn er in de vele bèta fasen allang uitgehaald.
Het menselijk lichaam is gewoon een goed doordacht model en het functioneert over het algemeen prima zolang het goed wordt onderhouden. Hoe essentiëler het lichaamsdeel en de functie hoe steviger het ontwerp. Niet dat dat nooit foutjes in kunnen optreden, maar er zitten zeker geen grote ontwerpfouten in.  Met name de systemen die voor reproductie zorgen (de mannelijke en vrouwelijke in- en uitwendige geslachtsorganen, de melkklieren en de hormonale ondersteuningssystemen doen en zijn niets zonder reden. Wat niet werkte, werd namelijk in het grote plan niet doorgegeven.
Borstvoeding krijgt van van alles en nog wat de schuld. Het is moeilijk hier en slecht daar. Vooral de moeder moet het ontgelden als zij borstvoeding geeft: het put haar uit, laat haar tanden uitvallen en haar botten breken, het droogt haar vagina uit en ze is minder vruchtbaar. Het is natuurlijk compleet onzinnig om te veronderstellen dat het hele ontwerp mensenvrouw zo krakkemikkig is, dat zij, die voor het voortbestaan van de individuele afstammelingen en daarmee het voortbestaan van de soort (een uitermate succesvolle soort!) verantwoordelijk is, eraan onderdoor zou kunnen gaan door die taak uit te voeren. De mensheid zou al snel zijn uitgestorven in plaats van de dominante soort op aarde te worden.
Om te beginnen moet moeder zichzelf goed onderhouden, want de ingrediënten voor de melk komen uit haar eigen voorraden. Als zij die voorraden niet op peil houdt, worden ze door haar kind uitgeput. Om te voorkomen dat haar lichaam voor meer kinderen tegelijk moet zorgen, is een vrouw zolang ze borstvoeding geeft verminderd vruchtbaar en is gemeenschap tijdelijk minder aantrekkelijk (droge vagina). Dat is niet om te pesten, maar om tegen uitputting van haar reserves te beschermen. Van sommige dingen weten we dat ze tijdens zwangerschap en of borstvoedingperiode vaker gebeuren bij vrouwen, maar we weten nog niet altijd waarom precies. Maar wees ervan verzekerd: nooit zonder reden. Altijd met een biologisch- evolutionair zinnig doel.
Eurolac Fltis! met label blauwdruk, bescherming, evolutie, biologie. Deze links leiden naar lijsten met blogs met deze labels. Klik op de plaatsjes in de linker zijbalk voor meer verhaaltjes.

Jong

Foto: (vlnr) Lauren Graham als Lorelai Gilmore  in de TV serie The Gilmore Girls, Ellen Page als Juno MacGuff  in de film Juno, en Kristen Stewart als Bella Cullen-Swan in The Twilight Saga: Breaking Dawn
Inleiding tot een korte serie over tienermoeders.
Biologische gezien is een meisje vrouw en in staat tot voortplanting wanneer zij regelmatig ovuleert en voldoende borstontwikkeling heeft. Biologische primetime voor voortplanting bij de vrouw is rond 18 jaar, wanneer haar lichaam volgroeid is. De tijd tussen de eerste ovulatie en het volledig uitgegroeid zijn (puberteit) en dus ook fysiek volledig in staat zijn om gezond een zwangerschap uit te dragen, het kind te baren en te zogen, is bij de mens het langste van alle zoogdieren. Bij het bereiken van de lichamelijke volwassenheid is er een groot cultureel verschil tussen mensen over de hele wereld bij het bepalen of daarmee ook de emotionele, psychische en sociale volwassenheid is bereikt. Ook cultureel bepaald is de leeftijd waarbij het als normaal gezien wordt om voor het eerst zwanger te worden. Waar in de ene cultuur niet vreemd wordt opgekeken van 15 jarige zwangeren, wordt in andere culturen een 21 jarige nog haast tot de tienermoeders gerekend. Die culturele inschatting is voor een groot deel bepalend voor hoe de vrouw in kwestie het zwanger worden en zijn ervaart.
In onze cultuur krijgen vrouwen in de laatste decennia gemiddeld steeds ouder hun eerste kind. Toen ik in de jaren ’80 van de vorige eeuw op mijn 23ste voor het eerst zwanger was, werd dat als jong, maar niet uitzonderlijk gezien. Vrouwen die, zoals nu heel gebruikelijk is, pas rond de dertig aan kinderen begonnen werden toch al wat meewarig aan gekeken en konden tips om zwanger te worden van alle kanten gaan verwachten. De vrouw van 35 die eens mijn moedergroep bezocht werd als een ‘’oude primi’’ gezien, terwijl ze nu in een dergelijk gezelschap niet op zou vallen (Kraaijvanger, 2010). Met die verschuiving van de norm naar een hogere leeftijd voor een eerste zwangerschap verschuift ook de perceptie van wie de meeste problemen kan verwachten (Becker, 2008). 
In een cultuur als de onze, waar de gemiddelde leeftijd voor een eerste zwangerschap eerder rond de dertig dan rond de twintig ligt, wordt tienerzwangerschap (alles onder de twintig) als probleem gezien. En, verbonden aan die zwangerschap, ook de baring, voeding en verzorging van het kind. Zwangere vrouwen van onder de twintig krijgen speciale zorg en begeleiding, worden meewarig bekeken en vrijwel nooit worden ze met hun aanstaande moederschap gefeliciteerd. Die zorgen zijn vooral niet-biologisch van aard, gesteld dat de vrouw niet veel jonger is dan 16 en haar lichaam volgroeid is. De problemen met een in de ogen van velen te vroege zwangerschap zijn voornamelijk maatschappelijk van aard en men vermoedt ook vaak dat een jonge vrouw dit emotioneel nog niet aan zal kunnen. Dat eerste klopt: een zwangere of moeder onder de 23 is in onze maatschappij een buitenbeentje en buitenbeentjes hebben het lastig. Het tweede, daar waag ik het oneens mee te zijn. Niet alleen het lijf is soepel op deze leeftijd, ook de geest en het temperament. De adolescentie en jong-volwassenperiode is er toch al een van veranderingen en aanpassingen en het zoeken van een plaats en manier van leven. Iemand die al een leven en een carrière heeft opgebouwd is vaak veel minder flexibel als het aankomt op het veranderen van de levensindeling.
De oplettende lezer zal hebben opgemerkt dat ik consequent spreek over een vrouw in de context van zwangerschap, baring en zorg. Op het moment dat het lijf van een meisje vrouwendingen doet houdt ze op een meisje te zijn en is ze een vrouw. En als haar emotionele en sociale ontwikkeling die stap naar vrouw-zijn nog niet had gemaakt, doet ze er goed aan die snel te maken. Een vrouwenlichaam dat volwassen vrouwendingen doet, heeft een volwassen persoonlijkheid nodig om ook goed als zodanig te kunnen functioneren. Een zwangere vrouw benaderen en behandelen als een meisje ontkent haar als persoon en doet haar potentieel als moeder geen recht. Goede voorlichting zonder betutteling zorgt ervoor dat ook een, in de ogen van onze maatschappij, jonge moeder de juiste keuzes kan maken en een goede moeder zijn. Een jong lijf is soepel en kan een normale zwangerschap en baring goed aan. Achttien maanden na haar eerste menstruatie is haar borstklierweefsel voldoende ontwikkeld om een kind volledig te voeden. Zij heeft wat dat betreft geen andere zorg nodig dan welke andere aanstaande moeder dan ook. Ze heeft wel behoefte aan acceptatie als vrouw, zwangere vrouw, moeder; als volwaardige vrouw, als capabele moeder.
Kraaijvanger T: Wat is de beste leeftijd om een baby te krijgen? 2010, scientias.nl, 2010
Becker  S: Een slimme meid krijgt haar kind nog steeds op tijd. Trouw.nl, 2008

Een paar apart

Foto: Johnny Depp<http://www.imdb.com/name/nm0000136/en Helena Bonham Carter samen met de regisseur van veel van hun gezamelijke films Tim Burton>
Een paar apart, een serie waarin aparte paren acteurs de inspiratie zijn. Aflevering 1: Johnny Depp en Helena Bonham Carter, samen te zien als Willy Wonka en Mrs. Bucket in Charlie and the Chocolate Factory, Mad Hatter en Red Queen in Alice in Wonderland, Sweeney Todd en Mrs. Lovett in Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street, Barnabas Collins en Dr. Julia Hoffman in Dark Shadows, Victor Van Dort en Corpse Bride in Corpse Bride
Een moeder en haar kind zijn een paar apart. In allerlei settings zijn ze elkaars tegenspeler, vaak in de gepaarde hoofdrollen. Een moeder en haar ongeboren kind zijn een twee-eenheid, hun lichamen werken samen aan de groei en ontwikkeling van het kind tot het min of meer zelfstandig verder kan. Het kan soms overkomen als een parasitaire leefvorm, waarbij het kind neemt wat het nodig heeft ten koste van de moeder. Toch is het niet alleen het groeiende kind dat neemt van de moeder, zowel tijdens de zwangerschap als tijdens de borstvoedingperiode en dus kan er eigenlijk beter worden gesproken van een symbiose: een samenlevingsverband waarvan beide deelnemers profiteren.
Het profijt voor het kind is overduidelijk: het heeft een veilige leefomgeving en krijgt daarin alle voeding en bescherming die het nodig heeft. na geboorte gaat dat eigenlijk net zo verder, maar dan in de armen in plaats van in de baarmoeder van zijn moeder. Voedsel, veiligheid en bescherming terwijl hij hard werkt aan groeien en ontwikkelen.
Het profijt voor de moeder is subtieler. Op het eerste gezicht lijkt het alsof de baby alleen maar neemt. Zijn voeding wordt gemaakt uit wat moeder heeft opgeslagen voor haar eigen reserves en ze deelt haar eigen afweerstoffen en immuunsysteem met haar kind. Maar zwanger zijn, een kind baren en voeden maakt een vrouw ook sterker. Een lichaam, organen en systemen, die worden gebruikt waarvoor ze zijn gemaakt, werken beter en zorgen voor een gezonder geheel. Dit heeft een effect dat merkbaar blijft na het beëindigen van de lactatieperiode en is dosisafhankelijk. Een aantal chronische ziekten geven minder last tijdens zwangerschap en lactatie. Met maar een beetje meer eten dan zonder een kind in of aan haar lijf om te voeden functioneert het lichaam van een moeder beter, soepeler, economischer. Het metabolisme van een zwangere en zogende vrouw werkt zuiniger dan van andere vrouwen. Het rendement van haar voeding bij het leveren van energie is beter wanneer zij dat moet delen met haar kind.
Een vrouw die zich bewust is van haar lichaam tijdens de zwangerschap, die zelfstandig en onverdoofd haar kind baart en hem met haar eigen lichaam voedt zodat hij gezond kan groeien en ontwikkelen, wordt daar ook mentaal sterker van. Het is empowerend, het geeft het zelfvertrouwen en het zelfbeeld een boost. In tegenstelling tot wat vaak wordt beweerd, werken de hersenen van een zwangere en zogende vrouw ook beter dan van andere vrouwen. Ze zijn meer gefocust op wat werkelijk van belang is en reageren agressiever en effectiever op mogelijk gevaar.
Moeder en kind: een paar apart dat profiteert van elkaar en met elkaar. Ieder wordt er beter van, een win-win-situatie. Evolutie en biologie samen zijn een prima regisseur die een perfect stel medespelers hebben gecombineerd.
Eurolac Flits! met label evolutie, biologie, voeding, voeding moeder

Wielrennen

Wielrennen – ik moet eerlijk zeggen dat ik me hierbij een beetje op het hoofd krab, want daar heb ik dus helemaal niets mee. Niet als sport in het algemeen en  niet om naar te kijken en niet om de spelregels. Op twee wielen tussen een wiebelig frame, met de kont omhoog, volledig dubbelgevouwen met de darmen en andere organen in elkaar gedrukt en de edele delen geplet, de rug gekromd en de nek krampachtig omhoog om het hoofd naar voren te laten kijken: niets wat ik met gezond en sportief kan associëren.  Ook dat hele systeem van meesters en knechten roept bij mij geen sportieve associaties op. Ik moet echt even goed nadenken hoe ik hier nog een verhaaltje bij kan maken. Dat maakt het voor mij een echte denksport.
De houding op een fiets en vooral op een racefiets is zo ongeveer de minst economische die er te bedenken is. De bloedsomloop kan met gemak op meerdere plaatsen worden afgekneld en deze houding is voor het overbrengen van kracht, om de energie op te wekken om vooruit te gaan, niet erg handig. Een ligfiets zorgt voor een veel hoger rendement in de verhouding tussen krachtsinspanning en bewegingsenergie opbrengst met veel minder afknelling en zonder het in elkaar drukken en wegdrukken van inwendige organen. Het lichaam wordt op een veel groter oppervlak ondersteund, waardoor drukpijn verminderd wordt. Bij een gewone fiets wordt het volledige lichaamsgewicht gedragen door de zitbeenknobbels met wat bil en het perineum, de handen en de voorvoeten. Daardoor ontstaat heel gemakkelijk zadelpijn, maar ook meer of minder ernstige kwetsuren aan de edele delen. Bij vrouwen blijft het voornamelijk bij beursheid, maar ook tinteling en gevoelloosheid zijn mogelijk. Bij mannen zijn erectiestoornissen niet ongewoon, zowel het niet meer krijgen van een erectie als het niet meer kunnen stoppen van een erectie zijn mogelijk. Plat gezegd; sommige wielrenners krijgen ‘hem’ niet meer omhoog, anderen niet meer omlaag.
Bij het baren en voeden van kinderen doen wij in onze cultuur eigenlijk net zo verdraaid en omgekeerd. Om te baren gaan we liggen en om te voeden rechtop zitten. In beide gevallen werken we tegen de zwaartekracht in en negeren we onze eigen instincten en reflexen en die van onze kinderen of we werken ze zelfs tegen. Als we overeind komen om te baren, helpt de zwaartekracht mee, vindt het kind beter zijn weg en is zijn geboortekanaal wijder. Een barende vrouw plat op haar rug is net zo beweeglijk en in controle als een schildpad op zijn rug. In halfzit wordt het baringskanaal nog kleiner gemaakt door de druk op het staartbeen. Bij borstvoeding wekt het juist andersom. Als moeder half achterover ligt en haar kind op zijn buik op haar buik helpt de zwaartekracht hem om op zijn plaats te blijven en de borst niet te verliezen. Voorover liggend heeft een pasgeboren kind optimaal profijt van zijn neurologische gereedschappen en werken zijn reflexen en instincten naar behoren. Het lichaam van de moeder wordt over een groter oppervlak gesteund en zij hoeft geen spieren te gebruiken (die stijf kunnen worden of verkrampen) om die houding enige tijd aan te houden
Met een beetje meer respect voor de natuur en de biologie zouden zowel wielrenners als moeders en kinderen met minder inspanning en minder blessures tot betere resultaten en meer plezier kunnen komen.
www.biologicalnurturing.com
www.biologicalnurturing.nl
Eurolac Flits! met label Biological Nurturing, houding, reflexen, instinct

Olympiade

Afbeelding: iconisch: borstvoeding als olympische prestatie
Zwanger zijn en vervolgens een kind baren wordt wel vergeleken met een Olympische duursport. Die Olympische prestatie wordt als het aan het lichaam van de moeder en aan de baby ligt afgerond met een lange en intensieve cooling down: borstvoeding. Ter ere van de Olympische Spelen en van de Olympische prestatie die elke vrouw levert als zij moeder wordt zolang de Spelen duren elke dag een stukje met een olympische sport als thema en afbeelding. Deze serie begon met een Proloog op 26 juli.

Schematisch

Foto: voeden op verzoek in de bergen
Een zeer regelmatig terugkerend discussiethema in de zuigelingenzorg is ‘’’schema versus verzoek’’. Moet je nu een kind voeden als de klok of het rooster zeggen dat het daarvoor tijd is of met je een kind voeden wanneer het daarom vraagt? In eeuwenlang uitgegeven babyverzorgings- en opvoedingsboeken wordt aangeraden met strenge hand schema’s aan te houden. Kinderen zouden opgroeien voor galg en rad wanneer je ze maar om de haverklap eten en aandacht zou geven. In de jaren ’70 van de vorige eeuw kwam er een kentering en zelfs toenmalig babygoeroe Dr. Spock ging overstag en verklaarde voeden op verzoek toch beter. Schematisch voeden en aandacht geven is er nooit helemaal uit geweest en lijkt zelfs weer een beetje in opmars. Vreemd genoeg is er eigenlijk nooit enig deugdelijk onderzoek gedaan naar de noodzaak, het nut en de veiligheid van deze interventie. Interventie, ja, want biologisch gezien is voeden op verzoek de default keuze. Zoogdieren die hun jong achter zich aan laten huppelen of bij zich dragen laten zonder uitzondering het initiatief voor zogen over aan het jong. Soorten die hun jong in een nest achterlaten nemen zelf het initiatief. De mens heeft er in grote delen van de wereld en gedurende langere perioden in de geschiedenis voor gekozen om het jong in een nest achter te laten en op eigen initiatief te zogen, alsof we meer op honden lijken dan op apen. Evolutionair en biologisch bekeken (onder andere onze verwantschap met primaten, de samenstelling van de melk, de reflexen) horen we toch echt tot de soorten die de jongen bij zich dragen en dus tot de soorten die het jong het initiatief tot zogen laten. Nu is er dan eindelijk eens een onderzoek gedaan naar verschillende uitkomsten van schema of verzoek voeden. Iacovou en Sevilla (2012) vergeleken verschillende gegevens van meer dan 10.000 kinderen en kwamen tot interessante conclusies. Omdat het een retrospectieve cohort studie is en geen prospectief gerandomiseerd onderzoek is het volgens de geldende wetenschappelijke standaard niet mogelijk te zeggen of de uitkomsten toevallig tegelijkertijd spelen of dat er een causaal verband is. De onderzoekers zelf noemen het dan ook zelf een eerste verkennend onderzoek. Van alle deelnemende kinderen werd genoteerd hoe werd gevoed op een leeftijd van vier weken. Bij de moeders werd gekeken naar het emotionele welzijn, slaapstatus en depressie tussen 8 weken en 33 maanden en bij de kinderen werden op 5, 7, 11 en 14 jarige leeftijd standaard cognitieve ontwikkelingstests afgenomen en een IQ test met 8 jaar. Moeders die op verzoek voedden leken emotioneel minder goed te functioneren, maar minder vaak depressief te zijn dan moeders die op schema voedden. Bij de kinderen bleek een duidelijke link tussen een lagere cognitieve uitkomst (17% van een standaard deviatie) na schemavoeden en gemiddeld 4 IQ punten minder. Opvallend was dat de verschillen in cognitieve ontwikkeling en IQ in vergelijkbare mate werden gezien bij kinderen die borstvoeding en kunstvoeding kregen. Het zou heel interessant zijn de resultaten te zien van een onderzoek waarin meer uitgesplitst werd wat kinderen kregen (volledig borstvoeding, gemengde voeding, volledige kunstvoeding) en of het uitmaakt of er in de hele eerste zes maanden op verzoek of op schema of gemengd werd gevoed. Maar het geeft wel aan dat voeden op verzoek niet iets is wat bij borstvoeding hoort, maar wat bij baby’s hoort.
De onderzoekers zelf hebben het onderzoek en de uitkomsten zeer zorgvuldig geformuleerd en de natuurlijke manier van voeden (op verzoek) als norm genomen. Hun conclusie luidt dan ook dat voeden op schema bij moeders leidt tot gevoelens van beter emotioneel welzijn, maar bij de kinderen tot minder goede cognitieve uitkomsten en schoolprestaties. Zo jammer dat de publiekspers het dan weer heeft over ‘’voeden op verzoek geeft hoger IQ’’.
M. Iacovou, A. Sevilla. Infant feeding: the effects of scheduled vs. on-demand feeding on mothers' wellbeing and children's cognitive development. The European Journal of Public Health, 2012; DOI: 10.1093/eurpub/cks012
Voeden op verzoek geeft hoger IQ<http://www.nieuwsoverkindervoeding.nl/nieuws/504>, Nieuws over kindervoeding, 22/03/2012

Omdenken

Sam Worthington die als Jake Sully in Avatar zowel zijn culturele verwachtingen als zijn fysieke verschijning moet omdenken om een wereld te redden.
Ik mag graag natuurdocumentaires kijken op National Geographic en dergelijke zenders. Vooral over zoogdieren en hun gedrag. Zoogdieren, hoewel niet voorkomend in een variëteit zo groot als insecten, zijn er toch in alle soorten en maten. Van de kleinste muis of minivleermuis (die helemaal geen muis is, maar wel vliegt) tot en met de grootste olifant en walvis (die geen vis is en al helemaal niet op de wal leeft, maar wel zoogt). En allemaal hebben ze gedrag ontwikkeld dat precies past bij hun manier van leven en overleven. Bij dat gedrag hoort ook de manier van zorgen voor het nageslacht. Sommige dieren verstoppen hun jongen in nesten waar ze nu en dan komen voeden tot de jongen in staat zijn zichzelf te verdedigen. Andere soorten krijgen jongen die al gelijk kunnen lopen en rennen en zij laten hun jong achter zich lopen en om zich heen spelen en de jongen komen regelmatig even aanmeren voor een paar slokjes melk. Andere soorten hebben jongen die zich aan moeders vacht vastklemmen en zich laten meedragen waar moeder maar gaat. Ze dutten en dommelen, kijken rond naar waar moeder zich mee bezighoudt en naar de andere leden van de groep en ze duiken om de haverklap aan moeders boezem om te drinken. De meest naaste neven van de mens horen tot die groep: de mensapen. Primaten die wat lager in de ontwikkelingsladder staan kunnen nesten maken waarin ze hun jongen achterlaten, maar de mensapen dragen hun jongen gedurende langere tijd met zich mee. Mensapen zijn ook een flink deel van de dag bezig met eten en eten verzamelen en dat geldt zowel voor de vegetariërs als voor de omnivoren. Ze hebben geen vaste maaltijd-tijden, maar eten de hele dag door kleine beetjes, met af en toe voor de omnivoren een grotere vleesmaaltijd (voor de meeste mensapen bestaat vlees uit insekten en dergelijke, maar chimpansees zijn ook deels roofdieren met kleinere apen als prooi). Het eetgedrag van de jongen is daar een afspiegeling van: de hele dag door slokjes bij mama, afgewisseld met dutjes en rondkijken. Deze mensapen zijn dus, hoewel er geen of nauwelijks gras aan te pas komt, grazers. Wanneer je het gebit en het spijsverteringsstelsel van de mens vergelijkt met dat van bijvoorbeeld de chimpansee, zijn er grote overeenkomsten. Dit, in combinatie met de samenstelling van de melk en de nog altijd aanwezige grijpreflexen bij een mensenbaby doet vermoeden dat ook de mens zo’n snackende, dragende soort is. Gedragen worden, snacken en hazenslaapjes doen is dus volkomen natuurlijk gedrag voor een mensenbaby, net als voor een chimpanseebaby. Daar hoeven verder geen dubbel-blind, gerandomiseerde, prospectieve onderzoeken aan te pas te komen: het is gewoon af te lezen aan de biologische kenmerken. Grotere maaltijden die verder uit elkaar liggen en langere slaapperioden zijn concepten waar een baby niet erg bekend mee is en die voor de meeste baby’s ook niet erg aantrekkelijk zijn. Voor ouders is het wel makkelijker als kinderen minder vaak eten en langer alleen kunnen slapen. Als baby het daarmee niet eens is, is er een probleem. Een voedingsprobleem of een slaapprobleem. Het is niet een probleem van het kind, maar van de ouders. De oplossing zou dus ook moeten worden gezocht in de ouders en niet in het kind. Kwestie van omdenken.