Bewustzijn

Foto:  Kristen Stewart als Bella Swan, weerspiegeld in het oog van  Taylor Lautner als Jacob Black  in zijn wolf-vorm in The Twilight Saga: New Moon (2009). Je kunt je pas van iets bewustzijn als je weet waar je naar kijkt.

Plotseling had weer iemand bedacht dat er ludieke acties nodig waren om mensen zich bewust te laten worden van borstkanker. Plotseling lijken allerlei vrouwen gedurende langere tijd naar exotische oorden te verdwijnen en wie verder vraagt krijgt enkel geheimzinnige antwoorden. Ik heb wat geageerd tegen deze acties, want ik vind ze onzinnig en ondertussen knap irritant. De allereerste keer was het wellicht grappig, maar evenmin erg zinnig. Want hoe kun je mensen ergens bewust van maken als je niet vertelt waar het over gaat? Wie is daar bij gebaat? In elk geval niet de vrouwen die het treft. Enkele van hen schreven al blogs over hun eigen bewustzijn over borstkanker, hun leven ermee, hun strijd, hun dagelijkse strubbelingen. En in een aantal discussie liet ik zelf al weten het veel zinniger te vinden om dan geld te storten voor onderzoek of hulp. Of om vrouwen zelf bewust te maken van de risicofactoren en hoe zij zelf hun borstkankerrisico kunnen verlagen.

De factoren die een rol spelen bij de kansbepaling voor het krijgen van borstkanker zijn op te delen in een paar groepen: erfelijkheid, reproductieve geschiedenis, algemene gezondheid en de dichtheid van het borstweefsel (Cuzick, 2008; Tyrer&Cuzick,2005). Vrouwen zonder een enkel nauw vrouwelijk familielid met borstkanker hebben een laag risico, hoe meer vrouwen in haar directe familie het krijgen en hoe jonger zij het krijgen, hoe groter haar eigen risico wordt. Dit is een risico waar weinig aan te doen valt. Wel kun je als vrouw met een dergelijke familiehistorie ervoor zorgen dat je je lijf goed kent en elke kleine verandering opmerkt en laat onderzoeken.

Omdat het mijn vakgebied is, zal ik me richten op de reproductieve factoren. Daaronder vallen de leeftijd bij het begin en bij het einde van de vruchtbare perioden (menarche en menopauze), de leeftijd bij de geboorte van het eerste kind, het aantal doorgemaakte zwangerschappen en het totale aantal maanden/jaren dat borstvoeding werd gegeven. Ook of de vrouw zelf als baby borstvoeding kreeg is een meespelende factor. De verbindende factor tussen al deze aspecten, met uitzondering van zelf als baby aan de borst gevoed zijn, lijkt te wijzen op de invloed van oestrogenen. Het kan ook wijzen op het idee van ‘’rust roest’’, oftewel organen die niet werken zoals ze bedoeld zijn te werken kunnen aan wildgroei gaan lijden. (Vergelijkbaar met de theorie dat de opkomst van allergieën gelijke tred houdt met de toename van hygiëne en het uitbannen van ziekteverwekkers, waardoor het immuunsysteem amok gaat maken.) Andere theorieën wijzen op de mogelijke invloed van antioxidanten in moedermelk en dus in de lacterende borst, waardoor er minder celbeschadiging optreedt en dus minder startplaatsen voor kwaadaardige tumoren ontstaan.

Vroege eerste menstruatie en late laatste menstruatie verlengen beide de totale duur van het vruchtbare leven en dus de tijd dat het lichaam bloot staat aan de invloed van oestrogenen. (Dit is ook een reden waarom hormoon vervangende therapie voor vrouwen in de overgang niet zo’n goed idee is.) Hoe langer het duurt voor dit door een eerste zwangerschap wordt onderbroken, hoe groter de kans op wildgroei lijkt te worden. Op tijd aan kinderen beginnen is dus niet alleen slim om het risico van zwangerschaps- en baringscomplicaties te verkleinen, maar ook het risico van borstkanker later. De periode van niet blootstaan aan oestrogenen kan na elke zwangerschap aanmerkelijk verlengd worden door borstvoeding te geven. De meeste kans om het oestrogeen niveau laag te houden is door op natuurlijke manier te zorgen en zogen. Dat wil zeggen dat moeder en kind vrijwel continue in elkaars nabijheid zijn en dat er vaak en dan nog eens wordt gevoed, ook in de nacht. Een rijke voeding (wat betreft eiwitten en vetten) voor de moeder en overgewicht zorgen voor hogere oestrogeenaanmaak. Maar elke maand borstvoeding, op welke manier ook, telt.

Onder mijn bloedverwanten tot de derde graad komt, voor zover ik weet, geen borstkanker voor, ik heb als baby een paar maanden borstvoeding gehad, kreeg mijn eerste kind toen ik 24 en de vijfde toen ik 34 was en ben in totaal (9+20+14+40+24=) 107 maanden lacterend geweest. Ik denk dat mijn risico op borstkanker vrij gering is, ook al werd ik al op mijn 11de voor het eerst ongesteld, ben ik het nu op mijn 57ste nog steeds met frequente regelmaat en heb ik serieus overgewicht. Toch houd ik mijn borsten goed in de gaten en let op veranderingen, knobbels en pijntjes. Maar ik laat geen mammo’s maken. Mammografieën (röntgenfoto’s van de borst) zijn namelijk een risico verhogende factor. Verder is het een vrouwonterende behandeling (bij mannen wordt er nooit een foto van het platgedrukte handeltje gemaakt om kanker te ontdekken!), uitermate pijnlijk en het is een ineffectieve manier om kankerweefsels in de borst te ontdekken.

Jack Cuzick: Assessing risk for breast cancer. Breast Cancer Res. 2008; 10(Suppl 4): S13.
Tyrer J, Duffy SW, Cuzick J: A breast cancer prediction model incorporating familial and personal risk factors. Stat Med. 2005 May 30;24(10):1610-2; author reply 1612.

Persistentie

Foto: Vandaag jarig: 3 royalty's: King of jazz Louis Armstrong, president met royale mogelijkheden Barack Obama, en moeder van de de Koningin Queen Elisabeth (Queen Mother). Maar ik deed niet aan niet-acteur jarigen in deze serie, dus bleef de keus tussen Daniel Dae Kim vooral bekend van Lost en Hawaii-five-O (die het dus niet werd) en Richard Belzer, een acteur met een zwarte soort humor die hem als kind en puber van meerdere scholen geschopt deed worden, maar die hem vooral van pas kwam in zijn rol als detective Sergeant John Munch, een rol die hij speelde in maar liefst 10 verschillende TV series sinds 1990.

De persoon Richard Belzer en het karakter John Munch hebben een persisterende relatie. Waar acteurs door het spelen van een karakter in één serie al het risico lopen nooit meer los gezien te kunnen van hun rol, speelt Belzer deze rol maar liefst niet alleen in een al jaren lopende serie, maar in wel tien verschillende series en TV shows. We kunnen hier zeker spreken van grote persistentie en karakter vastheid. Met eenzelfde soort vasthoudendheid blijf ik hier stukjes publiceren over allerlei aspecten van borstvoeding en de gezondheid van kinderen en vrouwen. In goed Nederlands: je  maintiendrai. Hoewel voor sommige moeders en kinderen het meer passend in het Zeeuws wordt verwoord: luctor et emergo

Borstvoeding en buitenshuis werken
Om borstvoeding goed op gang en gesetteld te krijgen moeten moeder en kind in de eerste weken veel tijd samen door brengen. Vroeg weer moeten gaan werken en voltijds werken kunnen factoren zijn die de exclusiviteit en de duur van borstvoeding negatief kunnen beïnvloeden. Mandal et al vonden dat binnen  12 weken weer gaan werken, ongeacht de wekelijkse werkduur en na 12 weken weer gaan werken voor  35 uur per week of meer leidde tot een significant kortere borstvoeding duur dan bij moeders die helemaal niet gingen werken. Balkam cs vonden dan weer dat bij vrouwen die weer gaan werken de steun op het werk ook veel uitmaakt. Zij vergeleken vrouwen die wel of geen gebruikt maakten van 1 of meerdere componenten van een lactatieprogramma bij een grote werkgever. Vrouwen die gebruik maakten van deze diensten gaven langer en/of meer exclusief borstvoeding dan zij die er geen gebruik van maakten. Lactatiekundigen kunnen hierin en rol van betekenis spelen door het opzetten van lactatieprogramma's in middelgrote en grote bedrijven en de werkgevers en managers er van te overtuigen dat het bedrijf er beter van wordt als vrouwen borstvoeding geven en er op het werk ook alle steun en mogelijkheid voor krijgen. Vrouwen die op het werk steun krijgen om de borstvoeding voort te zetten zijn loyalere werknemers, zijn minder vaak ziek en hebben minder bijzonder verlof nodig wegens zieke kinderen. 26 oktober 2010

en

Productieproblemen
Vrijwel alle moeders die borstvoeding geven twijfelen af en toe of vrijwel altijd aan de hoeveelheid melk die zij maken. Te weinig melk of ''verondersteld te weinig melk'' is in de literatuur uitgebreid beschreven, maar te veel melk is een vaak onderschat en nauwelijks op schrift besproken probleem. Toch beschreef Livingstone het al in 1996 en noemde het en syndroom, omdat het gepaard gaat met meerdere symptomen in moeder en kind. In respectievelijk 2005 en 2007 besteedden Smillie et al en van Veldhuizen-Staas aandacht aan het onderwerp. Smillie cs beschreven manieren waarop hyperlactatie kan ontstaan en van Veldhuizen beschreef een manier om het syndroom te behandelen op een effectieve en gebruikersvriendelijke manier. Zoals ook benadrukt door Kotterman (2007) in haar commentaar op van Veldhuizen is er nog steeds veel onbekend, met name over het waarom van overproductie en is er nog veel onderzoek nodig. 27 oktober 2010

en

Borstkanker
De eerste waarneming dat bepaalde groepen vrouwen ontvankelijker zijn voor borstkanker, staat op naam van de Italiaanse arts Bernardo Ramazzini (1633-1714), die opmerkte dat deze ziekte vooral voorkwam bij de celibatair levende nonnen. Recenter wetenschappelijk onderzoek toont inderdaad aan dat zwangerschap en borstvoeding de kans dat een vrouw borstkanker krijgt aanzienlijk vermindert. DaSilva et al deden een case-control studie onder 100 vrouwen met borstkanker (en 203 controle vrouwen zonder borstkanker met corresponderende verdere kenmerken) tussen 30 en 64 jaar. Zij vonden dat borstvoeding geven een duidelijk beschermende factor was voor het ontstaan van borstkanker en dat er een sterke dosis-response verhouding was: hoe meer en hoe langer borstvoeding gegeven, hoe lager de kans. DeRoo c.s. vergeleken de karakteristieken van vrouwen in Genève (relatief hoge borstkanker incidentie) met vrouwen in Sjanghai (relatief lage borstkanker incidentie) en ook zij vonden opmerkelijke verschillen. Vooral de verschillen in de reproductieve factoren (begin van de vruchtbare fase, duur van de vruchtbare fase, zwangerschappen -incidentie en aantal- en totale duur van borstvoeding geven) waren significant, net als roken, hormonale anticonceptie en hormoonvervangende menopauze therapie. Naast borstkanker hebben vrouwen die geen of weinig borstvoeding geven een verhoogd risico om epitheliale ovarium kanker te krijgen, aldus de resultaten van een onderzoek door Jordan et al. 28 oktober 2010

en

Osteoporose
In tegenstelling tot wat vroeger werd gedacht is borstvoeding geven niet slecht voor vrouwengezondheid. Vrouwen die nooit borstvoeding geven hebben juist een verhoogd risico op verschillende vormen van kanker (Nieuwsflits 28-10-2010). Ook de botdichtheid (Bone Mass Density, BMD) wordt door borstvoeding geven uiteindelijk niet verminderd. Onderzoeken in bijvoorbeeld Japan (Kurabayashi  c.s. 2010), Zweden (Karlsson  e.a. 2005) en Sri Lanka (Lenora  e.a. 2009) tonen dit onomstotelijk aan. Karlsson wijst op het feit dat de BMD tijdens zwangerschap en lactatie ook door allerlei andere factoren wordt beïnvloed dan alleen de onttrekking van calcium ten behoeve van het kind, maar dat uiteindelijk ook meerdere zwangerschappen en een lange totale lactatietijd geen negatief effect heeft op de BMD. Lenora et al vonden in hun studie onder 210 Sri-Lankese vrouwen tussen 46 en 98 jaar dat dit ook nog geldt voor postmenopauzale vrouwen. Recent Japans onderzoek toonde aan dat na het initiële verlies van BMD (5%) dit na het spenen weer toeneemt en vervolgens  5-10 jaar stabiel blijft. Vrouwen die de zwangerschap ingingen met een lage BMD kunnen hier dus een risico lopen, omdat in deze periode de botdichtheid niet stijgt. Het is daarom zaak ervoor te zorgen dat vrouwen met kinderwens vooraf worden voorgelicht over manieren om te zorgen voor en hogere botdichtheid bij de start van de zwangerschap. 29 oktober 2010

Kurabayashi  T, Tamura R, Hata Y, Nishijima S, Tsuneki I, Tamura M, Yanase T: Secondary osteoporosis UPDATE. Bone metabolic change and osteoporosis during pregnancy and lactation. Clin Calcium. 2010 May;20(5):672-81.
Karlsson MK, Ahlborg HG, Karlsson C: Maternity and bone mineral density. Acta Orthop. 2005 Feb;76(1):2-13.
Lenora J, Lekamwasam S, Karlsson MK: Effects of multiparity and prolonged breast-feeding on maternal bone mineral density: a community-based cross-sectional study. BMC Womens Health. 2009 Jul 1;9:19.
DeRoo LA, Vlastos AT, Mock P, Vlastos G, Morabia: Comparison of women's breast cancer risk factors in Geneva, Switzerland and Shanghai, China, Preventive Medicine, In Press, Uncorrected Proof, Available online 2 October 2010,
(http://tinyurl.com/263q8rt)
De Silva M, Senarath U, Gunatilake M, Lokuhetty D: Prolonged breastfeeding reduces risk of breast cancer in Sri Lankan women: A case–control study. Cancer Epidemiology 34 (2010) 267–273
Jordan S, Siskind V, C Green AC, Whiteman D, Webb P: Breastfeeding and risk of epithelial ovarian cancer. Cancer Causes and Control, 2010, 21(1):109-116
van Veldhuizen-Staas CG: Overabundant milk supply: an alternative way to intervene by full drainage and block feeding. Int Breastfeed J. 2007 Aug 29;2:11.
Kermaline Cotterman (2007): Outstanding article will be cited often. (Reply to van Veldhuizen-Staas, 2007)
Christina M. Smillie CM, Hetzel Campbell S, Iwinski S: Hyperlactation: How Left-brained ‘Rules’ for Breastfeeding Can Wreak Havoc With a Natural Process. Newborn and Infant Nursing Reviews, 2005; 5(1):49-58
Livingstone V: Too much of a good thing. Maternal and infant hyperlactation syndromes. Can Fam Physician. 1996; 42:89–99.
Mandal B, Roe BE, Beck Fein S: The differential effects of full-time and part-time work status on breastfeeding. Health policy, 2010; 97(1):79-86
Balkam J, Cadwell K, Fein S: Effect of Components of a Workplace Lactation Program on Breastfeeding Duration Among Employees of a Public-Sector Employer. Maternal and Child Health Journal, 2010. online pub.: http://dx.doi.org/10.1007/s10995-010-0620-9
Carothers C: Calculating the Economic Viability of Breastfeeding for Employers. Syllabus ILCA&VELB Congres 2010

Hamlet

Foto: Kenneth Branagh als Hamlet en Kate Winslet als Ophelia in  Hamlet (1996)
Hamlet is een verhaal van macht, verraad, wraak en dood. De verhaallijn zou in een moderne thriller niet misstaan. Het is dan ook zeer toepasselijk dat een elementje in moedermelk ook wordt gesierd met de naam HAMLET (Human a-lactalbumin made lethal to tumor cells). HAMLET is een eiwitverbinding (alfa-lactalbumine en oleumzuur) die kankercellen kan vernietigen, maar gezonde cellen met rust laat. Preciezer gezegd zet HAMLET kankercellen aan tot zelfvernietiging, maar heeft geen invloed op de gezonde cellen daar direct omheen. Conventionele kankerbehandelingen maken dat onderscheid niet. Waarschijnlijk is HAMLET medeverantwoordelijk voor het aantoonbaar minder voorkomen van kanker in mensen die borstvoeding kregen, want het zit dus gewoon in moedermelk. Het kan ook uit moedermelk worden gewonnen en als medicijn voor kankerpatienten worden gebruikt. Het is naar alle waarschijnlijkheid ook een belangrijke factor bij het verminderen van het risico van borstkanker bij vrouwen die borstvoeding hebben gegeven.

Onderzoeken die aangeven dat borstvoeding geven een beschermend effect heeft, toonden ook al aan dat zwangerschappen ook beschermen tegen borstkanker. HAMLET zal daarom niet de enige factor zijn. Ouder onderzoek (wat ik helaas niet meer terug kan vinden) had al eens aangetoond dat het grootste risico voor borstkanker niet ligt bij vrouwen die een kind baarden, maar het niet zoogden, maar bij hen bij wie de lactatie medicinaal werd onderdrukt. Dat is een interessant gegeven, want vrouwen die geen borstvoeding geven, produceren zonder die medicatie wel een paar dagen melk. Mogelijk biedt dat nog net een beetje meer bescherming. De beschermende invloed van zwangerschap en borstvoeding is dosisafhankelijk. Dat wil zeggen hoe meer zwangerschappen een vrouw had en hoe meer maanden cumulatief zij lacterend geweest is, hoe lager de kans op het ontstaan van borstkanker. Dit geldt in zekere mate ook voor de ongelukkige draagsters van het borstkankergen.

Recenter onderzoek heeft nu laten zien dat HAMLET niet alleen kankercellen te lijf gaat, maar net als de literaire persona van dezelfde naam meer dood en verderf zaait. Het blijkt namelijk behalve een tumoricide ook een bactericide te zijn. Heel specifiek is HAMLET een bactericide die werkt tegen respiratoire pathogenen, met name Streptococcus pneumoniae, maar veel minder tegen stafylokokken. Toch is het via een omweg wel inzetbaar tegen MRSA (Multi Resistente Staphylococcus Aureus). HAMLET doet de resistentie van S aureus tegen breedspectrum antibiotica te niet, waardoor MRSA infecties wel met deze antibiotica kunnen worden behandeld. 

Misschien moeten vrouwen maar snel een patent gaan aanvragen op moedermelkbestanddelen, voor de grootfarma dit gaat bedenken en grof geld gaan verdienen aan wat vrouwen gewoon van nature, vanzelf en gratis maken.

 
do Carmo França-Botelho A, Ferreira MC, França JL, França EL, Honório-França AC: Breastfeeding and its relationship with reduction of breast cancer: a review. Asian Pac J Cancer Prev, 2012, 11(13):5327-5332. http://europepmc.org/abstract/MED/23317179
Marks LR, Clementi EA, Hakansson AP (2013) Sensitization of Staphylococcus aureus to Methicillin and Other Antibiotics In Vitro and In Vivo in the Presence of HAMLET. PLoS ONE 8(5): e63158. doi:10.1371/journal.pone.0063158
Eurolac Flits! Ken je klassiekers
Eurolac Flits! met label of zoekterm kanker, borstkanker, MRSA, infectie, bescherming. Deze links leiden elk naar een lijst met blogs met dit label, klik op de plaatjes in de linkerzijbalk voor meer verhaaltjes.

Steun

Foto: Michael Caine als Doctor Robert Elliott en Angie Dickinson als Kate Miller  in  Dressed to Kill (1980)
Een steuntje in de rug kan iedereen op zijn tijd gebruiken. Voor een sociaal dier als de mens is steun van soortgenoten zelfs van essentieel belang. Vooral bij de grote dingen des levens: leven maken, leven baren, leven verzorgen en het leven verlaten. Mensen met een sociaal vangnet blijken het volgens onderzoeken ook beter te doen in crisissituaties. We hadden natuurlijk geen onderzoeken nodig om dat te weten. Maar soms moeten we eraan herinnerd worden. Het thema van Wereld Borstvoeding Week* van dit jaar gaat daar dan ook over: het hebben, vormen en bieden van zo’n sociaal vangnet voor moeders. Tegen dat het WBW is ga ik daar zeker nog een weekje thema’s aan wijden. Vandaag gaat het over fysieke steun voor voedende moeders.
Op de lijstjes ‘’benodigdheden voor de moeder die borstvoeding gaat geven’’ staat strijk en zet een voedingsbeha, liever meerdere (één aan het lijf, één in de was en één in de kast). Het idee erachter is dat die voedende borsten speciale steun en verpakking nodig hebben. Het idee dat borsten om te beginnen ondersteuning nodig hebben is allang stevig verankerd in het collectieve gedachtengoed. Borsten hebben beha’s (van BH, van bustehouder, zo oud is het idee al) nodig omdat ze anders gaan hangen, slap en lelijk worden. Van borstvoeding geven worden ze volgens hetzelfde volksgeloof ook en zelfs nog meer slap, hangend en lelijk en dus is dan dubbele steun nodig.
Van enig bewijs is uiteraard geen sprake en uiteindelijk hangen alle borsten waar geen siliconen vulling in is gestopt, en zelfs dan soms nog. Sterker nog, er zijn studies die laten zien dat altijd een beha dragen juist kan bijdragen aan het uitzakken van de borsten. Het volledig uitsluiten van beweging zou de bindweefsels inactief maken en laten verschrompelen (use it or loose it). Aan de andere kant is bij sporten wat steun wel belangrijk omdat de heel sterke beweging in alle richtingen de bindweefsels kan overrekken en laten scheuren, vooral bij zware borsten.
Minder onschuldig dan het al dan niet zakken en hangen van de borsten is eventueel letsel dat door een beha kan worden toegebracht. Prikken van slecht passende of door de stof heen brekende beugels is daarvan nog het minste. Miyatsuji et al (2002) vonden dat strakke beha’s een negatief effect hadden op de activiteit van het autonome zenuwstelsel. Er zijn verschillende onderzoeken (o.a. Lee et al, 2000 en Singer en  Grismaijer, 1995) die wijzen op een verband tussen het dragen van borstbekleding en borstkanker. Lee vond dat het dragen van een beha de lichaamstemperatuur verhoogt en de melatonine afgifte verlaagt. Melatonine zorgt voor goede slaap, is een factor in het afweersysteem en een factor bij het vertragen van de groei van sommige tumoren, bijvoorbeeld in de borst.
Singer en Grismaijer deden literatuur onderzoek en ondervroegen duizenden vrouwen. Hun uitkomsten waren niet helemaal wetenschappelijk zuiver, maar toch zeker belangwekkend. Zij zagen een duidelijk dosis-afhankelijke relatie tussen het dragen van een beha en het ontwikkelen van borstkanker. Hoe vaker en hoe langer ze een beha draagt, hoe meer kans op borstkanker een vrouw heeft. Drie van de vier vrouwen die hun beha 24/7 dragen (dus altijd, dag en nacht) bleken in hun studie borstkanker te krijgen, en één van elke zeven die hun beha meer dan twaalf uur per etmaal dragen. Vrouwen daarentegen die hun beha meer dan twaalf uur per etmaal uit laten hebben maar een kans van 1 op 152 en vrouwen die (bijna) nooit een beha dragen slechts 1 op 168.
Voor de gezondheid van de borsten zouden we dus voor de zekerheid maar liever geen beha dragen. Borstvoeding geven is zonder beha ook zeker makkelijker, want er hoeven geen haakjes te worden open- en dichtgedaan. Maar veel vrouwen voelen zich, zeker in het openbaar, niet erg zeker van zichzelf zonder stevig ingepakte boezem. Dus dan toch maar, vooral in het bijzijn van andere mensen, een beha. Goed aangemeten, nergens knellend en zeker de borsten niet samendrukkend. Veel vrouwen zijn geneigd een te kleine beha te kopen en wat voor de één een goede pasvorm is, is dat voor de ander juist niet. Tijdens de borstvoedingperiode is dat nog veel lastiger, omdat de borsten tijdens de hele periode, maar ook door de dag heen van volume veranderen. Een speciale voedingsbeha voorkomt dat de cup half over de borst blijft zitten en de boel afknelt. Afhankelijk van de meest gebruikte manier van voeden en van hoe de bovenkleding opent, kan worden gekozen voor een cup die vanaf het schouderbandje omlaag gaat of vanaf middenvoor naar buiten.
*World Breastfeeding Week
Miyatsuji A, Matsumoto T, Mitarai S, Kotabe T, Takeshima T, Watanuki S: Effects of clothing pressure caused by different types of brassieres on autonomic nervous system activity evaluated by heart rate variability power spectral analysis. J Physiol Anthropol Appl Human Sci. 2002 Jan;21(1):67-74.
Lee YA, Hyun KJ, Tokura H: The effects of skin pressure by clothing on circadian rhythms of core temperature and salivary melatonin. Chronobiol Int. 2000 Nov;17(6):783-93
Singer SR, Grismaijer S: Dressed to kill. Avery Publishing Group, 1995. ISBN-10: 1930858051; ISBN-13: 978-1930858053

Klik op de labels hieronder voor meer verhaaltjes over deze thema's

Fabuleus

Foto: Jennifer Saunders als Edina en Joanna Lumley als Patsy in Absolutely Fabulous
Borsten zijn fabuleuze organen. Fabelachtig mooi en fabelachtig geheimzinnig en met fabelachtige mogelijkheden. Er worden ook fabuleuze praatjes over rondgestrooid. Letterlijk fabuleus: net zo waarheidsgetrouw als fabels, maar ook fabelachtig prachtig. Wat de ideale borst is, daarover worden al eeuwenlang voer de hele wereld verhitte discussies gevoerd en het einde is nog niet in zicht. Het antwoord op de vraag naar de ideale borst hangt van aan wie de vraag wordt gesteld, wanneer en in welke context. Voor een zuigeling is de ideale borst die ene of die andere die aan zijn moeder vastzit en melk, warmte en geborgenheid geeft. Voor bepaalde soorten filmmakers is de ideale borst die waarvan er eigenlijk maar 1 in een twee-borst-beha past. Voor de rest van de media is het de borst met het uiterlijk van die van een opgroeiend meisje in cupmaat DD. Die opinie van ‘’de media’’ is zo dominant dat veel vrouwen zich aan dat ideaal gaan spiegelen en veel anderen denken dat borsten zolang ze er zijn dat model en die stevigheid horen te houden. En hoewel sommige mensen zulke borsten ‘’absolutely fabulous’’ zullen vinden, is het een fabuleus streven. Borsten gaan namelijk, hoe dan ook, na verloop van tijd, bij de een eerder dan bij de ander, hangen. Je zou kunnen zeggen dat de zwaartekracht het uiteindelijk altijd wint. De moderne mens wil daar niet aan en denkt dat het een fout in het ontwerp is die moet worden gecorrigeerd*.  Sommige vrouwen denken dat het mogelijk is het gaan hangen te voorkomen. Zij smeren zalfjes en crèmepjes en oefenen zich suf aan borstoefeningen en dragen strakke beha’s om de dames in het gareel te houden. Sommigen kiezen er zelfs voor om hun kinderen geen borstvoeding te geven, want daarvan zouden borsten zeker gaan hangen. Ik kan u, beste lezer, verzekeren dat het gebruiken van borsten waarvoor ze in de eerste instantie werden ontworpen (het voeden van het nageslacht) niet slecht is voor de borstgezondheid. Organen worden over het algemeen niet ongezond door ze te laten doen waarvoor ze zijn gemaakt (mogelijk wel door ze niet te gebruiken of eraan te prutsen). En borsten gaan niet hangen door borstvoeding. De groei van de borsten is voornamelijk in de zwangerschap het grootst en dan wordt dus ook het meest gevraagd van de bindweefsels. Tijdens de zwangerschap veranderen bindweefsels ook, wordt allemaal wat slapper (of soepeler in een positieve benadering), omdat de verbindingen in het bekken niet stug en strak mogen zijn bij de baring. Na de baring verdwijnen die hormonale invloeden. Wie dat dus niet wil, wordt beter helemaal niet zwanger. Maar ook dat is nog geen garantie, want ook vermageren en leeftijd veroorzaken het slapper worden en gaan hangen van de borsten. Helemaal nooit zwanger zijn en nooit borstvoeding geven zijn daarnaast wel belangrijke factoren bij het verhogen van her risico op borstkanker**. En als het kind van de vrouw, die besluit geen borstvoeding te geven om haar borsten mooi te houden, een meisje is, vergroot zij ook het risico van borstkanker voor haar dochter.
Borsten zijn absolutely fabulous; net als de baarmoeder houden ze het kind van de moeder in leven, beschermen het tegen ongewenste invloeden en zorgen voor gezonde groei en ontwikkeling. Wie maalt er dan nog om vorm en formaat.
*) Borstlift op gezondheid.be home | operaties | plastische chirurgie |
Een borstlift is een ingreep waarmee hangende borsten worden gecorrigeerd. Door elasticiteitsverlies bij het verouderen, zwangerschap en het geven van borstvoeding of gewichtsverlies, kunnen de borsten gaan doorhangen. Hierdoor ontstaat er een diepe borstplooi en bevindt de tepel zich vaak lager dan de borstplooi. Een borstlift zal de vorm en de stevigheid van de borsten verbeteren. Is de borst niet alleen verslapt, maar bovendien ondervuld, dan is het mogelijk een borstlift te combineren met het inbrengen van een borstprothese.
**) Meer Eurolac Flitsen met het label borstkanker

Oktober borstkankermaand

Afbeelding: Het internationale borstvoedinglogo met een Pink Ribbon. Credits: Beth Turnbull compilation
Als borstvoedingsspecialist kan ik natuurlijk de Breast Cancer Awareness Month niet onopgemerkt voorbij laten gaan. Als specialist op het gebied van de normaal werkende borst weet ik namelijk dat het volop normaal laten werken van die borst de kans dat er abnormale processen in op gang komen sterk vermindert. (Zie mijn eerdere schrijfsels over borstkanker en borstvoeding) Omdat in mijn visie voorkómen altijd beter is dan vóórkomen genezen ben ik erg geïnteresseerd in welke adviezen vrouwen krijgen als borstkanker preventie. Dat doen we per slot ook bij obesitas en diabetes. Dus ging ik eens op zoek naar voorlichting over de preventie van borstkanker. Wat schetst mijn verbazing: de officiële voorlichting gaat over preventie van overlijden door borstkanker door het vroeg op te sporen. Kennelijk gaat het er de overheid niet om te voorkomen dat mensen ziek worden, maar om te voorkomen dat zij daar vervolgens aan dood gaan. (Om heel erg eerlijk te zijn, komt ook de preventie ter sprake: vrouwen met een familiegeschiedenis van borstkanker kunnen worden opgespoord, extra gescreend en een preventieve borstamputatie ondergaan, aldus de RIVM publicatie.) Verder zoeken dan maar in de voorlichting van min of meer officiële gezondheidsvoorlichtingssites. Alweer bot gevangen. Zij namen braaf de RIVM info over. Eindelijk op een consumenten nieuws en informatie site iets gevonden. Heel zinnige adviezen: zorg voor een gezond gewicht, beweeg voldoende, rook niet, drink met mate alcohol en eet gezond. Heel goede algemene gezondheidsadviezen die je waarschijnlijk ook behoeden voor allerlei andere aandoeningen, zoals osteoporose, hart- en vaatziekten en diabetes. Wat schittert door afwezigheid is de rol van de invullen van het moederschap. Vrouwen die moeder worden en geen borstvoeding geven doen zichzelf daarmee namelijk niet echt een groot plezier. Hun risico om borstkanker verdubbelt door geen borstvoeding te geven. Borstvoeding geven wordt vrijwel automatische gezien als iets dat vrouwen doen voor hun kind, vaak als een opoffering van hun eigen voordeel ten gunste van hun kind. Maar eigenlijk geeft een vrouw met borstvoeding niet alleen een cadeautje aan haar kind, maar ook aan zichzelf: het buiten de deur houden van extra risicofactoren voor het krijgen van borstkanker (en kanker aan de andere vrouwelijke reproductieve organen en osteoporose; en mogelijk hart- en vaat problemen en diabetes).
Pink Ribbon: wees lief voor je jezelf en je borsten – geef borstvoeding – lang en uit volle borst.
Beth Turnbull: Breastfeeding reduces a woman's risk of breast cancer by fifty nine percent. Flint Motherhood Examiner. October 10, 2010
Broeder JM den (RIVM). Preventie van borstkanker samengevat. In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Nationaal Kompas Volksgezondheid\Preventie\Van ziekten en aandoeningen\Kanker\Borstkanker, 25 juni 2008.
Preventie: Borstkanker voorkomen en tijdig ontdekken

Zelfopoffering

In tegenstelling tot wat vroeger werd gedacht is borstvoeding geven niet slecht voor vrouwengezondheid. Vrouwen die hun kinderen borstvoeding geven offeren daarmee zichzelf en hun gezondheid niet op, maar doen zichzelf eerder een groot plezier. Vrouwen die nooit borstvoeding geven hebben een verhoogd risico op verschillende vormen van kanker. De botdichtheid (Bone Mass Density, BMD) wordt door borstvoeding geven uiteindelijk niet verminderd. Karlsson wijst op het feit dat de BMD tijdens zwangerschap en lactatie ook door allerlei andere factoren wordt beïnvloed dan alleen de onttrekking van calcium ten behoeve van het kind, maar dat uiteindelijk ook meerdere zwangerschappen en een lange totale lactatietijd geen negatief effect hebben op de BMD. Lenora et al vonden in hun studie onder 210 Sri-Lankese vrouwen tussen 46 en 98 jaar dat dit ook nog geldt voor postmenopauzale vrouwen. Japans onderzoek toonde aan dat na het initiële verlies van BMD (5%) dit na het spenen weer toeneemt en vervolgens  5-10 jaar stabiel blijft. De eerste waarneming dat bepaalde groepen vrouwen ontvankelijker zijn voor borstkanker, staat op naam van de Italiaanse arts Bernardo Ramazzini (1633-1714), die opmerkte dat deze ziekte vooral voorkwam bij de celibatair levende nonnen. Recenter wetenschappelijk onderzoek toont inderdaad aan dat geen kinderen baren en geen borstvoeding geven de kans dat een vrouw borstkanker krijgt aanzienlijk verhogen. DaSilva et al deden en case-control studie onder 100 vrouwen met borstkanker (en 203 controle vrouwen zonder borstkanker met corresponderende verdere kenmerken) tussen 30 en 64 jaar. Zij vonden dat borstvoeding geven een duidelijk beschermende factor was voor het ontstaan van borstkanker en dat er een sterke dosis-response verhouding was: hoe meer en hoe langer borstvoeding gegeven, hoe lager de kans. DeRoo c.s. vergeleken de karakteristieken van vrouwen in Genève (relatief hoge borstkanker incidentie) met vrouwen in Sjanghai (relatief lage borstkanker incidentie) en ook zij vonden opmerkelijke verschillen. Vooral de verschillen in de reproductieve factoren (leeftijd bij menarche, duur van de vruchtbare fase, zwangerschapsincidentie en totale duur van borstvoeding geven) waren significant, net als roken, hormonale anticonceptie en hormoonvervangende menopauze therapie. Naast borstkanker hebben vrouwen die geen of weinig borstvoeding geven een verhoogd risico om epitheliale ovarium kanker te krijgen, aldus de resultaten van een onderzoek door Jordan et al.
Kurabayashi  T, Tamura R, Hata Y, Nishijima S, Tsuneki I, Tamura M, Yanase T: Secondary osteoporosis UPDATE. Bone metabolic change and osteoporosis during pregnancy and lactation. Clin Calcium. 2010 May;20(5):672-81.
Karlsson MK, Ahlborg HG, Karlsson C: Maternity and bone mineral density. Acta Orthop. 2005 Feb;76(1):2-13.
Lenora J, Lekamwasam S, Karlsson MK: Effects of multiparity and prolonged breast-feeding on maternal bone mineral density: a community-based cross-sectional study. BMC Womens Health. 2009 Jul 1;9:19.
DeRoo LA, Vlastos AT, Mock P, Vlastos G, Morabia: Comparison of women's breast cancer risk factors in Geneva, Switzerland and Shanghai, China, Preventive Medicine, In Press, Uncorrected Proof, Available online 2 October 2010,
(http://tinyurl.com/263q8rt)
De Silva M, Senarath U, Gunatilake M, Lokuhetty D: Prolonged breastfeeding reduces risk of breast cancer in Sri Lankan women: A case–control study. Cancer Epidemiology 34 (2010) 267–273
Jordan S, Siskind V, C Green AC, Whiteman D, Webb P: Breastfeeding and risk of epithelial ovarian cancer. Cancer Causes and Control, 2010, 21(1):109-116

Borstkanker

Wanneer moeders gevraagd wordt waarom ze kiezen voor borstvoeding is het antwoord meestal gerelateerd aan het gezondheid en welzijn van het kind. Maar ook voor moeder zelf is het voordelig om borstvoeding te geven. De baarmoeder keert sneller terug naar de oude staat, de voor het geven van borstvoeding opgebouwde vetvoorraad vet bijna vanzelf en ook op lange termijn zijn de gezondheidsuitkomsten gunstiger. Onderzoekers ontdekten onafhankelijk van elkaar dat het aantal maanden dat een vrouw in het totaal borstvoeding geeft in haar leven een sterk bepalende factor is in het reduceren van haar borstkanker risico. De Silva et al (2010) zagen per 12 maanden meer borstvoeding telkens een grote vermindering in borstkanker kans: 12-24 maanden – 66%, 24-36 maanden – 87% en – 94% bij 36-48 maanden. Ook een gemiddelde borstvoeding duur per kind van minimaal een jaar gaf een significante vermindering van risico. Daarnaast waarschuwen de onderzoekers dat passief roken een risico verhogend effect te zien gaf. Awatef c.s. (2010) zagen eveneens een duidelijk verband tussen zowel de borstvoeding duur per kind als het totale aantal maanden dat een vrouw in haar leven borstvoeding gaf. Zij zagen significant verminderd risico van zowel pre- als postmenopauzale borstkanker bij vrouwen die 73-109 en die meer dan 109 maanden in totaal borstvoeding hadden gegeven. Het beschermende effect was in deze studie sterker voor totale borstvoeding duur dan voor gemiddelde borstvoeding duur per kind.
De Silva M, Senarath U, Gunatilake M, Lokuhetty D: Prolonged breastfeeding reduces risk of breast cancer in Sri Lankan women: A case-control study. Cancer Epidemiology, 2010, 34(3):267-273
Awatef M, Olfa G, Imed H, Kacem M, Imen C, Rim C, Mohamed B, Slim B: Breastfeeding reduces breast cancer risk: a case–control study in Tunisia. Cancer Causes and Control, 2010, 21(3):393-397.

Borstkanker

De eerste waarneming dat bepaalde groepen vrouwen ontvankelijker zijn voor borstkanker, staat op naam van de Italiaanse arts Bernardo Ramazzini (1633-1714), die opmerkte dat deze ziekte vooral voorkwam bij de celibatair levende nonnen. Recenter wetenschappelijk onderzoek toont inderdaad aan dat zwangerschap en borstvoeding de kans dat een vrouw borstkanker krijgt aanzienlijk vermindert. DaSilva et al deden en case-control studie onder 100 vrouwen met borstkanker (en 203 controle vrouwen zonder borstkanker met corresponderende verdere kenmerken) tussen 30 en 64 jaar. Zij vonden dat borstvoeding geven een duidelijk beschermende factor was voor het ontstaan van borstkanker en dat er een sterke dosis-response verhouding was: hoe meer en hoe langer borstvoeding gegeven, hoe lager de kans. DeRoo c.s. vergeleken de karakteristieken van vrouwen in Genève (relatief hoge borstkanker incidentie) met vrouwen in Sjanghai (relatief lage borstkanker incidentie) en ook zij vonden opmerkelijke verschillen. Vooral de verschillen in de reproductieve factoren (begin van de vruchtbare fase, duur van de vruchtbare fase, zwangerschappen -incidentie en aantal- en totale duur van borstvoeding geven) waren significant, net als roken, hormonale anticonceptie en hormoonvervangende menopauze therapie. Naast borstkanker hebben vrouwen die geen of weinig borstvoeding geven een verhoogd risico om epitheliale ovarium kanker te krijgen, aldus de resultaten van een onderzoek door Jordan et al.
DeRoo LA, Vlastos AT, Mock P, Vlastos G, Morabia: Comparison of women's breast cancer risk factors in Geneva, Switzerland and Shanghai, China, Preventive Medicine, In Press, Uncorrected Proof, Available online 2 October 2010,
(http://tinyurl.com/263q8rt)
De Silva M, Senarath U, Gunatilake M, Lokuhetty D: Prolonged breastfeeding reduces risk of breast cancer in Sri Lankan women: A case–control study. Cancer Epidemiology 34 (2010) 267–273
Jordan S, Siskind V, C Green AC, Whiteman D, Webb P: Breastfeeding and risk of epithelial ovarian cancer. Cancer Causes and Control, 2010, 21(1):109-116