Zuigen

Foto: Emily Browning als Babydoll, een jonge vrouw met een lieflijk poppengezichtje dat onverwachts agressief uit de hoek komt in Sucker Punch (2011) (Sucker punch is een onverwachte aanval die het slachtoffer letterlijk ademloos maakt door een harde, opwaarts gerichte stomp in de zachte buik, figuurlijk gebruikt om aan te geven dat iemand onverwacht te grazen wordt genomen)

Zuigen sucks. Echt waar. Nou, ja, letterlijk natuurlijk ook, maar figuurlijk zeker als het om borstvoeding gaat. Echt waar, ik meen het. Een baby die zuigt aan de borst veroorzaakt hoogstwaarschijnlijk zijn moeder pijn. Zuigen doe je aan een rietje, of een lolly, desnoods vanaf een lepel. Niet aan een borst om er melk uit te krijgen. Aan de borst drinkt een kind, als het goed is. Drinken aan de borst is een complex geheel van positieve en negatieve druk, waarbij het kind zijn tong, kaken, wangen en lippen op verschillende manieren gebruikt om de melk vanuit de borst in zijn mond te laten stromen. Het belangrijkste effect van al die acties is dat het bij de moeder in de borst een toeschietreflex opwekt, die de melk de borst uit laat spuiten, in plaats van dat de baby de melk eruit zuigt, zoals vaak wordt gedacht.

Bij het drinken aan de borst neemt de baby de borst diep in de mond, waarbij de tepel bijna op de overgang van hard naar zacht gehemelte terecht komt. Hij sluit de mondholte om de borst heen luchtdicht af met de ietwat naar buiten gekrulde lippen, de tong ligt over de onderkaakrand heen onder de borst. In deze positie van de mond, de lippen en de tong is zuigen onmogelijk, probeer het maar eens om een ballon heen. De borst wordt verder o zijn plaats gehouden door het wat geribbelde gehemelte, de bobbelige binnenkant van de lippen en de vetkussentjes in de wangen. De actie van het drinken begint met druk van de tong tegen de borst, de tepelhof en de tepel, die begint met de punt van de tong en die zich als een ‘’wave’’ naar de achterkant van de tong verplaatst. Dit is een melkende beweging die de melk die mogelijk al in het melkkanalenstelsel aanwezig is naar voren masseert, maar tegelijkertijd ook de zenuwen in de tepel en tepelhof stimuleert om een seintje naar de hersenen te geven dat de hormonen prolactine en oxytocine in actie moeten komen. Prolactine zet aan tot melkproductie, oxytocine tot het laten stromen van de melk (de toeschietreflex).

Wanneer de wave de achterkant van de tong heeft bereikt ontspant de tong en de onderkaak als geheel zakt iets naar onder. Hierdoor wordt de mondholte groter, maar omdat deze luchtdicht is afgesloten, wordt de druk lager. Er ontstaat negatieve druk, ook wel onderdruk genoemd of zuiging. Deze negatieve druk versterkt de werking van de toeschietreflex en leidt de uit de borst geperste melk de goede kant op. Deze ontspanning wordt even aangehouden (dit is de ‘’pauze’’ in de instructiefilmpjes van dr. Jack Newman*), de uitstromende melk wordt bij het bereiken van een bepaald volume doorgeslikt en direct begint de cyclus weer van voren af aan: de kaak wordt weer omhoog gehaald en aangespannen en de wave begint weer bij de punt van de tong.

So, suck it up, betweters: de baby zuigt niet de melk uit de borst. De baby melkt de borst, hij drinkt uit de borst, hij masseert de borst en hij verleidt de borst om melk te geven. Fabrikanten van kolven willen natuurlijk graag dat het wel het zuigen is dat de melk uit de borst haalt en ze besteden dan ook veel aandacht aan de zuigkracht, de zuigsnelheid en dergelijke. Maar je kan zuigen tot je een ons weegt of je kan er een puntje aan zuigen, melk uit een borst zuigen gaat niet werken. Compressie kan wel werken, want dat imiteert van buitenaf de toeschietreflex. Maar het enige dat echt melk uit de borst laat komen is de toeschietreflex zelf. Zonder toeschietreflex geen (of maar heel weinig) melk. Zo simpel is het.

*Newman J: ‘’Pause in the chin’’ video

Warm

Vandaag zullen er tropische temperaturen worden bereikt volgens alle weersverwachtingen. Voor mensen met een eenvoudig enthousiast te krijgen bloeddruk is het beter maar zoveel mogelijk binnen te blijven in de koelste ruimte in huis. Gelukkig is dat net mijn werkkamer. Zwangeren houden zich ook maar liefst kalm en onder het maaiveld. Moeders met kinderen hebben allang de dichtstbijzijnde locatie met water en zand in hun geheugen gegrift en zorgen daar met een volle koelbox koel drinken klaar te zitten voor de drukte begint. Zorg dat de kinderen zonnehoedjes of petten ophebben, liefst met een brede rand die ook het gezicht en de hals beschermt. Zorg voor voldoende drinken en ook 'natte' groenten en fruit, zoals komkommer en watermeloen. Voorkom het drinken van liters water alleen, want door het vele zweten verliest het lichaam ook veel mineralen. Moeders met kleine baby’s moeten zelf extra goed op hun vochtinname letten, want zij moeten ook de vochtinname van hun borstkindje veilig stellen.

Kies voor draagkindjes een zo dun mogelijke doek en kies een wikkel- en knoopmanier die zo min mogelijk lagen stof geeft. Doe de draagbaby enkel een hemdje aan of helemaal niets anders dan de luier. Zorg ook bij de gedragen baby voor een goede bescherming van het hoofd tegen directe zonneschijn. Kleine kinderen lopen veel sneller risico op oververhitting dan onderkoeling. Bij hoge buitentemperaturen kan een baby, dreumes of peuter het al snel te warm krijgen. In combinatie met veel zon en weinig drinken ligt een zonnesteek op de loer. Een zonnesteek bij een klein kind is al vrij snel een mogelijk levensbedreigende toestand.

Naast het vermijden van te veel lagen textiel en directe zon is vooral ook de vochtinname belangrijk. Kinderen die borstvoeding krijgen, hebben het daarbij makkelijk. Hun favoriete voedsel is ook hun favoriete drank en de beste rehydratievloeistof die er bestaat. Zorg ervoor dat de baby op warme dagen zoals vandaag elk uur aan de borst gaat. Het hoeven niet allemaal grote voedingen te zijn, maar elk uur een beetje vocht is de zekerste manier om uitdroging te voorkomen. Kinderen tot zes maanden hebben niets anders nodig dan moedermelk, ook als het heel erg warm is. Door heel vaak aan te leggen past de melkproductie zich snel aan de toenemende vraag aan. Houdt de luiers goed in de gaten: even vaak als anders een bijna kleur- en geurloze plasluier betekent dat er genoeg vocht binnenkomt. Leg vaker aan als de plasjes minder of donkerder worden. Ook mama’s plas moet bleekgeel en niet sterk geurend blijven. Anders is meer vocht nodig. Bedenk dat je voor twee zwetende mensen moet drinken.

Goede dorstlessers voor voedende moeders (en andere mensen) zijn behalve gewoon water, water met vruchtensap (probeer eens een theelepel citroensap in een glas koel kraanwater!), kruidenthee (neem wisselende kruiden), ijsthee (zelf gemaakt van sterke thee naar keuze met citroen of ander vruchtensap en weinig zoetmiddel, ’s morgens een grote kan maken en in de koelkast bewaren; serveren met veel ijsblokjes), bouillon (belangrijk voor het aanvullen van zouten). Borstkindjes die ook al ander eten bij krijgen, kunnen ook van deze dingen drinken, mits verdund met water. Maar ook voor hen is borstvoeding de beste dorstlesser. Kindjes op de kinderopvang krijgen wat vaker een flesje moedermelk. Alleen als er onvoldoende voorraad is voor meer moedermelk, krijgen deze kleintjes eventueel een beetje water erbij.

Voor grotere kinderen is een ijsje erg lekker natuurlijk. Niet dat je het er minder warm van krijgt, maar gewoon voor het lekker. Gekocht ijs zit vol met suiker en vaak allerlei toevoegingen om de structuur goed te houden tijdens transport en opslag. Zelf ijs maken is heel eenvoudig en je weet wat erin zit. Het makkelijkste ijs is bevroren moedermelk. Doe de melk in een waterijsjesvorm, zet de stokjes erin en laat een paar uurtjes bevriezen. Alleen bevroren moedermelk in huis? Geen probleem. Laat het half ontdooien tot het traag vloeibaar is, giet het dan in de vormpjes, stokjes erin en weer laten bevriezen. Ja, dat mag. Wist je trouwens dat je verbrande kinderhuidjes (als ze toch te lang in de zon speelden) kunt insmeren met een klontje moedermelkijs? Het ijs koelt en de melk ondersteunt de genezing bij eventuele ontstekingsprocessen.

Voor de grotere kinderen kun je eenvoudig vruchtenijs maken ook als je geen ijsmachine hebt. Snijd goed rijp fruit in kleine stukjes (of gebruik bessen, frambozen, aardbeien, bramen) en leg het naast elkaar op en bord/bakplaat in de vriezer. Als het bevroren is met de staafmixer of in de blender pureren. Eventueel een beetje volle yoghurt erin meedraaien. Direct serveren in een mooi glas met een lange lepel, een rietje en een parasolletje. (Nou ja, dat laatste is niet noodzakelijk natuurlijk, maar maakt het wel erg feestelijk.)

Een fijne, zonnige dag gewenst. Houd je hoofd koel.

Kleintjes S: In de zomer: geen extra water bij borstvoeding geven
Meer lekkere ijsrecepten op mijn Pinterest board Kitchenworks<>

School

Foto: Shakira vindt borstvoeding geven zo leuk dat ze gekscherend zegt ermee door te gaan ‘’till he goes to college’’.

Als ik eens verlegen zit om en onderwerp om deze pagina’s te vullen kijk ik wel eens wat er op Twitter onder de hashtag #borstvoeding langskomt. De vangst was dit keer, in tegenstelling tot die van de haringvloot, ruim en interessant. Naast wat aankondigingen stonden er een paar heel aardige onderwerpen: een logopediste die borstvoedende moeders op het hart drukt vooral tijdig te beginnen met oefenen met flesvoeding, het gemis van borstvoeding in de nationale preventieplan, de moeder die de vijfling die ze verwacht borstvoeding wil gaan geven en Shakira (zie tekst bij afbeelding). Allemaal dingen die te maken hebben met hoe we tegen borstvoeding en zuigelingenvoeding aankijken. De quote van Shakira vind ik persoonlijk het leukst. Je moet die natuurlijk niet, zoals sommige deden, letterlijk nemen. Natuurlijk gaat ze niet achter hem aanrennen als hij tussen de middag met zijn mede-brugklassers op het plein pauze zit te houden. Het is gewoon de enthousiaste uiting van een moeder die het moederschap omarmt en voor wie borstvoeding geven daarin een vanzelfsprekende en vreugdevolle plaats heeft. Toevallig is deze moeder een bekendheid en dus worden haar woorden breed uitgemeten.

De moeder van een vijfling kreeg virtuele aanmoediging en verguizing. Een vijfling is een zeer uitzonderlijk gegeven als het een spontane vijfling is. Veel mensen bekritiseerden dan ook gelijk het risico dat was genomen door te veel embryo’s na het in vitro fertiliserend terug te plaatsen. Haar openbaar geuite voornemen om al haar kinderen borstvoeding te gaan geven stuitte op bewondering en ongeloof. Biologisch gezien hoeft het geen enkel probleem te zijn om voldoende melk voor vijf baby’s tegelijk te maken. Hoe meer melk wordt gevraagd, hoe meer er zal worden gemaakt. De moeder zal uiteraard met weinig anders dan voeden bezig kunnen zijn en ze zal voor alle andere dingen hulp nodig hebben. Maar dat zal ze zeker ook nodig hebben als ze al die kinderen kunstvoeding wil geven (stel je voor: dagelijks 8 keer 5 flessen klaarmaken, voeden en de rommel weer opruimen; op een kinderdagverblijf zijn er maar vier baby's per leidster). De mate van toewijding die dit van een moeder vraagt past niet in ons huidige idee van zelfverwezenlijking en ‘’het moet wel leuk blijven’’ cultuur.

Het advies van de logopediste om al met zes weken te beginnen een borstekindje aan de fles te wennen is curieuzer. Om te beginnen vind ik het altijd wat dubieus hoe logopedisten (logos betekent woord en het zijn dus in essentie spraakspecialisten, in het Engels heten ze dan ook Speachtherapist) in een subspecialiteit ook het gebied van de zuigelingenvoeding tot hun domein hebben gemaakt. Niet de voeding, de melk op zich, maar het voeden en gevoed worden. Over borstvoeding lijkt de gemiddelde (pre)logopedist niet veel af te weten. Volgens een officieel standpunt van de vereniging bestaat zoiets als zuigverwarring niet, want zuigen is zuigen en als ze het een kunnen, kunnen ze het ander ook. Waarom zou je dan moeten oefenen met een flesje? En waarom überhaupt een flesje? Kindjes die weg zijn van moeder kunnen hun gekolfde melk op allerlei manieren drinken, daar is niet perse een fles voor nodig.

Waar ik meer over val is het idee dat zuigen, zuigen is en dat het voor een kind niets uitmaakt of dat de fles of de borst is en dat afwisselend de een of de ander geen problemen kan geven. Dat gaat voorbij aan twee essentiële feiten. Het eerste is het gegeven dat in de praktijk blijkt dat kinderen die iets anders als zuigobject hebben gehad dan de borst vaker problemen hebben met het drinken aan de borst (zich uitend in onrust, verminderde melkintake en/of kapotte tepels en borstontstekingen bij de moeder). De onderzoeken waarop men zich baseert bij het bepalen van het al dan niet bestaan van zuigverwarring (ook tepel-speenverwarring genoemd) nemen meestal als enige uitkomst hoe lang er (exclusief) borstvoeding wordt gegeven, niet hoe problematisch, pijnlijk of moeizaam die borstvoeding gaat. Het tweede is dat zuigen aan een speen iets fundamenteel anders is dan drinken aan de borst. De mondmotoriek is volkomen anders, het slikken en ademen wordt anders gecoördineerd en er worden bij drinken aan de borst veel meer en andere spieren gebruikt dan bij zuigen aan een fles. De opmerkzame lezer heeft natuurlijk allang door dat ik het ene zuigen en het andere drinken noem. Een baby namelijk die zuigt aan de borst doet iets fout en zal hoogstwaarschijnlijk zijn moeder pijn doen en zelf weinig melk binnen krijgen.

Als uitsmijter de mega-misser van de overheid: het nationale preventieplan waarin borstvoeding als duurzame, goedkope en bewezen werkzame preventiemethode volslagen wordt genegeerd. Meer kinderen langer (exclusief tot 6 maanden en daarna naast geschikte andere voeding tot minimaal de tweede verjaardag) legt de beste basis voor een gezonde bevolking. Berekeningen door onder andere ons eigen TNO en RIVM tonen aan dat er grote gezondheidswinsten te behalen zijn door borstvoeding preventief in te zetten. Kosten voor de overheid: vergoeden van lactatiekundige zorg in het basispakket en nu eindelijk eens deugdelijke aandacht voor de theorie van de menselijke lactatie en de praktijk van de begeleiding bij borstvoeding  voor zorgverleners die te maken krijgen of kunnen krijgen met zwangeren, baby’s en peuters. Dat laatste hoeft (op termijn, als alle reeds opgeleide zorgverleners zijn bijgeschoold) nauwelijks extra geld te kosten, want dat past in het bestaande curriculum voor zorgopleidingen. Het vergt wel wat inzet van de wetgevers en ambtenaren, want de cadeautjes en aaien over de bol van de kunstvoedingsindustrie moeten tegelijk worden geweerd. Inclusief het geld dat zij meebrengen. De besparing op de kosten voor de volksgezondheid zullen dit ruimschoots compenseren.

Waar de mond vol van is

Foto: Arnold Schwarzenegger als Julius Benedict en Danny DeVito als Vincent Benedict in Twins: van hetzelfde maaksel, maar een wereld van verschil.
Nu ik dan toch helemaal in de gevarieerde vorm ben, wil ik het ook nog wel even over tepels hebben. Tepels zijn in principe allemaal van hetzelfde maaksel, maar ze verschijnen in soorten en maten en zijn ook voortdurend stof voor verwarring en discussie, allerlei misvattingen en niet ter zake doende opinies. Tepels hoeven voor borstvoedingsfunctionaliteit niet mooi of ‘’goed’’ te zijn. Strikt genomen hoeven ze er zelfs helemaal niet te zijn. Wij geven namelijk borstvoeding en geen tepelvoeding. Altijd als ik over een baby hoor vertellen dat hij zo goed aan de tepel zuigt (of zelfs ‘’hij  trekt goed’’), gaan mijn haren overeind staan, want dan is er iets goed fout. Die tepel, daar moet niet aan gezogen en al helemaal niet getrokken worden, die dient voornamelijk als richtpunt en als reflexpuntstimulus. En het is de plaats waar de melkkanalen samenkomen om de melk de borst uit en de baby in te laten stromen.
De melk die in de borsten wordt gemaakt wacht voor het grootste deel in de holtes binnen de klonten melkvormende cellen. De melk wordt met kracht uit die holtes geknepen, alsof een hand een spons uitknijpt, tijdens de toeschietreflex (TSR). De TSR is een krachtige onwillekeurige spiersamentrekking van kleine spiertjes rondom die melkvormende cellen. Die spiertjes worden aan het werk gezet door het hormoon oxytocine. Zuigkracht door vacuüm aan het andere uiteinde van de melkkanalen (die bij de melkcellen beginnen) helpt bij het stromen van de melk, maar is niet de belangrijkste kracht.
Aan de kant van de baby is het drinken aan de borst heel wat gecompliceerder dan het simpel zuigen aan een tepel. Een baby die goed aan de borst gaat heeft zijn mond wijd open, met de lippen iets naar buiten gekruld, zijn tong als een kommetje onder de borst over zijn eigen onderkaakrand heen en met de lippen sluit hij zijn mondholte om de borst heen luchtdicht af. Na met wijd-open mond te hebben aangehapt, is de tepelpunt ver naar achteren in zijn mond terechtgekomen en daarmee zoveel borstweefsel dat er nauwelijks meer ruimte over is. Een hele mondvol borst dus. Het is de hele rest van zijn leven niet meer fatsoenlijk om met zo’n volle mond te eten. En, eerlijk is eerlijk, als hij zou moeten kauwen, zou dat met een zo grote hap niet lukken.
Elke beweging in zijn mond masseert de borst en stimuleert de zenuwuiteinden vlak onder de huid die een seintje naar de hersenen geven dat er prolactine (voor de aanmaak van melk) en oxytocine (voor het stromen van de melk) nodig zijn. Bij het aannemen van de borst gleed de tepel langs een punt van zijn gehemelte waar het zuigreflexpunt zit. (Die naam zuigreflex is bedacht toen we nog dachten dat een baby aan de borst zuigt in plaats van drinkt.) De prikkeling van dat reflexpunt zorgt ervoor dat de baby de mond sluit en de bewegingen met zijn tong en kaken gaat maken die voor de stroom van melk gaan zorgen. De tong duwt met een zich verplaatsende, golvende beweging de borst tegen zijn gehemelte aan, van voor naar achter. Na de laatste duw met het achterste deel van de tong, valt de hele tong ontspannen omlaag en ook de onderkaak zakt een beetje, terwijl de lippen stevig gesloten blijven. Dit vergroot de inhoud van de mondholte, maar omdat er geen lucht in of uit kan, ontstaat er een onderdruk ofwel zuiging. Samen met de TSR laat deze zuiging de melk uit de borst stromen. De tong vormt een soort plasgootje waardoor de melk de goede kant op stroomt en doorgeslikt kan worden.
Het is dus duidelijk dat vanaf dat het moment dat de tepel goed in de mond ligt, deze eigenlijk weinig functie meer heeft, anders dan een schenktuit. Als de tepel niet goed in de mond komt, maar voorin blijft liggen, kan het hele hierboven geschetste proces niet doorgaan. De baby zal op die tepel liggen duwen en knauwen, de melkkanalen dichtknijpen, hem kapot maken, steeds gefrustreerder raken en geen melk krijgen. Wel eens een kind met een glaasje ranja met een rietje zien prutsen: op het rietje bijten tot het kapot en dubbelgeklapt is en dan kwaad zijn als er geen limonade meer doorheen komt. Dat dus. Een vlakke, zachte of ontbrekende tepel (bijvoorbeeld sterk ingetrokken) kan minder goed geschikt zijn om het reflexpunt te prikkelen, vooral als het kind ook al andere dingen in de mond heeft gehad, die een sterkere prikkeling gaven. Het kan dan helpen om vlak voor het aanleggen de tepel even te prikkelen zodat hij steviger wordt, prikkelbaarder als het ware.
Meer uitdaging vormt niet de kleine, zachte of vlakke, maar de grote of vreemd gevormde tepel die niet past. Een heel grote tepel, of een ovale met een grote grootste doorsnede, of twee tepels tegen elkaar aan als een 8, zijn allemaal potentiële spelbedervers, omdat het mondje van de baby (nog) te klein is om helemaal om zo’n tepel heen ook nog borstweefsel in de mond te krijgen. In zulke gevallen is soms de enige oplossing een plan B achter de hand hebben en de baby met kolfmelk te voeden tot zijn mondje groot genoeg is om zelf aan te happen.

Eurolac Flits! met label plan B, tepelhoedje, zuigen. Deze links leiden naar een lijst met blogs met dit label, klik op de plaatsjes in de linkerzijbalk voor meer verhaaltjes.