Vriend

Foto: Graham Norton maakt vrienden voor één avond van vaak onwaarschijnlijke combinaties van bekende mensen, bijvoorbeeld Dustin Hoffman (geen verdere aankondiging nodig, maar bijvoorbeeld Giuseppe Baldini in Perfume),  Billy Connolly (bijvoorbeeld Wilf Bond in Quartet) en Jennifer Saunders (Eddie in Absolutely Fabulous) in The Graham Norton Show: S12, E9 (29 Dec. 2012)

My brest friend heet het ding. Nee, dat is geen typo, maar expres zo geschreven als samentrekking van breast en best. Mijn beste borstvriend dus, of zo, iets dergelijks dan toch. De betere boezemvriend. De toffe tietensteun. De tedere taplap. De moedige mamahanger. Het tableau flappant. O, mijn lieve vrienden, mijn associatieve brein draaf een beetje met me door, vrees ik. Wat niet wegneemt dat de naam echt is en hoort bij een kussen, een borstvoedingskussen. Ik ben toch al niet zo’n fan van borstvoedingskussens en ik blijk daarin onder collega’s en moeders niet alleen te staan. Een snelle rondvraag via Facebook liet zien dat speciale kussens vooral gewaardeerd worden in speciale omstandigheden, zoals spierziektes of in ruimtes waar geen goede stoelen zijn om lekker te zitten. Of om na de voeding even lekker gesteund te kunnen blijven liggen of hangen. Of tijdens de zwangerschap om in bed de buik te steunen of de spanning van het bekken of de rug af te halen.

Bij verder vragen naar dit specifieke kussen, kwamen de spraakwaters pas echt op gang. Over het geheel genomen vond het ding nog de meeste aanmoediging als laptoptafel voor personen met mobiliteitsproblemen. Op het punt van voeden met dit kussen kreeg het het voordeel van de twijfel, omdat het in elk geval een stevig oppervlak heeft, waar het kind niet in weg of vanaf zakt. De vormgeving met het hele ding om het hele lijf heen gebonden leverde echter hilarische reacties op, evenals de suggestie in het reclamefilmpje dat prehistorische moeders grote stenen zouden gebruiken om hun kind aan de borst te positioneren.

De consensus onder de collega’s was dat het streven is naar voeden zonder of met minimale aanwezigheid van hulpmiddelen. Natuurlijk, een moeder of een baby met een handicap, dat kunnen redenen zijn om wel met hulpmiddelen te werken. Maar in het overgrote deel van alle situaties, omstandigheden en soorten borstvoedingskoppels is voor het geven en nemen van borstvoeding een moeder nodig met tenminste één functionerende borst en een willige baby. Er zijn allerlei houdingen waarbij de baby helemaal niet hoeft te worden vastgehouden. In houdingen waar de baby wel steun nodig heeft, is het de moeder die die steun geeft en kan zij mogelijk een steuntje gebruiken om haar arm te dragen, haar rug te ontlasten of haar benen omhoog te brengen.

Ik denk dat het idee dat een speciaal kussen nodig is, terug te voeren is op het gebruik om moeders rechtop te zetten als ze gaan voeden. Rechtop zitten gedurende meer dan een paar minuten is een uiterst onvriendelijke houding. De rug neigt naar inzakken en de moeder heeft de neiging om bij het aanleggen nog verder naar voren te buigen over haar kind heen. Daardoor loopt bij moeder en kind de zuurstoftoevoer gevaar en het kind heeft nergens houvast. Hij zal zich eerder aan de borst vastklemmen, als het moet met zijn kaken rond de tepel geklemd, om deze maar niet te verliezen. Moeder wil dus wel degelijk ervoor zorgen dat haar kind gesteund is, maar zo een kind vasthoudend leidt tot een gevoelsgewicht dat zich per minuut verveelvoudigt.

Als moeder daarentegen haar gemak ervan neemt en haar rug tegen de rugleuning laat steunen, haar voeten op de salontafel legt (of op de rest van de bank of op een voetenbakje), eigenlijk net alsof ze zich installeert voor een genoeglijk avondje bankhangen, dan verandert ineens het hele beeld. Baby komt nu buik aan buik op zijn moeder te liggen en hoe meer de zwaartekracht aan hem trekt, hoe steviger hij komt te liggen. In deze houdingen functioneren zijn reflexen optimaal, waardoor hij zichzelf kan aanleggen. Zijn moeder moet alleen zichzelf comfortabel houden en mogelijk ervoor zorgen dat kindlief niet van haar afrolt langs de zijkant. En daar kan een klein kussentje onder haar elleboog nu net handig voor zijn.

Als het aanleggen voor moeder toch handiger gaat als ze rechtop zit, hoeft ze na het aanleggen niet zo te blijven zitten. Zorg voor het beginnen met voeden voor een plaats en eventueel hulpmiddelen om comfortabel te gaan zitten, zoals een bankkussentje, een voetenbankje en dergelijke. Ga recht op zitten. Maar wel met de onderrug al tegen de rugleuning aan, of met een steuntje in de onderrug. Leg de baby aan op de gewenste manier. Als de baby goed aanligt en drinkt, verplaats dan de armen zo, dat de baby comfortabel blijft liggen met de neus vrij en leun dan, met de baby stevig buik aan buik, achterover en breng gelijk de voeten omhoog en zet ze op een voetenbankje, een bierkrat, de poef of de salontafel. En weg is de noodzaak voor een kussen onder de baby.
Kussens kunnen heel makkelijk zijn bij het voeden, maar altijd om de moeder te steunen. De uitgangsregel is: moeder steunt haar kind, kussens en andere hulpmiddelen kunnen de moeder steunen. Tenzij er natuurlijk omstandigheden zijn waarin de moeder niet kan steunen of de baby extra hulp nodig heeft. Moeders echte beste vriend is geen kussen met een hippe naam, maar haar eigen gezonde verstand en het gevoel van haar kind i haar eigen armen.

Rood

Foto: Amanda Seyfried als Valerie/Roodkapje en Billy Burke als haar vader Cesaire/Weerwolf in Red Riding Hood
Rood is een geliefde kleur in sprookjes: Sneeuwwitje en Rozerood, De Rode Schoentjes, de bloedrode lippen van Sneeuwwitje en natuurlijk de rode muts van Roodkapje. In de romantiek is het de kleur van zinnelijke liefde en passie. En het is de kleur van gevaar, agressie en woede. Politiek is rood de kleur van communisme en socialisme, financieel is het de kleur van schuld. Rood is dominant en in sommige culturen mag rood alleen gedragen worden door de hoogste adel of de hoogste geestelijken. Rood is de kleur die als eerste wordt waargenomen en het heeft de laagste door de mens waarneembare frequentie. Wie de aandacht wil vangen gebruikt rood: stoplicht, bandweerauto, een rood kruis door een afbeelding. Bloed. Dat vangt altijd de aandacht. Een beetje bloed vangt een boel aandacht, versnelt de hartslag en verhoogt de bloeddruk.
Bloed bij borstvoeding is zo’n blik- en aandachtvanger. Genoeg om elke moeder en zorgverlener op de kast te krijgen. Bloed hoort aan de binnenkant van het lichaam en meestal als we het aan de buitenkant zien is dat een teken dat er iets niet goed is. Zelfs als het wel binnen het lichaam is, maar buiten de lijntjes, is het niet goed, maar daar hebben we het  nu even niet over. Bloed kan in de melk zitten en zichtbaar worden als de baby spuugt of poept of als de melk wordt gekolfd. Om te beginnen kan bloed in melk voor de baby geen kwaad. Hele volksstammen eten bloedworst en en sommige samenlevingen drinkt men bloed met melk vers van hun koeien gemolken en getapt. Nu gaat dat inderdaad meestal niet om mensenbloed, hoewel er sommige mensen zijn die aan vampirisme doen en mensenbloed drinken. Hoe dol ik ook ben op verhalen en films over vampiers, ik denk toch niet dat het aan te raden is het in de praktijk te brengen. Maar mensenbloed van de moeder door de baby gedronken kan geen kwaad, het is immers hetzelfde bloed waarvan zijn melk wordt gemaakt. Hij wordt er niet misselijk van. Als een baby overgeeft en er is bloed in te zien, gaf hij niet over omdat er bloed in zijn maag zat, maar terwijl er bloed in zat. Twee dingen die tegelijkertijd gebeuren hebben namelijk niet noodzakelijkerwijs een oorzakelijk verband.
Maar waar komt dat bloed in de melk vandaan? Het is niet zo dat ergens diep in de borst een kraantje naar een bloedvat zit wat naar believen bloed in de melk laat stromen. Met andere woorden, het hoort er, in deze onbewerkte toestand, niet in. Maar ergens tussen de melkvormende cellen en de tepel kan een wondje zitten, bijvoorbeeld door een borstontsteking, of er kan een bloedvaatje scheuren of knappen, net zoals dat in je neus kan gebeuren, en dan komt er wat bloed me met de melk die er langs stroomt. Net zo onschuldig als een bloedneus over het algemeen, maar, ook net als bij een bloedneus, als het vaker voorkomt, kan dat betekenen dat er iets niet helemaal werkt zoals het hoort. Dan kan een doktersbezoekje nodig zijn.
Het bloed kan ook van de tepel komen. Het hoort niet, maar het kan gebeuren dat een tepel beschadigd wordt, dat er een kloof in komt die kapot gaat of dat de baby bijt. En hoppa: de vampierbaby kan aan zijn diner. De meeste kapotte tepels komen voor in de eerste week na de geboorte. Moeder en baby moeten het vak nog leren en hebben niet altijd de beste leermeester om zich heen. Moeder en baby hebben geen handige houding, baby moet zijn hoofd draaien om bij de tepel te komen of hij moet trachten met zijn kin op zijn borst te drinken (probeer dat eens, met je kin op je schouder of op je borst drinken: een interessante ervaring!). De tepel belandt scheef in zijn mond of niet diep genoeg, of de tepel glijdt tijdens het drinken heen en weer omdat er geen goede grip mogelijk is. Of baby heeft een afwijkend interieur in zijn mondholte. Allerlei redenen waarom er op de tepel verkeerde druk en wrijving wordt uitgeoefend. En dat veroorzaakt verwonding. Tepelkloven zijn alleen maar een ander woord voor kapotte tepels. Kloven zijn die dingen die je krijgt in het eelt van je voeten, of in je vinger net daar waar de nagel buiten het nagelbed uitgroeit, of op de rug van je handen als het koud en nat is. Kapotte tepels hebben blaren, schuurplekjes, of opengescheurde vouwen, of een soort snijwondjes. Of bijtwonden, maar dat gebeurt meestal pas later, als de baby tanden krijgt.
De meeste kinderen die tanden krijgen, drinken gewoon verder aan de borst of er niets aan de hand is. Soms moeten ze hun techniek een beetje bijstellen en voelt moeder een paar keer de tandjes schuren of lichtjes prikken. Door weer even te focussen op een wijd open mond en diep aanhappen is dat over het algemeen snel opgelost. Maar soms gebeuren er meer dingen tegelijkertijd en bijt het kind echt heel hard. Meestal zonder opzet. Misschien is hij ook juist heel erg bezig met leren kauwend te eten en vergist hij zich in de techniek. Of misschien wil hij overal op bijten door het ongemak van de doorkomende tanden. Of misschien is hij net ook verkouden en kan hij niet goed door zijn neus ademen. Of misschien leek gewoon zomaar een goed idee. Hoe dan ook, die pasgeboren tandjes zijn vlijmscherp en kunnen een lelijk wondje maken dat gemeen pijn doet en bloedt.
Sommige mensen zeggen om deze reden dat het doorkomen van de tanden duidelijk het moment is om te stoppen met borstvoeding. Dat klinkt misschien verleidelijk, maar het klopt niet. Het doorkomen van de tanden markeert het begin van de periode waarin borstvoeding naast andere voeding een plaats heeft. Die periode kan doorlopen tot aan het begin van het uitvallen van dit melkgebit. En dus zal er een oplossing voor het bijten en het bloed gevonden moeten worden. De eerste maatregel (na het gedecideerd en met een duidelijk ‘’Nee! niet bijten!’’ afkoppelen) is om weer goed en degelijk te werken aan de regels voor goed aanleggen: mond wijd open, tong over de eigen onderkaakrand heen en de tepel diep in de mond nemen. Voordeel van deze leeftijd is dat je dat best al kunt uitleggen en voordoen. Als de tepel diep genoeg in het mondje ligt zal het wondje tijdens het drinken geen pijn doen, niet verder open gaan en snel genezen.
Soms, als de baby erg geschrokken is van de luidkeelse reactie van zijn moeder, wil de baby even helemaal niet meer aan de borst. Lees daarvoor verder onder borstweigeren.
Eurolac Flits! met label bloed, tepelkloven, tepels, bijten, kleur, aanleggen. Deze links leiden naar een lijst met blogs met dit label, klik op de plaatjes in de linkerzijbalk voor meer verhaaltjes.

Hysterie

Foto: Sheridan Smith als Molly ondergaat in de begindagen van de psychotherapie een revolutionaire behandeling voor hysterie door Hugh Dancy als Mortimer Granville in Hysteria
Een oproep voor blog-entry titels leverde de volgende voorstellen op: meanderen, historie, hysterie, normvervaging, nipplegate en Dubbel D. Intrigerende titels, waarvan deze keer de hysterie aan de beurt is.
In uitspraak verschillen historie en hysterie alleen in de klemtoon (resp. de middelste en de laatste lettergreep) en de letter net naast het midden. Daar houdt de overeenkomst dan ook wel op, hoewel hysterie natuurlijk wel een historie heeft die redelijk hysterisch is. Voor we ten onder gaan in een spraakverwarring even opheldering over hysterie.  Hysterie komt van het woord hystere, wat Latijn is voor baarmoeder. We kennen het in die betekenis nog in de samentrekking hysterectomie ofwel baarmoeder verwijdering, hoewel wij meer gewend zijn aan het woord uterus als we de baarmoeder bedoelen. en, eerlijk is eerlijk, ‘’mens, doe niet zo utereus’’ klinkt helemaal niet zo lekker. Waarom we de uterus gebruiken om een psychische stoornis aan te duiden is nog curieuzer.
In vroeger tijden dachten mensen namelijk dat de ongebruikte baarmoeder uit pure frustratie op reis ging door het lichaam op zoek naar vermaak. Zo’n reizende hystere dat werkt natuurlijk niet en andere organen en systemen raken daar helemaal door van streek met zenuwtoevallen als gevolg. De vrouw met de gefrustreerde hystere werd dus hysterisch. De eerste psycho-analisten kwamen erachter dat het niet zozeer de gefrustreerde baarmoeder als wel de gefrustreerde seksualiteit was die een uitweg zocht in hysterie, maar de term was toen al ingeburgerd. De burgerdame of de dame van stand in de Victoriaanse tijd was gebonden aan allerlei beperkingen, zowel puur fysiek door haar corsetten, als in haar bewegingsvrijheid, vrijheid van meningsuiting en seksualiteit. De dokter Mortimer Granville bedacht in een vreemde gedachtenkronkel dat die hysterie kon worden genezen door een orgasmemachine. De therapie werd in welgestelde kringen bepaald populair.
In ons huidige taalgebruik is hysterie iets anders (heftige gemoedstoestanden, overdreven opwinding) en voor de ziekte zijn inmiddels beter passende namen gevonden (paniekstoornis, somatoforme stoornissen zoals conversiestoornis, dissociatieve stoornissen en theatrale persoonlijkheidsstoornis). In de dagelijkse taal gebruiken we nu eigenlijk vooral de vorm hysterisch als we het hebben over overdreven opgewonden gedoe en we kennen het woord nog in de vorm van massahysterie. In die beide betekenissen is de baarmoeder niet meer terug te vinden en hoeft er van seksualiteit, al dan niet gefrustreerd, geen sprake meer te zijn. Binnen mijn vakgebied heb ik regelmatig met deze beide woorden te maken.
Sommige baby’s worden compleet hysterisch als het niet werkt, als hun verwachtingen niet uitkomen. Als het aanhappen aan de borst niet lukt, als hun eigen instincten en reflexen hem tegenwerken in plaats van helpen, als de melk niet wil stromen of als de melk te hard stroomt. Helemaal over zijn toeren, met een verwrongen gezichtje, soms zover heen dat het huilen geen geluid meer geeft en de adem stokt. Van de weeromstuit wordt moeder ook hysterisch en mogelijk de mensen om haar heen ook. Want wat moet je och met zo’n hysterisch krijsend kind die niet drinkt met de tepel in zijn mond notabene. Rustig blijven is de eerste actie. Eén hystericus tegelijk is voldoende. De tweede actie is troosten. Van de borst vandaan, tegen moeder aan, snoezelen, kroelen, zachte onzinwoordjes, ruggetje wrijven, … tot het weer goed is. Dan eens een andere houding proberen, bijvoorbeeld Biological Nurturing (instinctief voeden). Als de baby voorover op moeders lichaam ligt, heef hij veel meer controle over wat hij doet en werken zijn reflexen met hem mee in plaats van tegen hem. Probeer het hem zelf te laten vinden en duw hem niet tegen of in de borst. Daarvan worden sommige kindjes hysterisch.
Borstvoeding kan bij toeschouwers soms tot hysterie leiden. Het zien van een baby aan een seksobject brengt zoveel verwarrende gevoelens te weeg dat de reacties van de patiënt buiten proportie heftig worden, soms tot aan verbaal agressief toe. Toch weer die gefrustreerde seksualiteit zou je denken, maar dan bij zowel mannen als vrouwen. Want, zeg nou zelf, een seksuele connotatie krijgen bij een baby die eten en moederlijke liefde krijgt, dat duidt toch zeker op onverwerkte eigen seksuele issues. Ik raad een sessie op de sofa aan. De orgasmemachine lijkt me hier minder op zijn plaats; dat eerder tot meer dan minder seksuele connotatie leiden.
Dan is er nog de massahysterie rondom borstvoeding. Zodra er in een, fysieke of virtuele, omgeving het woord borstvoeding valt barst deze los. Wat een steentje in de vijver was wordt een tsunami, een sneeuwbal wordt een lawine. Een regendrupje wordt een modderlawine. Modder, vooral erg veel modder hoort bij de borstvoedingsmassahysterie. een moddergevecht, waarbij de toeschouwers nu en dan wat extra beledigingen naar de een of de ander roepen om het gevecht te behoeden voor een voortijdig einde. De lachende derde en de aanstichter van al dat fraais is natuurlijk de bookmaker, die het geld opstrijkt van de weddenschappen op de uitkomst van de strijd. Hij is de enige die niet mee opgaat in de gefrustreerde persoonlijke hysterie of de opgefokte massahysterie. Hij zet zijn witte hoed op en noemt zichzelf heilig* terwijl hij grinnikend zijn geld telt. Het enige wat hij hoefde te leveren was modder en hysterie.
*) Stefan (Roemeense coven): "We never put on white hats and called ourselves saints" (in Meyer S: Breaking Dawn, pg. 658).

Hercules

Foto: Steve Byers als Heracles in Immortals.
Hercules, de echte uit de Griekse mythologie, niet die uit Hollywood, ook bekend als Heracles (met de nadruk op Hé sportliefhebbers, niet op rá!, was een man met een opdracht. Twaalf opdrachten. Moeilijke, bijna onuitvoerbare opdrachten. Een leeuw doden die een zo ondoordringbare huid had dat alleen zijn eigen klauwen erdoorheen konden; een veelkoppig monster verslaan, bij wie voor elke afgeslagen kop er twee nieuwe aangroeiden; een onvangbare hinde en een onvangbaar everzwijn vangen; het uitmesten van de Augiusstallen met de opgehoopte mest van 3000 koeien gedurende 30 jaar;  vogels doden die hun veren als pijlen konden afschieten; de gekke stier van koning Minos stelen, evenals de mensenvleesetende paarden van de vorst Diomedes en de gordel van koningin Hippolyte, de kudde koeien van Geryones en de gouden appels van de Hesperiden; tot slot alleen nog de driekoppige hellehond Kerberus ontvoeren.
Gisteren zat ik wat te iKlagen met een collega. En al klagend kwam er eigenlijk zomaar een blog uit rollen. Het ging over problemen met borstvoeding in het kraambed en dat het zo vaak zo lang duurt (vaak pas na de kraamzorgtijd) voor er een lactatiekundige wordt bijgehaald. Alsof het kalf toch al op punt van verdrinken moet staan voor er een professional wordt bij geroepen. Sommige kraambedbegeleiders ‘’doen niet aan lactatiekundigen inroepen in het kraambed* ’’ schijnt het. Is het hun hun eer te na om een stukje zorg uit handen te geven? Vinden ze dat ze dat allemaal zelf moeten doen en kunnen? Of herkennen ze sommige problemen niet of zien ze niet de bijwerkingen van een schijnbaar werkende oplossing? Hoe dan ook, vaak resulteert die houding in een lactatiekundige die bij een soort natuurramp wordt geroepen waar moeilijk nog wat gered kan worden. Een Hercules opdracht soms.
De meeste van mijn zelfstandig werkende collega lactatiekundigen zullen dit wel herkennen. Een moeder belt als haar kindje een week of twee-drie is. Er is een probleem, bijvoorbeeld baby huilt veel, is onrustig, groeit misschien niet goed, drinkt dag en nacht elke twee uur, … . Tijdens het intake gesprek komen er dingen naar voren als ‘’Aan het aanleggen kan het niet liggen, want dat was goed’’, ‘’In het begin dronk de baby goed’’, ‘’Ja, eerst deed het wel pijn, maar ja dat hoort er bij, hè’’, ‘’Hij heeft een paar keer een beetje bijvoeding gehad, want ik had nog niet genoeg melk, maar dat was met vingervoeden, hoor!’’. Of moeder geeft één borst per keer, want ‘’de kraamverzorgster vertelde dat ze anders de achtermelk niet krijgt’’. Of moeder voedt naar eigen zeggen op verzoek, maar probeert er toch wel minimaal twee uur tussen te laten, want anders zit er toch nog niks in.
Laat ik met de grootste leugen beginnen. Nee, ik noem het geen bakerpraatje, dat is een te vriendelijke benaming. Het is een leugen, een regelrechte leugen, dat borstvoeding geven pijn hoort te doen. Borstvoeding geven hoort voor moeder en kind een aangename ervaring te zijn die zeer beslist niet pijnlijk is. Een beetje gevoeligheid bij het eerste aanhappen in de eerste dagen kan normaal zijn, een soort gewenning, maar het mag nooit echt pijn doen en het mag ook niet langer dan alleen de eerste paar keer zuigen zijn. Pijn bij borstvoeding is altijd, per definitie, een teken dat er iets niet goed is. Vaak is dat de manier van aanleggen, aanhappen of de drinktechniek. Het kan ook een anatomische variatie bij het kind in de mond zijn of een mismatch tussen mond en borst. De oorzaak en een behandeling vinden kan aardig wat detectivewerk vergen, maar de oplossing is meestal niet, en zeker niet als eerste, een tepelhoedje of bijvoeden met kunstvoeding.
Bijvoeden (met kunstvoeding of gekolfde melk) ‘’omdat de moeder nog geen melk heeft’’ is vrijwel altijd een vergissing. Per definitie volgt op de geboorte van de placenta de af- en uitscheiding van colostrum. Alleen vrouwen met absoluut geen klierweefsel en/of een zeer haperende hormoonwerking zullen geen colostrum hebben. Colostrum is zeer geconcentreerd en komt in kleine beetjes, theelepeltjes per keer. Maar wel elke keer dat het wordt gevraagd. Er is dus vrijwel per definitie genoeg colostrum. Als er geen complicerende factoren waren rond de baring (ernstige bloeding, achterblijvende placentaresten, …) of in het borstvoedingbeleid (beperking van het aantal voedingen, scheiding van moeder en kind, …) zal na een dag of drie colostrum overgaan naar overgangsmelk en uiteindelijk rijpe melk in hoeveelheden die toereikend zijn voor het kind, indien efficiënt en accuraat gevraagd. Een eventueel of schijnbaar te kort aan melk zal niet worden opgelost door het bijgeven van kunstvoeding. Bijvoeden is eerder een zelfvervullende profetie: het vermindert de melkproductie. Een schijnbaar te lage melkproductie moet worden onderzocht, de oorzaak aangepakt en de productie veilig gesteld.
Ach, ik zou nog wel even door kunnen gaan met kraambedmisverstanden en –bakerpraatjes. Waar het op neer komt is dat de vrijgevestigde lactatiekundige vaak kan kiezen tussen uit te mesten stallen of onvangbare hindes; tussen de negenkoppige slang of de driekoppige hellehond. De primaire zorgverleners verstoppen zich soms makkelijk, net  als de opdrachtgever van Hercules, in een koperen vat om zich te vrijwaren van de gevolgen van hun acties. Gelukkig lijken veel vrije lactatiekundigen net als Hercules toegerust met voldoende gezond verstand en creativiteit om elke nieuwe opdracht op de een  of andere manier tot een goed einde te brengen.

*) Een andere lactatiekundige over dit thema: Aidulac: Even doorzetten

DISCLAIMER: Ik wil met nadruk stellen dat niet alle primaire zorgverleners in het kraambed slechte borstvoedingszorg leveren. Misschien zelfs niet de meeste, dat weet ik niet. Maar de meeste moeders die ik zie hebben een korte borstvoedingsgeschiedenis met uitblijvende of slechte zorg voor borstvoeding.

Hordenloop

Samengesteld naar aanleiding van de overgebleven en samengevoegde bijdragen aan de actie #flitsidee van @Laktistino: ''borsten in alle soorten''; laatste aflevering in deze serie.
Afbeelding: Buzz Lightyear, multifunctionele probleem oplosser
Ik heb het al eens eerder genoemd: borstvoeding gaat niet altijd van een leien dakje. Voor sommige moeders is het een sprint, voor anderen een lange afstandsloop en voor sommigen een hordenloop, soms inclusief een hink-stap-sprong. Sommige moeders halen de eindstreep en kunnen verdergaan, anderen blijven struikelen over de hordes. Blijven het gevoel houden dat als ze net even harder proberen, net over de volgende horde heen komen, ze de eindstreep ook zullen halen. Dus schrapen ze alle restjes moed en kracht bij elkaar en nemen die ene horde … om erachter alweer een nieuwe te zien opdoemen. Op de tribune zitten zowel toeschouwers die de underdog blijven aanmoedigen en toejuichen, maar ook toeschouwers die luid boe-geroep laten horen. De coach weet het op een gegeven moment ook niet meer: blijven stimuleren, pushen, steunen om het doel te halen of haar uit de wedstrijd halen en rust geven. Alleen de moeder zelf kan het uiteindelijk beslissen: wat is sterker: de drang om het doel te halen of de drang tot zelfbehoud. En soms, heel soms, beslist het lichaam: tot hier en niet verder, laat los, laat het gaan.
De obstakels die zorgenvrij borstvoeding geven belemmeren, kunnen ook aan de kant van de baby zitten. Kinderen kunnen vreemde dingen doen aan de borst: altijd in dezelfde houding of aan dezelfde kant willen drinken, experimenteren met standje moeilijk en acrobatiek. Die laatste zie je vooral bij peuters aan de borst. Die willen graag drinken, maar ook de wereld in de gaten blijven houden en hun nieuw verworven lichamelijke mogelijkheden oefenen. En dus staan ze op handen en voeten aan de bar, of ze glijden met het hoofd omlaag langs de rugleuning van de bank naar de borst. Of ze proberen te multitasken met de borst, een duim, een rijstwafel en Buzz Lightyear. De borstvoeding loopt dan meestal al goed en er hoeft alleen af en toe paal en perk gesteld te worden aan het uittesten van de elasticiteit van de tepels.
Voorkeursborst, voorkeurshouding en onorthodoxe houdingen kunnen ook al vanaf het begin voorkomen en wel voor grote problemen zorgen. De meest voor de hand liggende reden voor een jonge baby om altijd in dezelfde, soms vreemde, houding en soms alleen de ene borst* te willen drinken, is dat elke andere houding pijn doet. Dat kan allerlei oorzaken hebben. Wanneer het in de eerste dagen na de geboorte optreedt ligt de gedachte aan geboortetrauma voor de hand: gebroken sleutelbeentje, verschuivingen of beknellingen in het nek-, hals- en schoudergebied (ook bekend onder de naam KISS). Ook kinderen die knel hebben gezeten in het geboortekanaal (of soms al tijdens de laatste weken van de zwangerschap in een ongemakkelijke houding waren gedwongen door ruimtegebrek) of die met behulp van een vacuüm- of tangverlossing zijn geboren, kunnen pijn hebben in bepaalde houdingen. Deze kwetsuren worden niet altijd direct na de geboorte door de verloskundige, gynaecoloog of kinderarts onderkend, dus als ouders wil je er zelf alert op zijn. Op zich is er weinig op tegen dat een kind in een vreemde houding drinkt, zolang hij maar goed bij de borst kan en moede geen pijn doet. Maar het kan leiden tot vergroeiingen en compensaties die tot weer andere houdingsproblemen kunnen leiden. Dus ook als het drinken aan de borst er niet negatief door wordt beïnvloed is behandelen aan te raden.
Een ander probleem met moeilijk houdingen is overduidelijk, want die wordt veroorzaakt door een behandeling die het kind moet ondergaan. Kinderen met een spreidbroek bijvoorbeeld. Het kan heel wat van de creativiteit van moeder en kind vergen om toch een werkbare en comfortabele houding te vinden. Biological Nurturing houdingen (moeder achterover, baby bovenop) willen in dit soort situaties vaak wel werken, net als het omgekeerde: baby op de rug, moeder op handen of ellebogen en knieën eroverheen. Adviseer mensen die dat geen gezicht vinden om een doek over hun hoofd te gooien of zich even op het toilet terug te trekken tot het voorbij is. We willen per slot niet dat iemand zich ongemakkelijk voelt als een baby in een spreidbroek ook moet eten.
*)Als een kind altijd alleen de ene borst wil, de andere weigert en ook de melk uit de geweigerde borst niet wil, is het raadzaam om zo snel mogelijk die borst goed te laten onderzoeken, de oorzaak ligt dan waarschijnlijk niet bij de baby!
Eurolac Flits! met label Biological Nurturing, houding
Eurolac Flits! over o.a. KISS

Borstenbabbel

Samengesteld naar aanleiding van de bijdrage aan de actie #flitsidee van @Laktistino: ''borsten in alle soorten''
Foto: Blote Barbies in alle soorten, maar met identieke, onrealistische borsten.
Borsten zijn er in alle soorten en maten, kleuren en vormen. De variëteit is zo groot dat er geen twee borsten hetzelfde zijn en geen enkele borst blijft vanaf het begin lang hetzelfde. Volgens een zorgverlener die eens kneep in de vulling van F-cup had mijn zus vleesborsten waar geen melk uit zou komen. Op miraculeuze wijze heeft zij haar vier kinderen met uitstekend gevolg elk maandenlang aan die borsten gevoed. Zouden die kinderen vleesbouillon gehad hebben? Ik ken ook frêle moeders met borsten die met het blote oog nauwelijks waarneembaar zijn die beren van kinderen voeden. Net zo min als je aan de omvang van iemands hoofd zijn intelligentie kunt afmeten, kun je de maat van de borst als maat voor lactationele functionaliteit nemen.
Het  werkzame bestanddeel van de borst is het klierweefsel. Dit is echter niet het onderdeel dat bepalend is voor de maat en het model. Vet- en bindweefsels zijn daarvoor belangrijker. De hoeveelheid vet bepaalt over het algemeen de uiteindelijke maat en het bindweefsel het model en de duurzaamheid van het model. Bindweefsel heeft de neiging om te verslappen bij het ouder worden en dat is de reden dat borsten gaan hangen. Het zwaarder worden, door toename van vetweefsel of als gevolg van klierweefselgroei tijdens de zwangerschap en in mindere mate tijdens de lactatie, versnellen dat proces.
De vorm en maat van de borst, de tepel en de tepelhof zijn voornamelijk buitenkant dingen die bepalen of ‘’men’’ ze mooi vindt of niet. De functionaliteit zit van binnen en is van buitenaf nauwelijks te beoordelen. Gelukkig is het bij het overgrote deel van alle vrouwen die zwanger werden en baarden onwaarschijnlijk dat die borsten ineens niet zouden functioneren. Zolang er sprake is van enige klierweefsel ontwikkeling en hormonale werking zou er geen probleem moeten zijn. De een heeft wat meer klierweefsel ontwikkeld dan de ander en bij sommigen werken de hormonen wat vlotter dan bij de ander, maar zelfs als een van beide (of allebei) wat aan de magere of trage kant zijn, moet er met voldoende aanmoediging voldoende melkaanmaak en –afgifte mogelijk zijn om een kind gezond te laten groeien en ontwikkelen. De meeste moeders kunnen ook voor een tweeling met enige aanpassing voldoende melk maken en ook drie of meerdere kinderen kunnen volledig door dezelfde moeder worden gevoed, hoewel niet alle moeders dat kunnen.
En sommige moeders hebben inderdaad moeite om voldoende te produceren voor één. Waar dat aan ligt? Niet aan de maat, het model, de kleur of de tepel. Waaraan wel is moeilijker vast te stellen. In aanleg weinig klierweefsel, te weinig ontwikkeling van klierweefsel tijdens de zwangerschap of te lage hormonale activiteit of een combinatie van deze factoren zijn allemaal mogelijk. Soms is in aanleg alles goed, maar is er ooit een verwonding in de borst geweest (verbrand als kind, ongeluk, operatie, infectie, …) waardoor er klierweefsel verloren is gegaan, verbindingen verbroken zijn of geen signalen meer voor hormonale impuls worden gegeven. Of er mist iets in de hormonale werking: te weinig prolactine afgifte of belemmering van prolactine afgifte door medicatie of baringscomplicaties.
Dan zijn er nog de psycho-socio-emotionele factoren. Deze factoren kunnen ertoe leiden dat de moeder ervan overtuigd is dat haar lijf het niet doet of niet zal doen, dat zij geen melk kan maken of dat deze van inferieure kwaliteit is. Vrouwen met negatieve lichaamservaringen (waaronder mishandeling en misbruik als kind, tiener of volwassene, binnen of buiten gezin of familie) kunnen ook moeite hebben met borstvoeding geven of met het idee alleen al. Ik wil deze vrouwen met klem aanraden hiervoor professionele hulp te zoeken. Ook vrouwen met een voor henzelf of anderen niet te verklaren aversie tegen alleen al het idee van borstvoeding zouden daarover met een deskundige kunnen praten. Dit valt buiten het competentiegebied van een lactatiekundige, verloskundige, verpleegkundige of kraamverzorgende.
Voor alle moeders geldt dat ze de meeste kans op een bevredigend borstvoeding resultaat hebben wanneer zij zich houden aan de universele wetmatigheden van de lactatie: moeder en kind blijven vanaf de geboorte zo veel mogelijk zo dicht mogelijk bij elkaar en baby drinkt vaak aan de borst. Als blijkt dat baby onvoldoende binnen krijgt (dat kan al in de eerste 24 uur blijken voor een geoefend oog of voor moeders intuïtie als ze daarnaar durft te luisteren) of onvoldoende de borst stimuleert wordt gewerkt aan optimalisatie van de technieken: zorgen voor een wijde, diepe hap en comfort in de houding van moeder en kind. En vaak voeden en dan nog eens. Werkt dit niet binnen een dag verbetering in de hand (ondertussen is ook de mond van de baby gecontroleerd op variaties die goed drinken kunnen belemmeren) dan is het al tijd om deskundigheid in te huren. Wacht niet met een lactatiekundige in te roepen en in die tijd verkeerde patronen in te slijpen en bijvoeding nodig te maken. Als er echt iets aan de hand is, is het moeilijker op te lossen naarmate er langer mee wordt gewacht.
Eurolac Flits met label borsten

Trucjes

Foto: Simon Baker als Patrick Jane en  Malcolm McDowell als Mr. Styles die elkaar met trucjes proberen te overtreffen in The Mentalist (S4E16)
Voor een zoogdierjong is zogen een aangeboren vermogen en vaardigheid. Niemand vraagt zich af of het jong het wel kan of stuurt een moederzoogdier op cursus. Bij mensen ligt dat toch wat ingewikkelder. Het vermogen is nog steeds aangeboren, zowel voor moeder als kind, maar de vaardigheid moet in veel gevallen toch worden aangeleerd. De problemen die zij kunnen ervaren kunnen  aangeboren of verkregen zijn en onderscheiden worden in moederlijke en kinderlijke factoren. Vaak is er een stapeling van factoren, die ieder op zich wellicht weinig tot geen echte problemen opleveren, maar samen een hoop ellende kunnen geven.
Aan de kant van de moeder kunnen er variaties zijn in de vorm en stevigheid van de borst en de tepel en tepelhof. De ene borst pakt wat makkelijker dan de andere. Over het algemeen is groot lastiger dan klein en hard en strak lastiger dan slap en los. Maar wanneer een kind iets stevigs in de mond heeft gehad voor de eerste borstvoeding of tussen de eerste borstvoedingen door, dan kan een zachte tepel niet worden herkend door gebrek aan stimulus in vergelijking met de hardere vinger of speen. Een beetje zoals het heldere, zilveren licht van een volle maan wordt weggevaagd door de harde gouden schittering van de zon.
Aan de kant van de baby kunnen er ook allerlei anatomische variaties zijn waardoor de tepel niet goed in zijn mond past of waardoor hij zijn tong of lippen niet goed kan gebruiken. Als de variatie klein is en de borst van zijn moeder is van een goed toegankelijk model hoeft dat geen problemen te geven, maar bij meervoudige variaties of grotere variaties of een combinatie met variaties bij de moeder kan het aanhappen en drinken schier onmogelijk lijken.
Geniepiger om te vinden en te duiden zijn de verkregen problemen. Heel vaak zijn dit factoren die te maken hebben met de protocollen en de hulp bij het aanleggen. De meeste kans op succesvol aanleggen, aanhappen en drinken aan de borst hebben kinderen die na de geboorte huid-op-huid bij de moeder blijven tot de eerste een voeding een feit is (liever langer), die zelf de borst vinden en aanhappen en die geboren zijn zonder medisch ingrijpen. Onder medisch ingrijpen verstaan we in dit verband niet alleen een keizersnede of tang- en vacuümverlossingen, maar ook inleiden en medicinale pijnbestrijding. Een hele zware, langdurige of juist een heel erg snelle geboorte kunnen ook problemen geven.
Zorgverleners rondom baring en kraambed hebben een heel arsenaal aan trucjes ter beschikking om aanlegproblemen aan te pakken. Sommige werken goed, andere geven de illusie van positief effect. Een illusie van positief effect zie je bijvoorbeeld wanneer een voortvarende hulpgever de borst in de ene hand neemt en het hoofdje van de baby in de andere en de twee aan elkaar schroeft. Hoppa en de baby drinkt. Toegegeven, soms werkt het echt en blijvend en had de baby even een zetje nodig om te ervaren wat het is om aan de borst te drinken. Maar vaak werkt het alleen wanneer die ene keer of wanneer de trucjes mevrouw het doet. Aan de kant van de moeder zorgt het vaak voor aangeleerde hulpeloosheid: ze weet nog steeds niet hoe zij haar kind aan de borst krijgt en ligt de volgende voedingstijd hulpeloos te wachten tot iemand de truc doet.  Aan de kant van de baby kan het uiteindelijk een zeer averechts effect hebben. Sommige baby’s hebben zo’n weerstand tegen het tegen het hoofd geduwd worden dat zij die weerstand fysiek maken en zich bij ene volgende poging tot aanleggen tegen die hand tegen het hoofd verzetten en zich strak en stijf als een plank van de borst afzetten. De oplossing die zo goed leek te werken heeft dan uiteindelijk het probleem verergerd.
Eurolac Flits! met label aanleggen, keizersnede, houding

relaxt borstvoeden

De afsluitende presentatie van het SBO Borstvoeding Congres (5 okt 2010, Ede) ging over ''gewoon borstvoeden'' met een mooie naam ''Biological Nurturing'' of met de dagelijkse naam ''Laid-back nursing''. De oxytocine (Uvnas-Moberg), moeder en kind nabijheid (Semmekrot) en stabiele glucosespiegels (Ward-Platt) komen allemaal samen in deze manier van borstvoeden, waarbij de regie bij de baby ligt en de moeder kan ontspannen. Voor wie het congres gemist heeft of meer wil lezen en zien: Suzanne Colson heeft veel gepubliceerd over haar onderwerp en een boek en DVD uitgebracht. Van harte aanbevolen voor ouders en zorgverleners.

http://www.biologicalnurturing.com/index.html

http://www.biologicalnurturing.com/pages/downloadarticles.html
http://www.borstvoeding.com/kindjeaandeborst/kraamtijd/bn.html