Ziel

Foto: Michael Emerson als Harold Finch, Kevin Chapman als Detective Lionel Fusco, Taraji P. Henson als Detective Joss Carter en Jim Caviezel als John Reese: bekraste zielen die trachten het bekrassen van andere zielen te voorkomen in Person of Interest
Zou ik het doen? Gewoon nog een keer over normen en waarden. Over wat normaal is en waarde heeft. Over normstelling en waardering. Ik heb het daar best vaak over, merk ik. Kennelijk loopt mijn mond, of liever gezegd: lopen mijn typende vingers over van waar mijn hart vol van is. Ik kan me daar met hart en ziel aan overgeven, haast mijn ziel en zaligheid aan geven, want het is me uit het hart gegrepen. Zo zeer gaat me dat ter harte dat ik er wel drie stukjes over kan schrijven: hart, ziel en zaligheid.
Al zappend om de reclame te ontlopen viel ik middenin een mooie documentaire op Canvas* over DNA, genetica en epigenetica, nadat ik eerder op de dag al had gekeken naar een herhaling van de VPRO Tegenlicht** aflevering van Nieuwjaarsdag over de psychologie van het grote geld en de bankiers die ermee spelen. En wat blijkt? Bankiers hebben geen zwarte ziel, maar hun  gedrag wordt gewoon fysiek bepaald door hormonen die de hersenfuncties beïnvloeden. Territoriumdrift van haantjes met een overdaad aan testosteron, op een leeftijd waar de hersenontwikkeling zich nog aan het afronden is, bepalen het lot van de wereld. En de zonden der vaderen worden wel degelijk op de kinderen verhaald tot in de eerste, tweede en mogelijk verdere generaties. En ook dat is pure biologie, zoals blijkt uit de jonge wetenschap epigenetica. Want wat een jongetje doet, vlak voor hij de puberteit ingaat en sperma gaat produceren, kan veranderingen aanbrengen in zijn genen, die hij vervolgens aan zijn nageslacht doorgeeft. Zo zadelt hij hen op met een minder dan perfect gezondheidsperspectief. Dochters van vrouwen die het laatste trimester van de zwangerschap grote en aanhoudende stress ervoeren zullen hun hele leven meer moeite hebben met het omgaan met stresssituaties.
Epigenetica is ongeveer de jongste tak aan de boom der wetenschappen. Het voorvoegsel epi- geeft aan dat het gaat om iets wat bij genetica komt of er net naast staat. Het wordt ook wel beschreven als een extra laagje bovenop de genetica. Epigenetica bestudeert invloeden die krassen maken op de genen en zo het erfelijk materiaal veranderen. Krassen op genen zijn als krassen op een ziel. Ze laten een blijvende en onuitwisbare indruk achter. Hoe jonger de ziel en hoe jongen de drager van de genen, hoe dieper de krassen erin worden geëtst. In het zaad dat nog gemaakt moet worden, in een kind dat nog geboren moet worden, in een mensenkind dat nog maar net aan het leven is begonnen. Van krassen gaat niemand dood, meestal. Maar of het ook werkelijk zo is dat dat waaraan je niet dood gaat je sterker maakt, waag ik na het zien van deze documentaires ernstig te betwijfelen.
Het wordt me steeds duidelijker dat ik me juist vanwege die epigenetica zo met hart en ziel inzet voor borstvoeding en fysiologisch ouderschap. Sommige dingen zijn niet meer te veranderen of te beïnvloeden. Wat papa deed toen hij 10, 11, 12 jaar was, daar kan hij spijt van hebben, maar ongedaan maken lukt niet meer. De natuurramp waardoor moeder tijdens de laatste weken van de zwangerschap een posttraumatische stress syndroom opliep was op zich al alarmerend genoeg, zonder ook nog schuldgevoel over te koesteren. Maar de keuzes die ouders maken aangaande het zogen en zorgen na de geboorte, daaraan kan nog van alles worden gedaan. Het wordt steeds duidelijker dat wat een kind in de eerste levensjaren ervaart, de materie die zijn hersenen te verwerken krijgen, niet alleen zijn eigen karakter bouwen en zijn ziel vorm geven, maar dat het op het niveau van zijn genetisch materiaal veranderingen aan brengt die hij doorgeeft aan zijn nageslacht.
Hartverwarmende ervaringen kunnen een kind tot een zielsgelukkig mens maken. Hartbrekende ervaringen bekrassen zijn ziel zo diep dat het erfelijk wordt. Dat te weten, raakt je tot diep in je ziel. Dat te weten maakt dat elke kras die op een kinderziel wordt gemaakt, door onwetendheid, onmacht of door de erfenis van het eigen epigenetische gebeuren een schaduw ervan op je eigen ziel maakt. gelukkig hebben wij naast een hart en een ziel ook nog onze hersenen, zodat als we kennis kunnen opnemen, beredeneren en welbewust dingen anders gaan doen. Om onze eigen krassen heen werken, geen nieuwe krassen maken op de zielen en de genen van de nieuwe generatie mensen.
*) VIA Canvas: Brave new world with Stephen Hawking
Vijfdelige reeks waarin Steven Hawking uitlegt hoe de wetenschap de mensheid ook in de toekomst vooruit kan helpen. In de vijf afleveringen gaat het achtereenvolgens over wetenschappelijke doorbraken op het gebied van machines, gezondheid, technologie, ecologie en biologie. Met Sir David Attenborough, Richard Dawkins, Aarathi Prasad en Lord Winston.
**) Joris Luyendijk: Tegenlicht 'Het brein van de bankier'. VPRO, 01-01-2013
Joris Luyendijk duikt onder in de Londense City en daalt af in de hoofden van de meester-bankiers. Een onderzoek naar adrenaline, testosteron, verslaving en de magie van het grote geld. Met onder andere  Peter Sioen, en neuroloog en voormalig derivatenhandelaar John Coates

Omdenken

Sam Worthington die als Jake Sully in Avatar zowel zijn culturele verwachtingen als zijn fysieke verschijning moet omdenken om een wereld te redden.
Ik mag graag natuurdocumentaires kijken op National Geographic en dergelijke zenders. Vooral over zoogdieren en hun gedrag. Zoogdieren, hoewel niet voorkomend in een variëteit zo groot als insecten, zijn er toch in alle soorten en maten. Van de kleinste muis of minivleermuis (die helemaal geen muis is, maar wel vliegt) tot en met de grootste olifant en walvis (die geen vis is en al helemaal niet op de wal leeft, maar wel zoogt). En allemaal hebben ze gedrag ontwikkeld dat precies past bij hun manier van leven en overleven. Bij dat gedrag hoort ook de manier van zorgen voor het nageslacht. Sommige dieren verstoppen hun jongen in nesten waar ze nu en dan komen voeden tot de jongen in staat zijn zichzelf te verdedigen. Andere soorten krijgen jongen die al gelijk kunnen lopen en rennen en zij laten hun jong achter zich lopen en om zich heen spelen en de jongen komen regelmatig even aanmeren voor een paar slokjes melk. Andere soorten hebben jongen die zich aan moeders vacht vastklemmen en zich laten meedragen waar moeder maar gaat. Ze dutten en dommelen, kijken rond naar waar moeder zich mee bezighoudt en naar de andere leden van de groep en ze duiken om de haverklap aan moeders boezem om te drinken. De meest naaste neven van de mens horen tot die groep: de mensapen. Primaten die wat lager in de ontwikkelingsladder staan kunnen nesten maken waarin ze hun jongen achterlaten, maar de mensapen dragen hun jongen gedurende langere tijd met zich mee. Mensapen zijn ook een flink deel van de dag bezig met eten en eten verzamelen en dat geldt zowel voor de vegetariërs als voor de omnivoren. Ze hebben geen vaste maaltijd-tijden, maar eten de hele dag door kleine beetjes, met af en toe voor de omnivoren een grotere vleesmaaltijd (voor de meeste mensapen bestaat vlees uit insekten en dergelijke, maar chimpansees zijn ook deels roofdieren met kleinere apen als prooi). Het eetgedrag van de jongen is daar een afspiegeling van: de hele dag door slokjes bij mama, afgewisseld met dutjes en rondkijken. Deze mensapen zijn dus, hoewel er geen of nauwelijks gras aan te pas komt, grazers. Wanneer je het gebit en het spijsverteringsstelsel van de mens vergelijkt met dat van bijvoorbeeld de chimpansee, zijn er grote overeenkomsten. Dit, in combinatie met de samenstelling van de melk en de nog altijd aanwezige grijpreflexen bij een mensenbaby doet vermoeden dat ook de mens zo’n snackende, dragende soort is. Gedragen worden, snacken en hazenslaapjes doen is dus volkomen natuurlijk gedrag voor een mensenbaby, net als voor een chimpanseebaby. Daar hoeven verder geen dubbel-blind, gerandomiseerde, prospectieve onderzoeken aan te pas te komen: het is gewoon af te lezen aan de biologische kenmerken. Grotere maaltijden die verder uit elkaar liggen en langere slaapperioden zijn concepten waar een baby niet erg bekend mee is en die voor de meeste baby’s ook niet erg aantrekkelijk zijn. Voor ouders is het wel makkelijker als kinderen minder vaak eten en langer alleen kunnen slapen. Als baby het daarmee niet eens is, is er een probleem. Een voedingsprobleem of een slaapprobleem. Het is niet een probleem van het kind, maar van de ouders. De oplossing zou dus ook moeten worden gezocht in de ouders en niet in het kind. Kwestie van omdenken.

Puzzelen

Afbeelding: Ikea handleiding

Borstvoeding is de natuurlijke manier om baby's te voorzien van goede voeding, bescherming en koestering, maar het gaat niet altijd vanzelf. De meeste problemen zijn echter met goede informatie vooraf te voorkomen of met deskundige hulp op te lossen.

Borstvoeding is voeding, koestering en bescherming. Niet alleen is borstvoeding een optie voor de vraag welke voeding een zuigeling moet krijgen, maar ook een optie voor verzorging en koestering. Verzorging en koestering zijn de basis voor opvoeding en daardoor wordt borstvoeding geven ook een opvoedingskeuze. En borstvoeding is bescherming. Borstvoeding beschermt een kind op een manier die op geen enkele andere manier te verkrijgen is: met levende cellen uit het bloed van zijn moeder. De manier waarop borstvoeding kan zorgen voor voedsel, zorg en koestering is ook een bescherming tegen verlies en diefstal, want het maakt dichte nabijheid tussen moeder en kind nodig. Afgezien van het feit dat borstvoeding de van nature zo bedoelde manier van voeden, verzorgen, koesteren en beschermen is, is het ook de meest voor de hand liggende en meest effectieve manier. Toch kiezen nog altijd twee van elke tien Nederlandse vrouwen er van te voren al voor om geen borstvoeding te geven en haken van de overgebleven acht er in de eerste weken nog eens vier teleurgesteld af. Want natuurlijk? ja; voor de hand liggend? ja; maar vanzelf – nou, nee, bij veel vrouwen niet. Niet alle natuurlijke lichamelijke functies doen het ook gelijk als je ze aanzet. Sommige functies zijn echt van plug&play: stekker erin en de ademhaling zoeft, de spijsvertering start op, het hart rammelt er lustig op los en het hormonencircus slaat zijn tenten op (hoewel sommige van die artiesten voorlopig nog achter de schermen blijven voor een later optreden met extra spotlights). Andere functies zijn in principe wel aanwezig en bereid om aan de slag te gaan, maar die hebben een gebruiksaanwijzing bij zich. Nu weet iedereen die wel eens een Ikeakastje heeft gekocht dat handleidingen en gebruiksaanwijzingen niet altijd even makkelijk te lezen en op te volgen zijn. Voor veel mensen gaat het ook een stuk makkelijker als iemand die al eens een kast in elkaar heeft gezet erbij is om je te helpen en uit te leggen hoe je de gebruiksaanwijzing kunt lezen. Voor sommige mensen is het nodig er een expert bij te halen. Borstvoeding geven werkt eigenlijk net zo. Sommige moeders voelen instinctief aan hoe dat werkt met zo’n kind en die borsten, anderen hebben het wel eens zien doen en doen dat na. Sommigen hebben van te voren al goed gekeken hoe alles in elkaar zit en de gebruiksaanwijzing bestudeerd door boeken te lezen en films te bekijken bijvoorbeeld. Sommigen beginnen er niet aan als er geen hulp in de buurt is en sommigen beginnen vol goede moed, maar beseffen later dat ze een expert nodig hebben. Maar in principe zou het bij al die moeders (op een enkele na bij wie onvoldoende klierweefsel is aangelegd bijvoorbeeld) uiteindelijk moeten lukken om borstvoeding te geven. Het is geen schande hulp te vragen, net zo min als het een schande is om toe te geven dat je de Ikea gebruiksaanwijzing niet begrijpt. Zorg er wel voor dat je om te beginnen de goede gebruiksaanwijzing hebt die bij jouw product hoort. Als je hulp inroept: doe het op tijd, vóór alle schroeven lam gedraaid zijn en zorg dat je hulp vraagt aan iemand die weet hoe Ikea kastjes in elkaar zitten en niet iemand van een concurrerend merk.

Modeshow

Foto: Kate Moss en Kristin Stewart op de voorste rij van Mulberry’s show tijdens de London Fashion Week 2010
Advisering rondom zuigelingenvoeding is aan mode onderhevig. Al naargelang de heersende opvattingen over wat de bedoeling is met de opvoeding van kinderen, fluctueerden de adviezen als de slinger van een Grootvadersklok van het ene uiterste naar het andere. Gelukkig zijn mensen, zoals mijn Grootmoe al opmerkte, ‘’net onkruid, niet kapot te krijgen’’ en dus overleefden de meeste kinderen al die adviseringsmodes. Voor een deel kwam dat misschien wel omdat, net als bij kleding mode, mensen graag kijken naar wat de nieuwste ideeën of inzichten zijn, maar toch hun eigen ding doen, net als de toeschouwers van een modeshow. Moeders, die hun kinderen verspreid over meerdere jaren krijgen, kunnen soms het idee hebben dat ze telkens weer bij de nieuwe show van een groot ontwerper zitten: wat ze deze keer krijgen voorgeschoteld lijkt in de verste verte niet op de vorige keer. En, ook weer net als bij nieuwe modes, lijken de voorgestelde adviezen soms maar met moeite te verenigen te zijn met de fysieke kenmerken van het aan te kleden/voeden object of met de hoedanigheden van het ruwe materiaal om mee aan te kleden/te voeden. De te voeden kindertjes daarentegen zijn volkomen ongevoelig voor mode en veranderden ook eigenlijk niet in de laatste paar honderdduizend jaar, of zelfs de laatste paar miljoen jaar. Zij komen nog steeds ter wereld met de ingeboren verwachting dat zij veilig zullen worden gekoesterd en gevoed in de armen en aan de borst van de moeder die hen droeg voor ze werden geboren. Die verwachting is vastgelegd in de blauwdruk van het mensenkind, samen met de instincten en de reflexen die het hem mogelijk maken in die natuurlijke habitat (Colson, 2010) zelf zijn voedsel, warmte en veiligheid te vinden en de gereedschappen die ervoor zorgen dat de mensen om hem heen verliefd op hem worden en voor hem willen zorgen, hem willen koesteren, voeden en beschermen. Elk jaar een nieuwe mode hoeft voor hem niet. Wat modemeesters bedenken past toch geen normaal mens, dus wat heb je er eigenlijk aan, anders dan een schouwspel, een spektakel.
Doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg’’ was een andere gevleugelde uitspraak van mijn Grootmoe. Gewoon is ook prima voor de baby: gewoon een baby, een moeder, een paar armen en een stel borsten. Wie heeft Mulberry nodig als je Made By Mama bij de hand hebt.
Colson S: Inleiding tot Biological Nurturing, een nieuwe kijk op borstvoeding. Hale Publishing 2010 (vertaling Gonneke van Veldhuizen-Staas) www.biologicalnurturing.nl
Veldhuizen-Staas CGA van: Holistische Lactatiekunde.

De beste wensen

Mijn beste wensen voor het nieuwe jaar gaan over het waarmaken van rechten voor kinderen. Kinderen hebben rechten. Deze staan beschreven in het Internationaal verdrag inzake de Rechten van het Kind van de Verenigde Naties. Het VN-Kinderrechtenverdrag bestaat sinds 1989 en gaat over alles waar kinderen mee te maken kunnen krijgen vanaf de geboorte tot aan de achttiende verjaardag. Rechten van kinderen gelden voor alle kinderen in 193 landen. Ook voor kinderen en jongeren in Nederland. Het belang van het kind moet voorop staan bij alle maatregelen die kinderen aangaan. De overheid moet het welzijn van alle kinderen bevorderen en houdt toezicht op alle voorzieningen voor de zorg en bescherming van kinderen. Ouders zijn in de eerste plaats verantwoordelijk dat hun kinderen gezond en gelukkig opgroeien. Als er iets mis is met een kind, moeten de ouders het kind helpen. Daarom moeten kinderen het gevoel hebben dat ze altijd bij hun ouders terecht kunnen, dat er om hun mening wordt gevraagd en dat daar ook rekening mee wordt gehouden. Een belangrijk recht is dat op gezondheid, waarbij horen lichamelijke en geestelijke gezondheid, goede voeding en verzorging. Daarom is mijn beste wens voor 2011 dat meer kinderen meer exclusief en langer borstvoeding krijgen omdat dit de beste preventieve maatregel is tegen ziekte en verwaarlozing en zelfs overlijden. Ouders kunnen die verantwoordelijkheid invullen als de overheid haar verantwoordelijkheid neemt en zorgt voor het instellen en uitvoeren van goede wetgeving en goed opgeleide zorgverleners.
http://www.kinderrechten.nl/p/22/80/kinderrechten