Redelijk verbazend spul

Foto: David Alan Grierheeft als ''The science Dude'' Professor Bunsen Jude in de Bones aflevering The Body and the Bounty als lijfspreuk: ''Science is amááázing''. Zijn motto: ''Observe, analyze, deduce!'' geeft zijn jonge toeschouwers ondanks zijn clowneske gedoe een goede basis voor onafhankelijk wetenschappelijk nadenken.
Vanochtend was het eerste berichtje dat ik op Twitter las: ‘’ Zou een kleine baby van 1 week oud moedermelk voor baby van 3 maanden oud mogen?’’. Mijn eerste reactie, net als die van collegae die al vroeger op waren, was ‘’Ja, natuurlijk’’. Wat een vraag, dacht ik in eerste instantie met mijn nog-voor-het-ontbijt-duffe hoofd. Na het ontbijt, maar voor de koffie (die krijg ik pas van mezelf als mijn stukje af is!) Leek het toch al een minder vreemde vraag. Hebben we met zijn allen als borstvoeding promotoren niet decennia alles op alles gezet om borstvoeding ~*~bijzonder~*~ te maken. Borstvoeding en moedermelk zijn bijzonder, magisch, superieur, onvoorstelbaar, grandioos, uniek, en bedenk nog maar een paar superlatieven. Borstvoeding en moedermelk zijn zo speciaal dat je ze enkel met wit-zijden handschoenen en volgens vaste haast religieuze rituelen omgeven mag beroeren en op een hoge piëdestal onder een kristallen stolp moet tentoonstellen. Daarnaast is het gewoon eten voor de baby, gemaksvoedsel, of soms zelfs fastfood.
Bij de aspecten die moedermelk zo bijzonder heten te maken behoort ook de aanpassing aan de leeftijd, levensfase en actuele behoefte van het kind. Nou is dat natuurlijk ook een redelijk unieke eigenschap voor een vrij verkrijgbaar voedingsmiddel van AAA kwaliteit. De manier waarop de baby drinkt en de ziekmakers waarmee hij in aanraking komt, bepalen voor een groot deel de nutritieve, immunologische en endocriene samenstelling van de melk die een kind op enig gegeven moment uit de borst drinkt. De verhouding van de voedingsstoffen en water wordt bepaald door de totale vraag per dag, de frequentie van de vraag en de mate van gevuldheid van de borst aan het begin en aan het eind van de voeding. De eerste melk, colostrum, bevat voornamelijk immuunbestanddelen, de volgende maanden staat voeding voor groei en ontwikkeling voorop, waarna, na de introductie van vast voedsel, het totale volume langzaam gaat dalen, de energetische waarde door verhoging van het vetaandeel gaat stijgen en er weer meer immuunstoffen in komen.
Melk van andere dieren is net zo verbazingwekkend als mensenmelk. Vooropgesteld dat het jong van die diersoort de melk direct uit de bron krijgt. Afgekolfd of gemolken is de melk van elk dier nog steeds verbazingwekkend en grandioos en een zeer geschikt voedingsmiddel. Voor jonge dieren van de soort waarvan de melk kwam. Zolang het een dier van dezelfde soort is, maakt de leeftijd van de melk en de leeftijd van het jong niet erg veel uit. Natuurlijk is de meest perfecte aanpassing van drinken bij de eigen moeder direct aan de bron er dan niet, maar als voedingsmiddel is het evengoed perfect. De bescherming is niet meer helemaal exact toegespitst op het jong op dit moment, maar de algemeen beschermende werking tegen microscopische aanvallers is nog steeds volledig up to date. Dit geldt voor alle zoogdieren, inclusief de mens.
Het wordt al ingewikkelder wanneer de verse melk van een andere soort als voedsel voor een jong dier wordt gebruikt. Dat kan, en in veel gevallen zal het jonge dier er redelijk tot goed op groeien en gedijen. Afhankelijk van de genetische afstand tussen het donordier en het drinkende dier zullen de samenstelling van de melk, de verschillende nutriënten en hun onderlinge verhoudingen meer of minder toegespitst zijn op wat het jonge dier nodig heeft. De beschermende werking van de melk van een andere soort is minder omdat de herkennende en aanvallende cellen voor het lichaam van het jonge dier vreemd zijn en mogelijk zelf als aanvallers worden gezien. Of de beschermende cellen herkennen niet de juiste organismen als aanvallers. Ook dit geldt voor alle zoogdieren, inclusief de mens.
Fabrieksmatig gemaakte moedermelkvervangers lijken helemaal nergens meer op en zijn maar heel beperkt aangepast aan wat een kind nodig heeft in de diverse fasen van zijn ontwikkeling en gedurende de dag en nacht. Bescherming zit er in slechts verwaarloosbare hoeveelheden en soorten in. Melk van de eigen moeder van een andere leeftijd of melk van een andere moeder van een kindje van dezelfde of een andere leeftijd is altijd beter aangepast aan wat een kind nodig heeft, dan het melkachtige product uit de fabriek.
Eurolac Fltis! met label moedermelk, kunstvoeding, zoogdieren, samenstelling, bescherming. Deze links leiden naar lijsten met blogs met deze labels. Klik op de plaatsjes in de linkerzijbalk voor meer verhaaltjes.

Geuzennamen

Samengesteld naar aanleiding van ideeën van @Krizzie [waarom bij het zien van een zogend dier vertederende blikken en bij een drinkende baby afkeurende blikken], @EstherW74 [ik heb de hele tijd al iets in mijn hoofd met mensen die geen gras eten maar wel melk van grazer aan baby geven] en @M_K_S__ [Durven toegeven aan je moedergevoel langer dan 6 mnd/12 mnd ] ter gelegenheid van de actie #flitsidee
Afbeelding: Geuzenstrijd volgens Willy Vandersteen.
Moeders, ik heb het daar al eens eerder over gehad, zijn duizendpoten en alleskunners, maar ze hebben wel een soort van meervoudige persoonlijkheid (met persona’s als moeder, minnares, gastvrouw, opvoeder, verpleegster, diagnosticus, huismanager, …). Daarnaast maken ze over het algemeen graag iedereen naar de zin, worden graag aardig en goed gevonden en zijn om dat te bereiken zelfs bereid toe te geven aan de druk van anderen om te bepalen wat ze moeten vinden, denken en doen. Heb ik nog ergens een stok vergeten waarmee ik ze nog meer kan slaan? O, ja, natuurlijk, hoe kon ik díé nu vergeten: ze doen het altijd fout. O, en ook nog: ze vallen elkaar overal over aan en rollen als LPF en PVV politici vechtend over straat. Let wel: we hebben het hier over een flink deel van de bevolking. Gelukkig is de rest van de bevolking normaal, gedraagt zich altijd keurig en doet altijd alles gelijk goed. Ja, ‘túúrlijk. (‘’Yeah, right, whatever you say, hon’ ’’ klinkt eigenlijk beter. Maar ik schrijf nu eenmaal een Nederlandstalig blog.)
De vergelijkingen met het dierenrijk vallen natuurlijk direct op: er zijn tijgermoeder en koalamoeders en moeders lijken op koeien als ze borstvoeding geven of kolven. Soms worden de dierennamen gedragen als geuzennaam maar vaker komen ze over als denigrerende kwalificatie, schelwoord zeg maar. Die hang naar en afschuw van de vergelijking met dieren is wel interessant. Mensen smelten helemaal bij de aanblik van een zogend dierenjong, maar als ze in een publieke plaats een mensenbaby aan een mensenborst zien is Leiden in last. Dan zijn er geuzen nodig om de arme moeder en haar kind te ontzetten. Vinden we ons als mens zo veel beter dan dieren dat we de vergelijking niet aankunnen? Kunnen we niet verkroppen dat ook mensenmoeders gewoon weten wat goed is voor hun kind, ook na de eerste weken? Dat we ondanks al onze wetenschap gewoon het simpele, ‘’primitieve’’ instinct voor wat natuurlijk goed is gebruiken? Niks dierlijks is ons vreemd. En dat is ook prima, want in feite zijn we gewoon dieren. Zoogdieren.
Vergelijkingen met koeien liggen wel voor de hand in een cultuur waar koemelk als een wonder van gezondheidsvoedsel wordt gezien, waar we niet zonder kunnen, en dat tot maatstaf is verheven voor ‘’normale melk’’. We maken een rare interne driedubbele flikflak met achterwaartse salto en vinden vrouwen die doen wat koeien doen voor hun kalfjes (wanneer wij niet hun melk afpakken) raar, vreemd en een beetje vies. We twijfelen sterk aan de waarde van mensenmelk voor mensenkinderen en zijn ervan overtuigd dat dat wat de koe maakt en geeft veel beter is. Ik kon me er nog wat bij voorstellen als het melk was van een diersoort die meer op ons lijkt en die min of meer eet wat wij eten. Maar een gespleten hoevig kuddedier dat haar dag doorbrengt met het afrukken van gras, het vermalen van gras, het verteren, opboeren, nogmaals kauwen en in de volgende maag verteren (maal drie) van dat gras, alsjeblieft, zeg. Als we werkelijk zoveel beter zijn dan dieren, zou ik toch een intelligentere keuze verwachten. Met welk voedsel denk je dat we in de eerste plaats de meest intelligente en dominante zoogdiersoort op aarde zijn geworden? Koemelk?*
Dan hebben we nog de tijger- en koalamoeders. Nou, dat zijn echte geuzennamen. Niet de melk van die dieren aan je kind geven, maar je spiegelen aan het moederlijke gedrag van die dieren. En dan doel ik niet op de tijgermoeder van het strijdlied**. Ik doel op de effecten die de geboorte van een kind heeft op de hormonen en het daaruit voortvloeiende beschermende gedrag van vrouwen***. Vrouwen die moeder zijn worden tijgers, leeuwen, beren in hun drang tot bescherming van hun kind tegen alle mogelijke gevaren. Er is een bijna even sterke, en soms sterkere, drang in onze samenleving om die primitieve, instinctieve, hormoon-gedreven impulsen te negeren en rationeel en wetenschappelijk met het thema moederschap om te gaan. Het wordt tijd dat moeders zich als geuzen verzetten tegen en bevrijden van opgelegde opvattingen en denkpatronen. Dat begint met het niet meer neerleggen van je kind en je afvragen of je hem mag oppakken als hj huilt, terwijl je rationeel gedacht ervan uit kunt gaan dat hij geen hnger, dorst of pijn kan hebben. Dan wordt een moeder dus een koala moeder: ze draagt haar kind bij zich. Een draagmoeder hoeft zich niet af te vragen of ze haar kind mag oppakken, want ze heeft hem om te beginnen al niet neergelegd of uit handen gegeven. En als ze hem al eens neerlegt, dan is dat om haar eigen redenen en dan kan ze hem dus ook weer om haar eigen redenen oppakken.
Als moeder vergeleken worden met dieren? Neem het als een geuzennaam. Ook als de koe de vergelijking is. Want als wij het een koe niet onmogelijk maken, doet ook zij precies dat met haar kind wat haar kind en zij nodig hebben. Laat het je als moeder niet als een koe onmogelijk maken te doen wat instinctief en goed is.
*) Eurolac Flits! Specifiek
**)Het strijdlied van de tijgermoeder
***) Eurolac Flits! Leeuwen en beren
****) Eurolac Flits! Draagling

Bestaansbasis

Katherine Heigl als Holly Berenson en Josh Duhamel als Eric Messer die in Life as We Know It moeten uitvinden hoe je een voedt en verzorgt.
Na ademhalen is eten en drinken de basis voor het bestaan, het kale overleven. Het is dan ook logisch dat ouders, zorgverleners en beleidsmakers zich daar makkelijk zorgen over maken. Eten wordt daarom omgeven met geboden en verboden, van zo-moet-het’s tot zo-mag-het-niet’s. Volgens beleidsmakers en zorgverleners is eten iets dat je zeker niet aan de individuele mens kunt overlaten, met name niet als het om het eten van kleine kinderen gaat. En dus zijn er boeken volgeschreven over hoe en wat en wanneer en waar en waarmee ouders hun kinderen van voedsel moeten voorzien vanaf het moment dat zij zijn geboren. Heel veel van die schema’s en adviezen zijn gebaseerd op traditie en bakerpraatjes en maar heel erg weinig op echte kennis of onderzoek. Nu is het ook wel erg moeilijk, zowel praktisch als ethisch, om gerandomiseerde gecontroleerde onderzoeken te doen naar het soort en de manier van het eten van zuigelingen. Maar dat is niet de enige manier om kennis te vergaren. Wanneer we ervan uitgaan dat dieren weten en doen wat goed is voor ze (en dat doen ze want soorten die dat niet doen sterven uit), kunnen we om te beginnen eens gaan kijken hoe dieren het doen. Wat als eerste opvalt is het immens grote verschil in samenstelling van de melk van de diverse zoogdieren en de zeer wijde range in manieren waarop zoogdieren voeden en verzorgen. En dan valt op dat de samenstelling van de melk en de manier van zogen en zorgen samenhangen. Natuurlijk is de samenstelling van de melk als eerste afgestemd op de behoeften van het jong voor groei en ontwikkeling. Een dolfijnenjong heeft heel andere behoeften dan een spitsmuisje, een olifantenkalf heel andere dan een vleermuis, een hertje heel andere dan een babychimpansee. Maar de samenstelling van de melk en de voedingsbehoeften geven ook richting aan de manier van zorgen. Zo is er een algemene tendens te zien naar melk die meer water en minder eiwitten bevat naarmate het jong dichter bij zijn moeder blijft en vaker gevoed wordt. De zoogdieren die het meest op de mens lijken, de chimpansee en de gorilla bijvoorbeeld, dragen hun jong constant met zich mee en voeden zeer frequent, waarbij het jong een actieve partner is die zelf aangeeft voeding nodig te hebben en naar de borst kruipt. Deze manier van voeden en zorgen blijft vrijwel hetzelfde zolang het jong uitsluitend of vrijwel uitsluitend moedermelk krijgt. De manier van groeien en ontwikkelen van baby’s en de samenstelling van de melk van mensenmoeders lijken sterk op die van hun naaste verwanten in de primatenwereld. We mogen er op biologische gronden dus van uit gaan dat ook mensenkinderen worden geboren met de vaardigheden en instincten om hun eigen eten te vinden en te weten wanneer en hoe veel eten ze nodig hebben. Voorwaarde daarvoor is wel dat baby’s zo dicht bij de bron van hun eten zijn dat ze hun vaardigheden ook kunnen inzetten.
Verder kijkend naar andere zoogdieren zien we een andere tendens. Ongeveer rond de gemiddelde tijd dat de eerste melktanden gaan doorkomen beginnen veel zoogdierjongen mee te proeven van het dagelijks menu van de grotere jongen en volwassenen van hun soort. Ze imiteren daarbij het eetgedrag van de anderen in hun groep. Bij veel soorten is het zo dat deze gecombineerde voeding doorgaat tot het begin van de tandenwisseling, waarbij in de loop van die periode het zwaartepunt verschuift van voornamelijk melkvoeding, via van beide evenveel, naar voornamelijk vast voedsel. Er zijn opvallend weinig zoogdieren die het vaste voedsel van hun jongen eerst tot pap koken of pureren om de overgang van melkvoeding naar vast voedsel te maken*. Bij het overgrote deel van de soorten is het begin van het eten van vast voedsel een gewennings- en leerperiode. We mogen ervan uitgaan dat dezelfde mechanismen ook voor mensenkindjes kunnen gelden. Kindjes beginnen dus ergens rond de tijd dat de melktanden gaan komen met mee-eten van het volwassen menu en drinken daarnaast vooralsnog veel en vaak bij moeder. Naarmate het eten, kauwen en verwerken van vast voedsel beter lukt zal minder melk als voeding nodig zijn. Maar we zien chimpanseepeuters ook nog teruggaan naar moeder om even energie op te doen voor het spel of veiligheid te zoeken als de wereld even te overweldigend wordt. Dan is even drinken bij moeder niet zozeer voor de voeding als wel voor de troost en zekerheid. Mensenmoeders die vanaf het begin hun kind op verzoek hebben gevoed merken dit gedrag ook bij hun peuters en kleuters. Veel mensen zijn bang dat dat voor verwende kindjes zorgt en zelfs een basis kan leggen voor emo-eten en troost-eten. Dit is een onnodige angst. Het borstdrinken heeft op die momenten namelijk niets met eten te maken, maar heel erg met de relatie tussen moeder en kind, overdracht van liefde en het leggen van een stevige fundering voor de ontwikkeling van een zelfverzekerd en zelfstandig mens. En hoe kun je daarmee nu een kind verwennen? Daarvan kun je nooit te veel krijgen en nooit op verkeerde momenten.
*Bij sommige soorten wordt vast voedsel wel tijdelijk voorgekauwd of deels voorverteerd voor het aan de jongen wordt aangeboden.

Alles op zijn tijd

TIET ZAT langer borstvoeden, heel gewoon

Idee: Anne Hofstede en het is de 

Opdrachtgever: Kenniscentrum Borstvoeding 

Productie:Léontine van Geffen-Lamers, fotografe en filmmaakster, Anne Hofstede, communicatiedeskundige en Stefan Kleintjes, kinderdiëtist

Ontwerp: Daniëlle Schaffelaars 

Muziek: Jos Geluk van Ardis Park 

Cast: moeders, peuters en kleuters

Borstvoeding is de normale voeding voor zuigelingen, daarover is vrijwel iedereen, ouders, zorgverleners, beleidsmakers, het wel over eens. Dat borstvoeding ook langere tijd daarna heel gewoon en zelfs aanbevelenswaardig is, is een minder algemeen geaccepteerd concept. Maar zowel wat betreft voeding (in het tweede levensjaar levert bij een op verzoek drinkende peuter moedermelk tweevijfde van de dagelijks portie energie, tweederde van de nodige vitamine A en ongeveer tweevijfde elk van calcium en riboflavine, om er maar een paar te noemen) als bescherming (de hoeveelheid in soort en aantal van beschermende stoffen in moedermelk wordt eerder meer dan minder met het verstrijken van de tijd) biedt borstvoeding een waardevolle bijdrage aan het dagelijkse menu tot en voorbij de tweede verjaardag. Voor veel ziekten en aandoeningen geldt een dosis-gerelateerd effect van borstvoeding: meer en langer borstvoeding versterkt de gunstige gezondheidseffecten, ofwel: korter borstvoeding verhoogt de kans op sommige chronische ziekten en obesitas. Maar je kunt ook op een andere manier aankijken naar de optimale duur van borstvoeding. In de dierkunde zijn we gewend te werken met gemiddelde duur van elke levensfase en het blijkt dat daarin per diersoort en bij diersoorten onderling patronen te ontdekken zijn. Zo zie je dat er bij zoogdieren verbanden te leggen zijn tussen de duur van de zoogperiode en het doorkomen van de melk- en de blijvende tanden; en met de zoogduur en het bereiken van de vruchtbare leeftijd. Ook de duur van de dracht en de duur van het zogen houden verband met elkaar: ze zijn bij veel zoogdieren ongeveer even lang. Zou je dat letterlijk doortrekken naar de zwangerschapsduur van de mens, dan zou ongeveer 9 maanden borstvoeding normaal zijn. Maar dan wordt een belangrijke variabele buiten beschouwing gelaten, namelijk het feit dat een mensenkind per definitie prematuur geboren wordt. Wanneer een mensenkind zo lang gedragen zou worden tot hij qua ontwikkeling even ver is als andere grote zoogdieren, dan zou hij niet meer door het geboortekanaal passen. De eigenlijke uitgerekende  datum ligt niet na 9 maanden dracht, maar na 15-18 maanden. En op die datum begin je dan te tellen met nog een zoogtijd van 15-18 maanden. En dat komt dan mooi uit met de WHO aanbeveling ‘’tot de tweede verjaardag of daar voorbij’’. Als je het doorkomen van de tanden neemt als indicatie, zie je bij veel zoogdieren dat de jongen exclusief de borst krijgen ongeveer tot het doorkomen van de melktandjes, en dat het zogen volledig wordt gestopt tegen het wisselen van de tanden. Er is natuurlijk een reden dat die eerste tanden*melk*tanden heten. Al met al, welke berekening je ook neemt, de biologisch normale duur van de borstvoeding ligt tussen 2 en 7 jaar. Tiet zat dus.
Veldhuizen-Staas C.G.A. van: De duur van de borstvoeding periode in medisch/fysiologisch, cultureel- en historisch-antropologisch en biologisch perspectief.  2001, 2006

WHO/ PAHO: Guiding principles for complementary feeding of the breastfed child.