Gevaar

Foto: Vandaag jarig: Chris Hemsworth. Zware wenkbrauwen en doordringend kijkende helblauwe ogen maken hem geliefd voor heldhaftige rollen zoals Sneeuwwitjes jager, Thor de dondergod en Kapitein Kirk de astronaut.

Of dingen, keuzes, omstandigheden gevaar opleveren of juist tegen gevaar beschermen is vaak niet precies duidelijk en mogelijk afhankelijk van het gezichtspunt. Zoals de jager, die bedoeld was om gevaarlijk te zijn voor Sneeuwwitje, uiteindelijk toch haar beschermer bleek te zijn. Sommige dingen die bedoeld zijn om als bescherming te dienen, kunnen in plaats daarvan tot andere risico’s blijken te leiden.

Vroege introductie van vast voedsel
De voeding van kinderen in het eerste levensjaar is van grote invloed op hun gewichtsontwikkeling later. Vroege introductie van vast voedsel in gerelateerd aan snellere groei als baby en daarom mogelijk ook met een verhoogd obesitas risico in het latere leven. Griffiths et al vonden een klein, maar op de schaal van volksgezondheid zeer significant verschil in de groei van kinderen die vroeger of later vast voedsel kregen. Zij bevelen aan dat moeders met klem wordt geadviseerd zich te houden aan de internationale richtlijnen voor 6 maanden uitsluitende borstvoeding. Sloan c.s. zagen een duidelijk verband tussen te grote gewichtstoename bij peuters en vroeg stoppen met borstvoeding en concluderen dat dit een probleem met overgewicht als kleuter kan veroorzaken. Kim & Peterson zagen in hun onderzoek een verrassend verband tussen manier/plaats van zorg, de mate waarin borstvoeding werd gegeven en gewichtsontwikkeling. Kinderen die door de ouders werden verzorgd hadden een grotere kans borstvoeding te krijgen en pas later vast voedsel, dan kinderen die in professionele kinderopvang weden verzorgd of door familie/vrienden werden opgevangen. 23 december 2010

en

Houding, gezondheid en veiligheid
Er is veel te doen over de houding waarin kinderen moeten slapen en het beste functioneren. Sinds de wereldwijde campagnes voor op de rug slapen is het aantal kinderen dat aan wiegendood overlijdt afgenomen (hoewel het feit dat twee dingen tegelijkertijd of direct na elkaar plaatsvinden natuurlijk nog geen bewijs is van oorzakelijk verband!), maar andere dingen, zoals vreemd afgeplatte hoofdjes met mogelijke hersenschade, zijn toegenomen. Rugslaap is waarschijnlijk een beschermende factor omdat in die houding een kind makkelijker gewekt wordt en dus minder kans krijgt zo diep te slapen dat hij vergeet adem te halen (wat na wegstrepen van alle verwarrende factoren de uiteindelijke definitie van wiegendood is). Maar afgezien daarvan is voor zuigelingen de rugligging een zeer onfysiologische houding, zeker voor kinderen die alleen slapen, die onder andere zijn neurologische reacties verlaagt of lamlegt. Op de buik liggen stimuleert juist de neurologie en stimuleert daarmee onder andere de borstvoeding. Goede reflexen, bij een ander mens zijn en borstvoeding zijn elk apart factoren die wiegendood beperken en die elkaar daarin versterken. 21 december 2010

en

Vroege invloeden op borstvoeding en gezondheid.
Het onderzoek van Anzman c.s. exploreert de invloed die vroege maatregelen en goede voedingsgewoonten kunnen hebben op het vóórkomen en voorkómen van obesitas en gerelateerde ziekten later. Omdat ouders in de eerste levensjaren nog erg veel invloed hebben op het aanleren van gewoontes en op dat wat kinderen eten en drinken is dit een ideale tijd om een gezonde voedingsbasis te leggen en goede gewoonten aan te leren. Voor niet alle ouders is evident wat gezonde gewoonten zijn. Hampson et al vonden dat moeders die in de zwangerschap leiden aan negatieve gemoedsstemmingen en een laag zelfbeeld (Negative Affectivity) eerder geneigd zijn om al met 3 maanden met vast voedsel te beginnen en vanaf 6 maanden zoete dranken te geven. Zorgverleners die werken met zwangeren moeten hierop dus goed observeren en extra maatregelen nemen op het gebied van voorlichting. Mogelijk kan een aantekening in het dossier ervoor zorgen dat deze moeders extra aandacht krijgen bij het consultatiebureau om exclusief borstvoeding tot 6 maanden te garanderen en informatie te geven over gezonde keuzes voor drinken voor kinderen vanaf 6 maanden. 20 december 2010

Kim J; Peterson KE: Association of Infant Child Care With Infant Feeding Practices and Weight Gain Among US Infants. Arch Pediatr Adolesc Med. 2008;162(7):627-633.
L J Griffiths LJ, L Smeeth L, S Sherburne Hawkins S, T J Cole TJ, C Dezateux C: Effects of infant feeding practice on weight gain from birth to 3 years.Arch Dis Child 2009;94:577-582.
Sloan S, Gildea A, Stewart M, Sneddon H, Iwaniec D: Early weaning is related to weight and rate of weight gain in infancy. Child: Care, Health and Development, 2008, 34(1):59-64.
Gettler LT, McKenna JJ: Never Sleep with Baby? Or Keep Me Close But Keep Me Safe: Eliminating Inappropriate Safe Infant Sleep Rhetoric in the United States. Current Pediatric Reviews, 2010,  6:71-77.
Colson SD, Meek JH, Hawdon JM: Optimal positions for the release of primitive neonatal reflexes stimulating breastfeeding. Early human development, 2008, 84(7):441-449.
Hampson SE, Tonstad S, Irgens LM, Meltzer HM, Vollrath M: Mothers’ Negative Affectivity During Pregnancy and Food Choices for Their Infants. Int J Obes, 2010, 34(2):327.
Anzman S,  Rollins B, Birch L: Parental influence on children's early eating environments and obesity risk: implications for prevention. Int J Obes 2010, 34
(7):1116-1124

Veilig

Foto: Vandaag jarig: Donald Sutherland, speelde ooit een van de hoofdrollen in M*A*S*H, al vrij jong vaak gekozen voor de vaderlijke figuur, maar even vaak voor de slechterik. Als President Snow in de verfilmingen van de Hunger Games serie laat hij op meesterlijke wijze angstaanjagendheid door een ogenschijnlijk grootvader-veilig uiterlijk heen stralen.

De herhaalde stukjes in mijn bijdrage van vandaag in de zomer-special ‘In de herhaling’ gaan over veiligheid, vermeende veiligheid en vermomde veiligheid.

 ''Veilig samen slapen'' is een betere boodschap dan ''baby hoort alleen te slapen'''.
De strikte boodschap dat baby's het veiligst alleen slapen is in tegenspraak met allerlei onderzoeken die uitwijzen dat baby's die op een eigen slaap-oppervlak, maar binnen handbereik van hun moeder slapen het veiligst zijn. In de literatuur en het spraakgebruik is er geen overeenstemming in terminologie, zoals samen slapen, co-sleeping en bed-sharing. Wereldwijd ervaren moeders dat zij het best tegemoet kunnen komen aan de nachtelijke behoeften van hun kind en henzelf door  in hetzelfde bed te slapen of binnen elkaars handbereik te zijn. De meeste recente onderzoeken wijzen uit dat het het best werkt als ouders worden geïnformeerd over veilige manieren om met hun kind te slapen in plaats van alleen maar te verbieden het bed te delen.
(31-07-2010)

en

Nachtelijke moeder-kind nabijheid bevordert de borstvoeding en is veilig
De bekende onderzoekers Ball, Ward-Platt et al onderzochten wat de invloed is van slaap-arrangement, van moeder en kind die op de kraamafdeling verblijven,  op de borstvoeding en de veiligheid van het kind. Baby's werden naar willekeur ingedeeld in de groep die bij moeder in bed lag, in een wiegje aan moeders bed zonder barrière tussen moeder en kind (side-car ofwel aanklikbedje) of in een wiegje naast moeders bed. De kinderen die in bed bij de moeder lagen hadden meer positief borstvoeding gedrag dan kinderen in een eigen bedje in dezelfde kamer. Geen van de drie slaapcondities werden geassocieerd met negative effecten, hoewel er enkele potentiële risico's waren in de in-bed-groep. Aanklikbedjes bleken goed te voldoen voor borstvoeding stimulerend gedrag en tegelijk een veilige slaapplaats voor de baby te zijn op de kraamafdeling.
(02-08-1020)

en

Borstvoeding belangrijkste factor bescherming wiegendood
Kinderen die geen borstvoeding krijgen hebben dubbel zoveel kans te overlijden als gevolg van wiegendood als kinderen die wel de borst krijgen, stellen Vonnegut en Mitchell in een door het Duitse Ministerie van Onderwijs en Wetenschappen en de Nieuwzeelandse Child Health Research Foundation betaalde studie. De onderzoekers adviseren dan ook om minimaal 6 maanden borstvoeding prominent op te nemen in de anti-wiegendood campagnes. Het onderzoeksteam van Edmond et al, verbonden aan  onder andere de Universiteit van Oxford, voegden daar met hun studie nog de kennis aan toe dat kinderen vooral zo snel mogelijk na de geboorte moeten beginnen met borstvoeding. 16% en zelfs 22% van alle overleden zuigelingen zou kunnen worden voorkomen als alle kinderen respectievelijk binnen de eerste dag en binnen het eerst uur van hun leven beginnen met borstvoeding.
(03-08-2010)

Op een of andere manier zijn de begrippen ‘’veilig’’, ‘’slapen’’, ‘’zuigeling’’ in het maatschappelijk onderbewuste samengevat in de strikte en strakke en bijna als een wet of een evangelie verwoorde stelling dat baby’s alleen veilig de nacht kunnen doorkomen wanneer zij plat op hun rug, met een fopspeen in de mond in een apart bed met spijlen te slapen worden gelegd. Omgeven door het Aura van het Heilige Evidencebeest drukt de last tot blinde gehoorzaamheid op de ouders, die immers ‘’het beste met hun kind voorhebben’’. Dat argument is de ultieme discussiekiller. Daar valt namelijk niet tegen te argumenteren. Het is hetzelfde argument dat, vaak door overheidsinstanties of overheids-ondersteunde instanties, wordt gebruikt om ouders over te halen tot allerlei handelingen en gedragingen die te maken hebben met de zorg voor hun kind. Het is ook het meest verwerpelijke argument dat kan worden gebruikt, regelrecht overgenomen uit de reclame-industrie. Het is paternalistisch en neemt de verantwoordelijkheid en de vrije wil en het vermogen tot zelfstandig en logisch nadenken van ouders weg. Ogenschijnlijk vaderlijk en liefhebbend, zoals President Snow, maar ondertussen niets meer dan onderdrukking en overheersing.

En dat hele Evidencebeest is nog geschapen uit slechte wetenschap ook. Niet iedereen weet dat, maar de cijfers die de alleen-en-op-de-rug-slapen-campagnevoerders gebruiken, zijn willekeurig eruit genomen om een bepaald plaatje te schetsen. Wie alle cijfers over wiegendood goed napluist komt ook heel andere cijfers tegen. Weet je bijvoorbeeld waar en wanneer een flink deel van de kindjes overlijdt aan wiegendood? In goedgekeurde bedjes, alleen en op de rug slapend – in de eerste week van de kinderopvang. Dan zijn er nog de kindjes die op de grond vallen als hun oververmoeide moeder, die hen midden in de nacht in de stoel aan het voeden is, in slaap valt. Of de kinderen die geen borstvoeding krijgen, of van wie de moeder rookte tijdens de zwangerschap.

Gettler, LT; McKenna, JJ: Never Sleep with Baby? Or Keep Me Close But Keep Me Safe: Eliminating Inappropriate “Safe Infant Sleep” Rhetoric in the United States.  Current Pediatric Reviews, Volume 6, Number 1, February 2010 , pp. 71-77(7)
Ball HL, Ward-Platt MP, Heslop E, Leech SJ, Brown KA: Randomised trial of infant sleep location on the postnatal ward. Arch Dis Child  2006;91:1005-1010
Vennemann MM,  Mitchell EA: Breast-Feeding May Reduce Risk for SIDS by Half Throughout Infancy. Pediatrics. 2009;123:e406-e410
Edmond KM, Zandoh C, Quigley MA, Amenga-Etego S, Owusu-Agyei S, Kirkwood BR: Delayed Breastfeeding Initiation Increases Risk of Neonatal Mortality. PEDIATRICS Vol. 117 No. 3 March 2006, pp. e380-e386

Rustig

Foto: collage van dragende dieren.

Opeens duikt er dan zo’n leuke foto op op Facebook (het linkerdeel van de illustratie hiernaast) met een link naar een onderzoek via een artikel met de titel ‘’Waarom worden baby’s rustig als ze gedragen worden?’’. Het gaat over een onderzoek door Esposito et al (2013) naar fysieke response in de baby als de moeder hem draagt bij muizen en mensen. Dragen, dat wil in dit onderzoek zeggen: er mee rondlopen, niet enkel optillen of op de arm houden. Zij zien in deze kennis een manier om kindermishandeling te voorkomen. “Such proper understanding of infants would reduce frustration of parents and be beneficial, because unsoothable crying is major risk factor for child abuse,” zegt Kuroda, een van de onderzoekers, daarover. Het lijkt mij een zinniger advies aan ouders van huilbaby’s dan de gangbare adviezen om het kind wakker en eventueel ingebakerd in bed te leggen en hem zichzelf maar in slaap te laten huilen.

In het artikel beschrijven de onderzoekers hoe de muisjes die werden onderzocht direct als ze door de moeder werden opgepakt en gedragen volkomen relaxed werden (ook meetbaar aan het ieniemienie ECG’tje dat werd gebruikt). Ze spierspanning werd laag en de pootjes werden losjes gebogen; de pups namen een soort foetushouding aan. De moeder kon hierdoor gelijk ook makkelijker lopen, ondanks haar soms grote last. Het gedrag en de houding van de jongen werd herkend als lijkend op dat van andere dierenjongen als ze door de moeder worden rondgedragen, zoals, aldus het artikel, katten en leeuwen. Op de linkerhelft van de illustratie is dat goed te zien. Maar wacht eens, kijk eens goed wat voor soort dieren voor die afbeelding zijn gekozen.

Juist, allemaal nestblijvertjes, die om een of andere reden verplaatst moeten worden. Geen dieren die normaliter worden gedragen, maar dieren in een soort van noodsituatie. De collage aan de rechterkant, die ik erbij maakte, laat dieren zien voor wie het dragen van de jongen normaal, dagelijks gedrag is, net als bij de mens. Je ziet dat die jongen niet die foetushouding aannemen en zich niet slap houden. Zij houden zich vast en hebben een veel actiever ogende houding (nu ja, het mensenkindje niet, die is zo relaxed dat hij in slaap gevallen is). Maar wel rustig, dat wel. Waarschijnlijk is hun hartslag inderdaad ook rustig.

Begrijp me niet verkeerd, ik ben blij met wetenschappelijk onderzoek dat aantoont dar dragen van kinderen een goed idee is, voor zowel de moeder (of de vader) als het kind. Ik zal onder geen beding dit onderzoek afkatten, integendeel zelfs. Maar ik wil natuurlijk wel gezegd hebben dat de redenering niet helemaal klopt. De muizen en katten die hun jong dragen doen dit uit tijdelijke noodzaak om hun jong te verhuizen. Om die operatie zo goed mogelijk te laten verlopen is het noodzakelijk dat het jong ontspannen is en niet beweegt. Dus verslappen zijn spieren wat en slaat zijn hart rustiger. Hij gaat in een soort stand-bymodus. Dat loopt voor de moeder beter en voorkomt stress bij het jong. Bij jongen van dragers is gedragen worden de natuurlijk modus en uiteraard zijn die jongen dan rustig, want de wereld is precies zoals hij zijn moet.

Een aardig (wellicht niet helemaal diervriendelijk) omgekeerd onderzoek zou kunnen zijn om bij dieren die normaliter dragen, het jong van de moeder weg te nemen en ergens neer te leggen. Wat gebeurt er dan met de hartslag en de stresssignalen? Dat is nu precies waarom de argumentatie in het hierboven besproken onderzoek niet klopt: het dragen is voor dragers geen interventie, maar het neerleggen is dat wel.

Mensenkindjes zijn bedoeld om te worden gedragen, dan zijn ze in hun meest relaxte staat. Het zou dus niet nodig moeten zijn om ouders te adviseren hun baby op te nemen en te dragen, ze hadden hem om te beginnen niet neer moeten leggen. Maar zolang kinderen vaker wel dan niet ergens worden neergelegd of -gezet (bed, wieg, box, kinderwagen, autostoeltje, wipstoeltje, …), is het wel een goed idee om ouders te adviseren om bij elk teken van onrust of stress de baby op te pakken en te dragen. Bij gebrek aan vacht waaraan onze kindjes zich goed kunnen vasthouden kunnen wij een draagdoek of draagsysteem gebruiken. Dat loopt voor ons dan weer wat makkelijker, net als voor moederkat lopen makkelijk is met haar kitten aan zijn nekvel in haar bek.

Gianluca Esposito, Sachine Yoshida, Ryuko Ohnishi, Yousuke Tsuneoka, Maria del Carmen Rostagno, Susumu Yokota, Shota Okabe, Kazusaku Kamiya, Mikio Hoshino, Masaki Shimizu, Paola Venuti, Takefumi Kikusui, Tadafumi Kato and Kumi O. Kuroda. "Infant calming responses during maternal carrying in humans and mice". Current Biology, 2013.doi：10.1016/j.cub.2013.03.041

Link

Foto: Johnny Weissmuller doet als Tarzan linke dingen  in Tarzan the Ape Man (1932)

Mijn ochtenden beginnen meestal met een rondje sociale media en mail. Dat kan een linke boel zijn en mijn voorgenomen dagschema volledig in de war schoppen. Want soms zijn er zoveel interessante links, dat het rondje een grote ronde wordt, met extra uitstapjes van link naar link. Wat ik zeg, linke boel die linken. Vaak wel erg interessant en niet zelden komt mijn inspiratie voor een blog er vandaan. Zo was daar gisteren de link naar alle ophef over mazelen en inenten in het algemeen. Het bracht me ook weer op verschillende plaatsen in verschillende discussies over risico’s en veiligheid. Dit schreef ik aan een Facebook groep over vaccineren: ‘’ Natuurlijk is het heel triest dat er kindjes zo erg ziek zijn en sommige overlijden. Maar dat is gewoon een fact of life. We kunnen op geen enkele manier - wel vaccineren, niet vaccineren, een aluminiumfoliehoedje dragen, bidden, mediteren, je een slag in de rondte eten aan superfoods, fill in the blank - alle risico's uitsluiten. Wij zijn kwetsbare, sterfelijke wezens. Wij worden ziek. Wij gaan dood. Het enige dat we kunnen doen is onze gezondheid zo goed mogelijk maken en ondersteunen en geen onnodige risico's nemen.’’ Leven is een linke zaak. Het enige waarvan je absoluut zeker kunt zijn, is dat het eens is afgelopen.

Risico is een fact of life. Je kan risico niet uitsluiten. Risico kan wel beperkt worden en ingecalculeerd. Soms moet je een risico nemen om ander risico te vermijden. Mijn aandacht werd vandaag getrokken door een link naar een artikel in Kiind (nee dat is geen typefout, spellingschecker, dat hoort zo, die dubbele ’i’) over het bouwen van een goed vuur. Ik heb ook een stel vuurmeesters als kinderen en dat is meestal goed gegaan en een enkele keer fout. Ze weten nu allemaal heel erg goed hoe je veilig een mooi vuur bouwt en dat je niet met blote handen eens tuk ijzer eruit moet halen. Dit artikel legde voor mij een link naar het boek van Gever Tulley over 50 gevaarlijke dingen die je je kinderen beslist moet laten doen en het bijbehorende filmpje, een registratie van zijn TedX praatje daarover. Tulley gaat uit van het standpunt dat je het elven voor kinderen niet veiliger maakt door ze van elk gevaar weg te houden. Dat maakt ze juist hulpeloos en niet in staat adequaat te reageren als er echt gevaar is. Ik vind dat een heel gezond standpunt. Vandaar dat ik die link naar het Kiind artikelen deelde en er gelijk die naar het boek en het praatje van Tulley achteraan stuurde.

Het is dus, om even kort door de bocht te gaan, linke business om kinderen nooit iets links te laten doen. Gecontroleerde (min of meer) risico’s nemen is op den duur waarschijnlijk veiliger dan proberen alle risico’s uit te sluiten. Vaak wordt gedacht dat het veiliger is om kinderen een bot mes te laten gebruiken, dan kunnen ze tenminste zichzelf niet verwonden. Maar met een bot mes kunnen ze niet alleen niet zichzelf snijden, maar ver ook niets. Dat is vreselijk frustrerend en laat het kind denken dat hij simpele dingen niet kan. Dat kan ontmoedigen om nog eens iets te proberen of de frustratie kan haar boos maken en met wilde bewegingen en grote druk, rukken, trekken en zagen toch te bereiken wat ze wil. Juist dan gebeuren er ongelukken. Het is veiliger om een kind te leren om te gaan met goed gereedschap.

Er wordt wel eens  gefilosofeerd dat alle beveiligingsdingen in auto’s in feite het verkeer gevaarlijker maken. Mensen zouden namelijk een gevoel van onkwetsbaarheid kunnen krijgen en juist daardoor risicovoller rijgedrag gaan vertonen, minder goed opletten, niet meer goed inschatten wat er kan gebeuren als gevolg van bepaald gedrag. Daar zit wel wat in. Je zou hetzelfde kunnen zeggen voor alle soorten van lichaamsdeel beschermers voor kinderen voor fietsen en, rolschaatsen. Een keertje vallen en je knie openhalen is een hel goede manier om de volgende keer beter in te schatten wat je doet. Aan de andere kant kan een fietshelm een kind wel beschermen tegen link gedrag van andere weggebruikers.

Ik ga ervan uit dat goede en brede informatie in combinatie met gezond verstand en logisch nadenken kan zorgen voor voldoende beveiliging tegen onaanvaardbare risico’s. Angst aan de andere kant is een heel slechte raadgever. Angst vertroebelt het logisch denkvermogen. Kennis verscherpt het denkvermogen en dat zorgt voor een zo goed mogelijke afweging van aanvaardbare en onaanvaardbare risico’s en geeft handvatten voor een zo goed mogelijke voorbereiding. 

Voor wie kinderen al die gevaarlijke dingen van Tulley wil laten doen: doe het vooral en geniet er zelf ook van. Maar bedenk: help je kind alleen in het leren gebruiken van gereedschappen, niet bij het bereiken van een doel dat nog te hoog is. Een kind optillen om ergens in te klimmen is onaanvaardbaar risico: hij kan er alleen veilig weer uit komen als hij er zelf in kon komen. Een kind duwen op de schommel als hij die zelf nog niet in gang kan krijgen is een recept voor linke dingen. Laat hem liever zien hoe jij die schommel op gang krijgt terwijl je erop zit. En ontdek gelijk zelf weer hoe leuk schommelen ook al weer is. En bouw vooral samen dat vuur en laat je kind ook de lucifers hanteren. Nadat je haar hebt geleerd hoe je dat veilig doet.

Schaarste

Foto: Jennifer Lawrence als Katniss Everdeen in  The Hunger Games (2012), waar in een post-apocalyptische samenleving het volk onder de duim wordt gehouden door kunstmatige schaarste, militaire onderdrukking en angst voor de toekomst van de kinderen.

De Nederlandse winkelschappen vertonen lege plaatsen op de plaats van de kunstvoeding voor baby’s, want radeloze Chinese ouders kopen massaal Nederlandse kunstvoeding op. In China was er schandaal op schandaal en dus vertrouwen de ouders hun lokale producten niet meer. De situatie voor Nederlandse ouders wordt kennelijk zo nijpend dat de Nederlandse kunstvoedingsfabrikanten extra fabrieken en productielijnen gaan bouwen speciaal voor de Chinese markt. Schaarste alom, behalve in de portefeuilles van de fabrikanten. Zij kunnen het werk haast niet aan. Chinese fabrikanten gaan in Nederland fabrieken bouwen om Nederlandse poedermelk te maken voor Chinese baby’s. Mijn hoofd tolt ervan. Wat moet je daar nu van vinden? Als moeder en oma. Als lactatiekundige. Als columnist. De meningen zijn veelvoudig en verdeeld. Zoals gewoonlijk weet iedereen het beter.

Volgens sommige commentaren is dit hét moment om massaal over te stappen op borstvoeding, want die is nooit uitverkocht. Voor sommige moeders is het wel eens een schaars aanbod, maar daar is meestal wel wat aan te doen. Nu vind ik persoonlijk en professioneel het altijd wel een goed moment om massaal over te gaan op borstvoeding. We hoeven daar wat mij betreft niet mee te wachten tot er een ramp gebeurt of de schappen leeg raken. Maar velen vinden dit toch te ver gaan, want waar blijft dan de vrije keuze van de ouders. Hoe kan je nu vrij kiezen als je onder druk van niet verkrijgbaarheid gedwongen over moet op borstvoeding?

Volgens anderen is dit dé gelegenheid om donormelk eens naar de voorgrond te halen. Want dat is om te beginnen een beter alternatief dan kunstvoeding als moeder niet aan de borstvoeding wil of ze het niet voor elkaar krijgt. Maar bij anderen stuit die suggestie op de afweer van het hoge ajakkiebah-gehalte van melk van een mensenmoeder. Stel je voor, melk uit de borst van een vreemde vrouw in plaats van die fijne, gemanipuleerde en zwaar bewerkte melk uit de uier van een koe.

Dan zijn er de geluiden dat we in China maar eens aan borstvoeding-ontwikkelingswerk moeten gaan doen en daar borstvoeding op de kaart gaan zetten. We zouden die Chinese moeders eens het licht moeten laten zien en ze ervan overtuigen dat borstvoeding nog veel beter is dan Nederlandse poedermelk. Anderen brengen daar tegenin dat Chinese moeders heus wel borstvoeding willen geven, maar dat het arbeidsklimaat daar nog minder borstvoeding vriendelijk is dan hier en dat het voor veel vrouwen daarom gewoon niet mogelijk is bij hun kind te zijn, laat staan het borstvoeding te geven.

Ik onthoud me verder maar van commentaar, want wat je ook zegt of schrijft, het zal de situatie niet veranderen. Wat ik wel kan doen, is aanstaande moeders, die denken dat kunstvoeding de beste keuze voor hun omstandigheden zal zijn, op te roepen dit eens te heroverwegen. Niet omdat ik hen wil overhalen iets te doen wat ze niet willen doen, maar om eens te zien of ze wel alle aspecten in hun overwegingen hebben meegenomen. Kinderen die geen borstvoeding krijgen hebben speciale andere voeding nodig. Bij voorkeur is dat gedoneerde moedermelk van een andere moeder. Voor veel moeders die kiezen om niet zelf borstvoeding te geven, is dat meestal geen optie. Dus moet het speciaal voor de baby gefabriceerde voeding zijn, want zelf geknutselde melk van koe, geit of plant is over het algemeen zeer onvolledig. De toevoer van deugdelijke vervangende zuigelingenvoeding is niet altijd even betrouwbaar, zoals we de afgelopen tijd hebben gemerkt. En dan hebben we het nog niet eens gehad over al dan niet natuurlijke rampen die het verkeer plat leggen, waardoor de bevoorrading van supermarkten stagneert. Of rampen waardoor de aanvoer van drinkwater in gevaar wordt gebracht of de stroom uitvalt. In die gevallen kan de schaarste wel eens veel ernstiger worden dan nu. En ook het veilig klaarmaken van en voeden met kunstvoeding kan in gevaar komen.

Bij de keuze voor geen borstvoeding kan, door oorzaken die buiten de invloedssfeer van de ouders liggen,  veilige en voedingskundig toereikende zuigelingenvoeding een probleem zijn. In tijden van schaarste zullen kinderen die borstvoeding krijgen goed gevoed blijven, terwijl de voedingstoestand en de verdere gezondheid van kinderen die geen borstvoeding krijgen ernstig gevaar kan lopen.

Hinnen  B: Tekort melkpoeder in Europese supermarkten, Supermarktblog.nl, 15 apr 2013

de Voogt S: Fabriek in Assen door enorme vraag naar babymelk China, Volkskrant.nl, 26/04/13

Eurolac Flits! met label of zoekterm kunstvoeding, risico van geen borstvoeding. Deze links leiden elk naar een lijst met blogs met dit label, klik op de plaatjes in de linkerzijbalk voor meer verhaaltjes.

Wieg

Foto: Annabella Sciorra als Claire Bartel en Rebecca De Mornay als Mrs. Mott / Peyton Flanders in  The Hand That Rocks the Cradle, (1992)
Mijn oog viel vanmorgen op twee berichten op Twitter: ‘’Baby wordt altijd zo misselijk als ze weer in haar bedje ligt na de voeding. Tips anyone?’’ en ‘’Wat maakt nou echt het verschil? Onnatuurlijke slapen op rug of borstvoeding?’’ Los van elkaar geplaatst, onafhankelijk van elkaar, maar toevallig in mijn tijdlijn vlak onder elkaar. Maar wel over hetzelfde thema: baby’s ‘’moeten’’ op hun rug te slapen worden gelegd, alleen, in een eigen bedje. Dat is de algemeen geldende richtlijn in de oorlog tegen wiegendood. Wiegendood is de naam. Niet ‘’op de buik slapen dood’’. Niet ‘’bij de ouders slapen dood’’. Klink ik hard? Ja, ik klink hard. Dat klinken namelijk de overheidscampagnes ook. En de manier waarop door zorgverleners de boodschap wordt gebracht ook. Door deze campagnes en het zeer dwingend overbrengen van die boodschap voelen ouders zich potentiële kindermoordenaars wanneer ze zelf maar overwegen hun kind anders dan alleen in een bedje en plat op zijn rug te slapen te leggen.
Die richtlijnen richten zich primair op die twee aspecten: alleen en plat op de rug. Beide zijn biologisch gezien vreemd en onlogisch. Op de rug liggend functioneert het neurologische systeem van het kind slecht, zijn reflexen functioneren niet of minder goed dan gewenst. De jonge zuigeling heeft vanuit rugligging geen enkele manier om zich te beschermen tegen gevaar. Dat is evolutionair gezien een groot nadeel. Evolutie gaat langzaam en de verandering in menselijke levensomstandigheden sinds de steentijd heeft evolutionair gezien nog veel te kort geduurd om tot verandering te leiden aangaan de perceptie van gevaar. Plat op je rug en nog alleen bovendien heeft een jonge zuigeling geen enkele manier om zich te verdedigen tegen de fysieke gevaren van roofdieren en dergelijke. Hij ligt daar met al zijn weke delen bloot, niet in staat zich om te rollen en geen sterke volwassene in de buurt om het roofdier uit te schakelen. Doodeng voor een kwetsbare baby. Daarnaast is de spijsvertering ook niet ingesteld op een horizontale, op de rug liggende houding en dit kan de maag van streek brengen en tot spugen leiden. Plat op de rug liggend spugen is potentieel gevaarlijk.
De evolutie heeft er wel voor gezorgd dat de combinatie van borstvoeding en nooit alleen zijn de beste overlevingskansen biedt en dus ook de veiligste is. Moeders die borstvoeding geven en met hun kind slapen, slapen anders dan vrouwen in andere omstandigheden en ook als moeders die geen borstvoeding geven. Zij stemmen hun ademhaling en hun slaappatroon af op dat wat een kind nodig heeft en zij zijn makkelijker te wekken als het kind dat nodig heeft. Slaaplaboratorum onderzoeken hebben laten zien dat zij zelfs nog min of meer in slaap een stukje bewustzijn wakker houden voor hun kind. Dit werkt sterker naarmate hun kind dichter bij hen is.
De werkelijke oorzaken van wiegendood zijn moeilijk te achterhalen. Eigenlijk helemaal niet, want zodra je een aanwijsbare doodsoorzaak hebt, is het geen wiegendood meer. Wiegendood is per definiete dood door onbekende oorzaak en uiteindelijk is het vrijwel altijd een of andere vorm van stoppen met ademhalen. Het zijn de bijkomende factoren die het doelwit zijn van de onderzoeken naar wiegendood. Van een aantal factoren zijn statistische verbanden aan te wijzen. Dat is om twee redenen een wiebelige basis voor het maken van aanbevelingen. De eerste is dat wiegendood zo weinig voorkomt dat het erg lastig is daar significante statistische data uit te halen. De tweede is dat statistische correlatie wetenschappelijk niet een erg sterke bewijskracht heeft. Het geeft namelijk geen oorzakelijk verband aan, maar een bewijs van gelijktijdig optreden. Het feit dat in de jaren 50-60 van de vorige eeuw het koelkastbezit toenam en tegelijkertijd het geboortecijfer begon te dalen,  kan ook niet bewijzen dat koelkasten een contraceptieve werking hebben.
Maar wat die rijen cijfers meestal ook achterwege laten is het kijken naar combinaties. Nu is dat met die kleine aantallen wel moeilijk, maar niet ondoenlijk. Daarvoor is het wel noodzakelijk dat er van elk verdacht geval van sterfte van een zuigeling een volledige beschrijving van omstandigheden werd gegeven. Dus niet alleen de plaats waar het kind werd gevonden, maar ook de toestand van die plaats (soort matras en beddengoed, kussens, speelgoed/pluche beesten, …) en met wie het kind daar was en de toestand van die co-slapers (roken, drinken, medicijnen, drugs, …). En vooral of het kind borstvoeding kreeg en hoe exclusief die borstvoeding was.
Het uitpluizen van de cijferrijen geeft de volgende resultaten. Wiegendood is altijd gerelateerd aan meerdere factoren (stikken in los beddengoed is geen wiegendood, maar verstikking). Een aantal  kinderen word wel degelijk op hun rug liggend in een bedje gevonden, maar daar spelen altijd andere factoren ook een rol. Een aantal kinderen wordt gevonden op een ander slaapoppervlak dan een kinderbedje of terwijl ze een slaapoppervlak delen met een ander mens. Hierbij spelen ook altijd andere factoren ook een rol (intoxicatie van de andere persoon, ongeschikt bedmateriaal of een sofa of luie stoel. De enige vrij stabiele, dus vrijwel altijd meespelende, factor is 'geen of maar gedeeltelijk borstvoeding'.
Exclusief borstvoeding in de eerste zes levensmaanden is de belangrijkste factor bij het voorkomen van wiegendood. Niet op de rug slapen. Niet alleen slapen. Borstvoeding.
Het delen van het bed is op zich niet gevaarlijk*, maar het kan op gevaarlijke manieren worden gedaan. Het gaat dus om de combinatie van borstvoeding en veilig samen slapen. Baby’s zijn het veiligst als ze borstvoeding krijgen, nooit verder dan op aanraakafstand van een ander mens zijn, het bed waarin zij slapen een vlakke, stevige matras heeft, zonder kuilen en kieren, zonder fluffy dingen als pluche beesten, kussens en dekbekken, de mede bedgebruikers geen rokers zijn, geen alcohol dronken of bewustzijn veranderende medicijnen gebruiken of ernstig obees zijn. Een aanhaakbedje is een veilig compromis tussen een eigen bed en het bed delen.
McKenna JJ, McDade T: Why babies should never sleep alone: A review of the co-sleeping controversy in relation to SIDS, bedsharing and breast feeding. PAEDIATRIC RESPIRATORY REVIEWS (2005) 6, 134–152
*) McKenna: 'Slapen met je baby' (vertaling M. Vanderveen-Kolkena). Platypus Media, L.L.C., 2011. ISBN 1930775636, 9781930775633
Eurolac Flits! met label samen slapen, wiegendood, veilig, SIDS. Deze links leiden elk naar een lijst met blogs met dit label, klik op de plaatjes in de linkerzijbalk voor meer verhaaltjes.

Roepen

Foto: Christian Serratos als Cleo in de clip Howlin' for You (in een andere film het meisje uit de klas, een beetje onzeker, in deze film een vrouw die heldhaftig een vriendin in nood te hulp komt.)
Howlin’ for you staat in de IMDb (International Movie Database) als korte film. IMDb geeft bij de meeste films een trailer of promo te zien van één tot drie of vier minuten. Die van deze korte film is drie  minuten en dan heb je gelijk de hele film gezien. ‘’Korte film’’ is hier wel erg letterlijk genomen. Deze film is eigenlijk de clip van een muziekstuk. Dat zet de kijker wel op het verkeerde been, want dat is niet wat je verwacht. Ik vond het wel een goede vondst en zie er gelijk een persiflage op het thema ‘’muziekvideo’’ of ‘’clip’’ op. Ik ben namelijk nog van de generatie dat het bij een band om de muziek ging. Wij vroegen elkaar of we de nieuwste van onze idolen al hadden gehoord, nu vragen jongeren elkaar of ze de nieuwste al hebben gezien. Het gaat nog steeds om verwachtingen waaraan al dan niet wordt voldaan.
Deze film trok in eerste instantie mijn aandacht vanwege de titel. Howlin’ for you: huilen, roepen, schreeuwen om jou. Het zou de titel van een baby lied kunnen zijn. Geen wiegelied om de baby in slaap te sussen, maar een protestsong van de baby zelf. Van nature zijn baby’s geen schreeuwers, maar beminnelijke, zich makkelijk voegende mensjes. Altijd gaarne genegen de mensen in de buurt te vertederen en te vervullen met warmte en liefde. Maar dan moet die medemens wel in de buurt zijn natuurlijk. Als er geen medemens in de buurt is, weet de baby zich geen raad meer. Letterlijk geen raad meer. Voor een kleine baby is alleen ook werkelijk en absoluut en oneindig alleen. Alleen zijn is ongeveer het engste wat je als klein mensenkindje kan overkomen. Alleen is volkomen en diagonaal tegenovergesteld aan wat je verwacht van het leven buiten het moederlichaam. En hoewel de pasgeboren baby nog geen referentiekader heeft om die angst voor alleen zijn naam te geven, of handen en voeten, of klauwen en slagtanden, weet hij al wel dat hij moet maken dat hij uit die gevaarlijke situatie komt.
En dus zal hij roepen, huilen schreeuwen om jou. Jouw huilende baby is niet bezig met vervelend zijn, hij is niet aan het uitproberen of manipuleren. Het is niet het levensdoel van je baby om jouw leven miserabel te maken. Hij is desperaat en roept om jou, zijn enige redding. Jij, moeder, bent voor jouw kind de zon, de maan en de sterren. Hij zal roepen, huilen, schreeuwen om jou als de wereld een gevaarlijke plaats is, want jij kunt het goed maken, en veilig. Gewoon door er te zijn. Je mag van jezelf denken dat je maar een gewone vrouw bent, voor je kind ben je de redder in nood. Een baby alleen is een baby in nood. Hij zal roepen, huilen, schreeuwen om jou. Zodat jij de wereld weer goed kan maken. Als op zijn roepen geen reactie komt, als de wereld leeg en hij alleen blijft, als zelfs roepen, huilen, schreeuwen om jou niet meer helpt, dan is alles verloren en sluit hij zich af. Hij gaat op de spaarstand, speelt dood.
Als dat vaker gebeurt leert hij zijn lesje wel. De wereld is niet wat hij verwachtte. De wereld is geen goede en veilige plaats waar je hulp krijgt als je dat nodig hebt. De wereld is een plaats waar je aan je lot wordt over gelaten en je je eigen boontjes moet doppen. De wereld is een plaats waar je niemand kunt vertrouwen, zelfs niet je moeder. Zelfs niet jezelf. Laat het niet zo ver komen. Luister naar je kind als hij huilt om jou.
Eurolac Flits! met label huilen, moeder. Deze links leiden naar lijsten met bijdragen met deze labels. Klik op de plaatjes in de linkerzijbalk voor meer verhaaltjes.

Vriezer

Foto: Daryl Hannah als Ayla, een jonge vrouw die in The Clan of the Cave Bear (naar het gelijknamige boek van Jean Auel) opgroeit, jong moeder wordt en zich staande houdt in een vijandige omgeving is een wereld die voor een groot deel is veranderd in een vriezer
Het eerste waar mijn oog op valt als ik deze ochtend mijn Tweetdeck open is ‘’borstvoeding weer veilig in de vriezer’’. Daarvan slaat mijn beelddenkende taalpuristenhart een slag over en mijn taalpuristische beeddenkershoofd op hol. Wat een geschenk, zo’n bericht. Instant inspiratie voor een borstvoeding blogger. Als taalpurist gebruik ik graag het juiste woord in de juiste context, bij voorkeur ook nog juist gespeld en grammaticaal correct ingezet. Daar beleef ik genoegen aan, dat appelleert aan mijn gevoel voor schoonheid, orde en regelmaat. Goede woorden op de verkeerde plaats, of verkeerde woorden op de goede plaats, verstoren die taalpuristische schoonheid en orde, maar  wat zijn diepe foute woorden een geschenk voor mijn beelddenkende kant. Die ziet dat tafereel namelijk helemaal voor zich.
‘’Borstvoeding veilig in de vriezer’’, zo’n opmerking is voldoende om een schilderij of zelfs een korte film in mijn hoofd te laten beginnen. Een flinke diepvrieskist, gezellig aangekleed met kleedjes en een schemerlampje en bekleed met kussens, de wanden gecapitonneerd als een isoleercel. Veilig en heel knusjes zitten daarin een moeder en haar kind zich bezig te houden met borstvoeding; de moeder gevend, de baby nemend. Mijn meer zwarte kant probeert er dan een paar alternatieve vervolgscenario’s tussen te schuiven zoals die waarin iemand buiten de vriezer het aanknopje aanzet of die waarin iemand vergeten is voor ventilatie te zorgen. Die scenario’s moet ik beslist weghouden, want dan is het helemaal niet meer veilig in die vriezer met die borstvoeding. Aan de andere kant zullen meerdere voedende moeders de afgelopen dagen nu en dan gewenst hebben dat ze in de vriezer borstvoeding konden gaan geven.
Mijn taalpuristische kant ondertussen beredeneert dit alles met koele logica. Natuurlijk bedoelde die moeder helemaal niet dat ze veilig borstvoeding kon geven in de vriezer, maar dat ze haar moedermelk veilig in de vriezer kon bewaren. De terminologie rondom het voedsel en het eten geven van zuigelingen is dan ook redelijk verwarrend en allerlei termen worden door elkaar gebruikt en woorden worden vaak ten onrechte als synoniem gebruikt. Bij het kiezen van een woord is het handig om eerst na te gaan of het om een proces of een product gaat. Dus of het over het eten geven gaat of over het soort eten dat wordt gegeven. Als het in de vriezer kan is het zeker weten geen proces, maar een product. Moedermelk gaat dus in de vriezer, borstvoeding niet. Bij de alternatieven voor borstvoeding en moedermelk is flesvoeding de tegenhanger van borstvoeding en kunstvoeding die van moedermelk. Om het nu even ingewikkeld te maken, let op: dit is de les voor gevorderden, je kan kunstvoeding aan de borst geven en moedermelk uit de fles. Dan heb je ‘’aan-de-borstvoeding’’ en ‘’moedermelkvoeding’’. En tenslotte de masterclass: Een vrouw die alle melk kolft en per fles geeft, lacteert wel, maar geeft technisch gezien geen borstvoeding; een vrouw (of een man!) die kunstvoeding met een hulpmiddel aan de borst geeft lacteert niet, maar geeft op een bepaalde manier wel borstvoeding.
Om alle losse eindjes netjes af te werken toch ook nog even over de combinatie vriezer en veilig. Het twitterbericht dat deze keer de muze was voor mijn schrijfsel ging over uitvallende en teruggekeerde stroom, waardoor de vriezer weer de gewenste veiligheid aan de erin opgeslagen producten gaf. Invriezen is een heel veilige manier om moedermelk lange tijd te bewaren. In de laatste ijstijd bevroren mammoeten worden nu nog vrijwel ongeschonden en onbedorven uit het ijs gehaald. Een vriezer met een temperatuur van min achttien graden of lager houdt moedermelk ook vrijwel onbeperkt goed. Bij die temperaturen is er geen bacteriële activiteit mogelijk en dus ook geen bederf. De kwaliteit van de melk kan achteruit lopen omdat, de een na de ander, de beschermende stoffen in de melk ophouden te functioneren en niet meer gereactiveerd kunnen worden. Het vet in de melk kan afgebroken worden waardoor het ranzig wordt. Het maakt dat de melk vies gaat ruiken en smaken, maar technische gesproken is de melk niet bedorven. Wat betreft kwaliteit zou moedermelk niet langer dan zes maanden diepgevroren bewaard moeten blijven. Weggooien is niet nodig. Ontdooide moedermelk, die niet ranzig is en stinkt, kan worden gebruikt in elk recept waarin melk nodig is: pannenkoeken, soepen, sauzen, pap, pudding, ijs, milkshake, noem maar op. Het is namelijk gewoon melk, net als dat spul dat uit de uier van een koe kwam, in de fabriek werd geschud en ontvet en in een kartonnen pak  of plastic container verpakt. In geval de stroom langer uitvalt en de inhoud van de vriezer begint te ontdooien: vriezer niet openen en hopen dat er binnen 24 weer stroom is. De melk zal dan weer bevriezen en moedermelk is dan nog goed om te gebruiken. Dit geldt voor melk die vers is ingevroren. Moedermek die voor het invriezen werd verwarmd (bijvoorbeeld ‘’spruwmelk’’ of bij verhitten om de vetafbraak enzymen te deactiveren) is minder goed houdbaar na ontdooien.
van Veldhuizen-Staas G: Borstvoeding terminologie, gepubiceerd oline, 2011
Eurolac Flits! met label terminologie, bewaren, houdbaarheid

Sneeuwwitje

~Wit als sneeuw, rood als bloed en zwart als ebbenhout.
‘’Mijn melk is niet goed’’, tweede in een serie Sprookjes en bakerpraatjes over borstvoeding
Foto: Kristen Stewart als een militante Sneeuwwitje die in Snow White and the Huntsman wel kleur bekent, maar in haar voorkomen minder duidelijk de traditioneel bij haar horende kleuren draagt.
Een kind aan de borst drinkt de melk uit die borst en niemand ziet de melk en niemand maakt zich druk. Alleen wanneer de baby spuugt of wanneer de melk wordt afgekolfd kun je het uiterlijk van de melk zien. Als wij aan melk denken, zien we het product uit de winkel voor ons dat in pakken of flessen of plastic jerrycans zit. Als je het inschenkt ziet het er, afhankelijk van het vetgehalte, altijd exact hetzelfde uit. Wit, vooral de witheid valt op. Moedermelk wordt tegen die uniforme witte standaard afgezet. En dan gaat het fout.
Moedermelk, vers van de tap of na bewaren, kan er verrassend uitzien. Normaal zit de kleur ergens in het spectrum tussen blauwig wit via romig geel-wit tot oranje-achtig. Colostrum is meestal gelig tot geel-oranje. In de loop van de week na de eerste paar dagen gaat de kleur naar romig wit. Daarna, als de rijpe melk zich settelt wordt meer blauwig wit bij de eerste slokken tot een romig wit voor de laatste druppels. Dit blijft ongeveer zo tot aan het einde van de borstvoedingperiode. Zo wit als sneeuw is moedermelk maar zelden.
Zo rood als bloed kan melk ook zijn. Een wondje aan de tepel of een gesprongen adertje in de borst kunnen zorgen voor een paar druppels of wat meer bloed in de melk. Bloed is een heel sterke kleurstof en maakt de melk met een paar druppels al roze en met wat meer kan het lijken of het arme kind zuiver bloed te drinken krijgt. Het ziet er wat eng uit, als of er een kleine vampier aan de borst ligt, maar de hoeveelheid bloed is over het algemeen klein en kan geen kwaad voor het kind. Baby’s worden niet misselijk van bloed; wij worden misselijk van het idee van bloed.
Zwart als ebbenhout is ook nog een mogelijkheid. Zwarte of donkerbruine melk wil zeggen dat er ‘’oud bloed’’ in de melk zit. Je ziet dit meestal alleen bij de eerste voedingen. Het oude bloed bestaat uit resten van een kwetsuur aan de borst Misschien is er ooit een slag of stoot geweest of is de autogordel eens hard in de borst gedrukt. In de borst is dan een bloeding geweest, een bloeduitstorting zoals een blauwe plek. De kwetsuur geneest en meestal worden de bloedresten door het lichaam opgenomen en afgevoerd, maar soms blijven ze achter in de melkkanalen. Het ziet er vies uit, maar baby’s hebben er over het algemeen geen last van. Na een paar voedingen is het meestal weg.
Alle andere kleuren van de regenboog kunnen ook de revue passeren. Meestal ligt dat aan toegevoegde of natuurlijke kleurstoffen in het eten van de moeder. Veel zeewierproducten in het dagelijkse menu kan voor groene melk zorgen, net als een hoge consumptie van groene limonade of gelatinetoetjes. Veel oranje fruit en groenten kan een oranje-gele verkleuring van de melk geven. Rood en blauw zit vooral in snoepjes en goedkope limonade of die halfbevroren slush.
De kleur van de melk zegt niets over de voedings- of andere waarde. Een andere kleur maakt de melk niet ongeschikt voor consumptie of onveilig. Het ziet er raar uit, dat is alles.