Nachtje

Foto: Arthur in de cosleeper

Nog één nachtje slapen en dan is het zover: aflevering 999, de gastcolumn ter ere van het 1000 nummers jubileum. Ik heb een handvol inzendingen binnen gekregen om uit te kiezen en dat gaat nog moeilijk worden. Leuke inzendingen allemaal, mooi, ontroerend, opruiend, alles zit erin. Eén nachtje nog, dan weet u, mijn beste trouwe lezer, het ook.

Een nachtje slapen is iets dat voor veel ouders niet zo heel evident is. Nachten van mensen met kinderen worden regelmatig onderbroken. Bij een baby of dreumes voor nachtvoedingen, bij een peuters voor nachtvoedingen en nachtelijke feestjes, bij kleuters soms nog voor nachtvoedingen of feestjes, maar vaak ook voor nare dromen of nachtangsten. Schoolkinderen kunnen buikpijn hebben o last van de zenuwen door dingen die gaan gebeuren. Pubers, daar hoef je niet zoveel je bed voor uit, daar kost het dan weer moeite om hen hun bed uit te krijgen. Als ze wat ouder zijn, lig je wakker tot ze thuis zijn na het stappen. Tegen dat je kinderen de deur uit zijn kom je in de buurt van de overgang en dan doe je uit je zelf geen oog dicht af en toe.

De nacht doorslapen wordt afgeschilderd als een belangrijke mijlpaal in de ontwikkeling van een kind. In feite wordt daar niet zozeer doorslapen bedoeld als wel het doorbrengen van de nachtelijke uren in een staat die je ouders niet wakker maakt. Niemand slaapt namelijk acht uren aan een stuk. Iedereen wordt wakker na een slaapcyclus van gemiddeld een uur of drie. De een vaker, de ander minder. Maar het punt is dat wij ons als volwassene hebben aangewend dat wakker worden niet bewust mee te maken. We draaien ons om en slapen verder. Kleine kinderen kunnen dat nog niet zo goed en hele kleintjes moeten dat ook niet, want die hebben nog eten en bevestiging nodig in de nacht. Iets minder kleine kinderen hebben vooral ook die bevestiging nog nodig en vooral als er eng wordt gedroomd of er veel spannende dingen gebeuren of gaan gebeuren.

Nachtvoedingen gaan voor een deel over voeding voor de maag en het lichaam. De zich snel ontwikkelende hersenen hebben ook in de nacht een doorgaande stroom suikers nodig om de accu opgeladen te houden. Een te lange pauze tussen twee voedingen kan de suikerspiegels gevaarlijk laag maken en het risico van hypoglycaemie is niet denkbeeldig. Het is niet heel vergezocht dat dat kan zorgen voor een wegzakken, versuffen, waardoor het kind gewoon vergeet adem te halen en zachtjes weg glijdt in vergetelheid. Hoe verder een kind in de nacht van andere mensen vandaan is, hoe groter dat risico. Kinderen die dicht bij moeder slapen, zullen makkelijker wakker worden, vaker een slokje aan de borst nemen en dus veel veiliger slapen, hoewel niet uren en uren aan een stuk.

Naarmate een kind ouder wordt, wordt het voedingsdeel van de nachtvoedingen minder prominent, maar wordt het samenzijn met en bevestiging door de ouders belangrijker. Voor kinderen is vrijwel alles nog nieuw en vrijwel alles wat een kind meemaakt overdag is dus spannend. Dat moet allemaal in de nacht worden verwerkt. Dat kan behoorlijk intimiderend zijn en als je dan waker wordt en alleen bent is dat een angstige ervaring. Dicht bij je ouders wakker worden en even een geruststellend slokje aan de borst zorgen voor een veel minder hoog stress niveau. Structurele scheiding van beide ouders overdag maakt het voor een kind nog belangrijker om in de nacht wel in direct contact met hen te zijn. Kinderen die overdag in de kinderopvang zijn, zullen dus eerder neigen naar vaker wakker worden in de nacht.

Het goede nieuws is dat samen slapen in de zin van het bed delen (eventueel in de vorm van een co-sleeper) het voor ouders veel makkelijker maakt om dit soort nachten te doorleven en toch uitgerust wakker te worden. Borstvoeding geven aan een kind dat bij je slaapt is (na een beetje oefenen in het begin) het makkelijkste wat er is en meer ervaren moeders kunnen je in de ochtend vaak niet zeggen hoe vaak de borst in de baby is geweest. Moeders passen hun persoonlijke slaapritme aan aan dat van hun samenslapende borstkind, zodat zij niet uit hun diepste slaap worden gerukt. De kortere slaapcyclus die zij daardoor krijgen is wel van een betere slaapkwaliteit dan de langere van niet samenslapende borstvoedende moeders. 

‘’Maar ik kan niet slapen met mijn kind naast me.’’ ‘’Mijn kind wordt wakker van mij.’’ ‘’Ik lig niet lekker met mijn kind naast me.’’ ‘’Ik heb mijn 8 uur slaap nodig.’’ Dat zijn zo van die bezwaren tegen samen slapen en nachtvoedingen. Die acht uur slaap moet je maar even laten varen of je gaat vroeger naar bed of je doet ergens overdag een slaapje. Aan wakker worden in de nacht kun je wennen, net zoals je jezelf hebt aangeleerd niet wakker te worden. Er moet alleen even een knop om en de klokken moeten weg. Als je niet lekker ligt, schuif je je kind in de co-sleeper als je wakker wordt en hij is klaar met drinken. Of je went jezelf een andere slaaphouding aan, dat kan namelijk ook. En bedenk dat het tijdelijk is. Naarmate je kind ouder wordt, veranderen zijn behoeftes.

Lees voor manieren om samen slapen veilig te maken de blogs die je vindt onder de label-links.

Wakker

Foto: Thomas Ralph Spence (1855 - 1918): Sleeping Beauty
Ik ben al een poosje uit de kleine kinderen en uit de pubers. Ik wordt dus niet meer wakker voor nachtvoedingen, nachtmerries en nachtbrakers. Maar ik heb een paar honden die ’s nachts samen in de garage gaan. Dat vinden ze niet zo leuk en dus gaan ze blaffen, moet ik eruit en heb ik alsnog, zonder kinderen, gebroken nachten. Vannacht hadden we ze met de trapdeur open in de kamer gelaten, in de hoop dat ze dan niet zouden blaffen, en de buren en ik goed konden slapen. Nou, van de buren weet ik het niet, maar ik was evengoed een keer of wat wakker vannacht. Klaarwakker. En weer verder slapend. Ik heb me daar, na jaren kinderen en honden en nu in de overgang, op getraind. Je slaapt, je wordt wakker, doet eventueel iets, en slaapt weer verder. Daar zijn namelijk gewoon technieken voor. Dat kan je leren. Als mensen ervan overtuigd zijn dat je baby’s kan leren slapen, moeten ze ook geloven dat je jezelf kunt leren slapen. Ouders met kleine kinderen komt dat zeker ten goede. Een paar tips.

Voorkom dat je helemaal helder en klaarwakker wordt. Je lichaam mag niet te weten komen dat je hoofd wakker is. Overtuig je lichaam ervan dat het gewoon nog midden in de nacht is, dat er geen reden is om wakker te zijn en dat het nog uren duurt voor de wekker gaat. Dit doe je door bijvoorbeeld geen of zo min mogelijk licht te maken, als je moet praten dit heel zachtjes en met zo min mogelijk woorden te doen en de toon vlak te houden. Degene tegen wie je dan praat krijgt ook de boodschap door dat je eigenlijk samen helemaal niet echt wakker bent. Zet je bril niet op, beweeg je traag en zo gelijkmatig mogelijk.

Kijk niet op de klok. Als je een wekker nodig hebt, zet die dan achterste voren. Onder geen beding mag je weten hoe laat of hoe vroeg het is en hoeveel uur je nog hebt voor de wekker afgaat. Tel ook niet het aantal keren dat je wakker wordt in de nacht. Maak je geen zorgen hoe vaak je nog wakker zult worden en laat je niet verleiden je af te vragen hoe lang het zal duren voor je eindelijk weer slaapt.

Doe wat je doen moet op de automatische piloot, denk zo min mogelijk na. Zorg dat wat je ook in de nacht moet doen, geautomatiseerd is (oefen overdag). Beperk het aantal handelingen tot het absolute minimum. Als je weet dat je in de nacht eten of drinken nodig hebt, zet dat dan voor je naar bed gaat klaar. Voor iedereen die dat nodig kan hebben.

Reageer direct op signalen dat je ergens voor wakker moet worden. Uitstellen maakt je wakkerder, maakt meer mensen wakker en wakkerder en de verstoring duurt alles bij elkaar veel langer. Blijf niet wakker liggen hopen dat de verstoring overgaat.

Sta jezelf na de verstoring niet toe wakker te liggen. Train jezelf over iets te denken waarvan je in slaap valt. Moeilijke rekensommen, voorstellingen die je gedetailleerd invult (alsof je een schilderij maakt), stel je gedetailleerd voor wat je gaat doen als je de Jackpot wint, ontwerp een droomhuis en richt het in, vertel jezelf een verhaal, …. . Of doe ademhalingsoefeningen, tel tijdens je ademhaling, gebruik de ademhaling die je voor de bevalling hebt geoefend (vooral die diepe buikademhaling).
Probeer een geconditioneerde reflex te maken door op een bepaalde manier te gaan liggen, kussens te rangschikken, deken in te stoppen, … .

Welterusten vanavond en vannacht en laat in de nacht en vroeg in de morgen en als het bijna dag is.
Eurolac Flits! met label  slaapproblemen, slaaptraining, slaapgebrek, slaapritme. Deze links leiden naar een lijst met blogs met dit label, klik op de plaatjes in de linkerzijbalk voor meer verhaaltjes.

Slapeloos

Foto: Tom Hanks als Sam Baldwin, Ross Malinger (midden)  als Jonah Baldwin en Meg Ryan als Annie Reed  in Sleepless in Seattle
Nr.6   in de top tien meest gelezen Eurolac Flits!: Rozentuin. 22 apr. 2012

Eén van mijn eigen favorieten staat op nummer zes van de lijst die we deze week volgen: de Rozentuin die nooit werd beloofd of nooit beloofd had mogen worden. Het gaat over verwachtingen, realiteit en slaap. En over beloftes. Beloftes die maar al te vaak niet worden waargemaakt en nagekomen. Al die beloftes dat borstvoeding gewoon gaat werken als je het maar hard genoeg probeert; als je maar precies zus of juist zo doet; als je maar volhoudt en doorzet. Dat je baby heus na een paar weken minder vaak zal willen eten en de nacht gaan doorslapen. En dat jij gewoon instinctief zal weten wat hij bedoelt als hij huilt. En als jij dan een paar weken na de geboorte daar zit met je huilende kind in je armen, je wimpers met wasknijpers aan je wenkbrauwen om je ogen open te houden, en je wallen op je knieën rusten, waar zijn die belovers dan met hun mooie praatjes? O, kijk daar zitten naar je te wijzen: je deed het niet goed, je zette niet door, je gaf te snel op. En je denkt dat ze gelijk hebben, want hoe moeilijk kan het nou helemaal zijn, zo’n kind.
Om eerlijk te zijn: moeder zijn is de allermoeilijkste taak die je in je hele leven te doen zal krijgen. Je kunt je er maar nauwelijks op voorbereiden, er zijn geen algemene methodes die voor iedereen werken en je doet het altijd fout. Fout in de ogen van de omstanders, maar vooral in je eigen ogen. Vrijwel geen enkele moeder is er van overtuigd dat ze het goed doet. Vrijwel elke moeder twijfelt aan haar kunnen, aan haar inzet, aan de kwaliteit van haar moederschap. Niet altijd, niet voortdurend, maar, bij de een meer dan de ander, met enige regelmaat slaat de twijfel toe. Vrouwen die in hun voor-moederlijke bestaan gewone competente mensen waren, die hun werk met plezier en zonder twijfel goed deden, twijfelen aan zichzelf wanneer ze moeder zijn. Voortdurend dat duiveltje op de ene schouder dat met je meekijkt en je in je oor fluistert of je misschien toch niet beter dit of juist dat zou doen, of je toch niet denkt dat de buurvrouw, je zus of je schoonmoeder het veel beter doen.
Je andere oor is een dankbaar doelwit voor mensen wiens vak het is je over te halen hun zin te doen. Hun toverwoord, in vele vermommingen en fraseringen is: ‘’je wilt toch het beste voor je kind’’. Ja, natuurlijk wil je dat, dat is nu juist het hele probleem. want hoe weet je nu als moeder absoluut zeker dat je ook het beste voor je kind doet? En kan je dat wel? En wat blijft er dan nog voor jezelf over? En wie vangt je op als je valt? En wie vangt je kind op als jij valt? En zal die ook wel het beste met jouw kind voorhebben? En als het niet over het beste voor je kind willen gaat, dan gaat het wel over goed zijn voor jezelf. Want je bent er zelf ook nog. Doe je jezelf niet te kort door zo op je kind te focussen? Is dat eigenlijk wel goed voor je kind om daar zo op te focussen? Nee, een rozentuin is het niet, eerder de doornhaag rond het kasteel van Doornroosje. Slapeloze nachten zou je er van hebben. Voor zover je al geen slapeloze nachten hebt door een kind dat niet slaapt.
Sommige mensen denken dat het door de borstvoeding komt dat moeders zo onzeker zijn en dat baby’s niet doorslapen. Dat is niet zo. Moeders zijn toch wel onzeker, wat ze ook voor eten geven aan hun kind. Onzekerheid bij moeders is universeel, alleen waarover ze zich onzeker voelen is cultureel bepaald. In grote delen van de wereld zijn borstvoeding en slapen wel het allerlaatste waar een moeder zich druk om maakt. In onze cultuur zijn ze de belangrijkste reden voor zorg en ze worden de laatste decennia alleen meer zorg-wekkend door de veranderingen in de samenleving, waardoor meer moeders al weer vrij snel na een bevalling moeten gaan werken. Gebrek aan slaap wordt dan een factor van betekenis bij het functioneren als betaald lid van de samenleving.
Ik kan twee adviezen geven om met deze zorg en onzekerheid om te gaan: 1. Leer zoveel mogelijk over wat normale slaappatronen zijn, over wetenschap en bakerpraatjes over slaap bij volwassenen, kinderen en baby’s. Begrijp wat er aan de hand is en hoe het werkt. 2. Lees nog eens het hierboven genoemde stuk voor tips om de nachten zo eenvoudig te maken met een zo klein mogelijke verstoring van de nachtrust.
Welterusten.
Eurolac Flits! met label slaap, slapen, slaaptraining, slaapproblemen, slaapcondities, slaapomgeving, slaappatroon, samen slapen. Deze links leiden naar een lijst met blogs met dit label, klik op de plaatjes in de linkerzijbalk voor meer verhaaltjes.

Slaap en problemen

Foto: Fluffy, de driekoppige hond, die luid snurkend in slaap valt als hij muziek hoort, in Harry Potter and the Sorcerer's Stone
Tijd voor een stevig stukje onderzoek. Hier en daar dook de afgelopen dagen (bijvoorbeeld bij Powned*) een bericht op over slaaponderzoek onder baby’s en peuters door psychologen. Het bleek dat kinderen die als baby en peuter snurkten meer risico hebben als kind gedragsproblemen te vertonen. Powned vermeldt ook nog dat volgens de onderzoekers vroegtijdig stoppen met borstvoeding en een lage socio-economische status voorspellers zijn van snurken en dat snurken ook kan worden veroorzaakt door ademproblemen. Dit artikeltje in Powned bewijst in elk geval één ding: ga voor wetenschappelijke informatie niet te rade bij de populaire pers.
Geheel in de lijn der verwachtingen stond geen enkele vorm van referentie naar het onderzoek, waar het werd gepubliceerd of een naam van een onderzoeker bij het artikeltje. Een beetje eigen onderzoek van mijn mijzelf bracht mij op het spoor van de hoofdonderzoeker en de naam van het wetenschappelijke tijdschrift. Het artikel waarin Byars et al (2012) verslag deden van hun onderzoek was gelukkig wat genuanceerder en correcter dan de Powned versie. Vooral de stelligheid van de berichtgeving is veel getemperder en de onderzoekers geven zelf aan dat hun onderzoek een aantal tekortkomingen vertoont waardoor de uitslagen geen absolute waarde mag worden toegekend.
De genoemde tekortkomingen [study limitations] geven aan dat de uitkomsten niet meer dan een tendens en een mogelijkheid van verband kunnen aangeven. Er was veel uitval in de oorspronkelijke onderzoeksgroep en er werden verschillende vragen lijsten gebruikt en gecombineerd. Dat maakt de waarde van de vergaarde gegevens minder betrouwbaar. Belangrijker, mijns inziens, is dat ‘’slaapproblemen’’ geen wetenschappelijk gedefinieerde term is, maar een culturele perceptie en interpretatie van het gedrag van baby’s en kinderen. Hetzelfde geldt voor hyperactief gedrag en probleem gedrag. Het is biologisch volslagen normaal om niet aan één stuk te slapen, zowel voor baby’s, kinderen als volwassenen. Druk zijn, niet luisteren, zich moeilijk op mogelijk oninteressante bezigheden concentreren zijn problematisch voor de volwassenen er omheen, niet voor de kinderen zelf, over het algemeen.
Bij onderzoeken als dit, die op zich niet volledig nutteloos zijn, is het niet mogelijk meer aan te duiden en te vinden dan tendensen. Bepaalde aspecten, factoren en verschijnselen kunnen in combinatie met elkaar optreden. Dat kan toevallig zijn; of er kan een nevenschikkend verband zijn waarbij beide een oorzaak elders hebben; of er kan een oorzakelijk verband zijn, waarbij het een het ander veroorzaakt.
Een onderzoek door Brockman et al (2012) gaf meer gedefinieerde uitslagen, waarbij het snurken en andere vormen van belemmerde ademhaling tijdens de slaap werden gerelateerd aan schoolprestaties en functioneren overdag. Dit onderzoek laat duidelijk zien dat kinderen die als regel snurken een vergelijkbaar risico van leerproblemen en slaperigheid overdag hebben als kinderen met andere ademhalingsproblemen ’s nachts. Het is belangrijk te onderscheiden dat het snurken niet direct leidt tot de leerproblemen, maar dat snurken, als gevolg van allerlei oorzaken, mogelijk leidt tot ademhalingsproblemen of slaapapneu en dat daardoor overdag problemen kunnen ontstaan.
een ander belangrijk feit om achter de hand te houden is dat het bij vrijwel alle informatie die onderzoeken opleveren gaat om kansberekeningen. Een bepaald feit is vrijwel nooit in 100% van alle gevallen de veroorzaker van bepaalde andere feiten. En het uitsluiten van een enkel aspect zal niet in 100% van de gevallen leiden tot uitsluitend van het effect.
Ik zou het wel interessant gevonden hebben wanneer er ook was gekeken naar de incidentie van snurken onder kinderen die aan de borst of met de fles worden gevoed, of met moedermelk of met kunstvoeding. Een tendens zou ik wel verwachten, mar een uitsluiting niet. Mijn 5 kinderen waren en zijn allemaal in verschillende mate primaire snurkers, net als ikzelf, mijn broer en zussen, mijn vader en zijn broer en hun ouders. Ik zie daar een tendens naar erfelijkheid.
*) Hoogland D: Probleemjongeren snurken meer. Powned, 13 aug 2012
Byars KC, Yolton K, Rausch J, Lanphear B, Beebe DW: Prevalence, Patterns, and Persistence of Sleep Problems in the First 3 Years of Life. Pediatrics 2012; 129:2 e276-e284; published ahead of print January 4, 2012, doi:10.1542/peds.2011-0372
Brockmann P, Urschitz M, Schlaud M, Poets C: Primary snoring in school children: prevalence and neurocognitive impairments. Sleep and Breathing, 2012, 16(1):23-29. Doi: 10.1007/s11325-011-0480-6

Eten en slapen

‘’ Behavioral insomnia and feeding difficulties are 2 prevalent conditions in healthy young children.’’ (Tauman et al, 2011). Met dit citaat begint de inleiding van een recent onderzoek over eten en slapen in baby’s en peuters. Deze uitspraak doet vermoeden dat men ervan uitgaat dat dit zo is bij alle kinderen over de hele wereld. In feite is dit waarschijnlijk alleen waar in Westerse samenlevingen. In de berichtgeving over dit onderzoek werd taal gebruikt die deed vermoeden dat kinderen zelf problemen hebben met slapen en eten en dat deze problemen op één of andere manier door elkaar worden veroorzaakt. Bij aandachtig bestuderen van dit artikel blijkt dat de auteurs dit niet zo hebben gesteld. De gegevens werden verzameld via vragenlijsten aan ouders en alle vragen gingen over de perceptie van de ouders over het eten en slapen van hun kinderen. In de praktijk kwam dit erop neer dat ouders aangaven of zij vonden dat hun kind ‘’normaal’’ gedrag vertoonde aangaande eten en slapen. Er is niet onderzocht of de kinderen zelf problemen hadden (bijvoorbeeld ziekte of niet gedijen als gevolg van de veronderstelde eet- en slaapproblemen). Een conclusie van de onderzoekers was dan ook dat inderdaad door de ouders gerapporteerde problemen met eten en slapen vaak tegelijk optraden, dat die ouders ook vaker zorgelijk waren of hun kind het wel goed deed, maar zij leggen er ook de nadruk op dat het gedrag en de verwachtingen van de ouders invloed kan hebben op het gedrag van hun kind. Wat vooral bij het lezen en interpreteren van onderzoek als dit niet moet worden vergeten is dat hier wordt gekeken naar cultureel bepaalde interpretaties van de begrippen ‘’normaal eetgedrag’’ en ‘’normaal slaapgedrag’’. ’s Nachts wakker worden, nachtvoedingen en veel borstvoeding na de 1e verjaardag en spaarzaam vast voedsel eten wordt in Westerse samenlevingen gezien als afwijkend en ongewenst gedrag, terwijl het andere samenlevingen als perfect normaal wordt geïnterpreteerd. Eet- en slaapproblemen van baby’s en peuters zijn heel vaak eigenlijk problemen van de ouders en de samenleving, niet van de kinderen zelf.
Tauman R, Levine A, Avni H, Nehama H, Greenfeld M, Sivan Y: Coexistence of Sleep and Feeding Disturbances in Young Children. Pediatrics 2011 127: e615-e621