Cuddly Kitties

Een extraatje zonder tekst voor het weekend

Slaap in biologisch, antropologisch en evolutionair perspectief

Illustratie van Rie Kramer.
Biologisch, antropologisch en evolutionair gezien is scheiding van een zuigeling en zijn primaire verzorgster onlogisch en mogelijk schadelijk. Een mensenkind wordt neurologisch immatuur geboren (anders past hij niet meer door het geboortekanaal en het zorgt voor meer flexibiliteit in de ontwikkeling) en is extreem afhankelijk en onzelfstandig. Voor de menselijke zuigeling is, net als bij de jongen van andere primaten, het lichaam van zijn moeder de natuurlijke habitat. (Hrdy, 1999)  Als dit zo is, kan het natuurlijk niet zo zijn dat samen slapen gevaarlijk is voor het kind, dat die lijfelijke nabijheid zo hard nodig heeft om zich gezond te ontwikkelen. En uit meerdere ‘’anders uitgevoerde’’ onderzoeken blijkt inmiddels dat in culturen, waar samen slapen de norm is, wiegendood relatief weinig voorkomt en datzelfde effect zien we in westerse subgroepen van niet-rokende, goed  borstvoedende ouders met een gemiddelde tot hogere sociaaleconomische status. (McKenna & Gettler, 2007) (Fleming, Blair, & McKenna, 2006)  Onderzoek van Ball toont aan dat een aanklikbedje ook op de kraamafdeling en veilige oplossing is die borstvoedinggedrag bevorderend werkt. (Ball, Ward-Platt, Heslop, Leech, & Brown, 2006) McKenna komt  tot een zelfde conclusie en doet de aanbeveling om de boodschap van ‘’slaap nooit met je baby in bed’’ te veranderen in ‘’slaap veilig met je baby heel dicht bij je’’. (Gettler & McKenna, 2010 )
Uit: van Veldhuizen-Staas, CGA: Veilig (samen) slapen. http://eurolac.net/index.php?p=129
Ball H, Ward-Platt M, Heslop E, Leech S, Brown K (2006): Randomised trial of infant sleep location on the postnatal ward. Arch Dis Child , 91:1005-1010.
Fleming P, Blair P, McKenna J (2006): New knowledge, new insights, new recommendations. J Arch Dis Child , 91:799-801.
Gettler L, McKenna J (2010): Never Sleep with Baby? Or Keep Me Close But Keep Me Safe: Eliminating Inappropriate “Safe Infant Sleep” Rhetoric in the United States. Current Pediatric Reviews , 6-1:71-77(7).
Hrdy S. (1999). Mother Nature. New Yoyk: Pantheon Press.
McKenna J, Gettler L (2007): Mother-Infant Cosleeping with Breastfeeding in the Western Industrialised Context. In T. Hale, & P. Hartmann, Textbook of Human Lactation (Vol. III). Amarillo, Texas: Hale Publishing, L.P.

Slaap, kindje, slaap.

De slaap van jonge ouders en baby’s is een veel besproken en onderzocht thema. De volkomen van volwassenen afwijkende slaappatronen van pasgeborenen en jonge baby’s veroorzaken bij veel ouders slaapstoornissen, slaapgebrek en mindere functionaliteit overdag. Vaak wordt gedacht dat ‘’slaapproblemen van baby’s’’ (die in feite natuurlijk slaapproblemen van de ouders zijn) worden veroorzaakt door borstvoeding en dat kinderen die kunstvoeding krijgen beter zullen slapen. Meerdere onderzoeken hebben die theorie inmiddels onderuit gehaald. Er zijn allerlei methodes en programma’s ontwikkeld om kinderen er met zachte of sterke drang en dwang toe over te halen zich in de nachtelijke uren niet te laten horen. Waar veel discussies, onderzoeken en programma’s echter aan voorbijgaan is het feit dat het een feit is dat jonge baby’s die andere slaappatronen niet voor niets hebben en dat bijvoorbeeld regelmatig wakker worden beschermd tegen wiegendood en dat het ervoor zorgt dat het kind in de nacht ook eten krijgt, zodat de suikerspiegels niet te laag worden en met name de hersenontwikkeling ononderbroken doorgaat. Andere soorten onderzoeken (zie Nieuwsflitsarchieven onder ‘’co-sleeping’’, ‘’samen_slapen’’, ‘’nachtouderschap’’ etc.) laten duidelijk zien dat hoe dichter een moeder bij haar baby slaapt, hoe meer zij haar slaapcyclus op die van haar kind afstemt, waardoor ze minder nachtrust verliest en beter uitgerust wakker wordt. Samen slapen (in hetzelfde bed of met een co-sleeper of een aanklikbedje) bevordert ook de borstvoeding, terwijl het gelijk de nachtvoedingen minder verstorend maakt. In de prenatale (misschien zelfs in de pre-conceptie) voorlichting moeten ouders leren dat kinderen, ongeacht hun voedingsmethode!, andere behoeften en patronen hebben dan volwassenen, dat die patronen nodig zijn en hoe zij daarmee zo kunnen omgaan dat iedereen aan zijn en haar broodnodige rust komt.
Montgomery-Downs, Hawley E., Clawges, Heather M., Santy, Eleanor E: Infant Feeding Methods and Maternal Sleep and Daytime Functioning. Pediatrics 2010 126: e1562-e1568
Hunter LP, Rychnovsky JD, Yount SM: A Selective Review of Maternal Sleep Characteristics in the Postpartum Period. Journal of Obstetric, Gynecologic, & Neonatal Nursing. 2009, 38(1):60-68.

Nachtelijk eten en slapen

Onderbroken slaap en het niet afmaken van volledige slaapcycli kan leiden tot verminderd functioneren overdag. Ouders van jonge kinderen kunnen dit soort verstoorde slaap ervaren omdat de slaappatronen en nachtelijke behoeftes van hun kinderen niet binnen het volwassen slaappatroon passen. Voor moeders komt deze slaapverstoring bovenop de veranderd slaap die zij al in de zwangerschap ervaarden (Kohn et al, 2008). Onderzoek van Montgomery-Downs et al wees uit dat het niet zozeer de kortere slaaptijd is (in feite slapen jonge ouders net zo veel of meer dan andere volwassenen) maar de fragmentarische aard van de slaap. Doan et al hadden echter al eerder aangetoond dat moeders die borstvoeding geven gemiddeld 45 minuten langer slapen dan ouders die kunstvoeding geven. Moeders die hun kind in de nacht dicht bij zich houden (direct naast of in hun eigen bed) en borstvoeding geven, slapen het best van alle moeders. Samen in 1 bed slapen wordt echter in anti-wiegendood campagnes sterk afgeraden (overigens is dit niet volledig door onderzoek onderbouwd). Een tussenoplossing is een co-sleeper. Dat is een bedje met maar 1 zijkant van spijlen, waarbij de open zijkant strak tegen het ouderlijk bed is vastgemaakt, zonder kieren of andere valkuilen. Zoiets kan makkelijk zelf worden gemaakt van een standaard spijlenbedje of kant en klaar gekocht. Een heel mooie co-sleeper is te koop bij Ikbenmama.nl. Even mooi, van puur hout en veel betaalbaarder zijn de bedjes van Naturebabies.nl.
Kohn, M., & Murray, B. (2008). Sleep and Quality of Life in Pregnancy. In J. Verster, S. Pandi-Perumal, & D. Streiner, Sleep and Quality of Life in Clinical Medicine (pp. 497-504). Humana Press.
Montgomery-Downs, H., Insana, S., Clegg-Kraynok, M., & Mancini, L. (2010). Normative longitudinal maternal sleep: the first 4 postpartum months. American Journal of Obstetrics and Gynecology , in press.
Doan, T., Gardiner, A., Gay, C., & Lee, K. (2007). Breast-feeding Increases Sleep Duration of New Parents. Journal of Perinatal & Neonatal Nursing , 21(3):200-206.

Wetenschappelijk onderbouwde zuigelingenzorg: lage bloedsuikers

In de zorg voor pasgeborenen wordt veel gewerkt met protocollen en vaste routines. Dit kan helpen om die zorg beter en veiliger te maken. Het is wel van belang dat deze protocollen op deugdelijke wetenschappelijke basis zijn gebouwd. Ook voor preventie zou in protocollen plaats moeten zijn. De Academy of Breastfeeding Medicin (ABM) heeft een hele serie ''evidence based'' protocollen voor de zorg rond pasgeborenen, waarbij wordt uitgegaan van borstvoeding als de norm.
Het protocol hypoglycemie gaat net als dat over geelzucht uit van preventie en het duidelijk definiëren van risicofactoren. Daarvóór echter komt een duidelijk begrip van de materie en van het onderscheid tussen fysiologie en pathologie. Bij het pasgeboren kind is het namelijk volslagen normaal om in de eerste uren energie te halen uit ketonenverbranding in plaats van uit glucose. Daarom zal bij alle kinderen die binnen 1-2 uur postpartum voor suiker worden geprikt de uitslag alarmerend laag zijn. Dit is normaal en behoeft geen behandeling. Het prikken zo vroeg postpartum kan dus ook vervallen. Preventie bestaat uit het zo veel mogelijk bij elkaar houden van moeder en kind met zoveel mogelijk direct huidcontact, vroeg en frequent voeden, exclusief borstvoeding en kinderen uit risicogroepen intensief monitoren voor klinische symptomen van hypoglycemie en accurate bepaling van bloedsuikers als de klinische symptomen daartoe noden.
Wight N, Marinelli KA, ABM Protocol Committee: ABM Clinical Protocol #1: Guidelines for Glucose Monitoring and Treatment of Hypoglycemia in Breastfed Neonates. Revision June, 2006. BREASTFEEDING MEDICINE 2006, 1(3)
Ward Platt M, Deshpande S: Metabolic adaptation at birth. Semin Fetal Neonatal Med. 2005 Aug;10(4):341-50.

Kangoeroe-zorg (huid-op-huid-contact)

Over de hele wereld doen wetenschappers onderzoek naar de effecten van dirct huidcontact voor pasgeboren en kwetsbare kinderen. In het Academisch kinderziekenhuis in Aken, Duitsland keken Heimann et al naar de verschillen in hartfunctie bij prematuur geboren kinderen die op de buik (de aanbevolen houding voor prematuren), op de rug (de aanbevolen houding voor op tijd geboren kinderen) en in direct huidcontact met de moeder lagen. Zij vonden dat kinderen die in direct huidcontact waren geen negatieve effecten daarvan ondervonden voor de hartfunctie ten opzichte van kinderen die op de buik lagen. Schultz c.s. in het kinderziekenhuis van Westmead in Australië onderzochten de kennis van beginnende artsen over pijn bij prematuur geboren kinderen. Zij vonden dat er gaten in die kennis zaten en dat het met name schortte aan kennis van en geloof in de effecten van massage en huidcontact en zij bevelen dan ook aan dat er aan dit onderdeel meer aandacht wordt gegeven in de opleidingen. Effecten van kangoeroe zorg en de uitvoering daarvan bij op tijd geboren gezonde zuigelingen werd in Scandinavië onderzocht door Calais et al. Zij vonden dat vooral informatie voor de bevalling belangrijk was bij het topassen van kangoeroezorg en de tevredenheid van de ouders. Bij en deel van de onderzochte gezinnen bleek bezoek anders dan het directe gezin als hinderlijk te worden ervaren.
Heimann K, Vaessen P, Peschgens T, Stanzel S, Wenzl TG, Orlikowsky T: Impact of skin to skin care, prone and supine positioning on cardiorespiratory parameters and thermoregulation in premature infants. Neonatology. 2010 Jun;97(4):311-7.
Schultz M, Loughran-Fowlds A, Spence K: Neonatal pain: a comparison of the beliefs and practices of junior doctors and current best evidence. J Paediatr Child Health. 2010 Jan;46(1-2):23-8.
Calais E, Dalbye R, Nyqvist Kh, Berg M: Skin-to-skin contact of fullterm infants: an explorative study of promoting and hindering factors in two Nordic childbirth settings. Acta Paediatr. 2010 Jul;99(7):1080-90.

Waar zal dat kindje slapen ...

De plaats waar een baby slaapt is sinds mensenheugenis en over de hele wereld geen vraag geweest, maar een automatisme: bij de moeder. In de laatste eeuw is het in de Westerse wereld mode geworden om kinderen alleen te slapen te leggen en in de laatste decennia is de boodschap dat het gevaarlijk is kinderen bij hun moeder te laten slapen er met vaak grove middelen in gestampt. (Het feit dat het aantal kinderen dat overlijdt als gevolg van wiegendood ongeveer even groot is als het aantal kinderen dat overlijdt als gevolg van het niet krijgen van borstvoeding, wordt angstvallig verzwegen; het feit dat geen borstvoeding krijgen het risico van wiegendood verdubbelt wordt niet hardop genoemd, want daar zouden ouders maar schuldgevoel van krijgen.) Diverse onderzoeken, onder andere van de experts in dit gebied Ball (UK) en McKenna (USA) tonen echter aan dat veilig toegepast samen slapen geen verhoogd risico voor het kind met zich meebrengt. De onderzoekers benadrukken echter wel dat er niet 1 advies is dat voor alle ouders en kinderen geldt en dat er goede en volledige informatie moet worden gegeven over veilig samen slapen en over risicofactoren zoals roken, alcohol, slapen op bank of leunstoel en onjuiste bedmaterialen.
Vennemann, MM, Bajanowski T, Brinkmann B, Jorch G, Yucesan K, Sauerland C, Mitchell EA, GeSID Study Group: Does Breastfeeding Reduce the Risk of Sudden Infant Death Syndrome? Pediatrics 2009 123: e406-e410
Ball, H. (2009), Airway covering during bed-sharing. Child: Care, Health and Development, 35: 728–737
Ball, Helen L. (2009) 'Bed-sharing and co-sleeping : research overview.', NCT new digest., 48 . pp. 22-27.
Gettler LT, McKenna JJ: Never Sleep with Baby? Or Keep Me Close But Keep Me Safe: Eliminating Inappropriate “Safe Infant Sleep” Rhetoric in the United States. Current Pediatric Reviews, 2010, 6(1):71-77(7)

Stap 9: de borst, enkel de borst

Een kind dat borstvoeding krijgt zou niets anders in de mond moeten krijgen om te zuigen dan enkel de borst. Honger, dorst, verdriet, zuigbehoefte: de borst is een multifunctioneel gereedschap om daaraan te voldoen. Sterker nog, een borstkind dat afwisselend de borst en andere zuigobjecten in de mond krijgt kan daardoor verward raken, niet meer weten hoe het moet of zelfs de borst weigeren. Hoewel het verschijnsel zuigverwarring (ook wel tepel-speenverwarring genoemd) door sommige beroepsgroepen wordt ontkend, blijkt in de praktijk en uit onderzoek dat het gebruik van flessen en fopspenen een negatief effect heeft op de duur en exclusiviteit van borstvoeding. Het aanbieden van spenen (fles of fop) zou daarom minimaal moeten worden uitgesteld tot de borstvoeding en het drinkgedrag van de baby aan de borst zijn gestabiliseerd. Victoria et al tekenen daarbij wel aan dat alleen fopspeengebruik afraden niet voldoende is, maar dat moeders moeten worden begeleid bij het oplossen van de problemen waarvoor zij de fopspeen in eerste instantie willen gebruiken.Studies die uitwijzen dat fopspeen gebruik mogelijk tot een vermindering van wiegendood leidt hebben niet de normale borstgevoede baby als controle gebruikt, maar alléén slapende kinderen met of zonder fopspeen. De mechanismen waardoor fopspeen gebruik het wiegendoodrisico verlaagt zijn niet verklaard, maar hebben mogelijk te maken met zuigen en dat kan ook, en wellicht beter, aan de borst worden verkregen.
Victoria CG et al (1997) Pacifier use and short breastfeeding duration: cause, consequence or
coincidence?
E.A. Mitchell, P.S. Blair, M.P. L’Hoir: Should Pacifiers Be Recommended to Prevent Sudden Infant Death Syndrome? PEDIATRICS Vol. 117 No. 5 May 2006, pp. 1755-1758 

WHO: Evidence for the Ten Steps to Successful Breastfeeding. World Health Organization, Geneva, 1998

Stap 7: moeders en kinderen horen bij elkaar

Al bij het opstellen van de BFHI documenten, decennia geleden, wist men dat moeders en hun pasgeboren kinderen dicht bij elkaar horen. Recentere onderzoeken (zie eerdere nieuwsflitsen met #huidcontact, #bed-sharing, #co-sleeping, #KMC) blijven dat inzicht bevestigen en benadrukken: hoe dichter moeder en kind bij elkaar zijn en hoe minder die nabijheid wordt verstoord of onderbroken, hoe beter het met moeder, kind en borstvoeding gaat. Voor moeder werken de hormonen beter en herstelt zij sneller van de bevalling. Baby staat minder bloot aan infecties, geniet meer immunologisch bescherming van zijn moeder en zijn lichaamsfuncties (hartslag, ademhaling, bloeddruk, zuurstofsaturatie en temperatuur) blijven goed zonder dat hem dat energie kost en de borstvoeding komt makkelijker, beter en sneller op gang. Voor de gezonde pasgborene en zijn moeder zijn er eigenlijk gen redenen om ze verder dan een armlengte afstand van elkaar te houden en ook voor veel kinderen die extra zorg nodig hebben geldt hetzelfde.
WHO: Evidence for the Ten Steps to Successful Breastfeeding. World Health Organization, Geneva, 1998

Nachtelijk eten en slapen

Nachtelijk eten en slapen
Onderbroken slaap en het niet afmaken van volledige slaapcycli kan leiden tot verminderd functioneren overdag. Ouders van jonge kinderen kunnen dit soort verstoorde slaap ervaren omdat de slaappatronen en nachtelijke behoeftes van hun kinderen niet binnen het volwassen slaappatroon passen. Voor moeders komt deze slaapverstoring bovenop de veranderd slaap die zij al in de zwangerschap ervaarden. (Kohn et al, 2008). Onderzoek van Montgomery-Downs et al wees uit dat het niet zozeer de kortere slaaptijd is (in feite slapen jonge ouders net zo veel of meer dan andere volwassenen) maar de fragmentarische aard van de slaap. Doan et al hadden echter al eerder aangetoond dat moeders die borstvoeding geven gemiddeld 45 minuten langer slapen dan ouders die kunstvoeding geven. Moeders die hun kind in de nacht dicht bij zich houden (direct naast of in hun eigen bed) en borstvoeding geven, slapen het best van alle moeders
Kohn, M., & Murray, B. (2008). Sleep and Quality of Life in Pregnancy. In J. Verster, S. Pandi-Perumal, & D. Streiner, Sleep and Quality of Life in Clinical Medicine (pp. 497-504). Humana Press.
Montgomery-Downs, H., Insana, S., Clegg-Kraynok, M., & Mancini, L. (2010). Normative longitudinal maternal sleep: the first 4 postpartum months. American Journal of Obstetrics and Gynecology , in press.
Doan, T., Gardiner, A., Gay, C., & Lee, K. (2007). Breast-feeding Increases Sleep Duration of New Parents. Journal of Perinatal & Neonatal Nursing , 21(3):200-206.

''Veilig samen slapen'' is een betere boodschap dan ''baby hoort alleen te slapen'''.

(31-07-2010)

De strikte boodschap dat baby's het veiligst alleen slapen is in tegenspraak met allerlei onderzoeken die uitwijzen dat baby's die op een eigen slaap-oppervlak, maar binnen handbereik van hun moeder slapen het veiligst zijn. In de literatuur en het spraakgebruik is er geen overeenstemming in terminologie, zoals samen slapen, co-sleeping en bed-sharing. Wereldwijd ervaren moeders dat zij het best tegemoet kunnen komen aan de nachtelijke behoeften van hun kind en henzelf door  in hetzelfde bed te slapen of binnen elkaars handbereik te zijn. De meeste recente onderzoeken wijzen uit dat het het best werkt als ouders worden geïnformeerd over veilige manieren om met hun kind te slapen in plaats van alleen maar te verbieden het bed te delen.

Gettler, LT; McKenna, JJ: Never Sleep with Baby? Or Keep Me Close But Keep Me Safe: Eliminating Inappropriate “Safe Infant Sleep” Rhetoric in the United States.  Current Pediatric Reviews, Volume 6, Number 1, February 2010 , pp. 71-77(7)

Lees ook: Veilig samen slapen