Voor jezelf zorgen

Foto: Alan Rickman doet als Hans Gruber in Die Hard vreselijk zijn best om het de hoofdpersoon zo moeilijk mogelijk te maken.
In de populaire berichtgeving is borstvoeding geven een soort heldendaad. Het is afzien en doorgaan. Het is tanden op elkaar en alles doen voor je kind. Dat is een heel vreemde en onjuiste voorstelling van zaken. Ik zal niet ontkennen dat voor veel moeders de praktijk wel zo lijkt te zijn, maar dat ligt niet aan het feit dat borstvoeding op zichzelf zo vreselijk moeilijk is. In de biologie is het meestal zo dat dingen die heel erg noodzakelijk zijn om te doen en herhaald te doen, over het algemeen helemaal niet onaangenaam zijn om te doen. Maar wij mensen zijn zo’n raar volk dat we het niet lijken te kunnen geloven dat iets wat leuk en simpel en genoeglijk is ook goed kan zijn. We geloven daar gewoon niet in. Veel te makkelijk. Daar moet een addertje onder het gras zitten. Nou die zit er ook, die adder, alleen blijkt het een serpent van jewelste te zijn. Een vals kreng ook nog eens. En het ergste is, dat we hem er zelf hebben neergelegd.
In principe is borstvoeding geven niet moeilijk. Als het moeilijk zou zijn en maar bij weinig mensen zou lukken, zou de mensheid niet zo hebben gefloreerd als zij nu doet. Veel kindjes zouden de zuigelingentijd niet hebben overleefd en veel moeders zouden het na één kind voor gezien hebben gehouden. Wij hebben het met zijn allen wel moeilijk gemaakt. Door allerlei stompzinnige regeltjes te gaan bedenken en vooral door moeders en kinderen uit elkaar te halen. Scheiding van moeder en kind in de eerste dagen, weken, maanden na de geboorte is de grootste fout die we ooit hebben gemaakt in de zorg voor onze kinderen. Daardoor wordt niet alleen de borstvoeding tot een worsteling voor veel moeders, maar ook de lichamelijke en psychisch-emotionele gezondheid, groei en ontwikkeling van de kinderen wordt erdoor gehinderd en vaak ook verprutst.
En alsof dat nog niet genoeg is zijn daar al die absurde regels over hoe vaak, hoe veel, hoe lang een kind mag drinken, moet slapen, mag huilen. Terwijl het echt heel simpel is: een kind dat bij zijn moeder is weet zelf wanneer, hoe vaak, hoe lang en hoe veel hij moet eten en slapen en zal, als hij niet ziek of in gevaar is, over het algemeen nauwelijks huilen. Wanneer er niet in en aan het mondje is gepeuterd rondom de geboorte, er geen andere dingen in zijn mond zijn gegeven en er even goed is geoefend in de eerste dagen zal het goed aanleggen ook geen problemen hoeven geven (tenzij er iets in de anatomie van moeder of kind het moeilijk maakt).
Maar waarom zou je het makkelijk doen als je het ook moeilijk kan maken en dus houden we vast aan de scheiding van moeder en kind en de ridicule regeltjes. En moeders vechten, houden stand, zwoegen, zweten, bloeden en huilen. Ze gaan door, ze houden vol, zetten hun tanden op elkaar en de hakken in het zand. Echte Die-hards, alles voor hun kind. Want kinderen die geen, kort of weinig borstvoeding rijgen lopen allerlei gezondheidsrisico’s. Daar doe je het voor als moeder.
Alles voor je kind en alleen voor je kind? Nee, borstvoeding geven is ook goed voor moeders zelf. Vrouwen die nooit of kort borstvoeding geven verhogen daarmee hun kans op borstkanker en op kanker aan de inwendige geslachtsorganen. Recent onderzoek laat zien dat vrouwen die geen of weinig borstvoeding geven minder sterke botten hebben. Tijdens de zwangerschap wordt kalk van de moeder gebruikt voor de opbouw van het skelet van het kind en ook moedermelk neemt kalk op uit de skeletreserves van de moeder. Maar vrouwen die in totaal minimaal 33 maanden borstvoeding hebben gegeven bleken, in een groot onderzoek door Wiklund et al (2012), 16 tot 20 jaar na hun laatste bevalling dikkere botten te hebben en daarmee een sterker skelet dan vrouwen die minder of geen borstvoeding hadden gegeven.
Borstvoeding geven is niet alleen maar goed voor je kind zorgen, maar ook voor je zelf zorgen. En zorgen voor een verlaging van de ziektekosten door minder botbreuken op latere leeftijd. Daar mag best wel wat tegenover staan, dacht ik. Wat meer consideratie voor moeders, minder scheiding van moeder en kind op een veel te jonge leeftijd. En alsjeblieft: mogen we af van al die onzinnige regeltjes en daarvoor in de plaats begeleiding door mensen die echt weten waar ze het over hebben? Zodat borstvoeding geven behalve nuttig voor moeder en kind ook weer plezierig wordt voor moeder en kind.
Wiklund, et al. 2012. Lactation is associated with greater maternal bone size and bone strength later in life. Osteoporosis International 23:1939-1945.

In het zonnetje

Foto: Robert Pattinson als vampier Edward Cullen (Twilight Saga boeken en films) bij wie de huid gaat glitteren en sprankelen als hij in het zonnetje wordt gezet.
Even een tussendoortje te midden van de acteursparenserie om een belangrijk gezondheidsaspect in het zonnetje te zetten. Ik volg een online conferentie (een conferentie waarvoor je niet naar een mooi hotel in een exotisch buitenland gaat waar je drie dagen doorbrengt met collega’s van over de hele wereld en ondertussen naar interessante presentaties luistert en kijkt, maar een virtuele conferentie die je vanachter je eigen computer volgt door het kijken en luisteren naar presentaties die zijn opgenomen en worden gestreamd; heel interessant, zowel het concept als het volgen) en de eerste sessie die ik keek werd gepresenteerd door Diana Cassar-Uhl en ging over vitamine D.
Een adagium dat onverwoestbaar stáát sinds het moment dat mensen zich gingen bezighouden met de promotie, ondersteuning en bescherming van borstvoeding is dat moedermelk alle voedingsstoffen bevat die een mensenkind nodig heeft. In de juiste hoeveelheden en verhoudingen en dat hij dus in de eerste zes maanden na zijn geboorte niets anders aan voeding nodig heeft. Dat staat nog steeds als een huis en toch lijkt het erop dat kinderen die uitsluitend borstvoeding krijgen extra vitamine D nodig hebben. Maar vitamine D is eigenlijk geen vitamine (en het is spijtig dat we ooit begonnen zijn het zo te noemen), maar een hormoon, of beter gezegd, een pre-hormoon. Hormonen worden over het algemeen in het lichaam zelf gemaakt en moeten daardoor niet met de voeding worden ingenomen. Ik ga het dus geen vitamine meer noemen.
Een cholesterolvorm in de huid wordt door de inwerking van bepaalde straling uit het zonlicht aangezet tot het vormen van hormoon D. Tijdens de zwangerschap krijgt de ongeboren baby zijn D-hormoon via het bloed van zijn moeder en hij bouwt daar, als zijn moeder voldoende D overheeft, een voorraadje van op voor als hij geboren is. De voorraad D die de baby bij zijn geboorte heeft ligt dus aan de D-status van zijn moeder tijdens de zwangerschap, maar wordt ook beïnvloed door de hoeveelheid bloed die hij krijgt voor de navelstreng wordt doorgeknipt. Zijn voorraad D wordt aangevuld door wat hij vervolgens nog uit het bloed van zijn moeder in zijn melk krijgt. Die hoeveelheid is dan ook weer afhankelijk natuurlijk van de hoeveelheid die zijn moeder heeft. Als alle factoren positief zijn, is een zuigeling de eerste maanden dus nog niet afhankelijk van het vermogen van zijn eigen huid om D aan te maken.
Tot zover is er niets aan de hand. We hebben het er honderdduizenden jaren mee gedaan en met kennelijk succes, gezien de overdaad aan mensen op de aarde. Maar de omstandigheden zijn veranderd en het lijkt erop dat meer dan de helft van de vrouwen van de vruchtbare leeftijd en wonend in gematigde klimaten onvoldoende D-rijk bloed heeft. Hoeveel d een mens nodig heeft is niet helemaal duidelijk en verschillende instanties hanteren verschillende cijfers. Dat neemt niet weg dat die tekorten ook worden gezien wanneer de meer gematigde cijfers worden gebruikt. Te lage D-waarden is minder goed voor de gezondheid van de vrouwen zelf (behalve zwakkere botten heeft D ook te maken met gezondheid op andere vlakken zoals diabetes en hart- en vaatfunctioneren) maar zwangere vrouwen met te lage D-waarden geven ook onvoldoende mee aan hun ongeboren kind en onvoldoende in hun melk na de geboorte.
De reden voor die tekorten aan hormoon D  is meervoudig. de straling in gematigde gebieden lijkt in flinke delen van het aar onvoldoende te zijn om de aanmaak van d in de huid te triggeren. en in de periode dat de zonnestralend at wel zouden kunnen zijn we aangekleed, komen helemaal niet buiten of smeren we ons dik in met antizonnebrand met hoge beschermingsfactor. Het geval wil dat de straling die huidkanker veroorzaakt, dezelfde straling is die de aanmaak van D triggert.
En wat ik nu eigenlijk in het zonnetje wil zetten is de discrepantie tussen de wonderlijke dingen die dezelfde zonnestralen doen met onze huid. Want het zijn vreemde dingen die die zon doet. We gaan dan weliswaar niet schitteren alsof er prisma’s in onze huid zitten die regenbogen werpen, maar de stralen van de zon zorgen voor versterking en ziekte. Tegelijk. Samen. En waar het sprankelijken van de vampierhuid maar een praatje voor de vaak is, een modern sprookje voor grote mensen, is de aanmaak van hormoon D dat niet, net zo min als het stimuleren van de groei van woekerende kankercellen dat is.
Wie mij dezer dagen met een hoofd in een donderwolk ziet rondlopen, weet nu dat ik dan aan het filosoferen ben over die inconsequentie in de evolutie: hoe kan een invloed die essentieel cruciaal is voor het ene proces tegelijkertijd desastreus zijn op een ander vlak? Ik ben er voorlopig nog niet uit. Ik weet inmiddels wel dat ik voorlopig moeders ga aanraden zichzelf rijkelijk met D te suppleren, al voor ze zwanger worden liefst, en tijdens de zwangerschap en tijdens de borstvoeding periode. Zodat hun kinderen alles wat ze nodig krijgen via de navelstreng en de moedermelk.
Cassar-Uhl D: My thoughts on the vitamin D controversy – Blog Post
Eurolac Flits! met label vitamine D, hormonen, botdichtheid, botvorming

Vitamine D

Zwangerschap en lactatie zijn periodes waarin de gezondheid status van de vrouw effect heeft op twee personen in plaats van één. Als de reserves van een zwangere vrouw krap zijn, zal haar eigen gezondheid mogelijk geschaad worden door wat haar groeiende kind nodig heeft en mogelijk zal er ook voor het kind te weinig zijn. Vitamine D blijkt inmiddels door allerlei onderzoeken voor veel meer dingen nodig te zijn dan alleen de groei en stevigheid van het skelet, maar spelt het ook en rol in het immuunsysteem, de glucose tolerantie en celproliferatie. Daarnaast lijkt onderzoek ook aan te geven dat vitamine D een belangrijk rol spelt bij het in stand houden van de zwangerschap en het voorkomen van zwangerschap gerelateerde aandoeningen. Vitamine D gebrek is ook gerelateerd aan postpartum depressie. En vrouw met marginale of te lage vitamine D status in de zwangerschap zal ook een tekort aan vitamine D op voorraad hebben om haar kind via de moedermelk voldoende vitamine D mee te geven. Wagner en Hollis bestudeerden in verschillende research groepen (Bendich et al 2010, Jonhson et al 2010) de vitamine D status van zwangere en lacterende vrouwen uit diverse bevolkingsgroepen in de USA en de effecten ervan op de gezondheid van moeder en kind. Zij vonden dat het merendeel van alle Amerikaanse vrouwen vitamine D deficiënt waren. Deze gegevens kunnen waarschijnlijk worden geëxtrapoleerd naar vrouwen in andere Westers samenlevingen.

Bendich A, Holick MF, Michael F, Taylor SN, Wagner CL, Carol L. Hollis BW: Vitamin D Deficiency in Pregnancy and Lactation and Health Consequences. Nutrition and Health, 2010, Part 4, 615-631

Johnson DD, Wagner CL, Hulsey TC, McNeil RB, Ebeling M, Hollis BW: Vitamin D Deficiency and Insufficiency is Common during Pregnancy. Am J Perinatol. 2010 Jul 16. [Epub ahead of print]

Murphy PK, Mueller M, Hulsey TC, Ebeling MD, Carol L. Wagner CL: An Exploratory Study of Postpartum Depression and Vitamin D. Journal of the American Psychiatric Nurses Association May/June 2010 16: 170-177

Borstvoedingshormonen - prolactine

Prolactine (pro=voor; lactatio=zogen) is en hormoon dat alle mensen aanmaken en afscheiden, maar dat vooral betekenis heeft bij het aanmaken van moedermelk. Mensen die niet lacteren hebben over het algemeen lage prolactinespiegels, die evenwel kunnen schommelen tussen dag en nacht, seksuele activiteit en bij vrouwen gedurende de ovulatie cyclus. In de zwangerschap beginnen de prolactine spiegels et stijgen en na de geboorte bereiken ze een hoogtepunt. Als de lactatie is gestabiliseerd zijn de prolactine spiegels ook weer gedaald, om bij elke voeding weer even flink te stijgen. Vrouwen met en verstoorde prolactinewerking kunnen last hebben van te weinig melk of juist veel te veel melk (hyperprolactinemie). Hyperprolactinemie kan ook buiten de borstvoedingperiode optreden, waarbij ook mannen melkafscheiding kunnen vertonen of vrouwen onvruchtbaar zijn. Prolactine lijkt een negatief effect te hebben op de botvorming (Seriwatanachai et al 2010); tijdens de lactatieperiode is dit waarschijnlijk fysiologisch, maar daarbuiten kan hyperprolactinemie leiden tot verzwakking van het skelet. Ook de energiehuishouding verandert onder invloed van prolactine (Nilsson  et al 2009). Bij de voedende vrouw leidt dit tot een betere, directe beschikbaarheid van energie voor melkaanmaak, daarbuiten kan het leiden tot insulineproblemen. De ander kant van het spectrum, te weinig prolactine, kan leiden tot problemen met het aanmaken van voldoende melk voor een kind. Domperidom heeft bewezen de prolactineafgifte te kunnen verhogen. Onderzoek van Campbell-Yeo et al heeft aangetoond dat dit geen negatief effect heeft op de samenstelling van de zo verkregen melk.
Seriwatanachai D, Krishnamra N, van Leeuwen J: Evidence for direct effects of prolactin on human osteoblasts: Inhibition of cell growth and mineralization. J. Cell. Biochem. 2009-107(4)1097-4644
Nilsson LA, Roepstorff C, Kiens B, Billig H, Lin C: Prolactin Suppresses Malonyl-CoA Concentration in Human Adipose Tissue. Horm Metab Res 2009; 41(10): 747-75
Marsha L. Campbell-Yeo, Alexander C. Allen, K. S. Joseph, Joyce M. Ledwidge,  Kim Caddell, Victoria M. Allen,  Kent C. Dooley: Effect of Domperidone on the Composition of Preterm Human Breast Milk. PEDIATRICS 2010-125(1)e107-e114.