Lek

Foto: Een onbenoemde klant (gespeeld door Ian Brown) in The Leaky Coldron (De Lekke Ketel) leest een boek van Professor Stephen W. Hawkin over de geschiedenis van de kennis van tjjd en ruimte.

Voortbordurend op het vorige thema over darmperikelen, wil ik het nu eens hebben over de lekke darm. Darmen zijn zeer ingewikkelde organen, die voedsel moeten vervoeren en ondertussen verteren en vervolgens sommige bestanddelen in veranderde vorm afvoeren naar de uitgang of overdragen aan de bloedbaan voor verder vervoer naar de uiteindelijke bestemming in het lichaam. De darm moet aan de ene kant een soort waterdichte kookketel zijn, maar aan de andere kant ook in een zekere mate doorlatend voor verteringsstoffen die erin moeten en voor afgebroken voedingsstoffen die eruit moeten. Een soort magische Leaky Coldron dus, zou je kunnen zeggen.

De darmen van een pasgeboren baby zijn veel doorlatender dan van een volwassen mens. Neonatale intestinale permeabiliteit heet dat. Wellicht is dat een van de dingen waardoor sommige mensen stellen dat de baby met onrijpe darmen wordt geboren. Alsof het eigenlijk een vergissing is dat die darmen nog wat meer doorlaten dan dat ze later zullen doen. Ik ben zelf eerder geneigd te denken dat er wel een reden voor zal zijn als alle kinderen met dergelijke leaky cauldrons geboren worden. Misschien is het wel ergens voor nodig, alleen hebben wij nog niet ontdekt waarvoor. Wat we wel weten is dat die doorlaatbaarheid relatief snel wordt gedicht door colostrum en moedermelk. Dan moeten colostrum en moedermelk wel ongestoord hun werk kunnen doen. Dat wil dus zeggen dat in de kwetsbare periode er geen andere dingen in die darmen moeten komen dan colostrum en moedermelk. Dan blijven die darmen goed beschermd.

Volwassenen kunnen ook een lekkende darm hebben. Ontstekingsprocessen, bijvoorbeeld door onvolledige vertering of door allergieën of schimmelovergroei. Al deze dingen kunnen bekleding in de darmen ziek en stuk maken. Waar deze binnenbekleding van de darm stuk gaat komt een klein gaatje. Door dergelijke gaatjes kunnen voedseldeeltjes de darm uit- en het bloed ingaan die daarvoor eigenlijk te groot zijn, zoals hele of onvolledig afgebroken eiwitten. Bij voedende moeders kunnen deze eiwitten onveranderd in de moedermelk terecht komen. Als die melk, met bijvoorbeeld koemelkeiwitten erin, dan in de baby darm terecht komen, kan het daar problemen gaan veroorzaken. Er kunnen zelfs gaten vallen in de darmbescherming van het kind.

Het met rust laten van de darmen van de baby kan dus ook betekenen dat een moeder zelf moet zorgen voor een niet lekkende darm. Een toverstokje is daarvoor niet nodig. Verandering van leef- en eetgewoonten wel.

Hamlet

Foto: Kenneth Branagh als Hamlet en Kate Winslet als Ophelia in  Hamlet (1996)
Hamlet is een verhaal van macht, verraad, wraak en dood. De verhaallijn zou in een moderne thriller niet misstaan. Het is dan ook zeer toepasselijk dat een elementje in moedermelk ook wordt gesierd met de naam HAMLET (Human a-lactalbumin made lethal to tumor cells). HAMLET is een eiwitverbinding (alfa-lactalbumine en oleumzuur) die kankercellen kan vernietigen, maar gezonde cellen met rust laat. Preciezer gezegd zet HAMLET kankercellen aan tot zelfvernietiging, maar heeft geen invloed op de gezonde cellen daar direct omheen. Conventionele kankerbehandelingen maken dat onderscheid niet. Waarschijnlijk is HAMLET medeverantwoordelijk voor het aantoonbaar minder voorkomen van kanker in mensen die borstvoeding kregen, want het zit dus gewoon in moedermelk. Het kan ook uit moedermelk worden gewonnen en als medicijn voor kankerpatienten worden gebruikt. Het is naar alle waarschijnlijkheid ook een belangrijke factor bij het verminderen van het risico van borstkanker bij vrouwen die borstvoeding hebben gegeven.

Onderzoeken die aangeven dat borstvoeding geven een beschermend effect heeft, toonden ook al aan dat zwangerschappen ook beschermen tegen borstkanker. HAMLET zal daarom niet de enige factor zijn. Ouder onderzoek (wat ik helaas niet meer terug kan vinden) had al eens aangetoond dat het grootste risico voor borstkanker niet ligt bij vrouwen die een kind baarden, maar het niet zoogden, maar bij hen bij wie de lactatie medicinaal werd onderdrukt. Dat is een interessant gegeven, want vrouwen die geen borstvoeding geven, produceren zonder die medicatie wel een paar dagen melk. Mogelijk biedt dat nog net een beetje meer bescherming. De beschermende invloed van zwangerschap en borstvoeding is dosisafhankelijk. Dat wil zeggen hoe meer zwangerschappen een vrouw had en hoe meer maanden cumulatief zij lacterend geweest is, hoe lager de kans op het ontstaan van borstkanker. Dit geldt in zekere mate ook voor de ongelukkige draagsters van het borstkankergen.

Recenter onderzoek heeft nu laten zien dat HAMLET niet alleen kankercellen te lijf gaat, maar net als de literaire persona van dezelfde naam meer dood en verderf zaait. Het blijkt namelijk behalve een tumoricide ook een bactericide te zijn. Heel specifiek is HAMLET een bactericide die werkt tegen respiratoire pathogenen, met name Streptococcus pneumoniae, maar veel minder tegen stafylokokken. Toch is het via een omweg wel inzetbaar tegen MRSA (Multi Resistente Staphylococcus Aureus). HAMLET doet de resistentie van S aureus tegen breedspectrum antibiotica te niet, waardoor MRSA infecties wel met deze antibiotica kunnen worden behandeld. 

Misschien moeten vrouwen maar snel een patent gaan aanvragen op moedermelkbestanddelen, voor de grootfarma dit gaat bedenken en grof geld gaan verdienen aan wat vrouwen gewoon van nature, vanzelf en gratis maken.

 
do Carmo França-Botelho A, Ferreira MC, França JL, França EL, Honório-França AC: Breastfeeding and its relationship with reduction of breast cancer: a review. Asian Pac J Cancer Prev, 2012, 11(13):5327-5332. http://europepmc.org/abstract/MED/23317179
Marks LR, Clementi EA, Hakansson AP (2013) Sensitization of Staphylococcus aureus to Methicillin and Other Antibiotics In Vitro and In Vivo in the Presence of HAMLET. PLoS ONE 8(5): e63158. doi:10.1371/journal.pone.0063158
Eurolac Flits! Ken je klassiekers
Eurolac Flits! met label of zoekterm kanker, borstkanker, MRSA, infectie, bescherming. Deze links leiden elk naar een lijst met blogs met dit label, klik op de plaatjes in de linkerzijbalk voor meer verhaaltjes.

Oranje

Foto: Hugh Laurie met bijna-oranje geverfd haar als David Walling  in The Oranges
Soms heb je een idee waarvan je denkt dat het een goed idee is. Zo’n idee waarvan je later denkt ‘’dat leek zo’n goed idee op dat moment’’, waar je nu van denkt ‘’wat haalde ik me in mijn hoofd?’’. Want, waar geel, rood en blauw geen probleem waren en groen ook nog wel te bedenken was en paars morgen ook wel zal lukken, zit ik nu met mijn handen in mijn haar te bedenken waarover oranje nu eens kan gaan. Ik houd niet van oranje, ik vind het geen mooie kleur, veel te schreeuwerig, opdringerig en over-the-top-vrolijk. Eigenlijk vind ik het een reclamekleur. Zo’n kleur die je net als reclame iets door je strot probeert te duwen, wat je helemaal niet wilt of nodig hebt. Veel geschreeuw en weinig wol, Poe-hah en kapsones. Nee, naar mijn smaak een veel te opdringerig tiepje, dat oranje. Behalve het oranje van de goudsbloem op de verder vrij onaanzienlijke plant Calendula Officinalis.
Calendula Officinalis (Goudsbloem, Marigold, Ringelblume) is een bijzondere plant. geliefd als eenjarige tuinplant geeft het fleur aan de tuin, zolang het niet vriest. Maar goudsbloem is vooral ook een nuttige plant. De olie van de zaden kan worden gebruikt om verf aan te maken en na bewerking als onschadelijke verfverdunner. De bladeren zijn eetbaar als salade, hoewel meestal niet bijzonder smakelijk, en de bloemen geven fleur en kleur aan soepen en salades.  De bloemen kunnen worden gebruikt als onschadelijke kleurstof in voedingsmiddelen en wordt daartoe ingezet bij de kaas en boter bereiding. Goudsbloem en goudsbloempreparaten worden over het algemeen goed verdragen en zijn zeer laag-allergeen.
De bloemen en de zaden bevatten onder andere saponinen, harsen en essentiële oliën die ze bijzonder geschikt maken om te verwerken in huidverzorgingsproducten. Laboratorium testen hebben aangetoond dat calendula officinalis wondgenezend werkt, astringerend zonder dat er veel tanninen inzitten en dat het bacteriedodende eigenschappen heeft. Vanwege al deze genezende en verzachtende eigenschappen en het gebrek aan allergene eigenschappen of nare bijwerkingen is het een geliefd basis ingrediënt voor babyverzorgingsartikelen. Het tegendeel van schreeuwerig en opdringerig eigenlijk, die goudsbloem, ondanks zijn kleur.
Samen met Sintjanskruid (hypericum perforatum), een wat spichtige plant met onooglijke, kleine gele bloemetjes, wordt van goudsbloem een zalf gemaakt voor brandwonden en branderige wonden, en diepe wonden van steken of sneden. Het sintjanskruidbloemetje is verlegen, onooglijk, naast de pronkerige goudsbloem, maar de goudsbloem heeft hem bij genezingsprocessen wel vaak nodig. Juist omdat hij niet zo op de voorgrond treedt, maar meer de diepere processen aanstuurt: de diepere zenuwpijn, de verborgen infectieveroorzakers.

Eurolac Flits! met label kruiden, infecties, calendula, reclame. Deze links leiden naar een lijst met blogs met dit label, klik op de plaatjes in de linkerzijbalk voor meer verhaaltjes.

Warm

Foto: John Travolta als Tony Manero danst zich warm in Saturday Night Fever
Het is warm voor de tijd van het jaar. Elke dag als ik buitenkom, vraag ik me af waarom ik de moeite heb gedaan mijn winterjas uit de figuurlijke mottenballen te halen. Voor de vele regen is die jas met grote capuchon dan wel weer handig. Als al die regen sneeuw was geweest - wat het in januari hoort te zijn, toch? - dan waren we tot halverwege de deur ingesneeuwd. Maar nee, het is veel en veel te warm voor sneeuw. En dus is het alleen maar nat. Warm en nat. Relatief te warm en zeker te nat. De kachel brand (ook al weer figuurlijk, want met stadsverwarming is er geen kachel in het hele huis te bekennen natuurlijk), niet omdat het zo koud is in huis, maar om te voorkomen dat het te vochtig wordt. Vocht in huis is niet goed. Vocht is te aantrekkelijk voor organismen waarbij wij ons niet goed voelen. Schimmels en zo. Verwarmen dus, zodat het vocht verdampt en ventileren zodat het eruit kan. Want warme vochtigheid is schimmel-nirwana.
Fungi ofwel schimmels of zwammen zijn, aldus Wikipedia*, levensvormen die uit cellen met een celkern, mitochondriën en een cytoskelet bestaan. Schimmels zijn afbrekers of saprofyten van voornamelijk plantaardig materiaal (bacteriën houden zich met name bezig met de afbraak van dierlijk materiaal) en spelen daarmee een belangrijke ecologische rol. Afbraak door schimmels levert planten in de omgeving voedsel in een goed opneembare vorm. De schimmels op hun beurt nemen zetmelen af van de planten voor hun eigen voedsel. Schimmels hebben vocht nodig om te kunnen functioneren. Warmte is geen absolute voorwaarde, maar wordt meestal zeer gewaardeerd.
Naast planten gebruiken schimmels ook dieren en mensen als gastheer. Ze spelen een belangrijke rol in de vertering van het voedsel in de darm. In die darm hebben ze als het goed is de vorm van gisten, de nederige eencellige leden van de fungi-familie. In de darm werken ze samen met, en worden in bedwang gehouden door, bacteriën. Darmgisten zijn namelijk opportunisten, met een neus voor mogelijkheden tot uitbreiding. Wanneer door een overdaad aan voedsel of door het wegvallen van bacteriën de gisten kunnen gaan uitbreiden worden het schimmels en die kunnen de darm verlaten. Direct buiten de darm komen de schimmels, meestal candida albicans, al direct in een voor hen zeer zonnige omgeving: de vochtig-warme genitaliën. Bij een normale zuurgraad is de omgeving voor schimmels niet erg uitnodigend, maar als de omgeving minder zuur is, kan het feest beginnen. Vooral vrouwen bieden ruime accommodatie, vooral als ze zich goed met zeep wassen (en daarmee het zuur verwijderen) of als de zuurgraad in de vagina door hormonale veranderingen te laag is.
Opportunist als de schimmel is, laat hij zich makkelijk meevoeren naar andere plaatsen. En waar de man dacht de dans te ontspringen door zijn, voor schimmelgroei minder gunstige, huidflora in het anaal-genitale gebied, is hij wel een zeer geschikt vervoermiddel voor de schimmels van zijn vrouwelijke partner. Overigens zijn er meerdere soorten schimmels die zich voeden met keratine (het materiaal waar opperhuid en haar mee worden gemaakt) op vochtige en bij voorkeur warme plaatsen, zoals de tenen, onder de nagels, in het haar en de baard. Binnen het vakgebied borstvoeding is de candida albicans wel de belangrijkste veroorzaker van problemen. Net zo makkelijk als de uitstekende delen van haar mannelijke partner neemt het kind tijdens zijn passage door de vagina de schimmels en schimmelsporen mee.
Je zou, op basis daarvan, kunnen stellen dat spruw bij een baby een aangeboren aandoening is: hij krijgt het mee bij zijn geboorte**. Zijn hoofd, inclusief gezicht en mond, veegt het baringskanaal redelijk schoon en veegt daarna ook nog even langs het perineum. Dat is zijn eerste kolonisatie met alle organismen die het begin vormen van zijn eigen darmflora. Meteen daarachteraan komt de eerste slok colostrum die de darmflora vervolmaakt met andere bacteriën, pre- en probiotica. Met die eerste slok colostrum veegt hij ook alles wat er aan zijn mond en gezicht zit aan de borst van zijn moeder. Moeder wordt terug-besmet met haar eigen flora en zij zal hierop gelijk reageren door het aanmaken van antistoffen tegen mogelijke pathogenen daarin. Bij de volgende voedingen zal de baby die afweerslokken gelijk al meekrijgen en zo worden beschermd tegen die zelfde ziekteverwekkers. de aanmaak van antistoffen in de voedende borst gaat sneller dan die in haar eigen darmen en zo wordt de baby sneller dan zijn moeder beschermd.
Als alles goed gaat worden die schimmels in dit hele proces goed in bedwang gehouden door bacteriën, pre- en probiotica en de specifieke schimmelwerende bestanddelen van colostrum en moedermelk. Maar het gaat niet altijd goed en door allerlei factoren kan een evenwicht worden verstoord. Stress is een belangrijke factor. Hoe minder natuurlijk een baring verloopt, hoe hoger de stressfactor bij zowel de moeder als haar kind. Een andere belangrijke uitlokker van schimmelproblemen is antibioticagebruik. Er zijn allerlei redenen waarom rondom de geboorte (en in de periode daarna) antibiotica worden voorgeschreven. De ellende met een antibioticum is, dat het niet heel erg selectief te werk gaat, zeker niet als er een breed-spectrumantibioticum wordt gebruikt. Het antibioticum vernietigt dus niet alleen de ziekteverwekkende bacteriën waartegen het wordt ingezet, maar ook een deel van de beschermende bacteriën die de schimmels in toom moeten houden. Soms is niet duidelijk wat de trigger naar het ontwikkelen van een spruw infectie is. Misschien toch alleen de vochtige warmte in het babymondje of in de zoogkompressen. Of herhaalde herbesmetting uit een nog niet herkende bron. Of gewoon pech. Daar zou je het warm van krijgen.
*) Schimmels. Wikipedia.
**) Gewoonlijk betekent ‘aangeboren’ natuurlijk dat je het in aanleg hebt meegekregen, dat het in je genen zit of tijdens de zwangerschap is ontstaan en/of ontwikkeld.
Van Veldhuizen-Staas CGA: Spruw bij moeder en kind. Online bij eurolac.net
Eurolac Flits! met label spruw, darmflora, schimmelinfecties. Deze links leiden naar een lijst met blogs met dit label, klik op de plaatjes in de linkerzijbalk voor meer verhaaltjes.