Borstvoeding Bruist

Foto: Jake Gyllenhaal als Jimmy Livingston in Bubble Boy over een jongen die opgroeit in een steriele bubbel omdat hij zonder immuunsysteem werd geboren
Opmaat naar een blogweek ‘’Wereld Borstvoeding Week’’ waarin telkens een synoniem van het WBW thema de inspiratie vormt
Maandag 1 oktober begint in Nederland, Vlaanderen en een flink aantal andere landen de Wereld Borstvoeding Week (WBW). De officiële internationale WBW is altijd in de eerste week van augustus, maar dat werkt hier niet zo. Vakantie- en komkommertijd en zo. Het wereldwijde thema was dit jaar “Understanding the Past- Planning the Future" als viering van 10 jaar ‘’WHO/UNICEF's Global Strategy for Infant and Young Child Feeding”. Waar zijn we, waar waren we en waar gaan we heen. In Nederland hadden we dit jaar ook wat te vieren, namelijk het vijfde tweejaarlijkse borstvoedingcongres van de SBO. Het thema van dit congres was, passend in de sequentie ‘’Borstvoeding leeft’’ (2004), ‘’-werkt’’ (2006), ‘’-loont’’ (2008) en ‘’-blijft’’ (2010), ‘’Borstvoeding bruist!’’.
Borstvoeding bruist natuurlijk niet echt, dat zou wat zijn. Moedermelk ook niet, dat is er alleen in de variant ‘’plat’’. Toch zijn er wel mensen die denken dat een baby darmkrampen kan krijgen als zijn moeder bruisend bronwater drinkt. Het koolzuur uit die bubbels zou dan in de babydarmpjes ook gas veroorzaken. Als dat al eens bij iemand zou gebeuren, dan zouden we direct alle medische journals bellen voor een extra editie. Want bruisende baby darmen door bruisende melk betekent dat moeder bruisend bloed heeft gehad. En dat, mijn vrienden, lijkt me redelijk uniek.
Alles wat er in moedermelk zit is daar in gekomen via het bloed van de moeder. Alle voedingsstoffen die een moeder gebruikt voor haar eigen onderhoud komen uit haar darm in haar bloed. Maar de verbinding tussen darm en bloedvat is redelijk dicht. Meer een filterpapiertje dan een vergiet. Het voedsel wordt in heel kleine deeltjes afgebroken voor het door de darmwand heen in het bloed kan komen. Soms, als moeder allergisch is en daardoor een darmwand die is beschadigd, komen er grotere deeltjes door. Maar nooit luchtbelletjes. Of kiwipitjes.
Kleur-, geur- en smaakstoffen, zowel de natuurlijke als de kunstmatige, komen redelijk eenvoudig in de melk. Moedermelk kan daarom allerlei kleuren, geuren en smaken hebben. De smaakverschillen bereiden het kind voor op het gezinsmenu later. Medicijnen, drugs en alcohol gaan  ook meer of minder makkelijk over in moedermelk. Alcohol zit in exact dezelfde hoeveelheden in de melk als in het bloed van de moeder. Sommige medicijnen hebben heel grote moleculen, die passen niet door het filter tussen de bloedbaan en de melkcellen. Van sommige medicijnen kunnen de cellen wel van bloed naar melk, maar niet meer terug. Dan kan het medicijn gaan stapelen in de melk en kan het kind er te veel van binnen krijgen.
De meeste voedingsstoffen in de melk komen niet rechtstreeks via het bloed uit de darm van de moeder, maar worden door het bloed opgehaald uit haar eigen lichaamsreserves. De beschermende stoffen komen wel kant en klaar uit moeders bloed, maar sommige worden ook in de borst gemaakt.

Vechtersbaas

Foto: Kellan Lutz and Ashley Greene als Emmett en Alice Cullen in The Twilight Saga (foto) & Conor Sullivan en Brooklyn in  A Warrior’s Heart 
Deel 6 in Een paar apart, een serie waarin aparte paren acteurs de inspiratie zijn.
Waar de een eruit ziet alsof hij graag en goed vecht, ziet de ander eruit als een teer elfje waar je niet te hard tegen moet blazen. Een pasgeboren baby ziet er al helemaal niet als een vechtersbaas uit en de meest moeders ook niet. Maar schijn kan bedriegen. Waar in films make-up, houding, kleding en speciale effecten bepaalde karaktereigenschappen kunnen simuleren of stimuleren, laten moeders en kinderen sommige van die eigenschappen helemaal niet zien, tot dat ze door hun werking zichtbaar worden.
Tijdens het SBO Congres Borstvoeding Bruist Sprak dr. Erica Post over hoe borstvoeding, colostrum en moedermelk nu eigenlijk een kind beschermen. Ogenschijnlijk zijn borstvoeding en moedermelk eten voor een zuigeling, maar dat is eerder een soort undercover vermomming. O, het is ook wel eten en eten geven, maar dat is haast een aardige bijkomstigheid, een vermomming die ook nog praktisch bruikbaar is, zou je kunnen zeggen. In werkelijkheid gaat borstvoeding over bescherming; evolutionair gezien is bescherming ook de eerste functie van lactatie. Dr. Post gaf een heldere kijk achter de schermen en toonde hoe de opmaak en aankleding hier geregeld worden.
Een mensenkind wordt geboren met een steriele darm en een uitermate immatuur afweersysteem. Zijn darmen zijn prachtig braakliggend land en iedereen die een tuin heeft weet dat daar onkruid het weligst tiert. De eerste bescherming die een baby meekrijgt is de poep van zijn moeder tijdens zijn geboorte als hij met zijn gezicht pal langs de darmuitgang van zijn moeder wrijft. Die veeg darmflora van zijn moeder bedekt zijn darmen met de eerste begroeiing, zodat er voor kwaadaardige bacteriën en andere ziekmakers minder plaats is. Meer van zijn moeders bacteriën krijgt hij binnen van haar huidflora wanneer hij direct uit de buik op haar buik wordt gelegd. Op zijn reis naar de tepel veegt hij met zijn lijf, zijn mond en zijn handjes langs haar huid en wat hij daar afwrijft met zijn huid vormt het begin van zijn eigen huidflora en wat zijn handjes en mondje meenemen bouwt mee aan zijn darmflora. Deze onderlaag van moederlijke darm- en huidflora wordt binnen een uur na zijn geboorte verrijkt met zijn eerste slokken colostrum. Meer opbouw van de darmflora door de pre- en probiotica erin en de eerste gelederen van de beschermingstroepen. Bescherming heeft tijdens en na de geboorte de eerste prioriteit. Wat heeft het immers evolutionair gezien voor zin als er nageslacht wordt geboren dat direct na de geboorte wordt aangevallen en overmeesterd door ziekteverwekkers. 
De verdediging van borstvoeding werkt op drie fronten. Erica Post verbeeldde dit mooi door afbeeldingen van een muur, een vuilniswagen en een compagnie soldaten. De muur is de barrière werking van moedermelk. De makkelijk doordringbare oppervlakken zoals slijmvliezen worden versterkt en eventueel nog aanwezige gaten (omdat de eigen muren van het kind nog niet afgebouwd zijn) worden gedicht. De vuilniswagen verbeeldt de opruimfunctie van bepaalde cellen in moedermelk die allerlei rommel die niet in het systeem van het kind thuishoort opruimen, opeten en afvoeren. De soldaten zijn de echte vechtersbazen. Zij worden na informatie van spionnen (cellen die ziektekiemen opeten en afbeeldingen ervan ronddragen zodat de generaals van de vechtersbazen weten waartegen ze hun legers moeten inzetten) daarheen gestuurd waar indringers binnen vallen. Ze maken  korte metten met die indringers. En al zien die vecht-cellen er niet erg kwaadaardig uit en zijn ze zo klein dat je ze makkelijk over het hoofd ziet in een druppel moedermelk, ze zijn zo bloeddorstig als een vampier die op rantsoen is gezet.
PS: In moedermelk zijn inmiddels vele honderden verschillende afweercellen en organismen gedefinieerd. Enkele daarvan kunnen ook worden geïsoleerd. De meeste ervan zullen nooit in een moedermelksubstituut kunnen worden gebruikt. Ze zijn nog niet geïsoleerd beschikbaar of, als dat wel zo is, zijn de kosten van een aantal ervan  zo hoog dat het moedermelksubstituut voor iedereen met een inkomen lager dan de Balkenendenorm voor meer dan een paar voedingen niet meer te betalen zou zijn.
Eurolac Flits! met label bescherming, afweer, immunologie

Een zaak van leven of dood

Eerste in de serie Kettingreactie. Een nieuwsbericht over een acteur en borstvoeding bracht een kettingreatie teweeg bij mij, resulterend in een serie columns over acteurs/actrices en borstvoeding.
Foto: Ben Affleck als Jenningsrent (met Uma Thurman als Rachel) in Paycheck voor zijn leven.
Een nieuwsbericht kop greep gisteren onweerstaanbaar mijn aandacht. In één zin werden Hilary Clinton, Ben Affleck en borstvoeding promotie genoemd. Dat is als een lichtje op de muur laten dansen naast een kat. Waar ging het over? Ben Affleck, in het dagelijks leven acteur in onder andere actiefilms, was, net als Hilary Clinton en vele anderen, spreker op het USAID Child Survival Forum, georganiseerd in de  Georgetown University in Washington. Verbetering van de overlevingskansen en de gezondheid van kinderen wereldwijd was op dit forum het thema van lezingen en discussies. Borstvoeding is een van de belangrijkste en effectiefste manieren om tot lagere kindersterfte wereldwijd te komen.
Wel of geen borstvoeding lijkt in de westerse wereld een levensstijl keuze te zijn, maar is voor de meeste kinderen over de hele wereld letterlijk een kwestie van leven of dood. In grote delen van de wereld wordt het al dan niet kunnen vieren van de vijfde verjaardag bepaald door het wel of niet krijgen van borstvoeding en vaccinaties. In een omgeving met goed toegankelijke gezondheidszorg, goede sanitaire omstandigheden, blijvend verkrijgbaar en veilig te bereiden vervangingsmiddelen voor borstvoeding en voldoende voeding na borstvoeding is kindersterfte door geen borstvoeding en geen vaccinaties een stuk minder, maar nog niet uitgeroeid. Ook hier worden kinderen ziek en overlijden doordat zij geen borstvoeding kregen. Borstvoeding verbetert de afweer van het kind tegen ziekteverwekkers en in moedermelk zitten geen tot nauwelijks ziekteverwekkers. Borstvoeding is een voedingskundig economisch voedsel, waarbij de energetische kosten voor het opnemen en verteren maar een klein deel vragen van de energetische opbrengst ervan. Met andere woorden: een betere kosten-baten analyse dan welk vervangingsmiddel van niet-menselijke oorsprong ook.  Er blijft dus meer over om te gebruiken voor groei, ontwikkeling en weerstand.
Wel of geen borstvoeding mag dan in onze samenleving minder sterk een kwestie van leven en dood zijn, er mag nog steeds met net zo veel overtuigingskracht en inzet van energie, mensen en middelen aan worden gewerkt als aan de activiteiten die worden ontplooid om kinderen gevaccineerd te krijgen of programma’s en campagnes ter vermindering van wiegendood. Overlijden als gevolg van niet-vaccineren, wiegendood, kindermishandeling en geen borstvoeding liggen elk min of meer in dezelfde orde van grootte. Kindermishandeling die niet dodelijk afloopt en geen-borstvoeding hebben beide gevolgen die levenslang kunnen duren en/of optreden. Al deze categorieën van bescherming verdienen daarom evenveel belangstelling en inzet. Kunnen we dit aan een bezuinigende overheid overlaten of moeten we daar ook een Ben Affleck voor laten opdraven?

Wat je ziet is wat je krijgt?

Foto: David Boreanaz als Booth, ruwe bolster-blanke pit; stil water met diepe gronden in Bones
Melk is melk en What You See Is What You Get. Toch? Nou, nee. Je hebt melk en je hebt melk. En je hebt substanties die op het eerste gezicht aan melk doen denken, maar het niet zijn. Zo zijn er allerlei smeerseltjes om je lichaam mee in te smeren die ook melk heten, maar zelfs nog nooit naast de melk hebben gelegen. Ik zou ze ook niet willen drinken. Dan zijn er vloeistoffen die melk heten en er ook wel op lijken en zelfs melk in zich hebben, maar die bij nadere bestudering (bijvoorbeeld 200* of 400** keer vergroot onder de microscoop) toch nergens op lijken. Echte melk, vers uit de bron van welk dier dan ook, is een wonderlijke substantie die, anders dan een oppervlakkige gelijkenis, niet is na te maken. Zelfs is het niet mogelijk om de melk van de ene soort zodanig aan te passen dat ze echt geschikt is voor de jongen van een andere soort. Niet alleen kun je de precieze samenstelling niet bereiken, omdat veel nutriënten soort-eigen zijn, maar in het proces verlies je de levende cellen die voor een flink deel de melk van elke soort uniek maken. Als het al in noodsituaties nodig zou zijn dat een jong melk van een andere soort kreeg, dan zou het waarschijnlijk het beste zijn een soort te zoeken die genetisch en metabolisch vergelijkbaar is en de melk vers en onbewerkt te geven.  Voor een kat dus een andere katachtige en voor een hond een andere hondachtige. Voor een mens een andere mensachtige ofwel een mensaap. Wie melkt mevrouw Gorilla? Liever houden we het dus bij soort-eigen melk in zo vers mogelijke toestand. De levendige bestanddelen in moedermelk zijn onder andere witte bloedcellen, beschermende eiwitten en epitheel cellen uit de melkklieren. En stamcellen. Fan et al (2010) waren niet de eersten die stemcellen in moedermelk identificeerden. Als conclusie of significantie van hun bevindingen stellen zij dat ‘’de identificatie van primitieve celtypen in human melk een niet-invasieve bron van relevante mammaire cellen kan bieden voor een breed spectrum aan toepassingen; zelfs de mogelijkheid van het opslaan van ieders eigen stamcellen voor elke borstvoedende vrouw’’. Dat is mooi natuurlijk en kan wellicht een stap verder zijn in de behandeling van (de gevolgen van) borstkanker. Maar ik zie vooral de significatie van de aanwezigheid van stamcellen in moedermelk voor de eerste consument van die melk: de baby. Ik denk dat die stamcellen wel eens een factor zouden kunnen zijn in de vaak niet helemaal of helemaal niet begrepen werking van moedermelk in de gezondheid van kinderen. Tegenvallende gezondheidseffecten bij kinderen die geen borstvoeding krijgen, waarbij niet direct duidelijk is welk bestanddeel of welke factor van de ene melk of de andere er nu precies verantwoordelijk voor is. Wellicht spelen de stamcellen hierbij een rol door hun regenererende vermogen. Want weten dat ze in melk zitten is leuk, fantastisch, maar waar ze in dat kind naar toe gaan, waar ze blijven en wat ze er doen is natuurlijk oneindig veel interessanter. Daar zou eens een onderzoek naar moeten worden gedaan. en dan zou nog wel eens kunnen blijken dat wat je ziet lang niet is wat je krijgt. Een mooie jongen aan de buitenkant zoals Agent Booth kon van binnen nog wel eens veel interessanter blijken.
*) moedermelk, kunstvoeding en koemelk 200x vergroot (koemelk gepasteuriseerd en gehomogeniseerd)
**) moedermelk, kunstvoeding en koemelk 400x vergroot
Fan Y, Chong YS, Choolani MA, Cregan MD, Chan JKY (2010) Unravelling the Mystery of Stem/Progenitor Cells in Human Breast Milk. PLoS ONE 5(12): e14421. doi:10.1371/journal.pone.0014421

Ridders en magiërs

Foto: Colin Morgan (L) en Bradley James (R) als respectievelijk een jonge Merlin en Arthur in Merlin, een interpretatie van de Arthur legendes, waarin nu-nog-Prins Arthur met hulp van zijn magiër-in-het-geheim Merlin zijn land moet beschermen tegen alle mogelijke aanvallers.
Ik blijf me telkens weer verbazen over hoe prachtig organismen zijn ontworpen en functioneren. In de loop van miljoenen generaties veranderen organismen zo dat ze optimaal functioneren binnen de loop van hun eigen ontwikkeling. Een tot megalomane proporties uitgegroeide U-Vraagt-Wij-Draaien-show die de oneindige diversiteit van species mogelijk maakt, uitbreidt en onderhoudt. Fascinerende stof. Neem nu de bescherming tegen boosdoeners die elk levend organisme heeft. Sommige beschermen zich door onaantrekkelijk of afschuwwekkend te zijn, andere bouwen een ondoordringbaar harnas; sommige gaan uit van het principe aanval is de beste verdediging en zijn giftig, andere eten de aanvallers gewoon op. Zoogdieren hebben allemaal dubbele en driedubbele systemen van bescherming en afweer. De bescherming tegen roofdieren en de elementen is overduidelijk, maar de bescherming tegen micro-organismen is hoewel voor het oog weinig zichtbaar, veel ingenieuzer. Eerst is er de linie van slotgrachten, hoge muren en valhekken om potentiele binnendringers af te schrikken. Dan zijn er de geharnaste ridders tussen de kantelen en achter de schietgaten om indringers die toch een poging wagen aan het mes of een speer te rijgen. Voor de doorzetters onder de indringers staat er een hele rits verrassingen te wachten, zoals vaten kokende olie, vallen en strikken en geheime wapens. De geheime wapens in het lichaam van een zoogdier, bijvoorbeeld de mens, zijn ingenieus van ontwerp, uitvoering en functie. Een grote verscheidenheid aan speurders, vangers en onschadelijk makers in alle soorten, kleuren en maten werken ieder voor zich en met elkaar aan meerdere taken. Ze macgyveren hier en daar een extra functie en ze slaan al hun ervaringen op in een archief voor latere referentie. De geheime wapens worden gemaakt door een team van magiërs die hun werkkamers in verschillende delen van het kasteel hebben. Bij jonge zoogdieren, ook bij mensenbaby’s, is een van die kamers de thymus (zwezerik), een orgaan achter het borstbeen. Bij volwassenen is de thymus verschrompeld, maar bij baby’s en jonge kinderen is het een heel belangrijk orgaan binnen de verdedigingslinie tegen ziekmakende indringers. De thymus zorgt voor speciale lymfocyten en reguleert hun werking, en produceert hormonen die het afweersysteem helpen opbouwen. Kinderen zonder thymus (in aanleg of door verwijdering) hebben een slechte algemene gezondheid, groeien slecht, hebben veel meer last van infecties en vertonen weinig infectie afwerende activiteiten in daarvoor bestemde organen. Niemand die bij zijn goede verstand is, zou het in zijn hoofd halen om zonder een heel goede reden (bijvoorbeeld als er een orgaan transplantaat nodig is dat niet mag worden afgestoten) de thymus bij een baby te verwijderen. Niemand? Nee, niet eruit snijden, maar heel veel mensen zorgen er wel voor dat bij heel veel baby’s de thymus een kwijnend bestaan leidt. Onderzoek, onder ander door Moore et al (2009), toont aan dat bij kinderen die weinig of geen exclusieve borstvoeding krijgen de thymus beduidend kleiner is. Borstvoeding is veel meer dan voeding, het beschermt een kind tegen allerlei aanvallen van buitenaf. En het zorgt ervoor dat het lichaam van het kind zelf ook in staat wordt zich aanvallers van het lijf te houden. Borstvoeding zorgt voor ridders en tovenaars in het kasteel van het kind. Probeer dat maar eens na te doen, dat lukt alleen in sprookjes en in films.
Moore, SE; Prentice, AM; Wagatsuma, Y; Fulford, AJC; Collinson, AC; Raqib, R; Vahter, M; Persson, LÅ; Arifeen, SE: Early-life nutritional and environmental determinants of thymic size in infants born in rural Bangladesh. Acta Pædiatrica, 2009, 98(7):1168-1175