Identiteitscrisis

Foto: Matt Damon als Jason Bourne in The Bourne Identity over een geheim agent met een identiteitscrisis
Waar aan de ene kant de wetenschap wordt versnipperd in specialismen en subspecialismen en daarbinnen weer superspecialisaties, zijn er ook wetenschappers die zich juist op vele en brede terreinen deskundig wanen. Filosofen en ethici neigen daar nog al toe, wanneer ze menen dat door met een ethisch-filosofische geschoolde blik naar andere vlakken van wetenschap te kijken je daar zinnige dingen over kunt zeggen. Niet gehinderd, uiteraard, door enige vaktechnische inhoud van die andere wetenschappelijke disciplines. Het lijkt een soort identiteitscrisis: wat ben ik, wie ben ik, wat is mijn vak nu eigenlijk? En zo kan het gebeuren dat een koppeltje ethici-filosofen onderzoek gaat doen naar de voorlichting over borstvoeding, daarvoor wat moeders met slechte borstvoeding ervaringen ondervraagt, hier en daar wat quotes uit onderzoeken licht en commentaar meeneemt van andere wetenschappers met een sterke, maar niet op deugdelijk wetenschappelijk bewijs gestoelde mening over het onderwerp. Zij publiceren het onderzoek, schrijven er een blog*) over en geven interviews voor vrouwenbladen van minder serieus allooi**). Op het blog heb ik proberen te reageren, maar ik heb een donkerbruin vermoeden dat de filosofen een niet erg filosofische instelling hebben aangaande kritiek, daarom zet ik mijn reactie maar hier neer:

‘’En hier zien we een filosoof die bezig is de boodschapper de schuld te geven van de nare boodschap. Hoewel het stuk op het eerste gezicht goed onderbouwd en beredeneerd is, raakt het kant noch wal. Uitgangspunt: Borstvoeding is goed en zou voor elk kind beschikbaar moeten zijn en dat wordt door beleidsmakers en zorgverleners uitgedragen. De praktijk: veel moeders hebben grote problemen met het geven van borstvoeding, haken fysiek en psychisch getraumatiseerd af. Conclusie: zij moeten meer steun hebben bij het kiezen van een alternatief. En bij die conclusie, daar is het punt waar de redenering geen stand houdt. Er wordt namelijk in het geheel niet gevraagd naar het waarom van het misgaan van de borstvoeding. Borstvoeding gaat niet fout omdat er veel voorlichting wordt gegeven en ook niet omdat moeders het fout doen. Als je even de moeite neemt om werkelijk de literatuur in te duiken (zowel de vakliteratuur waarin de anatomie en fysiologie van de menselijke lactatie uiteen wordt gezet als de literatuur over onderzoeken naar het waarom van vroegtijdig stoppen met borstvoeding), dan zal duidelijk worden dat borstvoeding mis gaat omdat 1) mensen eraan beginnen met onrealistische verwachtingen over de praktijk van het zorgen voor en voeden van een kind en de normale ontwikkeling en gedrag van kinderen en 2) omdat de gemiddelde zorgverlener rondom baring, kraambed en verdere moeder en kind zorg geen flauwe notie heeft van hoe borstvoeding werkt en hoe daarbij effectief te begeleiden. Kijk, als filosofen zich daar nu eens druk over zouden maken, over die medische, verpleegkundige en kraamverzorgende missers, dat zou een stuk zinniger zijn. Zinniger dan het bagatelliseren van het belang van borstvoeding en het verheerlijken van de kwaliteit van kunstvoeding.’’ 

Borstvoeding is niet vreselijk moeilijk en is geen martelgang waarvoor een moeder haar gezondheid en welzijn moet opofferen. Het is een normale fysiologische functie van het menselijk lichaam. Wel een functie die even geleerd moet worden en voor dat leren zijn goede instructie en ter zake kundige begeleiding nodig. En voor de paar vrouwen waarbij het ook dan nog niet lukt zijn er andere mogelijkheden. Ze kunnen andere melk aan de borst voeden. Ze kunnen afgekolfde melk op en andere manier geven. Ze kunnen kiezen uit donormelk of, inderdaad, een kunstmatige moedermelkvervanger. Niet dat die vervanger nu zo erg op moedermelk lijkt, verre van dat, maar je kan er een kind wel mee voeden en met wat kunst- en vliegwerk min of meer gezond laten opgroeien.
Idee: Twitter discussie nav interview met Sabine Roester in Viva Mama en blog over hetzelfde onderwerp

*) Blog Sabine Roester
**) Viva, week 6 2012

Ratrace

Foto: Whoopi Goldberg(r) en Lanei Chapman(l) in Ratrace
Eigenlijk viel het wel te verwachten. Het is per slot een technosite. Als techno’s het over voeding en verzorging hebben gaan ze van techno uit. Uiteraard. techniek en natuur staan niet op heel goede voet met elkaar. Zelfs een techno-ethicus-filosoof zou daarvan in de knoop raken. En dus verschijnt het zoveelste tranentrekkende verhaal over zielige door schuldgevoel overladen moeders bij wie de natuur niet werkte en die dus moesten uitwijken naar de techniek. Een verhaal waarin op een heel pre-technologische-tijd manier de brenger van de onaangename gevoelens veroorzakende boodschap de schuld krijgt en veroordeeld wordt. De echte problemen liggen uiteraard niet bij de brengers van de boodschap. Ook niet bij de borstvoeding zelf. Zelfs niet bij de vrouwen bij het allemaal niet lukt; zij doen immers hun stinkende best en dan nog wat. Het probleem ligt, om het maar breed te nemen, in de maatschappij. Die van ons is vrouw-, kind- en borstvoedingonvriendelijk. Vrouwonvriendelijk. Ja. Dus. Zelfs mainstream feminisme is vrouwonvriendelijk. Om erbij te horen moeten vrouwen zich als mannen langs de carrièreladder omhoog vechten; likken naar boven en stampen naar onder, mee in de ratrace. Vooral ook stampen naar andere vrouwen die andere keuzes maken. Geen kinderen krijgen, of er in elk geval niet zelf voor zorgen (om ook maar eens kort door de bocht te gaan). Kindonvriendelijk. Uitermate kindonvriendelijk, ondanks alle speciale voorzieningen voor kinderen. Of juist vanwege alle speciale kindervoorzieningen. Want kinderen hoor je niet te zien en te horen; die moeten zo snel mogelijk zelfstandig en volwassen zijn, zodat ze mee kunnen in de ratrace. Kindonvriendelijk omdat de gemiddelde ouder en arts of verpleegkundige geen flauw idee schijnt te hebben hoe een kind in elkaar steekt en hoe zij functioneert. Kinderen worden al als baby in keurslijven (soms ook heel letterlijk) gepropt om te voldoen aan de volslagen onrealistische verwachtingen die er over hen leven. Borstvoedingonvriendelijk door de combinatie van de vorige twee, maar ook door de overseksualisering van borsten in combinatie met een toenemende, epidemische vormen aannemende angst voor seks. Een vreemde spagaat tussen tussen overseksualisering en preutsheid. In een wereld waar pushup beha’s, strings en kruisloze onderbroekjes in maten voor 7-8 jarige meisjes worden verkocht; waar borsten, buiken, billen worden geshowd op een manier waar het bij een man exhibitionisme zou heten en waar borsten alles verkopen, in zo’n wereld past borstvoeding niet. En dus lukt borstvoeding niet. Voor mensenvrouwen is lacteren, net als voor mensaapvrouwen, een aangeboren vermogen (echt waar, voor minimaal 99% van alle vrouwen die een kind kunnen dragen en baren), maar borstvoeding geven is een aangeleerde vaardigheid. Iets dat je moet afkijken en oefenen. Waar vaak hulp bij nodig is in het begin. Waar een baby bij nodig is die zijn instincten mag volgen. En zorgverleners die weten waar ze mee bezig zijn.
Tot mijn verbazing moet ik nu toegeven dat ik het met een deel van het artikel op Technologie als ons toch eens ben: borstvoeding promotie kan best een beetje minder. Je kan namelijk pas dingen promoten als je ook kan zorgen dat de belofte waar kan worden gemaakt. Om zo’n belofte waar te kunnen maken, moet je er volledig achter staan, zonder mitsen en maren; moet je weten hoe het werkt, weten hoe de partners elk afzonderlijk en in samenspel werken. En vooral moet je bereid zijn tijd, energie, echte kennis (niet de decennialang gecumuleerde brainwash-kennis van de kunstvoeding industrie) en vaardigheden in te zetten om het te laten werken. Dan zal borstvoeding gewoon gaan lukken bij de overgrote meerderheid van vrouwen die daarvoor kiest. En vrouwen die er om te beginnen niet voor kiezen om borstvoeding te geven? Die moeten dat ook vooral niet doen. En er zich niet schuldig om voelen. En niet een ander beschuldigen van schuldgevoel aanpraten.

Wereld Borstvoeding Week: communicatie en keuzes maken

De Wereld Borstvoeding Week wordt in grote delen van de wereld deze week gevierd: de eerste week van Augustus. In andere delen zoals Nederland heeft men gekozen voor week 40. De WHO besteedt deze week aandacht aan borstvoeding door het publiceren vaan lijstje van 10 feiten over borstvoeding. In de komende 10 dagen zal ik deze feiten een voor een als thema voor een stukje nemen. Ik begin met het thema van deze Wereld Borstvoeding Week in combinatie met punt 1: De aanbeveling om exclusief borstvoeding te geven tot 6 maanden en daarna borstvoeding tot de tweede verjaardag of langer; vanaf het geboorte-uur, op verzoek, zonder restricties in aantal, duur of tijdstip en zo mogelijk zonder substituten.
Het thema van dit jaar gaat over communicatie, delen en ervaren.

Communicatie over borstvoeding is een hot item. De zaterdagse Trouw kwam met een artikel met de strekking dat die communicatie fout is: te veel pushen en te weinig belichten van de negatieve kanten.  Er is geen compassie met moeders die geen borstvoeding willen of kunnen geven (en al helemaal niet volgens de aanbevelingen van de WHO), is de strekking van het betoog van de filosofe die dit keer van stal is gehaald om haar mening te ventileren. Punt met filosofen is dat ze goed kunnen filosoferen, maar opmerkelijk weinig verstand kunnen hebben van de zaken waarover ze filosoferen. Dan krijg je dus dit soort mooie redeneringen die in feite nergens op slaan. Borstvoeding gaat namelijk niet over moeders en wat zij leuk vinden of willen of (denken te) kunnen, maar over kinderen en hun rechten, gezondheid en welzijn. Volgens de Universele Rechten van het Kind heeft elk kind recht op goede voeding, verzorging en gezondheid. Borstvoeding zorgt daarvoor. Ouders worden gepusht en strikt geadviseerd om de meest uiteenlopende dingen wel of juist niet te doen (om te voldoen aan die kinderrechten), vaak nog veel dwingender gesteld dan de borstvoeding adviezen, maar daartegen wordt nooit het schuldgevoel argument ingezet.  Maar als het over borstvoeding gaat is het plotseling een persoonlijke keuze die niet mag worden opgedrongen. Het al dan niet toepassen van al die adviezen en richtlijnen en voorschriften aangaande hun kinderen waarmee ouders worden gebombardeerd is evengoed hun eigen keuze (zolang het niet wettelijk bepaald is dat het moet, zoals je onthouden van lichamelijk geweld). Een belangrijk aspect bij de schuldgevoel discussie is waarschijnlijk dat als mensen keuzes gemaakt hebben of het gevoel hebben die te hebben moeten maken, waarbij ze zich om enige reden niet plezierig voelen, ze iemand anders de schuld willen geven (in dit geval de borstvoeding promotoren). Het is hetzelfde soort ''inconvenient truth'' als de voorlichting over roken en drinken in de zwangerschap. Wie voor haar ongeboren kind gezondheidsrisico's laag wil houden onthoudt zich van roken, alcohol en drugs. Daar heeft schuldgevoel, voor degenen die dat moeilijk vinden, niets mee te maken. Borstvoeding promotie praat vrouwen geen schuldgevoel aan (dat doen ze zelf met hulp van lui zoals de schrijfster in Trouw en de leveranciers van de substituten). Wie een weloverwogen keuze maakt en daar achter staat voelt zich niet schuldig (ook als die keuze niet in lijn is met de adviezen).  Een schuldgevoel kun je alleen hebben als je een keuze hebt gemaakt waarvan je weet dat die niet goed is. Heidi Akkers verwoordt het non-argument van niet kunnen of willen scherp in haar column: "Wil of kan je niet koken? Stop dan maar: met afhaal word je kindje ook wel groot." (Akkers, 2011) En voor de vrouwen voor wie het echt niet lukt, die het echt niet kunnen? Daar zijn oplossingen voor te zoeken zonder schuldgevoel, net als bij alle andere normale lichamelijke functies die het bij sommige mensen nu eenmaal niet doen: steunzolen, krukken, braille, lenzen, hoorapparaat, kolf, donormelk.

Kwiebus

(Foto: ‘’De filosoof’’ (fragment), Rembrandt van Rijn, 1633)
Een of andere kwiebus, de Griekse stoïcijnse filosoof Hermagoras van Temnos (2e eeuw voor Christus) om precies te zijn, bedacht de topische vragen, een systeem om een argumentatie op te bouwen. Wanneer je antwoord geeft op de vragen Quis, quid, quando, ubi, cur, quem ad modum, quibus adminiculis (wie, wat, wanneer, waar, waarom, op welke manier en met welk middel) kun je een goed wetenschappelijk of journalistiek stuk opstellen. Hoe we van Quibus (met wat) tot kwiebus zijn gekomen is me niet duidelijk: misschien leiden te veel vragen wel tot te veel antwoorden. Bij borstvoeding kan dat zeker wel eens het geval zijn. Onderzoeksuitkomsten komen tot veel aanbevelingen als antwoord op de ‘’5 W’s en een H’’ (de moderne variant van de Quibus-vragen) en moeders kunnen het idee hebben dat ze al die aanbevelingen als wetten moeten volgen. Bijvoeden vanaf 6 maanden: we zetten een kruis in de agenda en houden de stopwatch erbij om maar geen minuut te vroeg of te laat beginnen. 2 jaar borstvoeding geven? We zetten alle zeilen bij als kindlief andere interesses lijkt te hebben, om maar aan de norm te voldoen. ’t Is moeilijk om daar stoïcijns onder te blijven, de druk van buitenaf is groot. Moeders willen vooral goede moeders zijn en ‘’goede moeders doen alles precies zoals het hoort’’. Daar zit de denkfout. ‘’Goede moeders’’ bouwen een relatie op met hun kind en luisteren naar hun hart en hun relatiepartner. Borstvoeding is, naast een handige manier om perfect voedsel en bescherming aan een kind te geven. een relatie, waarbij beide partners evenveel inbreng hebben en die voortgezet kan worden zolang moeder en kind zich daar beide prettig bij voelen. Ik zou niet willen promoten om maar kost wat kost door te gaan als het kind duidelijk geen interesse meer heeft om maar de richtlijn te halen. Op de lange duur is die relatie, dat opbouwen van een liefdevolle vertrouwensband tussen moeder en kind, waarschijnlijk even belangrijk als het voedsel en de bescherming. Wat geeft het als de omgeving moeder een rare kwiebus vindt omdat ze dingen op je eigen manier doet? Voor het jonge kind is moeder de zon, de maan en de sterren en ze vinden hun moeders pas rare kwiebussen als ze tegen de puberteit gaan lopen en dan doe je er toch niks meer aan.

van Veldhuizen-Staas CGA: De duur van de borstvoeding periode in medisch/fysiologisch, cultureel- en historisch-antropologisch en biologisch perspectief. gepubliceerd online 2001, 2006. http://eurolac.net/index.php?p=29