Paars

Foto: Het in paarse tinten weergegeven silhouet van Whoopi Goldberg als Celie Johnson, de hoofdpersoon in de film The Color Purple naar de gelijknamige roman van Alice Walker over het leven van arme Afro-Amerikaanse vrouwen in de zuidelijke staten ven de USA een eeuw geleden.
Paars, dat is mijn kleur. Geel is ook helemaal mijn kleur en die combinatie is niet vreemd, want de kleuren liggen precies tegenover elkaar, zijn elkaars complementaire kleuren*. Paars, daar kan ik wel wat mee. Het is rode passie, getemperd door koel analytisch blauw. Of koel analytisch blauw aangevuurd door rode passie. Of het is bloedrood dat de koele diepte van nachtblauw verwarmt. Het is het tere viooltje en de bedwelmende lavendel. Maar verkijk je niet op de ogenschijnlijke teerheid van dat paarse viooltje, het is weerbarstiger dan het er uitziet. En de bedwelmende, haast overweldigende geur van lavendel blaast zachtjes de muizenissen uit een oververhit brein zodat het kan gaan slapen. Paars: lila, purper en natuurlijk violet. Violet licht zit aan het andere uiteinde van het kleurenspectrum van zichtbaar licht dat begint met rood. Vóór rood komt infrarood, niet waarneembaar voor het menselijk oog, en na violet komt ultraviolet, evenmin door mensen te zien. Wanneer de kleuren van het spectrum tot een cirkel worden gevormd, sluiten violet en rood op elkaar aan.
Violet is de kleur van de het edelgesteente amethist, een kwartssoort. De paarse kleur wordt veroorzaakt door vervuiling met metaaldeeltjes in het kwarts, met name ijzer en titaan. Als amethist wordt gebrand, ontstaan er gele en gouden tinten. Dat goud is interessant, want dat is ook een van de kleuren die Gentiaan Violet kan aannemen. Pure Gentiaan Violet in poederachtige kristalvorm is groenig (bijna zwart-groen, haast de kleur van meconium) met een koper-gouden glans. Opgelost in alcohol komt het soms als een gouden vliesje bovenop de vloeistof drijven. Pas na verdere verdunning blijkt het paars te zijn. De naam Gentiaan Violet is overigens waarschijnlijk gekozen vanwege de gelijkenis met de violette kleur van de gentiaan bloemen, waarmee verder geen enkele verwantschap is. Gentiaan Violet is minder simpel dan het op het eerste gezicht lijkt, net als de kleuren die telkens veranderen, afhankelijk van het oplosmiddel en de sterkte van de oplossing.
Gentiaan Violet is een pure killer. Maar een heel selectieve killer. Het is dodelijk voor de cellen van sommige soorten organismen en relatief onschadelijk voor die van andere. Het werkt door binding aan het DNA van de doelorganismen en het veroorzaken van een verstoring, mutatie of remming van DNA replicatie**.  Door die selectieve aanval op bepaalde organismen is het een prima middel tegen bacteriën, schimmels en sommige (darm)parasieten. Tot de opkomst van economisch aantrekkelijker middelen werd Gentiaan Violet dan ook volop voor die doelen in de geneeskunde voor mens en dier gebruikt. Okano et al (2000) onderzochten het gebruik van Gentiaan violet in de bestrijding van door MRSA veroorzaakte huidinfecties. Het blijkt dat Gentiaan Violet korte metten maakt met deze voor de meeste bestrijdingsmiddelen resistente bacteriën.
Natuurlijk is Gentiaan Violet in de eerste plaats een inkt, een kleurstof, en dat maakt het gebruik als uitwendige behandeling van schimmels of huidinfecties minder aantrekkelijk. Maar mooi paars is niet lelijk en een kortdurende lichaamsverfraaiing als prijs voor het eindelijk afkomen van een akelige en ook esthetisch onappetijtelijke huidinfectie is niet een erg hoge prijs. Die fraaie kleurkracht werd oorspronkelijk, vlak na de uitvinding ervan, ingezet als eerste kleurstof voor het afnemen van vingerafdrukken en als kleurmiddelen voor de Gram methode van het classificeren van bacteriën. Door body-artists wordt het graag gebruikt om de plaats van een aan te brengen lichaamsversiering te markeren. De kleur verdwijnt binnen een dag en het is, met name op de slijmvliezen, een veiliger keuze dan een watervaste stift. Ik zo het om die reden ook aan plastisch chirurgen willen aanraden.
*  kijk 10 seconden naar het midden van deze afbeelding en dan naar het witte veld ernaast. Je ziet dan de tegengestelde kleuren.

 






**) Drug card for Gentian Violet (DB00406). (n.d.). Retrieved from Drugbank: In waterige oplossingen dissocieert Gentiaan Violet  in positieve (Gentiaan Violet+) en negatieve ionen (Cl-) die via de wand en het membraan van zowel grampositieve als gramnegatieve bacteriële cellen binnendringen. De Gentiaan Violet+ interageert met negatief geladen onderdelen van bacteriële cellen, met inbegrip van het lipopolysaccharide (op de celwand), peptidoglycaan en DNA. Een soortgelijke celpenetratie en DNA bindend proces wordt geacht plaats te vinden voor schimmelcellen. Omdat Gentiaan Violet een mutagene stof en een mitotische vergif is, wordt bijgevolg celgroei geremd. Een foto-dynamische actie van Gentiaan Violet, blijkbaar gemedieerd door een mechanisme van vrije radicalen, is onlangs beschreven in bacteriën en de eencellige T. cruzi. Bewijs suggereert tevens dat Gentiaan Violet het bacteriële (en mitochondriale) membraan potentieel verdrijft door het induceren van permeabiliteit. Dit wordt gevolgd door respiratoire remming. Deze anti-mitochondriale activiteit zou de werkzaamheid van Gentiaan Violet  kunnen verklaren tegen bacteriën en gist met relatief milde effecten op zoogdiercellen.
Okano, M., Noguchi, S., Tabata, K., & Matsumoto, Y. (2000). Topical gentian violet for cutaneous infection and nasal carriage with MRSA. International Journal of Dermatology, 39: 942–944.

Schimmel

Schimmels zijn alomtegenwoordig over de hele wereld in allerlei leefmilieus, zowel op anorganische als organische ondergrond. Op oppervlakken en in organismen. Schimmels zijn parasieten, commensalen en opportunisten. Hun levensbehoeften zijn niet uitgebreid of ingewikkeld: vocht, meestal wat warmte en voedsel in de vorm van suiker of eiwitten is voor de meeste voldoende. In verschijningsvorm zijn ze ergens tussen onaantrekkelijke en onopvallende smurrie tot adembenemend mooi in vorm en kleur. Tot schimmels behoren ook de paddenstoelen (eigenlijk zijn dit de voortplantingsorganen van de eigenlijke schimmels die als een web van draden ondergronds leven) en de eencellige gisten. Schimmels zijn fascinerend. Om te bestuderen. Niet als je ermee besmet bent. In het menselijke spijsverteringskanaal bevindt zich continue een microflora&fauna van bacteriën, virussen, parasieten en gisten. De meeste hiervan zijn op een of andere manier van belang voor het verteren van voedsel en het aanmaken van vitaminen en het beschermen tegen ziekte. Sommige onderdelen zijn dat niet, maar die worden over het algemeen goed in toom gehouden door de gunstige onderdelen. Onder bepaalde omstandigheden kan dit fijn afgestelde evenwicht tussen goeddoeners en kwaaddoeners worden verstoord en worden sommige van de tot dan toe symbiotisch of commensaal levende darmbewoners opportunisten die de macht gaan overnemen. De gist Candida Albicans is er zo één. Als de bacteriën in de darm even emt vakantie zijn neemt C albicans zijn kans waar en verandert van een gist in een schimmel en gaat op reis door het lichaam van de gastheer of –vrouw. Meestal via de kortste route naar buiten, samen met de rest van de darmmassa. Direct naast de uitgang van een gastvrouw ligt een veelbelovend nieuw appartement: de vulva, warm, vochtig en vaak met een prima leefmilieu en ruime voedingsbodem. Sommige schattingen gaan ervan uit dat rond de helft van alle vrouwen in de vruchtbare leeftijd een actieve of latente candida in de vulva en/of vagina heeft. Bij de geboorte van een kind is besmetting vrijwel onvermijdelijk en op en in het kind wacht Candida zijn beurt af. In de vorm van spruw duikt hij vervolgens bij flink wat kinderen op in de mond en soms in de schaamstreek. Bij borstvoeding keert de schimmel vervolgens terug naar de eerste gastvrouw, maar dan op de borsten. Spruw op/aan/in de borst kenmerkt zich door een heel scala aan verschijnselen. Jeuk is een eerste indicatie. Jeuk gaat voer in pijn, die vaak wordt omschreven als snijdend, brandend als zuur; komt vooral tijdens de voeding en blijft nog lang daarna. De pijn kan ook naar binnen schieten en dan lijkt het alsof het de loop van een melkkanaal volgt. De huid kan feller gekleurd worden, de precieze kleur afhankelijk van de pigmentatie, maar bij vrouwen met een lichte huid meestal felrose-rood. Er kan schilfering optreden, maar ook een parelmoerglans. In de groeven kan zich een dikke witte, smegma-achtig beslag ontwikkelen. Alle symptomen kunnen tegelijkertijd optreden, maar dat hoeft niet. Meestal heeft de baby ook diverse symptomen, maar ook dat hoeft niet.
Tot zover is het redelijk duidelijk. Het probleem is dat elk van de genoemde symptomen ook andere oorzaken kan hebben. Scherpe, stekende, brandende pijn kan ook duiden op een aanleg probleem. Huidverkleuringen, schilfering en dergelijke kan een dermatologische oorzaak hebben die niets met schimmel te maken heeft. (Vrijwel alle symptomen bij het kind, met uitzondering van de dikke plakkaatvormige aanslag in de mond, kunnen ook op andere dingen wijzen, zoals allergie, afwijkende orale anatomie, problemen met de melkstroom, …) Schimmelinfecties in moeder en kind bij borstvoeding worden zowel over- als onder-gediagnosticeerd door dit verwarrende beeld. Om een goede diagnose te stellen moet de zorgverlener moeder en kind zien (en niet allee de triage van de assistente aan de telefoon gebruiken!), de combinatie van symptomen evalueren en altijd, ja altijd, écht altijd goed kijken naar een voeding: hoe gaat het kindje aan de borst, hoe drinkt het kindje, hoe zit de borst in de mond, hoe is de pijn en het pijnverloop bij de moeder tijdens het drinken.
Een schimmig en schimmelig verhaal, alles bij elkaar genomen.

Gonneke van Veldhuizen Staas, IBCLC: Spruw

Versterkte melk

Menselijke melk is de ideale voeding voor mensenkindjes, met precies de hoeveelheden voedingsstoffen en energie die een kind nodig heeft voor gezonde groei en ontwikkeling. Vaak wordt aan de waarde van moedermelk getwijfeld en wil men die ‘’versterken’’. Dit wordt soms gedaan door toevoeging van een of meer schepjes poedervormige kunstvoeding. Dit is een potentieel gevaarlijk gebruik, want de zich nog ontwikkelende nieren kunnen dat hoge mineralengehalte nog niet goed verwerken, met mogelijk ziekte als gevolg. Niet goed groeiende kinderen hebben meer aan optimalisatie van het borstvoeding beleid (meer en beter borstvoeden). Voor hele kleine, te vroeg geboren kindjes kan het inderdaad kloppen dat zij meer voedingsstoffen nodig hebben dan de melk van hun eigen moeder op dat moment geeft. Voor hen zijn er speciale mengsels (HMF: human milk fortifier) te koop met uitgekiende mineralen en eiwitten. Helaas betekent dit in de praktijk dat deze kinderen koemelk gebaseerde bijvoeding krijgen en dat blijkt voor hen gezondheidsschade te kunnen geven, volgens de onderzoeken van Chan et al en Oval et al. Vooral de toevoeging van ijzer gaf en versterkte bacterie en schimmelgroei in de darmen. In een ander onderzoek echter vond Chan samen met anderen dat het gebruik van op humane melk gebaseerde HMF niet leidt tot de negatieve consequenties van koemelk gebaseerd HMF.
Chan GM: Effects of Powdered Human Milk Fortifiers on the Antibacterial Actions of Human Milk. Journal of Perinatology (2003) 23, 620–623
Oval F, Ciftci IH, Cetinkaya Z, Bukulmez A: Effects of human milk fortifier on the antimicrobial properties of human milk. Journal of Perinatology (2006) 26, 761–763.
Chan GM, Lee ML, Rechtman DJ: Effects of a Human Milk-Derived Human Milk Fortifier on the Antibacterial Actions of Human Milk. Breastfeeding Medicine. December 2007, 2(4): 205-208.