Procontra

Foto: Kris Holden-Ried als Dyson (weerwolf), Ksenia Solo als Kenzi (mens) en K.C. Collins als Hale (sirene)  in Lost Girl: S4, E1 In Memoriam (10 Nov. 2013) zijn vergeten wat ze zijn vergeten terwijl ze een triotango dansen. Ik ben vergeten waarom ik dit een goede illustratie bij dit stukje vond. Had iets te maken met voor of tegen zijn. Prolactine heeft ook te maken met richting kiezen, dat zou het wel eens kunnen zijn. Denk ik.

Prolactine is een hormoon met een belangrijke rol bij borstvoeding. Het zet de melkvormende cellen (lactocyten) aan tot het produceren van melk. Dat is een ingenieus systeem trouwens. In de lactocyten zitten receptoren voor prolactine, een soort ankerplaatsen. Zolang de lactocyte leeg is, is er veel plaats voor prolactine om aan te meren en kan er veel melk worden gemaakt. Naarmate de cellen voller worden zijn er minder receptoren en zijn ze niet meer zo goed bereikbaar. Ondertussen stijgt in de melkvormende cellen de hoeveelheid van een prolactine inhibitor (Prolactin Inhibitor of Lactation), een bestanddeel van de melk, die juist de prolactine werking stillegt. In de relatief lege melkvormende cel gaat het aanmaken van melk dus hard en in de voller wordende cel steeds langzamer.

Prolactine wordt niet alleen afgegeven door de hypofyse van zogende vrouwen, maar door die van alle mensen en zoogdieren en ook bij dieren die niet zogen, zoals vogels en vissen. Bij vissen zorgt het voor de water- en zouthuishouding door het optimaliseren van de (on)doorlaatbaarheid van de huid en bij vissen voor de drang om op trek te gaan en op de broedzorg. Bij mensen en andere zoogdieren geeft prolactine ook een zorgimpuls, vergelijkbaar met de broeddrang bij vogels. Het speelt ook een rol bij het dag- en nachtritme van het lichaam. Prolactine is bij voedende vrouwen verantwoordelijk voor het uitblijven van de vruchtbaarheid.

Bij mannen lijkt prolactine een heel eigen functie te hebben en wel in het seksuele functioneren, De onderzoekers zijn het er echter niet over eens of het nu juist voor een betere of om een mindere seksuele prestatie gaat. De EMAS (the European Male Aging Study) studiegroep (2013) stelde vast dat bij mannen tussen 40 en 80 jaar lage prolactine waarden verband houden met arteriogene erectie dysfunctie, Metabool Syndroom en hartfunctieproblemen. Mannen met lagere prolactinespiegels melden vaker minder bevredigende seksuele beleving, zij hebben vaker depressieve klachten en zij voelen zich minder gezond. Het andere onderzoek van Corona et al (2013) liet dan juist zien dat verminderd libido en andere symptomen van seksuele dysfunctie te maken hebben met hyperprolactinemie, ofwel een overmatige afgifte van prolactine.

Beide publicaties komen voort uit hetzelfde pan-Europese megaonderzoek (zo eentje waar hele generaties geneeskunde studenten op kunnen afstuderen). Ik vraag me dan altijd twee dingen af: waarom komen ze tot hun conclusies, met andere woorden wat is precies de rol van prolactine in seksueel functioneren, en: ben ik de enige die de tegenstelling ziet? Die eerste vraag is wat mij betreft het belangrijkst. Hoe kan het dat hetzelfde hormoon tot ogenschijnlijk tegengestelde resultaten leidt? Of eigenlijk, hoe kan het dat hetzelfde hormoon in te grote hoeveelheden tot dezelfde resultaten leidt als te weinig  ervan? Zorgt prolactine alleen voor een goed seksleven in precies de juiste hoeveelheid? In dit verband is het interessant te weten dat bij zorgende vaders, dus partners die actief deel nemen aan de zorg voor hun kind, de testosteronspiegels lager zijn en de prolactinespiegels hoger dan wanneer zij niet de zorg voor hun kind nemen. Wellicht zorgt de prolactine dan niet alleen voor meer of beter zorggedrag, maar ook voor minder agressieve seksuele drang. Dat zou dan weer gunstig zijn voor het herstel van de moeder en voor haar vermogen goed voor het kind te zorgen. Het lijkt dus evolutionair voordelig wanneer een vader tijdelijk minder last heeft van opspelend libido.

Minder libido bij meer prolactine kan ik dus goed plaatsen. Over het verminderde plezier in seks bij weinig prolactine moet ik nog even nadenken, daar heb ik zomaar geen verklaring voor. Mogelijk dat het algehele gevoel van dysfunctie bij te lage prolactinespiegels ook leidt tot het verminderde plezier in seks.

Corona G, Rastrelli G, Ricca V, Jannini EA, Vignozzi L, Monami M, Sforza A, Forti G, Mannucci E, Maggi M: Risk Factors Associated with Primary and Secondary Reduced Libido in Male Patients with Sexual Dysfunction. J Sex Med (2013), 10(4):1074-1089
Corona, G., Wu, F. C., Rastrelli, G., Lee, D. M., Forti, G., O'Connor, D. B., O'Neill, T. W., Pendleton, N., Bartfai, G., Boonen, S., Casanueva, F. F., Finn, J. D., Huhtaniemi, I. T., Kula, K., Punab, M., Vanderschueren, D., Rutter, M., Maggi, M. and EMAS Study Group (2013), Low Prolactin Is Associated with Sexual Dysfunction and Psychological or Metabolic Disturbances in Middle-Aged and Elderly Men: The European Male Aging Study (EMAS). Journal of Sexual Medicine. doi: 10.1111/jsm.12327

Zuigen

Foto: Emily Browning als Babydoll, een jonge vrouw met een lieflijk poppengezichtje dat onverwachts agressief uit de hoek komt in Sucker Punch (2011) (Sucker punch is een onverwachte aanval die het slachtoffer letterlijk ademloos maakt door een harde, opwaarts gerichte stomp in de zachte buik, figuurlijk gebruikt om aan te geven dat iemand onverwacht te grazen wordt genomen)

Zuigen sucks. Echt waar. Nou, ja, letterlijk natuurlijk ook, maar figuurlijk zeker als het om borstvoeding gaat. Echt waar, ik meen het. Een baby die zuigt aan de borst veroorzaakt hoogstwaarschijnlijk zijn moeder pijn. Zuigen doe je aan een rietje, of een lolly, desnoods vanaf een lepel. Niet aan een borst om er melk uit te krijgen. Aan de borst drinkt een kind, als het goed is. Drinken aan de borst is een complex geheel van positieve en negatieve druk, waarbij het kind zijn tong, kaken, wangen en lippen op verschillende manieren gebruikt om de melk vanuit de borst in zijn mond te laten stromen. Het belangrijkste effect van al die acties is dat het bij de moeder in de borst een toeschietreflex opwekt, die de melk de borst uit laat spuiten, in plaats van dat de baby de melk eruit zuigt, zoals vaak wordt gedacht.

Bij het drinken aan de borst neemt de baby de borst diep in de mond, waarbij de tepel bijna op de overgang van hard naar zacht gehemelte terecht komt. Hij sluit de mondholte om de borst heen luchtdicht af met de ietwat naar buiten gekrulde lippen, de tong ligt over de onderkaakrand heen onder de borst. In deze positie van de mond, de lippen en de tong is zuigen onmogelijk, probeer het maar eens om een ballon heen. De borst wordt verder o zijn plaats gehouden door het wat geribbelde gehemelte, de bobbelige binnenkant van de lippen en de vetkussentjes in de wangen. De actie van het drinken begint met druk van de tong tegen de borst, de tepelhof en de tepel, die begint met de punt van de tong en die zich als een ‘’wave’’ naar de achterkant van de tong verplaatst. Dit is een melkende beweging die de melk die mogelijk al in het melkkanalenstelsel aanwezig is naar voren masseert, maar tegelijkertijd ook de zenuwen in de tepel en tepelhof stimuleert om een seintje naar de hersenen te geven dat de hormonen prolactine en oxytocine in actie moeten komen. Prolactine zet aan tot melkproductie, oxytocine tot het laten stromen van de melk (de toeschietreflex).

Wanneer de wave de achterkant van de tong heeft bereikt ontspant de tong en de onderkaak als geheel zakt iets naar onder. Hierdoor wordt de mondholte groter, maar omdat deze luchtdicht is afgesloten, wordt de druk lager. Er ontstaat negatieve druk, ook wel onderdruk genoemd of zuiging. Deze negatieve druk versterkt de werking van de toeschietreflex en leidt de uit de borst geperste melk de goede kant op. Deze ontspanning wordt even aangehouden (dit is de ‘’pauze’’ in de instructiefilmpjes van dr. Jack Newman*), de uitstromende melk wordt bij het bereiken van een bepaald volume doorgeslikt en direct begint de cyclus weer van voren af aan: de kaak wordt weer omhoog gehaald en aangespannen en de wave begint weer bij de punt van de tong.

So, suck it up, betweters: de baby zuigt niet de melk uit de borst. De baby melkt de borst, hij drinkt uit de borst, hij masseert de borst en hij verleidt de borst om melk te geven. Fabrikanten van kolven willen natuurlijk graag dat het wel het zuigen is dat de melk uit de borst haalt en ze besteden dan ook veel aandacht aan de zuigkracht, de zuigsnelheid en dergelijke. Maar je kan zuigen tot je een ons weegt of je kan er een puntje aan zuigen, melk uit een borst zuigen gaat niet werken. Compressie kan wel werken, want dat imiteert van buitenaf de toeschietreflex. Maar het enige dat echt melk uit de borst laat komen is de toeschietreflex zelf. Zonder toeschietreflex geen (of maar heel weinig) melk. Zo simpel is het.

*Newman J: ‘’Pause in the chin’’ video

Etiket

Foto: Martin Lawrence als undercover agent Malcolm Turner vermomd als Big Momma in  Big Momma's House (2000)

Mensen met overgewicht dragen niet alleen dat extra gewicht  met zich mee, maar ook een lading etiketten. Overgewicht is een struikelblok bij het krijgen van een baan en een partner. In het collectieve bewustzijn liggen de etiketten dom, zwak, willoos en vies voor het grijpen. Sommige corpulente mensen cultiveren het, net als bijvoorbeeld mensen met dwerggroei (achondroplasie), en kiezen een beroep waarbij hun speciale statuur een voordeel is, meestal in showbusiness. Obesitas kan, ook weer net als dwerggroei, een reden zijn om voor vermaak te zorgen ten koste van de waardigheid van de anders gevormde mens. Vrouwen met overgewicht die moeder willen worden krijgen nog een extra stapeltje etiketten erbij, waaronder dat van verminderd vruchtbaar, hoog risico zwangerschap, hoog risico baring en een verlaagde incidentie, exclusiviteit en duur van borstvoeding.

Visram et al (2013) vergeleken moeder met een gemiddeld BMI, met overgewicht en met obesitas en keken daarbij naar intentie om borstvoeding te geven en daadwerkelijk borstvoeding geven. Zij vonden dat obese moeders minder vaak aangeven borstvoeding te willen gaan geven, maar dat zowel in de obesitas als in de overgewicht groep minder exclusief borstvoeding werd gegeven bij ontslag uit het ziekenhuis. Chapman en collegae (2012) hadden al eerder opgemerkt dat voor vrouwen met een lage SES en een hoog tot zeer hoog gewicht speciale peercounseling naast normale BFHI zorg niet tot betere borstvoedingcijfers in deze groep leidde. 

Leuk, zulke onderzoeken, maar wat heb je eraan? Kan hier misschien sprake zijn van een selffulfilling profecy? ‘’Tja, dat mens is gewoon te dik om fatsoenlijk borstvoeding te kunnen geven.’’ Zou dat een zo sterke gedachte kunnen zijn, bij zowel de persoon zelf als haar zorgverleners, dat de obese vrouwen er niet eens aan durven beginnen en de vrouwen met elk overgewicht er maar weinig in slagen? Of ligt er een andere oorzaak voor? Er speelt inderdaad ook een ander aspect mee en dat is de hoeveelheid prolactine die een vrouw met een hoger BMI aanmaakt. Volgens Balbach cs (2013) zijn lage prolactinewaarden gerelateerd aan obesitas en verhoogd diabetes mellitus 2 risico. Maar is dat oorzaak of gevolg? De titel van Balbachs werk doet vermoeden dat lage prolactinewaarden eerder een oorzaak voor overgewicht en diabetes dan een gevolg ervan zijn. Minder melkproductie zou dan geen gevolg van het overgewicht op zich zijn, maar een gevolg van de zelfde oorzaak als dat overgewicht. Logisch dat speciale peercounseling niet helpt. Daarmee krijg je de prolactine waarden niet omhoog, maar het kan wel het gevoel van niet goed genoeg zijn bij de moeder bevestigen of zelfs versterken.

Bij vrouwen met overgewicht moet dus eerder ingezet worden op optimaal beleid: veel, heel veel huidcontact, vroeg, vaak en goed voeden en nog een beetje nabijheid. Als dat niet direct resultaat heeft, niet aarzelen om prolactine stimuli in te zetten. Bij het aanleggen moet samen met de moeder worden gezocht naar houdingen en posities die voor moeder en kind comfortabel zijn en waarbij moeder ook kan zien wat ze doet, of waarbij de baby het heft in handen kan nemen, zoals bij instinctief voeden (Biological Nurturing). Dit moet allemaal direct na de geboorte beginnen. Hier ligt dus een schone taak voor baring- en kraamzorgverleners in ziekenhuizen, want overgewicht is een indicatie voor ziekenhuis bevalling. Zij moeten ten alle tijden voor ogen houden dat het overgewicht niet de oorzaak van het probleem is, maar mogelijk alleen één van de uitingen van het probleem. Patiënt-adequate zorg verlenen dus, in plaats van etiketten plakken.

Bij de uitblijvende intentie van obese vrouwen om borstvoeding te geven, moet naar ik verwacht worden uitgegaan van de mogelijkheid dat zij wel borstvoeding willen geven, maar bij voorbaat denken dat dat niet kan, of dat zij zich opgelaten denken te zullen voelen als zij hun kindje de borst geven. Goede, professionele counseling, zonder etikettering!, vooraf zou daarom wel effectief kunnen zijn in het verbeteren van de intentie cijfers. Als die zorg vervolgens wordt opgevolgd en waargemaakt door zorg die de borstvoeding ook bij deze vrouwen ondersteunt en mogelijk maakt, zouden de cijfers bij een volgend onderzoek wel eens heel anders kunnen uitvallen.

Visram H, Finkelstein SA, Feig D, Walker M, Yasseen A, Tu X, Ern Keely E: Breastfeeding intention and early post-partum practices among overweight and obese women in Ontario: a selective population-based cohort study. Journal of Maternal-Fetal and Neonatal Medicine 2013 26:6, 611-615
Chapman DJ, Morel K, Bermúdez-Millán A, Young S, Damio G, Pérez-Escamilla R: Breastfeeding Education and Support Trial for Overweight and Obese Women: A Randomized Trial. Pediatrics 2013; 131:1 e162-e170; published ahead of print December 3, 2012, doi:10.1542/peds.2012-0688
Balbach, L., Wallaschofski, H., Völzke, H., Nauck, M., Dörr, M., & Haring, R. (2013). Serum prolactin concentrations as risk factor of metabolic syndrome or type 2 diabetes?. BMC endocrine disorders, 13(1), 12.

Theater

Foto: Vandaag jarig: Bij het openen van de verjaardagslijst voor vandaag viel mijn  oog op een heleboel namen die ik graag eens zou  , maar ik heb me beperkt tot drie: Emilia Fox (gewoon omdat ik haar zo'n waanzinnig mooi mens vind en ook nog een goed en breed opgeleide actrice uit mijn geliefde Engelse school, waar acteren gewoon een degelijk vak is), Richard Griffiths (de eerder dit jaar overleden acteur, eveneens uit de Engelse school, geboren in '47 en gaan acteren in '74 en met een zeer respectabele lijst van 90 titels waarin hij speelde, waaronder natuurlijk zijn fabuleuze vertolking van Uncle Vernon in de films naar de boeken van de volgende gast) en J.K. Rowling, een uitzondering op mijn regel dat ik alleen acteurs zou nemen, maar, hé, het is mijn feestje, dus ik nodig de gasten uit. 

Rowling begon met schrijven als bijstandsmoeder en is nu een miljardair, die een flink deel van haar geld weggeeft aan goede doelen voor alfabetisering van kansarme kinderen bijvoorbeeld. Het kan verkeren, zou mijn wijze Grootmoe gezegd hebben. Dat kan je ook zeggen over borstvoeding, zoals blijkt uit het gesorteerde gezelschap van uitgezochte stukjes voor vandaag. Ze gaan over de kracht van opgroeiende jongeren, over de kracht van begeleiding bij het maken van melk en over de kracht van borstvoeding hormonen bij moeders en bij vaders. Theater alom. O, en, niet dat het ook maar iets met het onderhavige onderwerp te maken heeft, maar heb je gezien wat een geweldig datum we vandaag hebben: 13-7-31.

Borstvoeding en isometrische kracht van adolescenten
Een samenwerkingsverband van onderzoekers uit Spanje, België, Zweden, Griekenland, Italië, Oostenrijk, Duitsland, Frankrijk, Hongarije keken naar fysieke gezondheid van adolescenten in relatie tot de voeding die zij als baby kregen. De uitkomst was dat na correctie voor beïnvloedende factoren zoals leeftijd nu en zwangerschapsleeftijd bij geboorte, sekse, opleidingsniveau van de ouders, roken, BMI, seksuele ontwikkeling, land en intensiviteit van lichamelijke activiteit, adolescenten die meer, langer en meer exclusief borstvoeding kregen  scoorden op cardio-respiratoire fitness, isometrische en explosieve kracht dan zij die minder en minder lang borstvoeding kregen. De onderzoekers laten zich niet uit over mogelijke oorzaken van deze opmerkelijke uitkomsten. 8 oktober 2010

en

Maak Meer Melk
Overal ter wereld en door de eeuwen heen hebben vrouwen getwijfeld aan de hoeveelheid melk die zij produceren voor hun kind en gezocht naar manieren om dit te verbeteren. Volksgeneeskunde over de wereld heeft dan ook een schat aan huismiddelen opgeleverd die goed zijn voor `´t zog`. Opvallend is dat de meeste van deze middelen zorgen voor een verbetering van het algemeen welzijn, bijvoorbeeld door het toevoegen van extra eiwitten, vetzuren, vitamine B en ijzer aan het dagmenu van de moeder. Andere soorten zijn kruiden en zaden met een lang historie van brede medicinaal inzetbaarheid. Anijs zou behalve melkproductie-verhogend werken ook goed zijn tegen vochtophoping en winderigheid en algemeen de spijsvertering verbeteren, net als het neefje venkel. Beide bevatten echter ook fyto-oestrogenen, net als het keukenkruid salie dat daarom juist wordt gebruikt om de melkproductie te onderdrukken. er worden ook medicijnen gebruikt om melkproductie te verbeteren. Dit zijn middelen zoals Domperidon die zorgen voor een groter afscheiding van het melkmaakhormoon prolactine. Een klein, maar mooi opgezet en uitgevoerd onderzoek toonde echter aan dat goede voorlichting en instructie over hoe borstvoeding werkt zorgt voor meer melken betere groei van kinderen, of de moeder nu een galactogoog kregen of een placebo. 9 oktober 2010

en

Borstvoedingshormonen - prolactine
Prolactine (pro=voor; lactatio=zogen) is een hormoon dat alle mensen aanmaken en afscheiden, maar dat vooral betekenis heeft bij het aanmaken van moedermelk. Mensen die niet lacteren hebben over het algemeen lage prolactinespiegels, die evenwel kunnen schommelen tussen dag en nacht, seksuele activiteit en bij vrouwen gedurende de ovulatie cyclus. In de zwangerschap beginnen de prolactine spiegels te stijgen en na de geboorte bereiken ze een hoogtepunt. Als de lactatie is gestabiliseerd zijn de prolactine spiegels ook weer gedaald, om bij elke voeding weer even flink te stijgen. Vrouwen met en verstoorde prolactine werking kunnen last hebben van te weinig melk of juist veel te veel melk (hyperprolactinemie). Hyperprolactinemie kan ook buiten de borstvoedingperiode optreden, waarbij ook mannen melkafscheiding kunnen vertonen of vrouwen onvruchtbaar zijn. Prolactine lijkt een negatief effect te hebben op de botvorming (Seriwatanachai et al 2010); tijdens de lactatieperiode is dit waarschijnlijk fysiologisch, maar daarbuiten kan hyperprolactinemie leiden tot verzwakking van het skelet. Ook de energiehuishouding verandert onder invloed van prolactine (Nilsson  et al 2009). Bij de voedende vrouw leidt dit tot een betere, directe beschikbaarheid van energie voor melkaanmaak, daarbuiten kan het leiden tot insulineproblemen. De ander kant van het spectrum, te weinig prolactine, kan leiden tot problemen met het aanmaken van voldoende melk voor een kind. Domperidom heeft bewezen de prolactineafgifte te kunnen verhogen. Onderzoek van Campbell-Yeo et al heeft aangetoond dat dit geen negatief effect heeft op de samenstelling van de zo verkregen melk. 10 oktober 2010

en

Borstvoedingshormonen - oxytocine
Oxytocine is en vluchtig hormoon waarvan lang werd gedacht dat het vooral invloed had op lichaamsfuncties met onwillekeurige spieraanspanning: barensweeën, bloedsomloop, spijsvertering en toeschietreflex. Maar meer en meer wordt duidelijk dat het een net zo belangrijke, misschien wel belangrijker functie heeft op het gebied van sociaal functioneren. Zonder oxytocine is het moeilijk om met mensen om te gaan en sociaal gedrag te herkennen en te vertonen. Zo vonden Missig et al dat oxytocine kan helpen bij mensen met een post-traumatisch stress syndroom (PTSS), waarbij het het niveau van nervositeit reguleert, zonder het vermogen om te leren van nieuwe situaties te onderdrukken. Andari et al onderzochten het effect van oxytocine op het sociale functioneren van hoog-functionerend mensen met stoornissen in het autistisch spectrum en zij vonden dat oxytocine hielp bij het herkennen van sociaal gedrag en het vertonen van dit gedrag. Stratearn et al vergeleken de oxytocine spiegels van moeders die meer of minder veilig hechtingsgedrag vertonen. Er was een duidelijke positieve correlatie tussen meer veilig gehecht gedrag en hogere oxytocinespiegels. 11 oktober 2010

en

Borstvoedingshormonen en vaderschap
De zogenoemde borstvoedingshormonen werken niet alleen in moeders, maar ook in vaders en zorgen daar voor betere vader-vaardigheden. Dat is belangrijk, want een gebrek aan affectief vadergedrag kan leiden tot verminderd hersenfunctieontwikkeling bij kinderen (Ovtscharoff  et al 2006). Gordon et al onderzochten vadergedrag op verschillende leeftijden en zagen een duidelijk verband tussen bepaalde vormen van vadergedrag en hogere spiegels van prolactine en oxytocine, waarbij prolactine vooral een rol speelde bij gecoördineerd onderzoekend spel en oxytocine bij de synchronie in vader-kind affectie. Feldman, Gordon et al (2010) keken naar verschillen tussen vaders en moeders bij de interactie met hun kind. Zij concluderen dat vaders meer gelegenheid moeten krijgen om met hun kind bezig te zijn en lichamelijke affectie te tonen om de gewenste oxytocine respons te krijgen. Dit is vooral van belang in die situaties waarin de moeder minder in staat is om contact met haar kind te hebben, zoals bij PPD en prematuriteit. 12 oktober 2010

Ilanit Gordon, Orna Zagoory-Sharon, James F. Leckman, Ruth Feldman, Prolactin, Oxytocin, and the development of paternal behavior across the first six months of fatherhood, Hormones and Behavior, 2010, 58(3):513-518
Ruth Feldman, Ilanit Gordon, Inna Schneiderman, Omri Weisman, Orna Zagoory-Sharon, Natural variations in maternal and paternal care are associated with systematic changes in oxytocin following parent-infant contact, Psychoneuroendocrinology, 2010, 35(8):1133-1141
Wladimir Ovtscharoff Jr., Carina Helmeke, Katharina Braun, Lack of paternal care affects synaptic development in the anterior cingulate cortex, Brain Research, 2006, 1116(1):58-63
Missig G, Ayers LW, Schulkin J, Rosen JB: Oxytocin Reduces Background Anxiety in a Fear-Potentiated Startle Paradigm. Neuropsychopharmacology, 2010, doi:10.1038/npp.2010.155
Andari E, Duhame J-Rl, Zalla T, Herbrecht E, Leboyer M, Sirigu A: Promoting social behavior with oxytocin in high-functioning autism spectrum disorders PNAS 2010 107 (9) 4389-4394; published ahead of print February 16, 2010, doi:10.1073/pnas.0910249107
Strathearn L, Fonagy P, Amico J, Montague P: Adult Attachment Predicts Maternal Brain and Oxytocin Response to Infant Cues. Neuropsychopharmacology 2009/08/26/online http://dx.doi.org/10.1038/npp.2009.103
Seriwatanachai D, Krishnamra N, van Leeuwen J: Evidence for direct effects of prolactin on human osteoblasts: Inhibition of cell growth and mineralization. J. Cell. Biochem. 2009-107(4)1097-4644
Nilsson LA, Roepstorff C, Kiens B, Billig H, Lin C: Prolactin Suppresses Malonyl-CoA Concentration in Human Adipose Tissue. Horm Metab Res 2009; 41(10): 747-75
Marsha L. Campbell-Yeo, Alexander C. Allen, K. S. Joseph, Joyce M. Ledwidge,  Kim Caddell, Victoria M. Allen,  Kent C. Dooley: Effect of Domperidone on the Composition of Preterm Human Breast Milk. PEDIATRICS 2010-125(1)e107-e114.
Gatti, L. (2008), Maternal Perceptions of Insufficient Milk Supply in Breastfeeding. Journal of Nursing Scholarship, 40: 355–363.
K. Sakha, A.G. Behbahan. Breastfeeding Medicine. June 2008, 3(2): 120-123.
Artero EG, Ortega FB, Espana-Romero V, Labayen I, Huybrechts I, Papadaki A, Rodriguez G, Mauro B, Widhalm K, Kersting M, Manios Y, Molnar D, Moreno LA., Sjostrom M, Gottrand F, Castillo MJ, De Henauw S: Longer Breastfeeding Is Associated with Increased Lower Body Explosive Strength during Adolescence J. Nutr. 2010 0: jn.110.123596

Zorgzaamheid

Foto: John Hurt als Mr. Summers en Christian Bale als Bobby Platt  in All the Little Animals
Zorg voor wat klein en kwetsbaar is zit diep in onze genen verankerd. Het is, zeg maar, de basis van onze en andere menselijke samenlevingen. Je zou zelfs kunnen stellen dat de mate van beschaving kan worden afgemeten aan de mate waarin een samenleving zorgt voor het kleine en kwetsbare. Zorg die uitgaat boven andere belangen zoals geld en macht. Mensen boven dingen; zwakke mensen boven sterke mensen. Terwijl ik dit zo filosofeer en schrijf bekruipt me het gevoel dat het met ons beschavingsniveau eigenlijk hier en daar droevig gesteld is. Het ‘’Houd jij ze arm, dan houd ik ze dom’’ lijkt weer sterker te worden. Klein en kwetsbaar betekent voor sommigen dat je macht kunt uitoefenen als je een grotere mond of een dikkere portemonnee hebt.
Een moeder wordt van oudsher gebruikt als zinnebeeld van de zorgende samenleving. Zoals een moeder zorgt voor haar kind, zo moet de samenleving zorgen voor haar kinderen, de kleinen en kwetsbaren. Een moeder heeft beschuttende schoot en een voedende boezem. Haar hart is groot en wordt groter met elk kind waar ook zorg voor nodig is. In oudere culturen en hier en daar nog, werd niet een vaderlijke figuur als godsbeeld gebruikt, maar was de grote moeder de godin, de schepper en onderhouder van leven. Waar moeder-godin culturen eerder neigen naar een vreedzame en zorgzame samenleving is de tendens in vader-god culturen er eerder een van geweld en het beschermen van bezit. In onze cultuur is de moeder-godin oriëntatie grotendeels weggevaagd door de vader-god religies.
Dat heeft zowel de zorgzaamheid van de samenleving als het zorgzame moederschap geen goed gedaan. Waar eerst eeuwenlang de vrouw en moeder onder het mom van onder andere bescherming van haar deugd naar keuken, aanrecht en echtelijke sponde werd verbannen, daar wordt zij de laatste decennia onder het mom van gelijkheid aan de man het huis en moederschap uitgejaagd. Noch de aan huis gekluisterde, noch de naar de mannenwereld verbannen vrouw wordt geacht haar eigen weg te vinden in zorgzaam moederschap. Werd in vroeger tijden haar verstandelijk vermogen zelfs te gering geacht om zelfstandig te bedenken hoe ze haar kinderen moest zogen en zorgen, nu wordt de investering (door studie en opleiding) in haar intellect te hoog geacht om haar toe te staan haar tijd te laten verspillen aan zorgtaken. De vrouw zelf lijkt er, zelfs in deze hoog-geëmancipeerde tijden, nog niets in te brengen te hebben.
Het tij kan worden gekeerd. Niet door vrouwen te vermannelijken en zorgzaamheid tot een beroep te maken. Wel door het vrouwelijk zorgzame te promoten in zowel mannen als vrouwen. Het mooie is dat die zorgzaamheid wordt bevorderd door het toe te laten, door met het kleine en kwetsbare samen te zijn. Hoewel onder geschoffeld als onhandig voor een masculien  georiënteerde samenleving, is het allang bekend dat moederschap en moedergevoel geen vage zesde zintuig instincten zijn, maar hormonaal worden bepaald en waarbij die hormonen (prolactine en oxytocine) voor een flink deel worden getriggerd door lichamelijke nabijheid van moeder en kind. Recent onderzoek toont nu aan dat dat ook voor mannen geldt. Gettler en McKenna et al (2012) publiceren deze maand een onderzoek waaruit blijkt dat bij mannen die slapen met hun kind een andere hormonale balans ontstaat. Bij deze zorgzame vaders daalt het gehalte aan mannelijke hormonen (testosteron) ten bate van de zorgende hormonen. Het was al eerder bekend dat vaders die meer zorgtaken hebben met direct contact met hun kind ook al een verschuiving in deze richting lieten zien. Het delen van het slaapoppervlak versterkt deze tendens.
Van lichamelijk en geestelijk geweld en bedreiging in gezin en samenleving is nog nooit iemand beter geworden: niet degene die het geeft, noch degene die het ontvangt, noch de samenleving als geheel. Zorgzaamheid daarentegen doet niemand kwaad, niet de gever, niet de ontvanger en al helemaal niet de maatschappij als geheel. Bedenk: geef aan je kind wat jij zou willen krijgen, want dit kind is waarschijnlijk degene die bepaalt hoe en waar jij op je oude dag wordt verzorgd*. Dit geldt zowel in het fysieke gezin als in het gezin als metafoor voor de samenleving.
Guibert S: Fathers Biologically Attuned to Their Children When Sleeping Nearby, Research Reveals Science Daily, 07-09-2012. Gebaseerd op:
Lee T. Gettler, James J. McKenna, Thomas W. McDade, Sonny S. Agustin, Christopher W. Kuzawa. Does Cosleeping Contribute to Lower Testosterone Levels in Fathers? Evidence from the Philippines. PLoS ONE, 2012; 7 (9): e41559 DOI: 10.1371/journal.pone.0041559
*) Lees de fantastische short story rond dit thema: Gallagher M: Alma Mater. In: Fragments. Osier Publishing Direct Editions, 2011

Borstvoedingshormonen en vaderschap

De zogenoemde borstvoedingshormonen werken niet alleen in moeders, maar ook in vaders en zorgen daar voor betere vader-vaardigheden. Dat is belangrijk, want een gebrek aan affectief vadergedrag kan leiden tot verminderd hersenfunctieontwikkeling bij kinderen (Ovtscharoff  et al 2006). Gordon et al onderzochten vadergedrag op verschillende leeftijden en zagen een duidelijk verband tussen bepaalde vormen van vadergedrag en hogere spiegels van prolactin en oxytocine, waarbij prolactine vooral een rol spelde bij gecoördineerd onderzoekend spel en oxytocine bij de synchronie in vader-kind affectie. Feldman, Gordon et al (2010) keken naar verschillen tussen vaders en moeders bij de interactie met hun kind. Zij concluderen dat vaders meer gelegenheid moeten krijgen om met hun kind bezig te zijn en lichamelijke affectie te tonen om de gewenste oxytocine respons te krijgen. Dit is vooral van belang in die situaties waarin de moeder minder in staat is om contact met haar kind te hebben, zoals bij PPD en prematuriteit.
Ilanit Gordon, Orna Zagoory-Sharon, James F. Leckman, Ruth Feldman, Prolactin, Oxytocin, and the development of paternal behavior across the first six months of fatherhood, Hormones and Behavior, 2010, 58(3):513-518
Ruth Feldman, Ilanit Gordon, Inna Schneiderman, Omri Weisman, Orna Zagoory-Sharon, Natural variations in maternal and paternal care are associated with systematic changes in oxytocin following parent-infant contact, Psychoneuroendocrinology, 2010, 35(8):1133-1141
Wladimir Ovtscharoff Jr., Carina Helmeke, Katharina Braun, Lack of paternal care affects synaptic development in the anterior cingulate cortex, Brain Research, 2006, 1116(1):58-63

Borstvoedingshormonen - prolactine

Prolactine (pro=voor; lactatio=zogen) is en hormoon dat alle mensen aanmaken en afscheiden, maar dat vooral betekenis heeft bij het aanmaken van moedermelk. Mensen die niet lacteren hebben over het algemeen lage prolactinespiegels, die evenwel kunnen schommelen tussen dag en nacht, seksuele activiteit en bij vrouwen gedurende de ovulatie cyclus. In de zwangerschap beginnen de prolactine spiegels et stijgen en na de geboorte bereiken ze een hoogtepunt. Als de lactatie is gestabiliseerd zijn de prolactine spiegels ook weer gedaald, om bij elke voeding weer even flink te stijgen. Vrouwen met en verstoorde prolactinewerking kunnen last hebben van te weinig melk of juist veel te veel melk (hyperprolactinemie). Hyperprolactinemie kan ook buiten de borstvoedingperiode optreden, waarbij ook mannen melkafscheiding kunnen vertonen of vrouwen onvruchtbaar zijn. Prolactine lijkt een negatief effect te hebben op de botvorming (Seriwatanachai et al 2010); tijdens de lactatieperiode is dit waarschijnlijk fysiologisch, maar daarbuiten kan hyperprolactinemie leiden tot verzwakking van het skelet. Ook de energiehuishouding verandert onder invloed van prolactine (Nilsson  et al 2009). Bij de voedende vrouw leidt dit tot een betere, directe beschikbaarheid van energie voor melkaanmaak, daarbuiten kan het leiden tot insulineproblemen. De ander kant van het spectrum, te weinig prolactine, kan leiden tot problemen met het aanmaken van voldoende melk voor een kind. Domperidom heeft bewezen de prolactineafgifte te kunnen verhogen. Onderzoek van Campbell-Yeo et al heeft aangetoond dat dit geen negatief effect heeft op de samenstelling van de zo verkregen melk.
Seriwatanachai D, Krishnamra N, van Leeuwen J: Evidence for direct effects of prolactin on human osteoblasts: Inhibition of cell growth and mineralization. J. Cell. Biochem. 2009-107(4)1097-4644
Nilsson LA, Roepstorff C, Kiens B, Billig H, Lin C: Prolactin Suppresses Malonyl-CoA Concentration in Human Adipose Tissue. Horm Metab Res 2009; 41(10): 747-75
Marsha L. Campbell-Yeo, Alexander C. Allen, K. S. Joseph, Joyce M. Ledwidge,  Kim Caddell, Victoria M. Allen,  Kent C. Dooley: Effect of Domperidone on the Composition of Preterm Human Breast Milk. PEDIATRICS 2010-125(1)e107-e114.

Factoren bij slecht op gang komende melkproductie

Volgens plan begint de productie en afscheiding van colostrum direct na de geboorte van de placenta en gaat colostrum na 2-3 dagen via overgangsmelk over in rijpe melk aan het eind van de kraamweek. Kinderen die goed drinken zijn een belangrijke factor bij het op schema volgen van dit plan, maar er spelen ook andere factoren mee. De best aanjager voor melkproductie is een kind dat vanaf de geboorte vaak en goed drinkt. Dit kind zorgt voor een goede aanleg van prolactinereceptoren en daarmee een goede melkproductie nu en later. Maar er zijn factoren die de prolactine respons verminderen. Overgewicht bij de moeder, ook overgewicht voor ze zwanger werd, lijkt ertoe te leiden dat haar lichaam moeite heeft met het adequaat reageren op prolactine. Het niet goed op gang komen van de melkproductie kan leiden tot onvoldoende groei bij de baby, ondervoeding, uitdroging en daardoor tot aanvulling met kunstvoeding en stoppen met borstvoeding. Goede begeleiding in het kraambed kan veel van deze problemen, die vaker voorkomen bij voor het eerst bevallende moeders, voorkomen.
Nommsen-Rivers LA, Chantry CJ, Peerson JM, Cohen RJ, Dewey KG: Delayed onset of lactogenesis among first-time mothers is related to maternal obesity and factors associated with ineffective breastfeeding. Am J Clin Nutr 2010 92: 574-584
Rasmussen KM, Kjolhede CL: Prepregnant overweight and obesity diminish the prolactin response to suckling in the first week postpartum. Pediatrics. 2004 May;113(5):e465-71.

Bloedverlies oorzaak slecht op gang komende borstvoeding

Ernstige nabloedingen bij een bevalling kunnen een belangrijke factor zijn bij het niet goed of onvolledig op gang komen van de borstvoeding. Dit kan komen doordat het bloedverlies schade toebrengt aan de hypofyse, zodat er geen of te weinig prolactine wordt afgescheiden of door een ontregeling van de melkproductie door de hoge concentraties van het stresshormoon cortisol. Een onderzoek van Thompson et al toonde aan dat ook het uitstellen van het eerste moeder en kind contact en de eerste borstvoeding een rol kunnen spelen bij slecht op gang komende borstvoeding na ernstig bloedverlies in het kraambed.

Thompson JF, Heal LJ, Roberts CL,  Ellwood DA: Women's breastfeeding experiences following a significant primary postpartum haemorrhage: A multicentre cohort study. International Breastfeeding Journal 2010, 5:5