Pagina's

Eurolac!

Een blog met (bijna) dagelijkse columns over borstvoeding, hoe het gaat, hoe het ook zou kunnen. Discussie, ironie, satire en parodie worden als stijlbloemen niet verguisd, naast gewone recht-toe recht-aan informatie.
Posts tonen met het label veiligheid. Alle posts tonen
Posts tonen met het label veiligheid. Alle posts tonen

woensdag 28 augustus 2013

Oedipus

Foto: Poster ‘’What’s on a man’s mind’’, waarbij het gezicht van de grondlegger van de psycho-analyse Sigmund Freud is weergegeven als een naakte vrouw. Freud is ook de bedenker van de theorie van het Oedipuscomplex.

Op Facebook postte iemand twee foto’s van pagina’s uit een magazine uit de wachtkamer van de kinderafdeling in een ziekenhuis.  Ik werd er onpasselijk van. Nee, het is geen antiek boekwerkje, het is de uitgave ‘’Zomer 2013’’. In het eerste stukje* staat welgeteld één zin die waar is, de laatste: ‘’Het gaat namelijk om een cruciaal element voor hun latere emotionele ontwikkeling.‘' En de hele tekst van het artikel is een opsomming van dingen die je niet moet doen, die heel erg slecht zijn voor die emotionele ontwikkeling. Het volkomen uit de lucht gegrepen idee dat kinderen zouden moeten leren om alleen te gaan slapen omdat ze dat anders nooit zullen leren. Iemand schreef in een commentaar: ‘’Als ik zoiets lees zie ik gelijk mijn zoon over 20 jaar, die ik dan natuurlijk nog dagelijks in slaap moet borsten.’’ Slapen is iets dat volkomen vanzelf gaat, tenzij je het tegenwerkt. Wie moe is, gaat slapen. Bij kinderen is dat gewoon nog zo simpel. Tenzij ze er bang voor worden of worden gemaakt, niet alleen door het eigen kamertje en het eigen bed als strafplaats voor stoute kindertjes in te zetten. Ook door perse alleen te moeten slapen en de donkere onbekendheid van de nacht verplicht alleen te moeten doorstaan. En als papa en mama nu nog eens het goede voorbeeld zouden even, maar neen, die slapen gezellig dicht tegen elkaar aan.

In het volgende stukje** komt de zieke geest van de schrijver van dit gedrocht pas werkelijk naar voren. Het heeft namelijk, volgens deze perverse geest, allemaal met seks en macht te maken. ‘’Een regelrechte incestueuze vorm van intimiteit’’ wordt het delen van het bed met ouders en kinderen genoemd. Wie bij de combinatie vader, moeder, kind, bed direct aan incest denkt heeft een waarlijk verdraaide en zieke geest. Een onverwerkt oedipuscomplex wellicht, de aandoening waarvan de schrijver vreest dat het met het jongetje of het meisje in kwestie aan de haal zal gaan. Ik vermoed bij de schrijver van dit als informatief bedoelde artikeltje heeft getracht zijn eigen kinderlijke frustraties en neuroses van zich af te schrijven.

Het is jammer en sneu voor deze schrijver dat hij moet leven met onverwerkte en neurotiserende jeugdervaringen. Dat hij er niet  in is geslaagd om tijdens zijn opleiding tot kinderarts deze achterhaalde theorieën te ontkrachten (wat leren ze eigenlijk aan kinderartsen in opleiding over de psychologie van het kind?) en zichzelf te helen. Maar het is schandalig dat deze zieke geest in staat is gesteld zijn absurde en gevaarlijke ideeën als waarheid rond te strooien voor een kwetsbaar publiek. Ouders van jonge kinderen zijn kwetsbaar als het om hun kinderen gaat. Woorden die van een dokter komen worden voor eeuwige en onaantastbare waarheid aangenomen. De man heeft er immers over geleerd? Hij is immer de expert als het om kinderen gaat? Ergens ‘’voor’’ geleerd hebben is geen garantie op deskundigheid. Dat iemand is geslaagd voor zijn examens vertelt voornamelijk dat hij goed kan leren, memoriseren, het gaat vaak niet over deskundigheid. Daarbij komt dat kinderartsen voornamelijk leren over de lichamelijke kanten van het kind, niet over zijn psychologie, zijn emotionele ontwikkeling en zijn opvoeding.

Maar wat mij pas werkelijk tegen de haren instreek was de zeer prominente sponsoring in het magazientje en op de site. Reclame voor allerlei soorten zuigelingen- en kindervoeding en verzorgingsproducten, zelfs medicijnen. Geredeneerd vanuit de reclamemakers een sublieme zet, uiteraard. Want hier hebben ze hun hele doelgroep bij elkaar en dan ook nog eens op een plaats die door autoriteitsfiguren wordt goedgekeurd en gepromoot. Marketing luilekkerland. Een zeer substantieel deel van de lezers blijkt geen onderscheid te kunnen maken tussen informatieverstrekking en reclame. Als de boodschap van de fabrikanten daar zwart op wit staat, te midden van informatieve artikelen van artsen ook nog eens, dan moet die tekst wel betrouwbare informatie bevatten. De ouders die deze blaadjes lezen worden bedonderd waar ze bij staan en nemen het vriendelijk en dankbaar aan. De goede dokter zal het wel weten toch?

Arme kindjes van goedgelovige ouders: een l neurotische generatie in de maak.

*)
‘’… een nachtzoen geven, er goed op letten dat knuffels en fopspeen binnen handbereik liggen en eventueel en nachtlampje laten branden. Al die kleine dingen maken dat de kleintjes zich wat veiliger voelen en dat ze voorbereid zijn op het slapengaan. Als je kinderen niet leert om alleen in hun kamer te blijven zullen ze nooit naar dromenland vertrekken zonder iemand in de buurt,. Het is heel belangrijk dat je de kleintjes helpt de stap op weg naar onafhankelijkheid te zetten. Het gaat namelijk om een cruciaal element voor hun latere emotionele ontwikkeling.’’
**) 
 ‘’… bang om de liefde en aandacht van hun mama en papa te verliezen. Ze kruipen in het ouderlijk bed met de bedoeling hun plek op te eisen en macht uit te oefenen, controle te hebben over hun ouders, de aard van hun relatie in de gaten te houden. Kleine jongetjes zullen zelfs proberen om de plek van hun vader in te nemen, kleine meisjes die van hun moeder. , die hun latere emotionele ontwikkeling in de weg kan staan, want op die kan niet wordt de illusie in stand gehouden dat de kleintjes lijfelijk bij hun ouders kunnen blijven en zich zo aan het scheidingsproces kunnen onttrekken., Het verbod moet heel duidelijk zijn, het bed van de ouders is een grens die ze niet mogen overschrijden. Impliciet maakt het verbod duidelijk dat hun vader en moeder niet van hen zijn.’’
Uit: Babyssimo, zomer 2013. Een magazine voor ouders van kinderen 0-6 jaar, ondersteund door de Belgische Vereniging voor Kindergeneeskunde, uitgegeven door New Way NV, Leuven, volledig betaald door kindervoeding en –verzorgingindustrie. Wordt verspreid via wachtkamers van afdelingen pediatrie in Vlaamse ziekenhuizen en via internet.

 

vrijdag 2 augustus 2013

Karakter

Foto: Vandaag jarig Carroll O'Connor, (1924–2001), zette in zijn werkende jaren ruim 30 rolprenten achter zijn naam, maar kreeg de grootste faam als de homofobe, racistische Archie Bunker in  All in the Family (1971–1979)

Oppervlakkig kijkend naar All-in the family zou de kijker het idee kunnen krijgen dat Carroll O’Connor net zo’n racistische, homofobe rechtse sukkel is als het karakter Archie Bunker, terwijl in werkelijkheid de acteur een rooie rakker was. In deze aflevering van de zomerspecial In de herhaling een paar stukjes waarin ook duidelijk wordt dat aannames niet altijd overeenstemmen met de werkelijkheid. Over slapen, relatieve veiligheid, preventie en kangoeroes.

Waar zal dat kindje slapen ...
De plaats waar een baby slaapt is sinds mensenheugenis en over de hele wereld geen vraag geweest, maar een automatisme: bij de moeder. In de laatste eeuw is het in de Westerse wereld mode geworden om kinderen alleen te slapen te leggen en in de laatste decennia is de boodschap dat het gevaarlijk is kinderen bij hun moeder te laten slapen er met vaak grove middelen in gestampt. (Het feit dat het aantal kinderen dat overlijdt als gevolg van wiegendood ongeveer even groot is als het aantal kinderen dat overlijdt als gevolg van het niet krijgen van borstvoeding, wordt angstvallig verzwegen; het feit dat geen borstvoeding krijgen het risico van wiegendood verdubbeld wordt niet hardop genoemd, want daar zouden ouders maar schuldgevoel van krijgen.) Diverse onderzoeken, onder andere van de experts in dit gebied Ball (UK) en McKenna (USA) tonen echter aan dat veilig toegepast samen slapen geen verhoogd risico voor het kind met zich meebrengt. De onderzoekers benadrukken echter wel dat er niet 1 advies is dat voor alle ouders en kinderen geldt en dat er goede en volledige informatie moet worden gegeven over veilig samen slapen en over risicofactoren zoals roken, alcohol, slapen op bank of leunstoel en onjuiste bedmaterialen. 7 oktober 2010
en
Kunstvoeding veilig verwerken
Hoewel WHO en Unicef overtuigd zijn van de superioriteit van borstvoeding en algemeen aanbevelen dat kinderen 6 maanden uitsluitend borstvoeding krijgen en tot 2 jaar of langer borstvoeding naast geschikt ander voeding, realiseren zij zich dat er altijd kinderen zullen zijn die geen borstvoeding krijgen en evenmin menselijke donormelk. Om de risico's voor die kinderen zoveel mogelijk in te perken, bieden zij richtlijnen voor het veilig klaarmaken van en voeden met kunstvoeding. WHO heeft een uitgebreide brochure met uitleg waarom deze aanwijzingen worden gegeven (onder andere voor het elimineren van de potentieel dodelijke pathogenen E Sakazikii en Salmonella) en met gedetailleerde instructies voor de bereiding in het ziekenhuis en thuis. Deze brochure is niet geïllustreerd. Unicef UK (Groot Brittannië) heeft 2 brochures: 1 voor ouders en een handleiding bij de ouder-brochure voor zorgverleners. De Engelse brochures zijn evenmin geïllustreerd. De brochure voor ouders geeft uitleg over de verschillend soorten kunstvoeding en waarom sommige soorten wel of niet geschikt en/of gewenst zijn. Daarnaast een hoofdstukje over voeden op verzoek, hongersignalen en weten of de baby genoeg heeft, die opmerkelijke overeenkomsten vertoont met deze informatie bij borstvoeding. De handleiding voor zorgverleners geeft hierbij achtergrond informatie en referenties naar de gebruikte literatuur. Een ouder foldertje van de NHS geeft de advisering van de WHO weer met foto's. 18 oktober 2010
en
Overgewicht preventie voor kinderen
In de hele Westerse wereld voeren overheden harde campagnes om overgewicht in alle bevolkingsgroepen en met name in kinderen te bestrijden. Er worden programma's opgezet voor pubers, schoolkinderen en zelf al voor peuters. Gezonde voeding, een ban op vet en suiker en veel bewegen is de boodschap. In vrijwel alle programma's wordt volledig voorbij gegaan aan de meest betrouwbare vorm van preventie: gezonde zwangerschap voor moeder en gezond eten voor het kind in zijn eerste levensjaren. Kinderen die uit een moeder met een gezond zwangerschapsgewicht worden geboren en vervolgens op een goede manier borstvoeding krijgen (volgens bio-normale patronen, 6 maanden exclusief en tot 2 jaar of langer naast geschikte andere voeding) groeien volgens universele standaarden en hebben maar een zeer laag risico om al als peuter overgewicht te hebben. 19 oktober 2010
en
Kangoeroe-zorg (huid-op-huid-contact)
Over de hele wereld doen wetenschappers onderzoek naar de effecten van direct huidcontact voor pasgeboren en kwetsbare kinderen. In het Academisch kinderziekenhuis in Aken, Duitsland keken Heimann et al naar de verschillen in hartfunctie bij prematuur geboren kinderen die op de buik (de aanbevolen houding voor prematuren), op de rug (de aanbevolen houding voor op tijd geboren kinderen) en in direct huidcontact met de moeder lagen. Zij vonden dat kinderen die in direct huidcontact waren geen negatieve effecten daarvan ondervonden voor de hartfunctie ten opzichte van kinderen die op de buik lagen. Schultz c.s. in het kinderziekenhuis van Westmead in Australië onderzochten de kennis van beginnende artsen over pijn bij prematuur geboren kinderen. Zij vonden dat er gaten in die kennis zaten en dat het met name schortte aan kennis van en geloof in de effecten van massage en huidcontact en zij bevelen dan ook aan dat er aan dit onderdeel meer aandacht wordt gegeven in de opleidingen. Effecten van kangoeroe zorg en de uitvoering daarvan bij op tijd geboren gezonde zuigelingen werd in Scandinavië onderzocht door Calais et al. Zij vonden dat vooral informatie voor de bevalling belangrijk was bij het topassen van kangoeroezorg en de tevredenheid van de ouders. Bij en deel van de onderzochte gezinnen bleek bezoek anders dan het directe gezin als hinderlijk te worden ervaren. 20 oktober 2010

Heimann K, Vaessen P, Peschgens T, Stanzel S, Wenzl TG, Orlikowsky T: Impact of skin to skin care, prone and supine positioning on cardiorespiratory parameters and thermoregulation in premature infants. Neonatology. 2010 Jun;97(4):311-7.
Schultz M, Loughran-Fowlds A, Spence K: Neonatal pain: a comparison of the beliefs and practices of junior doctors and current best evidence. J Paediatr Child Health. 2010 Jan;46(1-2):23-8.
Calais E, Dalbye R, Nyqvist Kh, Berg M: Skin-to-skin contact of fullterm infants: an explorative study of promoting and hindering factors in two Nordic childbirth settings. Acta Paediatr. 2010 Jul;99(7):1080-90.
WHO Multicentre Growth Reference Study Group. WHO child growth standards based on length/height, weight and age. Acta Paediatrica 2006;Suppl 450:76-85.
Ruth A. Lawrence. Childhood Obesity (Formerly Obesity and Weight Management). August 2010, 6(4): 193-197.
UNICEF UK, October 2010: A guide to infant formula for parents who are bottle feeding
UNICEF UK, October 2010: ''The health professional’s guide to: “A guide to infant formula for parents who are bottle feeding”
World Health Organization in collaboration with Food and Agriculture Organization of the United Nations: Safe preparation, storage and handling of powdered infant formula: guidelines.
NHS Leaflet 'Bottle Feeding>
Vennemann, MM, Bajanowski T, Brinkmann B, Jorch G, Yucesan K, Sauerland C, Mitchell EA, GeSID Study Group: Does Breastfeeding Reduce the Risk of Sudden Infant Death Syndrome? Pediatrics 2009 123: e406-e410
Ball, H. (2009), Airway covering during bed-sharing. Child: Care, Health and Development, 35: 728–737
Ball, Helen L. (2009) 'Bed-sharing and co-sleeping : research overview.', NCT new digest., 48 . pp. 22-27.
Gettler LT, McKenna JJ: Never Sleep with Baby? Or Keep Me Close But Keep Me Safe: Eliminating Inappropriate “Safe Infant Sleep” Rhetoric in the United States. Current Pediatric Reviews, 2010, 6(1):71-77(7)

donderdag 18 juli 2013

Beschermer

Foto: Vandaag jarig: Vin Diesel, speelt meestal vechtersbaasrollen, maar toont in The Pacifier (2005) zijn zachtere kant. Ruwe bolster-blanke pit, houdt zich aan zijn voornemen, bereidt zich goed voor en beschermt wie bescherming behoeft.

In deze aflevering van de zomerserie ‘’In de herhaling’’ is niet alles wat het lijkt. Vaders beschermen hun kinderen, maar niet meer tegen sabeltandtijgers en holenberen, kunstvoeding kan weinig bescherming bieden, ondanks de schitterende schilden van de reclames.
Kunstvoeding kan dodelijk zijn
Met de huidige stand van de technologie is het niet mogelijk een volledig steriel poeder te maken en daarom is volledige zuigelingenvoeding in poedervorm (''kunstvoeding'') vrijwel altijd besmet met enkele gevaarlijke bacteriën zoals E Sakazakii en Salmonella. Deze organismen kunnen in kinderen jonger dan 1 jaar en dan vooral bij kinderen tot 1 maand, te vroeg geboren kinderen en kinderen die een minder goed werkende afweer hebben, ernstige en, bij de meest kwetsbare kinderen, dodelijke infecties veroorzaken. De WHO beveelt daarom aan om voor de meest kwetsbare kinderen alleen gesteriliseerde, vloeibare (kant en klare, ''ready-to-serve'') voeding te gebruiken en voor alle andere kinderen het poeder aan te maken met water van ten minste 70 graden Celsius. (06-08-2010)
en
Vaders zorgen voor goede borstvoeding
Hoewel borstvoeding geven een aangeboren vermogen is voor vrijwel alle vrouwen, is het een aangeleerde vaardigheid, die voor veel vrouwen veel aandacht en doorzettingsvermogen vergt. Onderzoekers Tohotoa et al, van universiteiten van Perth, Australië, vonden in hun onderzoek dat de partner van de vrouw, in hun onderzoek veelal de vader van het kind, een zeer belangrijke rol speelt in dit leerproces. De ondervraagde ouders benadrukten dat de actieve steun en betrokkenheid van de vaders bij het geboorte proces en de voeding van de baby hoorden tot de belangrijkste factoren voor het welslagen van de borstvoeding. (07-08-2010)
en
Exclusief borstvoeding geven: voornemen en huidcontact.
In 2 verschillende onderzoeken werd gekeken naar factoren die een rol spelen bij het exclusief borstvoeding geven. In 19 ziekenhuizen in Californië keken Bramson et al naar het effect van huidcontact tussen moeder en kind na de geboorte en zagen dat hoe langer de periode van direct huidcontact duurde, hoe groter de kans was dat het kind bij ontslag enkel borstvoeding kreeg. Bai et al in Indiana keken naar factoren die bepaalden of een kind de aanbevolen eerste 6 maanden uitsluitend borstvoeding kreeg en zij zagen dat vooral het vaste voornemen van de moeder om voor een bepaalde tijd borstvoeding te geven belangrijk was. Zij bevelen dan ook aan om tijdens de zwangerschap vrouwen te betrekken bij campagnes om tot die positieve besluitvorming te komen. (08-08-2010)
en
Zuigelingenvoeding van grote invloed op een gezond lichaamsgewicht later
In het International Journal of Obesity verschenen de afgelopen maanden 2 artikelen over de relatie tussen de voeding van baby's en latere risico's op overgewicht. Anzman et al vonden dat interventies om overgewicht bij schoolkinderen en pubers te voorkomen meestal te laat komen en beter al in de zwangerschap en babytijd kunnen worden uitgevoerd. Dan hebben de ouders nog veel meer controle over wat kinderen eten en heeft het eetgedrag ook de meeste invloed. Seach et al vonden dan ook dat een te vroege introductie van vast voedsel leidde tot een duidelijke toename van het voorkomen van overgewicht bij kinderen van 10 jaar. Overigens was ook het hebben van rokende ouders rond de tijd van de geboorte hierin een factor. (09-08-2010)
Ik heb het altijd een opmerkelijke onderzoeksuitslag gevonden, dat vooral de determinatie van de moeder, haar vaste voornemen om borstvoeding te geven, samen met voldoende tijd in huid-op-huidcontact met haar kind, de belangrijkste bepalende factoren zijn voor duur en exclusiviteit van borstvoeding. Vervolgens komt de rol van de vader als beschermer van vrouw en nageslacht. De klassieke vaderrol is niet meer om de wilde dieren te lijf te gaan, zelfs niet om te zorgen voor brood op de plank (of een zelf geschoten wild zwijn), maar de steun voor zijn vrouw en de voeding van zijn pasgeboren kind. (Ik vermoed dat dat hetzelfde geldt wanneer moeders partner een vrouw is, maar dat werd niet onderzocht.) Die voeding van het kind is nu op dit moment natuurlijk van groot belang om te beginnen met groeien en ontwikkelen, maar ook de lange termijn heeft de soort voeding van de zuigeling grote invloed op zijn gezondheid. Behalve zoals in dit onderzoek op zijn latere lichaamsgewicht (en daar spelen uiteraard ook massa’s andere factoren mee!), ook het al dan niet ontwikkelen van erfelijke aandoeningen en hun ernst, en verschillende vormen van kanker.

De keuze van zuigelingenvoeding heeft ook direct effect op de risico’s die een kwetsbaar kind loopt. Borstvoeding is verreweg de keuze met de laagste risico’s. Moedermelk is niet steriel, gelukkig niet, want dan zouden er ook geen levende ziektekiem bestrijdende cellen in kunnen zitten. Kunstvoeding in poedervorm is ook niet steriel , maar daarin vind je eigenlijk alleen bacteriën van de gemene soort en een verwaarloosbare hoeveelheid beschermende stoffen. Nooit de stoffen die specifiek tegen de aanwezige bacteriën werken, zoals in moedermelk wel het geval is. Soms worden kinderen letterlijk ziek van kunstvoeding, soms ernstig ziek en heel soms gaan ze er dood aan. Eigenlijk net als bij bijvoorbeeld kinderziekten. Voor het voorkomen van overlijden door de complicaties van kinderziektes, zoals nu heel actueel met de mazelen, trekt de overheid een hele batterij aan campagnes open, inclusief het geld dat daarvoor nodig is. Tot voordeel vooral van de makers en verkopers van de vaccins. Voor het voorkomen van doden door de gevolgen van besmette kunstvoeding wordt nog niet eens het advies van aanmaken met water van >70°C overgenomen. Wie zou van die houding van de overheid eigenlijk beter worden? Het aantal overlijdensgevallen als gevolg van complicaties van kinderziektes en die van de gevolgen van besmette zuigelingenvoeding liggen in dezelfde orde van grootte.

Daarnaast bevat poedervormige melk een zekere hoeveelheid ‘’vreemde deeltjes’’, wat kan betekenen alles wat mens of schepping heeft gemaakt, zoals daar zijn stukjes plastic of glas of metaal (over de grotere stukken hoef je je niet zo heel veel zorgen te maken, die passen niet door het gat van de speen, wees maar liever bezorgd voor de niet met het oog te onderscheiden microdeeltjes!) of stukjes van allerlei vieze beestjes waaronder torren, larven en andere insectachtigen, inclusief hun uitwerpselen. Eet smakelijk. O, ik vergat er nog bij te vermelden dat er een wettelijk vastgestelde toelaatbare grens is voor het aantal vreemde delen van al dan niet organische aard. Soms komt de hoeveelheid daarboven uit. Maar in principe vindt de wetgever het volkomen oké dat er allerlei viezigheid in zuigelingenvoeding zit.

World Health Organization. Safe Preparation, Storage and Handling of Powdered Infant Formula: Guidelines. ISBN 978 92 4 159541 4. Geneva: Author, 2007. Accessed November 22, 2009. Available at: http://www.who.int/foodsafety/publications/micro/pif_guidelines.pdf.
World Health Organization. Enterobacter Sakazakii and Other Microorganisms in Powdered Infant Formula. Microbiological Risk Assessment Series, No. 6 ISBN: 92 4 156262 5 (WHO). Geneva: Author, 2007. Accessed November 22, 2009. Available at: http://www.who.int/foodsafety/publications/micro/mra6/en/.
Tohotoa J, Maycock B, Hauck YL, Howat P, Burns, Binns CW: Dads make a difference: an exploratory study of paternal support for breastfeeding in Perth, Western Australia. International Breastfeeding Journal 2009, 4:15
Bramson,  L, Lee JW, Moore E, Montgomery S, Neish C, Bahjri K, Lopez MelcherC:  Effect of Early Skin-to-Skin Mother—Infant Contact During the First 3 Hours Following Birth on Exclusive Breastfeeding During the Maternity Hospital Stay. J Hum Lact  May 2010   vol. 26  no. 2  130-137
Bai Y, Middlestadt SE, Peng C-Y J, Fly AD: Predictors of Continuation of Exclusive Breastfeeding for the First Six Months of Life.J Hum Lact. 26(1):26-34
Seach KA, Dharmage SC, Lowe AJ,  Dixon JB: Delayed introduction of solid feeding reduces child overweight and obesity at 10 years. International Journal of Obesity , (25 May 2010)
Anzman SL, Rollins BY, Birch LL: Parental influence on children's early eating environments and obesity risk: implications for prevention. International Journal of Obesity 34, 1116-1124 (July 2010)

woensdag 17 juli 2013

Veilig

Foto: Vandaag jarig: Donald Sutherland, speelde ooit een van de hoofdrollen in M*A*S*H, al vrij jong vaak gekozen voor de vaderlijke figuur, maar even vaak voor de slechterik. Als President Snow in de verfilmingen van de Hunger Games serie laat hij op meesterlijke wijze angstaanjagendheid door een ogenschijnlijk grootvader-veilig uiterlijk heen stralen.

De herhaalde stukjes in mijn bijdrage van vandaag in de zomer-special ‘In de herhaling’ gaan over veiligheid, vermeende veiligheid en vermomde veiligheid.
 ''Veilig samen slapen'' is een betere boodschap dan ''baby hoort alleen te slapen'''.
De strikte boodschap dat baby's het veiligst alleen slapen is in tegenspraak met allerlei onderzoeken die uitwijzen dat baby's die op een eigen slaap-oppervlak, maar binnen handbereik van hun moeder slapen het veiligst zijn. In de literatuur en het spraakgebruik is er geen overeenstemming in terminologie, zoals samen slapen, co-sleeping en bed-sharing. Wereldwijd ervaren moeders dat zij het best tegemoet kunnen komen aan de nachtelijke behoeften van hun kind en henzelf door  in hetzelfde bed te slapen of binnen elkaars handbereik te zijn. De meeste recente onderzoeken wijzen uit dat het het best werkt als ouders worden geïnformeerd over veilige manieren om met hun kind te slapen in plaats van alleen maar te verbieden het bed te delen.
(31-07-2010)
en
Nachtelijke moeder-kind nabijheid bevordert de borstvoeding en is veilig
De bekende onderzoekers Ball, Ward-Platt et al onderzochten wat de invloed is van slaap-arrangement, van moeder en kind die op de kraamafdeling verblijven,  op de borstvoeding en de veiligheid van het kind. Baby's werden naar willekeur ingedeeld in de groep die bij moeder in bed lag, in een wiegje aan moeders bed zonder barrière tussen moeder en kind (side-car ofwel aanklikbedje) of in een wiegje naast moeders bed. De kinderen die in bed bij de moeder lagen hadden meer positief borstvoeding gedrag dan kinderen in een eigen bedje in dezelfde kamer. Geen van de drie slaapcondities werden geassocieerd met negative effecten, hoewel er enkele potentiële risico's waren in de in-bed-groep. Aanklikbedjes bleken goed te voldoen voor borstvoeding stimulerend gedrag en tegelijk een veilige slaapplaats voor de baby te zijn op de kraamafdeling.
(02-08-1020)
en
Borstvoeding belangrijkste factor bescherming wiegendood
Kinderen die geen borstvoeding krijgen hebben dubbel zoveel kans te overlijden als gevolg van wiegendood als kinderen die wel de borst krijgen, stellen Vonnegut en Mitchell in een door het Duitse Ministerie van Onderwijs en Wetenschappen en de Nieuwzeelandse Child Health Research Foundation betaalde studie. De onderzoekers adviseren dan ook om minimaal 6 maanden borstvoeding prominent op te nemen in de anti-wiegendood campagnes. Het onderzoeksteam van Edmond et al, verbonden aan  onder andere de Universiteit van Oxford, voegden daar met hun studie nog de kennis aan toe dat kinderen vooral zo snel mogelijk na de geboorte moeten beginnen met borstvoeding. 16% en zelfs 22% van alle overleden zuigelingen zou kunnen worden voorkomen als alle kinderen respectievelijk binnen de eerste dag en binnen het eerst uur van hun leven beginnen met borstvoeding.
(03-08-2010)
Op een of andere manier zijn de begrippen ‘’veilig’’, ‘’slapen’’, ‘’zuigeling’’ in het maatschappelijk onderbewuste samengevat in de strikte en strakke en bijna als een wet of een evangelie verwoorde stelling dat baby’s alleen veilig de nacht kunnen doorkomen wanneer zij plat op hun rug, met een fopspeen in de mond in een apart bed met spijlen te slapen worden gelegd. Omgeven door het Aura van het Heilige Evidencebeest drukt de last tot blinde gehoorzaamheid op de ouders, die immers ‘’het beste met hun kind voorhebben’’. Dat argument is de ultieme discussiekiller. Daar valt namelijk niet tegen te argumenteren. Het is hetzelfde argument dat, vaak door overheidsinstanties of overheids-ondersteunde instanties, wordt gebruikt om ouders over te halen tot allerlei handelingen en gedragingen die te maken hebben met de zorg voor hun kind. Het is ook het meest verwerpelijke argument dat kan worden gebruikt, regelrecht overgenomen uit de reclame-industrie. Het is paternalistisch en neemt de verantwoordelijkheid en de vrije wil en het vermogen tot zelfstandig en logisch nadenken van ouders weg. Ogenschijnlijk vaderlijk en liefhebbend, zoals President Snow, maar ondertussen niets meer dan onderdrukking en overheersing.

En dat hele Evidencebeest is nog geschapen uit slechte wetenschap ook. Niet iedereen weet dat, maar de cijfers die de alleen-en-op-de-rug-slapen-campagnevoerders gebruiken, zijn willekeurig eruit genomen om een bepaald plaatje te schetsen. Wie alle cijfers over wiegendood goed napluist komt ook heel andere cijfers tegen. Weet je bijvoorbeeld waar en wanneer een flink deel van de kindjes overlijdt aan wiegendood? In goedgekeurde bedjes, alleen en op de rug slapend – in de eerste week van de kinderopvang. Dan zijn er nog de kindjes die op de grond vallen als hun oververmoeide moeder, die hen midden in de nacht in de stoel aan het voeden is, in slaap valt. Of de kinderen die geen borstvoeding krijgen, of van wie de moeder rookte tijdens de zwangerschap.

Gettler, LT; McKenna, JJ: Never Sleep with Baby? Or Keep Me Close But Keep Me Safe: Eliminating Inappropriate “Safe Infant Sleep” Rhetoric in the United States.  Current Pediatric Reviews, Volume 6, Number 1, February 2010 , pp. 71-77(7)
Ball HL, Ward-Platt MP, Heslop E, Leech SJ, Brown KA: Randomised trial of infant sleep location on the postnatal ward. Arch Dis Child  2006;91:1005-1010
Vennemann MM,  Mitchell EA: Breast-Feeding May Reduce Risk for SIDS by Half Throughout Infancy. Pediatrics. 2009;123:e406-e410
Edmond KM, Zandoh C, Quigley MA, Amenga-Etego S, Owusu-Agyei S, Kirkwood BR: Delayed Breastfeeding Initiation Increases Risk of Neonatal Mortality. PEDIATRICS Vol. 117 No. 3 March 2006, pp. e380-e386

woensdag 3 juli 2013

Link

Foto: Johnny Weissmuller doet als Tarzan linke dingen  in Tarzan the Ape Man (1932)

Mijn ochtenden beginnen meestal met een rondje sociale media en mail. Dat kan een linke boel zijn en mijn voorgenomen dagschema volledig in de war schoppen. Want soms zijn er zoveel interessante links, dat het rondje een grote ronde wordt, met extra uitstapjes van link naar link. Wat ik zeg, linke boel die linken. Vaak wel erg interessant en niet zelden komt mijn inspiratie voor een blog er vandaan. Zo was daar gisteren de link naar alle ophef over mazelen en inenten in het algemeen. Het bracht me ook weer op verschillende plaatsen in verschillende discussies over risico’s en veiligheid. Dit schreef ik aan een Facebook groep over vaccineren: ‘’ Natuurlijk is het heel triest dat er kindjes zo erg ziek zijn en sommige overlijden. Maar dat is gewoon een fact of life. We kunnen op geen enkele manier - wel vaccineren, niet vaccineren, een aluminiumfoliehoedje dragen, bidden, mediteren, je een slag in de rondte eten aan superfoods, fill in the blank - alle risico's uitsluiten. Wij zijn kwetsbare, sterfelijke wezens. Wij worden ziek. Wij gaan dood. Het enige dat we kunnen doen is onze gezondheid zo goed mogelijk maken en ondersteunen en geen onnodige risico's nemen.’’ Leven is een linke zaak. Het enige waarvan je absoluut zeker kunt zijn, is dat het eens is afgelopen.

Risico is een fact of life. Je kan risico niet uitsluiten. Risico kan wel beperkt worden en ingecalculeerd. Soms moet je een risico nemen om ander risico te vermijden. Mijn aandacht werd vandaag getrokken door een link naar een artikel in Kiind (nee dat is geen typefout, spellingschecker, dat hoort zo, die dubbele ’i’) over het bouwen van een goed vuur. Ik heb ook een stel vuurmeesters als kinderen en dat is meestal goed gegaan en een enkele keer fout. Ze weten nu allemaal heel erg goed hoe je veilig een mooi vuur bouwt en dat je niet met blote handen eens tuk ijzer eruit moet halen. Dit artikel legde voor mij een link naar het boek van Gever Tulley over 50 gevaarlijke dingen die je je kinderen beslist moet laten doen en het bijbehorende filmpje, een registratie van zijn TedX praatje daarover. Tulley gaat uit van het standpunt dat je het elven voor kinderen niet veiliger maakt door ze van elk gevaar weg te houden. Dat maakt ze juist hulpeloos en niet in staat adequaat te reageren als er echt gevaar is. Ik vind dat een heel gezond standpunt. Vandaar dat ik die link naar het Kiind artikelen deelde en er gelijk die naar het boek en het praatje van Tulley achteraan stuurde.

Het is dus, om even kort door de bocht te gaan, linke business om kinderen nooit iets links te laten doen. Gecontroleerde (min of meer) risico’s nemen is op den duur waarschijnlijk veiliger dan proberen alle risico’s uit te sluiten. Vaak wordt gedacht dat het veiliger is om kinderen een bot mes te laten gebruiken, dan kunnen ze tenminste zichzelf niet verwonden. Maar met een bot mes kunnen ze niet alleen niet zichzelf snijden, maar ver ook niets. Dat is vreselijk frustrerend en laat het kind denken dat hij simpele dingen niet kan. Dat kan ontmoedigen om nog eens iets te proberen of de frustratie kan haar boos maken en met wilde bewegingen en grote druk, rukken, trekken en zagen toch te bereiken wat ze wil. Juist dan gebeuren er ongelukken. Het is veiliger om een kind te leren om te gaan met goed gereedschap.

Er wordt wel eens  gefilosofeerd dat alle beveiligingsdingen in auto’s in feite het verkeer gevaarlijker maken. Mensen zouden namelijk een gevoel van onkwetsbaarheid kunnen krijgen en juist daardoor risicovoller rijgedrag gaan vertonen, minder goed opletten, niet meer goed inschatten wat er kan gebeuren als gevolg van bepaald gedrag. Daar zit wel wat in. Je zou hetzelfde kunnen zeggen voor alle soorten van lichaamsdeel beschermers voor kinderen voor fietsen en, rolschaatsen. Een keertje vallen en je knie openhalen is een hel goede manier om de volgende keer beter in te schatten wat je doet. Aan de andere kant kan een fietshelm een kind wel beschermen tegen link gedrag van andere weggebruikers.

Ik ga ervan uit dat goede en brede informatie in combinatie met gezond verstand en logisch nadenken kan zorgen voor voldoende beveiliging tegen onaanvaardbare risico’s. Angst aan de andere kant is een heel slechte raadgever. Angst vertroebelt het logisch denkvermogen. Kennis verscherpt het denkvermogen en dat zorgt voor een zo goed mogelijke afweging van aanvaardbare en onaanvaardbare risico’s en geeft handvatten voor een zo goed mogelijke voorbereiding. 

Voor wie kinderen al die gevaarlijke dingen van Tulley wil laten doen: doe het vooral en geniet er zelf ook van. Maar bedenk: help je kind alleen in het leren gebruiken van gereedschappen, niet bij het bereiken van een doel dat nog te hoog is. Een kind optillen om ergens in te klimmen is onaanvaardbaar risico: hij kan er alleen veilig weer uit komen als hij er zelf in kon komen. Een kind duwen op de schommel als hij die zelf nog niet in gang kan krijgen is een recept voor linke dingen. Laat hem liever zien hoe jij die schommel op gang krijgt terwijl je erop zit. En ontdek gelijk zelf weer hoe leuk schommelen ook al weer is. En bouw vooral samen dat vuur en laat je kind ook de lucifers hanteren. Nadat je haar hebt geleerd hoe je dat veilig doet.

woensdag 22 mei 2013

Slaper

Foto: Woody Allen als Miles Monroe en Diane Keaton als Luna Schlosser in Sleeper (1973)
Leven, mijn beste lezer, is levensgevaarlijk. Leven eindigt, hoe je het ook wendt of keert, uiteindelijk, vroeger of later, in de dood. Leven is een eindeloze reeks van  risico’s. Je mag eigenlijk van geluk spreken dat het nog zo vaak goed gaat en dat het onvermijdelijke einde pas laat of heel laat komt. Voor sommigen komt het vroeger of nog vroeger of heel vroeg. Voor sommigen als ze er nog maar net zijn of als ze er nog niet eens helemaal zijn. Sommige risico’s voor voortijdig overlijden zijn makkelijk te voorkomen, andere met wat meer moeite. Het is een illusie te geloven dat alle risico’s kunnen worden uitgesloten. Er zijn te veel factoren die invloed hebben, waarvan verschillende factoren in samenhang elkaar versterken en andere elkaar verzwakken. Toch blijven er mensen en instanties doen alsof dat wel mogelijk is. Zij blijven zoeken naar de Steen der Wijzen of een Levenselixer. Tot ze dat gevonden hebben stellen ze zich tevreden met het opstellen van regels en richtlijnen. Bijvoorbeeld over hoe en waar baby’s moeten slapen.
De veiligheid van slapen houdt de regelgevers al geruime tijd bezig. (Net als de bescherming tegen zeldzame aandoeningen, het voorkomen van tekorten en het afweren van normale kinderziekten, maar die bewaar ik voor een ander verhaal.) Een heel belangrijke stap, en eigenlijk het begin van de hard-core veilig-slapen campagnes, was de richttijd om kinderen enkel nog op de rug te slapen te leggen en ze enkel en alleen onder ononderbroken ouderlijk toezicht op de buik te laten liggen. Deskundigen stellen dat sinds de invoering van die richtlijn de incidentie van wiegendood abrupt is gedaald. Wat schets mijn verbazing als ik die gegevens eens nader beschouw in één beeld (relatie richtlijn rugslapen en wiegendood). De lijn waar de groene pijl naar wijst is die van het verloop van de incidentie van overlijden van kinderen tot een jaar oud tussen 1967 en 2007. We zien daar in de eerste jaren een vrij sterke daling, waarna de daling heel langzaam verder gaat. Pas een paar jaar nadat(!) de sterke daling is gestopt komt de aanbeveling om kinderen nooit meer op hun buik te leggen. Het effect op de zuigelingensterfte is minimaal. Dat komt omdat wiegendood in het geheel maar een klein deel uitmaakt van de totale kindersterfte. Een halvering van de incidentie lijkt een groot resultaat, maar afgezet tegen de totale zuigelingensterfte is het minimaal. Natuurlijk, elk voorkomen sterfgeval is er één, maar je moet heel erg veel baby’s altijd op een voor hen oneigenlijke manier te slapen leggen om een paar kinderen per jaar te redden. En dan nog weet je niet zeker of de slaaphouding de doorslaggevende factor was.
Maar er zijn meer speerpunten in het wiegendood spektakel, die op het eerste gezicht logisch lijken, maar die dat bij nadere beschouwing niet zijn. Als eerste moet altijd duidelijk zijn en blijven dat wiegendood betekent dat je niet weet waaraan een kind is doodgegaan. Zodra je de directe doodsoorzaak weet, is het geen wiegendood meer. Ten tweede moet altijd duidelijk zijn en blijven dat wiegendood altijd, per definitie multifactorieel is. En ten derde moet vooral ook nooit vergeten worden dat bij een zo weinig voorkomend verschijnsel statistiek nauwelijks betrouwbaar is. Wanneer een dodental terugloopt van 10 naar 5 lijkt dat een zeer significante uitkomst. Wanneer dat een terugloop is van 10 naar 5 per 10.000 is de significantie al een stuk minder of eigenlijk afwezig.
Nu is goochelen met cijfers natuurlijk niet iets waar alleen de wiegendood preventisten patent op hebben, maar ze zijn wel gretige afnemers van dat verschijnsel. Ze werden we eerder deze week opgeschrikt door schreeuwende koppen als  ‘Risico op wiegendood vijf keer groter als baby bij ouders slaapt’. Onderzoekers hadden zich over een stapeltje onderzoeken gebogen en de daarin verzamelde gegevens vergeleken om tot deze conclusie te komen. Gelukkig hebben anderen dit artikel al geanalyseerd en als onwetenschappelijk afgedaan, dus dat hoef ik niet meer te doen. Ik weet niet wat de motieven van deze en vergelijkbare onderzoekers zijn, wanneer ze met alle geweld willen bewijzen dat het te slapen leggen van zuigelingen in houdingen en op plaatsen die volledig ingaan tegen hun fysiologie veiliger voor die kindjes is. De natuurlijke habitat van de jonge baby is het lichaam van zijn moeder en de houding waarin zijn neurologie optimaal functioneert is voorover liggend met het hoofd wat hoger dan de billen.
Waarom zou iemand willen bewijzen dat het negeren van de fysiologie (in miljoenen jaren ontworpen, getest en gefinetuned) veiliger is? Waarom niet onderzoeken waarom sommige kinderen toch voortijdig overlijden wanneer ze op een fysiologische manier slapen? Gebruiken hun ouders bewustzijn veranderende middelen? Is het slaapoppervlak of beddengoed ongeschikt? Krijgt het kind geen borstvoeding? Roken de ouders? Zijn de ouders oververmoeid omdat ze probeerden hun kind ver van zich vandaan en op de rug liggend te laten slapen?
Andere onderzoeken hebben allang aangetoond dat er meer kinderen in een eigen bedje overlijden dan bij hun ouders in bed. Dat een significant groot deel van de wiegendood gevallen optreedt tijdens de eerste week in de georganiseerde kinderopvang. Dat het niet krijgen van borstvoeding een vrij constante factor is bij wiegendood. Dat lang niet alle kindjes die levenloos gevonden worden op hun buik liggen, maar keurig op de rug in een eigen bedje.
Uiteindelijk komt het gewoon weer terug op het uitgangspunt dat niet elk risico is uit te sluiten is en dat angst een uitermate slechte raadgever is. Mijn gezond verstand advies voor het voor zover mogelijk reduceren van het risico van wiegendood is: voed, verzorg en koester baby’s op de manier die daarvoor is ontworpen, en voor beleidsmakers en regelgevers: zorg ervoor dat ouders niet oververmoeid raken en daardoor rare dingen gaan doen die hun kinderen in gevaar brengen. Met andere woorden: geef normale adviezen die niet inschreeuwen tegen de ouderlijke instincten, respecteer de fysiologie van het kind en zorg voor redelijk ouderschapsverlof. Investeren in ouderschap is investeren in sociale en economische stabiliteit van de samenleving.
NIeuwsblad.be:  ‘Risico op wiegendood vijf keer groter als baby bij ouders.slaapt’. 21 mei 2013. Bron: BBC, Telegraph
UNICEF UK Baby Friendly Initiative statement on new bed sharing research. www.unicef.org.uk. 21 mei 2013.
Tekstra-van Lochem M: Wiegedood en borstvoeding Kenniscentrum Borstvoeding
van Veldhuizen-Staas G: Veilig (samen) slapen; Een praktijk gerichte, evidence based benadering van veilige en borstvoeding bevorderende slaaparrangementen voor kinderen in het eerste levensjaar. Eurolac.net 2010
Mckenna J: Slapen met je baby (vertaling Marianne Vanderveen-Kolkena) Eurolac.net Boekenplank

zaterdag 13 april 2013

Wieg

Foto: Annabella Sciorra als Claire Bartel en Rebecca De Mornay als Mrs. Mott / Peyton Flanders in  The Hand That Rocks the Cradle, (1992)
Mijn oog viel vanmorgen op twee berichten op Twitter: ‘’Baby wordt altijd zo misselijk als ze weer in haar bedje ligt na de voeding. Tips anyone?’’ en ‘’Wat maakt nou echt het verschil? Onnatuurlijke slapen op rug of borstvoeding?’’ Los van elkaar geplaatst, onafhankelijk van elkaar, maar toevallig in mijn tijdlijn vlak onder elkaar. Maar wel over hetzelfde thema: baby’s ‘’moeten’’ op hun rug te slapen worden gelegd, alleen, in een eigen bedje. Dat is de algemeen geldende richtlijn in de oorlog tegen wiegendood. Wiegendood is de naam. Niet ‘’op de buik slapen dood’’. Niet ‘’bij de ouders slapen dood’’. Klink ik hard? Ja, ik klink hard. Dat klinken namelijk de overheidscampagnes ook. En de manier waarop door zorgverleners de boodschap wordt gebracht ook. Door deze campagnes en het zeer dwingend overbrengen van die boodschap voelen ouders zich potentiële kindermoordenaars wanneer ze zelf maar overwegen hun kind anders dan alleen in een bedje en plat op zijn rug te slapen te leggen.
Die richtlijnen richten zich primair op die twee aspecten: alleen en plat op de rug. Beide zijn biologisch gezien vreemd en onlogisch. Op de rug liggend functioneert het neurologische systeem van het kind slecht, zijn reflexen functioneren niet of minder goed dan gewenst. De jonge zuigeling heeft vanuit rugligging geen enkele manier om zich te beschermen tegen gevaar. Dat is evolutionair gezien een groot nadeel. Evolutie gaat langzaam en de verandering in menselijke levensomstandigheden sinds de steentijd heeft evolutionair gezien nog veel te kort geduurd om tot verandering te leiden aangaan de perceptie van gevaar. Plat op je rug en nog alleen bovendien heeft een jonge zuigeling geen enkele manier om zich te verdedigen tegen de fysieke gevaren van roofdieren en dergelijke. Hij ligt daar met al zijn weke delen bloot, niet in staat zich om te rollen en geen sterke volwassene in de buurt om het roofdier uit te schakelen. Doodeng voor een kwetsbare baby. Daarnaast is de spijsvertering ook niet ingesteld op een horizontale, op de rug liggende houding en dit kan de maag van streek brengen en tot spugen leiden. Plat op de rug liggend spugen is potentieel gevaarlijk.
De evolutie heeft er wel voor gezorgd dat de combinatie van borstvoeding en nooit alleen zijn de beste overlevingskansen biedt en dus ook de veiligste is. Moeders die borstvoeding geven en met hun kind slapen, slapen anders dan vrouwen in andere omstandigheden en ook als moeders die geen borstvoeding geven. Zij stemmen hun ademhaling en hun slaappatroon af op dat wat een kind nodig heeft en zij zijn makkelijker te wekken als het kind dat nodig heeft. Slaaplaboratorum onderzoeken hebben laten zien dat zij zelfs nog min of meer in slaap een stukje bewustzijn wakker houden voor hun kind. Dit werkt sterker naarmate hun kind dichter bij hen is.
De werkelijke oorzaken van wiegendood zijn moeilijk te achterhalen. Eigenlijk helemaal niet, want zodra je een aanwijsbare doodsoorzaak hebt, is het geen wiegendood meer. Wiegendood is per definiete dood door onbekende oorzaak en uiteindelijk is het vrijwel altijd een of andere vorm van stoppen met ademhalen. Het zijn de bijkomende factoren die het doelwit zijn van de onderzoeken naar wiegendood. Van een aantal factoren zijn statistische verbanden aan te wijzen. Dat is om twee redenen een wiebelige basis voor het maken van aanbevelingen. De eerste is dat wiegendood zo weinig voorkomt dat het erg lastig is daar significante statistische data uit te halen. De tweede is dat statistische correlatie wetenschappelijk niet een erg sterke bewijskracht heeft. Het geeft namelijk geen oorzakelijk verband aan, maar een bewijs van gelijktijdig optreden. Het feit dat in de jaren 50-60 van de vorige eeuw het koelkastbezit toenam en tegelijkertijd het geboortecijfer begon te dalen,  kan ook niet bewijzen dat koelkasten een contraceptieve werking hebben.
Maar wat die rijen cijfers meestal ook achterwege laten is het kijken naar combinaties. Nu is dat met die kleine aantallen wel moeilijk, maar niet ondoenlijk. Daarvoor is het wel noodzakelijk dat er van elk verdacht geval van sterfte van een zuigeling een volledige beschrijving van omstandigheden werd gegeven. Dus niet alleen de plaats waar het kind werd gevonden, maar ook de toestand van die plaats (soort matras en beddengoed, kussens, speelgoed/pluche beesten, …) en met wie het kind daar was en de toestand van die co-slapers (roken, drinken, medicijnen, drugs, …). En vooral of het kind borstvoeding kreeg en hoe exclusief die borstvoeding was.
Het uitpluizen van de cijferrijen geeft de volgende resultaten. Wiegendood is altijd gerelateerd aan meerdere factoren (stikken in los beddengoed is geen wiegendood, maar verstikking). Een aantal  kinderen word wel degelijk op hun rug liggend in een bedje gevonden, maar daar spelen altijd andere factoren ook een rol. Een aantal kinderen wordt gevonden op een ander slaapoppervlak dan een kinderbedje of terwijl ze een slaapoppervlak delen met een ander mens. Hierbij spelen ook altijd andere factoren ook een rol (intoxicatie van de andere persoon, ongeschikt bedmateriaal of een sofa of luie stoel. De enige vrij stabiele, dus vrijwel altijd meespelende, factor is 'geen of maar gedeeltelijk borstvoeding'.
Exclusief borstvoeding in de eerste zes levensmaanden is de belangrijkste factor bij het voorkomen van wiegendood. Niet op de rug slapen. Niet alleen slapen. Borstvoeding.
Het delen van het bed is op zich niet gevaarlijk*, maar het kan op gevaarlijke manieren worden gedaan. Het gaat dus om de combinatie van borstvoeding en veilig samen slapen. Baby’s zijn het veiligst als ze borstvoeding krijgen, nooit verder dan op aanraakafstand van een ander mens zijn, het bed waarin zij slapen een vlakke, stevige matras heeft, zonder kuilen en kieren, zonder fluffy dingen als pluche beesten, kussens en dekbekken, de mede bedgebruikers geen rokers zijn, geen alcohol dronken of bewustzijn veranderende medicijnen gebruiken of ernstig obees zijn. Een aanhaakbedje is een veilig compromis tussen een eigen bed en het bed delen.
McKenna JJ, McDade T: Why babies should never sleep alone: A review of the co-sleeping controversy in relation to SIDS, bedsharing and breast feeding. PAEDIATRIC RESPIRATORY REVIEWS (2005) 6, 134–152
*) McKenna: 'Slapen met je baby' (vertaling M. Vanderveen-Kolkena). Platypus Media, L.L.C., 2011. ISBN 1930775636, 9781930775633
Eurolac Flits! met label samen slapen, wiegendood, veilig, SIDS. Deze links leiden elk naar een lijst met blogs met dit label, klik op de plaatjes in de linkerzijbalk voor meer verhaaltjes.

woensdag 14 november 2012

Makkelijk zat

Foto: David Tennant als The Doctor in Dr. Who, waarin hij uiterst onwetenschappelijk, maar zeer succesvol, in zijn politietelefooncel door tijd en ruimte reist om problemen op te lossen.
Ik heb het geloof ik al wel eens eerder over wetenschappelijk gefundeerd medisch handelen gehad (EBP en EBM). Het is een beetje een stokpaardje van me. Mensen die bezig zijn met mensen, vooral als ze zich bemoeien met de lichamelijke en geestelijke gezondheid van die mensen, doen er goed aan hun handelen te stoelen op wetenschappelijke basis. Waar mogelijk en beschikbaar. Wat wetenschappelijk bewijs is, is redelijk goed omschreven. Wetenschappelijk bewijs krijg je door het uitvoeren van onderzoeken en testen volgens welomschreven plannen en protocollen, waarbij je zoveel als mogelijk is dingen uit elkaar splitst, zodat je met zo min mogelijk twijfel oorzaken en gevolgen met elkaar kunt verbinden.
Soms is dat heel eenvoudig uitvoerbaar. Zo kun je heel precies uitvogelen wat het effect is van allerlei chemische verbindingen op bijvoorbeeld huidweefsel. Je neemt een boel stukjes huid en giet daar telkens dezelfde oplossing overheen. Als je telkens dezelfde reactie krijgt weet je het zeker: dit spul doet dat met huid. Dan kan je nog gaan experimenteren met verschillend soorten huid en met verschillende sterktes van de oplossing en vast stellen of en zo ja wat er dan anders is. Als je het heel zeker en precies wil doen maak je ook ter controle huid-gelijkende monsters en andere oplossingen die er precies uitzien als de stof die je wilt onderzoeken. Degene die de oplossingen over de stukjes huid kiepert en degene die de resultaten afleest weten niet welke vloeistoffen en welke huidstukjes worden onderzocht. Dubbel blind en gecontroleerd heet dat. De hoofdonderzoeker kraakt de codes en schrijft de eindresultaten in een mooi rapport en laat dat proeflezen door een stel collega’s, waarna het kan worden gepubliceerd. Peer reviewed is het dan ook nog.
Lastiger wordt het als je je chemische spulletjes ook op levende en functionerende huid wilt testen. Want wie weet, misschien reageert dat wel heel anders dan afgestroopte huid. Het lastige is dat er aan levende en functionerende huid altijd een persoon vastzit. Dat geeft allerlei praktische en ethische bezwaren. Het aanbrengen van de testvloeistof en het aflezen van de resultaten kan niet meer dubbelblind worden gedaan, want je kunt niet níét weten of je een aan een mens vastzittende huid of een nephuid behandelt of bekijkt. Plus dat het voor de proefpersoon wel eens erg pijnlijk of naar zou kunnen zijn wat er met zijn huid gebeurt. Uitwijken naar proefdieren voor dat pijnpuntje wordt ook niet meer algemeen geaccepteerd.
Onderzoek naar zuigelingenvoeding stuit op dezelfde bezwaren. Het is om voor de hand liggende redenen uitermate moeilijk om dubbelblind te testen wanneer het gaat om borstvoeding versus flesvoeding. Moedermelk of poedermelk kan wel blind getest worden, maar dan stuit je weer op ethische bezwaren: mag je moeders en vooral kinderen willekeurig toewijzen aan een bepaald soort voeding, zeker nu we al vastgesteld hebben dat de ene keuze duidelijke nadelen heeft. En ook nogal ongelukkig: laat je dan alle moeders zich suf kolven voor melk en spoel je de helft stiekem door het putje om die baby’tjes poedermelk te geven? Of laat je alle moeders kolven, giet je alle melk bij elkaar en drinkt de helft van de kinderen die gemengde donormelk en de andere helft poedermelk? Dan sluit je namelijk de compromitterende factor van individueel verschillende melk gelijk ook uit. En alle melk wordt gebruikt.
Onderzoek naar medicijnen is ook lastig met al deze praktische en ethische bezwaren, maar omdat er later zo verschrikkelijk veel geld mee verdiend kan worden, wordt toch alles op alles gezet om zo goed mogelijk te onderzoeken. Hoe groter de potentiële doelgroep van de te onderzoeken medicijnen, hoe breder ze kunnen worden onderzocht. Wanneer er maar een relatief kleine of onaantrekkelijke markt is, wordt er weinig, halfslachtig of niet onderzocht. De doelgroep zogende vrouwen is er zo een.  Een kleine markt en ook niet interessant, want de associés van de medicijn fabrikanten maken een prima vervanging voor die onhandige borstvoeding. Want, is de redenatie, die moeders moeten gewoon niet zo moeilijk doen en denken dat ze speciaal zijn. Ze moeten gewoon medicijnen gebruiken –we doen per slot niet voor niets al dat dure onderzoek- en hun kind een veilig alternatief geven. Een alternatief dat wij en onze vrienden –hoe handig- net in de aanbieding hebben.
Handig, ja, zeker. Ware het niet dat het alternatief helemaal niet zo veilig is en wel eens grotere risico’s voor het kind zou kunnen hebben dan moedermelk met een beetje medicijn erin. Dat advies om maar geen borstvoeding te geven tijdens medicijngebruik is helemaal niet zo wetenschappelijk onderbouwd als men doet voorkomen. Men maakt hier namelijk een gigantische wetenschappelijke denkfout. Men stelt het 'niet aanwezig zijn van bewijs van geen risico' gelijk aan het 'bewijs van risico'. ‘’We weten het niet dus is het een risico’’ is een uitermate onwetenschappelijk uitgangspunt, zeker wanneer het eigenlijk betekent ‘’We hebben het niet onderzocht, dus we weten het niet.’’ Als dat alles is wat er te weten is, moet je gaan zoeken naar andere manieren om risico’s in te schatten. Dat kun je bijvoorbeeld doen door te kijken naar de farmacologische eigenschappen van een medicijn: zijn de moleculen klein genoeg om überhaupt in de melk te komen? Is het, als het in de melk komt, opneembaar via de maagdarmsysteem? Als het klein genoeg is om in de melk te komen, is het dan ook waarschijnlijk dat het overgaat in de melk, bijvoorbeeld omdat het zich hecht aan vet, of juist niet omdat het zich hecht aan eiwit? En áls het in de melk komt en opneembaar is in die vorm, komt het dan in de melk in hoeveelheden die enig effect op het kind kunnen hebben?
Mensen die zich bezighouden met het voorschrijven van medicijnen zijn over het algemeen mensen met een bovengemiddelde of ruim bovengemiddelde intelligentie. Het wordt tijd dat ze die intelligentie ook eens gaan gebruiken om zelf na te denken in plaats van de verkooppraatjes van medicijn- en kunstvoedingverkopers klakkeloos aan te nemen. Dat is namelijk onvoorstelbaar onwetenschappelijk gedrag.
Hale TW: Medications and Mothers' Milk. 2012-15. Hale Publishing, Amarillo, TX, USA. ISBN 978-0-9847746-3-0
Eurolac Flits! met label EBP, EBM, onderzoek, medicijnen, veiligheid, risico. Deze links leiden naar lijsten met blogs met deze labels. Klik op de plaatsjes in de linkerzijbalk voor meer verhaaltjes.

vrijdag 11 maart 2011

Communicatie, nabijheid en veiligheid

Huilende baby's zijn onderwerp van verhitte discussies en allerlei onderzoeken van medische, sociologische en pedagogische aard. Baby's die veel huilen worden in Nederland 'huilbaby's' genoemd, in België en Engelssprekende landen hebben ze koliek. Beide termen zijn inadequaat. Een baby die huilt communiceert. Een huilende baby vertelt dat er ergens iets niet goed is: baby is alleen, moe, vies, ziek of heeft honger, dorst pijn. Huilen is een late, vaak radeloze communicatie, nadat de minder luide pogingen geen resultaat hadden. In samenlevingen waar moeder en kind nabijheid en het dragen van kinderen norm is, hoor je veel minder, eigenlijk nauwelijks, huilende baby's. Onderzoek heeft ook meermaals aangetoond dat kinderen die veel worden gedragen, waarop direct en sensitief wordt gereageerd (ook op vroege, non-verbale communicatie-uitingen) en op verzoek borstvoeding krijgen minder huilen. Niet alleen het gedrag en emotionele welzijn van baby’s verbetert door menselijke nabijheid, maar ook de lichamelijke gezondheid en veiligheid. Voor te klein en te vroeg geboren kinderen is dichte lichamelijke nabijheid in direct huidcontact met de moeder of de vader van kritiek belang: alle vitale functies zijn beter bij een baby wanneer hij in huidcontact met een mens is dan wanneer hij in de meest geavanceerde couveuse ligt. Voor alle baby’s is directe lichamelijke nabijheid veiliger dan alleen in een bedje of in een stoeltje zittend. Dit laatste is alleen veilig voor vervoer in een auto en zou tot een minimum beperkt moeten worden. Door de manier van zitten wordt er verkeerde druk op de borstkas uitgeoefend en kan de ademhaling gevaar lopen. Kinderen die het overgrote deel van elk etmaal plat op de rug liggen krijgen vervormingen aan de schedel en hebben een grote kans op vertragingen in de lichamelijke en mentale ontwikkeling. Miller JE, Phillips HL: Long-Term Effects of Infant Colic: A Survey Comparison of Chiropractic Treatment and Nontreatment Groups. Journal of manipulative and physiological therapeutics, 2009, 32(8):635-638
Bleah DA, Ellett ML: Infant Crying Among Recent African Immigrants. Health Care for Women International 2010, 31(7):652-663
Kitzinger S: Letter from Europe: A Quick Fix for Crying? Birth 2009, 36(1):86-87
Bergman NJ, Linley LL, Fawcus SR. Randomized controlled trial of maternal-infant skin-to-skin contact from birth versus conventional incubator for physiological stabilization in 1200g to 2199g newborns. Acta Paediatr 2004; 93: 779-785. Stockholm. ISSN 0803-5253

maandag 28 februari 2011

Zuigelingenvoeding en veiligheid

De veiligheid van kinderen staat bovenaan de prioriteitenlijst van ouders, zorgverleners en wetgevers. Ouders krijgen voorlichting en wetgeving probeert veiligheid te reguleren. WHO en UNICEF wijden er een groot deel van al hun activiteiten aan. In meerdere resoluties en publicaties van de WHO wordt telkens weer duidelijk gemaakt dat er 1 enkele, goedkope en effectieve manier is om kinderen van een basisveiligheid te voorzien. Een manier die zorgt voor veilig voedsel, bescherming tegen infecties en andere ziekten en toepasbaar is in alle levensomstandigheden: kinderen vanaf de geboorte borstvoeding geven, veel en vaak. Een nadeel van dit ogenschijnlijke wondermiddel is dat het niet alleen niets kost, maar dat er ook niemand aan verdient. En dus kan intensieve lobby van degenen die wel verdienen aan de substituten voor borstvoeding ervoor zorgen dat overheden wel met de mond en op papier de visie van de WHO delen, maar dat de keuze voor zuigelingenvoeding wordt gepresenteerd als een persoonlijke keuze van de ouders. Andere veiligheidsinterventies worden met heel wat meer kracht en overtuigingsmiddelen gepromoot, waarmee inspelen op schuldgevoelens bij de ouders die deze interventies niet toepassen niet wordt geschroomd. Maar ouders die ervoor kiezen, of zich ervan laten overtuigen dat zij niet anders kunnen, om geen borstvoeding te geven, kiezen daardoor voor een minder veilige manier van voeden en verzorgen van hun kinderen. Door borstvoeding te vervangen door kunstmatige zuigelingenvoeding onthouden zij hun kind de bescherming die moedermelk en het drinken aan de borst biedt, maar stellen zij hun kind bloot aan een potentieel bacteriologisch gevaarlijke substantie. Poedervormige kunstvoeding is niet vrij van bacteriën en er zijn al kinderen overleden door bacteriologische contaminatie. Onderzoek wijst uit dat veel ouders de etiketten van de blikken melkpoeder niet goed lezen of kunnen begrijpen en dat zij ook andere hygiëne voorschriften niet volgen. Ouders die gaan voor de veiligheid van hun kinderen geven borstvoeding en zij verdienen alle hulp die ze nodig hebben om die keuze uit te voeren.
Labiner-Wolfe J, Fein SB, Shealy KR: Infant Formula-Handling Education and Safety. Pediatrics 2008 122: S85-S90
Carletti C, Cattaneo A: Home preparation of powdered infant formula: is it safe? Acta Pædiatrica, 2008, 97(8):1131-1132

dinsdag 23 november 2010

Melk van een andere moeder

Borstvoeding is al sinds jaar en dag de preferente voeding voor zuigelingen, dreumesen en peuters. De WHO beveelt aan dat elk kind de 1e 6 maanden van zijn leven uitsluitend borstvoeding krijgt, en daarna borstvoeding naast geschikte andere voeding tot zijn 2e verjaardag of daar voorbij. Veel mensen vinden dit een moeilijk te volgen advies, want wat nu als een moeder geen borstvoeding kan of mag geven? Het antwoord is simpel: melk van een andere moeder geldt ook als uitsluitend borstvoeding. Door de hele geschiedenis van de mensheid heen hebben vrouwen elkaars kinderen de borst gegeven als dat zo uitkwam of noodzakelijk was. In lange perioden en verschillende culturen werd dit zelfs een beroep: vrouwen verhuurden zichzelf, eigenlijk hun borsten, om kinderen van andere moeders te voeden. Deze vrouwen werden min of voedster genoemd. De melk van een andere mensenmoeder is altijd geschikter voor een kind dan de melk van een ander soort, zoals al dan niet bewerkte koemelk. Dit geldt ook als het kind van de min van een ander leeftijd is dan het zoogkind. En als de melk van een moeder veilig is voor haar eigen kind is ze dat ook voor een ander kind. Als moeders elkaars kinderen voeden, zullen zij ook elk afweerstoffen aanmaken die voor beide kinderen speciaal zijn aangepast.
Thorley V. Sharing breastmilk: wet nursing, cross feeding, and milk donations. Breastfeed Rev. 2008 Mar;16(1):25-9.
Binns CW, Fraser ML, Lee AH, Scott J: Defining exclusive breastfeeding in Australia. Journal of Paediatrics and Child Health 2009, 45(4):174-180
Thorley V: Breasts for hire and shared breastfeeding: wet nursing and cross feeding in Australia, 1900-2000. Health History. 2008;10(1):88-109.
Thorley V: Mothers' experiences of sharig breastfeeding or breastmilk co-feeding in Australia 1978-2008. Breastfeed Rev. 2009 Mar;17(1):9-18.

maandag 18 oktober 2010

Kunstvoeding veilig verwerken

Hoewel WHO en Unicef overtuigd zijn van de superioriteit van borstvoeding en algemeen aanbevelen dat kinderen 6 maanden uitsluitend borstvoeding krijgen en tot 2 jaar of langer borstvoeding naast geschikt ander voeding, realiseren zijn zich dat er altijd kinderen zullen zijn die geen borstvoeding krijgen en evenmin menselijke donormelk. Om de risico's voor die kinderen zoveel mogelijk in te perken, bieden zij richtlijnen voor het veilig klaarmaken van en voeden met kunstvoeding. WHO heeft een uitgebreide brochure met uitleg waarom deze aanwijzingen worden gegeven (onder andere voor het elimineren van de potentieel dodelijke pathogenen E Sakazikii en Salmonella) en met gedetailleerde instructies voor de bereiding in het ziekenhuis en thuis. Deze brochure is niet geïllustreerd. Unicef UK (Groot Brittannië) heeft 2 brochures: 1 voor ouders en een handleiding bij de ouder-brochure voor zorgverleners. De Engelse brochures zijn evenmin geïllustreerd. De brochure voor ouders geeft uitleg over de verschillend soorten kunstvoeding en waarom sommige soorten wel of niet geschikt en/of gewenst zijn. Daarnaast een hoofdstukje over voeden op verzoek, hongersignalen en weten of de baby genoeg heeft, die opmerkelijke overeenkomsten vertoont met deze informatie bij borstvoeding. De handleiding voor zorgverleners geeft hierbij achtergrond informatie en referenties naar de gebruikte literatuur. Een ouder foldertje van de NHS geeft de advisering van de WHO weer met foto's.
World Health Organization in collaboration with Food and Agriculture Organization of the United Nations: Safe preparation, storage and handling of powdered infant formula: guidelines.
NHS Leaflet 'Bottle Feeding'

zondag 22 augustus 2010

Autostoeltjes onveilig als stoel of slaapplaats


Diverse onderzoeken in meerdere landen, onder andere van Shital et al in Ohio, USA, 2010, Kornhause Cerar et al, 2009 in Slovenië en de USA en A Côté A et al, 2008 in Montreal, Canada, wijzen uit dat jonge baby's die voor langere tijd in autostoeltjes zitten en daar ook slapen een verhoogd risico hebben om in zuurstofnood te raken en daaraan eventueel te overlijden. De half-rechtop-zittende, wat in elkaar gezakte houding met zeer beperkte bewegingsmogelijkheden in zo'n stoeltje zorgt er in combinatie met het van nature relatief zware hoofd van de baby en het ontspannen van de ademhalingsspieren tijdens de slaap voor dat de ademhalingswegen erg krap worden en het kind maar moeilijk lucht krijgt. Niet in deze onderzoeken meegenomen is of dit gevaar ook bestaat voor kinderen die inde komma- of banaanhouding in een draagdoek worden gedragen, maar dit is niet uit te sluiten. Het verdient daarom aanbeveling om jonge baby's niet in autostoeltjes en daarop lijkende stoeltjes te laten zitten anders dan om ze veilig per auto te vervoeren en om jonge baby's die gedragen worden in een verticale positie dicht tegen het volwassen lichaam aan te dragen, zodat de luchtwegen vrij blijven.
Shital N. Parikh, MD, Lindsay Wilson, BA, CCRP: Hazardous Use of Car Seats Outside the Car in the United States, 2003–2007. PEDIATRICS Vol. 126 No. 2 August 2010, pp. 352-357
Kornhauser Cerar L, Scirica CV, Stucin Gantar I, Osredkar D, Neubauer D,  Kinane TB: A Comparison of Respiratory Patterns in Healthy Term Infants Placed in Car Safety Seats and Beds. PEDIATRICS Vol. 124 No. 3 September 2009, pp. e396-e402 s limited by lack of documentation of sleep stage. Therefore, these safety devices should only be used for protection during travel and not as replacements for cribs.
A Côté A, Bairam A, Deschenes M, Hatzakis G: Sudden infant deaths in sitting devices. Arch Dis Child  2008;93:384-389  

Welkom bij Eurolac!

Eurolac! is een onderdeel van Eurolac Lactatiekunde

Dit is het oude blog.

Voor de nieuwste berichten en voor diepgaande informatie, achtergrondartikelen, hulp en ondersteuning ga je naar www.eurolac.net. Hier vind je ook de Eurolac Lactatiekunde Webwinkel

Labels

aan-de-borstvoeding aanbevelingen aandacht aangeboren aangeleerd aanhappen aanklikbedje aanleg aanleggen aanleghulp aanname aanpassen aasgieren ABC abces ABM achtergrond achterkamertjes acrobatiek actie acupunctuur ademhaling ADHD adolescent adoptie advies advisering advocaat AFASS afbouwen affectie affectief afhankelijkheid afkoeling afkolven afleiding afsluiten afstamming afstrepen aftellen afvallen afvalstoffen afweer afwijking afwijzen agressie alcohol Alexandre Dumas alledaags alleen allergeen allergie allo-ouderschap allopathie alternatieve zorg aminozuren Amsterdam anamnese anatomie Angelina Jolie angst Anna Staas-Vink anorexia antibiotica anticonceptie antropologie apart apoptose apparaat appels archetype argument asimov ASS assortiment astma asymmetrie atopisch Attachment Parenting attachment theorie attitude autostoeltje baby baby-led-weaning babyverzorging babywise bacteriën bad badzout bakerpraat bakerpraatjes balts baren baring baringsrituelen bed-sharing bedrog beeldvorming begeleiden begeleiding begroting beha behandeling behoefte behoeften belasting beleid beloften beloning beoordeling beperken beroep beschadigen beschermen bescherming besmetting beurs bevalling bevorderen bewaren beweging bewerken bewijs bewijslast bewustzijn BFHI bijgeloof bijhouden bijscholing bijten bijvoeden aan de borst bijvoeding bijzonder bilirubine Biological Nurturing biologie biologisch biologische zuivel bitter blauwdruk bloed bloedarmoede bloedcellen bloeddruk bloedstolling bloedsuikers blootstelling BMI boek bonafide borst borstabces borsten borstkanker borstmassage borstonderzoek borstontsteking borstproblemen borstverkleining borstvoeding borstvoeding.com borstvoedingcafe borstvoedingcijfers borstvoedinginformatie borstvoedingmanagement borstvoedingorganisatie borstvoedingsbeleid borstvoedingsduur borstvoedingsorganisatie borstvoedingsthee borstvoedingvriendelijk borstweigeren botdichtheid botvorming boulemie bouwstoffen Bowlby BPA Brian Palmer brood broodjeaapverhaal buidelen buitengewoon cadeautjes caius calcium calendula campagne candida albicans capaciteit cariës caseine changeling chapeau chefkok chimpansee China chocolade clausule clusteren clusterkolven CMV co-ouderschap co-sleeping Cochrane Code coeliakie cohortstudie colostrum comfortabel commercie commissie communicatie compassie complementair complex complicated congruent consequent consequenties consultatiebureau contra-indicatie controle corrupt cortisol counseling couveuse CT cultuur cyclus D-MER D-TSR DALY's dankbaar darm darmflora darmfunctie David Sackett debat deficientie dehydratie delen demoniseren deskundig determinanten diabetes diagnose Diane Wiessinger diarree diëtiek dik discreet discriminatie discussie dissociatie DNA doel dokters dompelbad domperidon donormelk doorverwijzen doorzetten doula dr. Jay gordon draagkracht draaglast draagling draak dragen drempels drinken drinkproblemen drinktechniek druk dubbele boodschap duimzuigen duurzaamheid dwang E-Sakazakii EBM EBP echografie ecologisch borstvoeden ecologische voetafdruk economisch economische waarde eczeem educatie eenvoudig eerlijkheid eetproblemen eetstoornis eierstokkanker Einstein eiwitten emancipatie emotie emotioneel welzijn emotionele beschikbaarheid empathie energie epigenetica Erikson erotofobie eten ethiek etiket etniciteit eurolac evalueren evidencebeest evolutie examen exclusief excreet excuus experimenteren extreem fabels fabeltjes fabrikanten Facebook factoren familie fanatiek feel-good feest feestdagen feiten feminisme fenegriek filmpje filosofie flash-heating fles flesvoeding flesweigeren flow focus fopspeen forensisch onderzoek forum foto's fouten freakshow frenulum frequent voeden freud functie functional food functionaliteit fysiologie gadgets galactogoog galega gastcolumn gebakken lucht gebit gebonden geboorte geboortegewicht geboortetrauma gedijen gedrag geelzucht geen kwaad doen geheim gehemelte gehemelteplaatje geinduceerde baring geinduceerde lactatie geïnduceerde lactatie . geit geld geloven geluk gelukkig gemiddeld gender genen GenerationR genetische manupulatie Gentiaan Violet George Clooney geschiedenis geur gevaar gevaarlijk gevaren geweld gewicht gewichtsverlies gewoon gezin gezond gezonde voeding gezondheid gezondheid moeder gezondheidsclaims gezondheidsinformatie gezondheidsprogramma gist glucose go with the flow goed goed genoeg goud griep groei groeistandaarden groen groene_leem grondstoffen grootmoeder gulden snede gynaecoloog halfjaar HAMLET handelplan hard drugs harry piekema hart hart- en vaatziekten hartfunctie hechting heks helen helper herinneren hersenen hersenontwikkeling heupdysplasie Hippocrates hirsutisme historie HIV HM4HB HMF holistisch honger hongersignalen honing hormonen horror houdbaarheid houding Hugh Laurie huidcontact huidflora huilen hulp hulp zoeken hulpmiddel hulpmiddelen hulpset hygiene hygiëne hype hyperlactatie hypoglycemie hypolactatie hysterie IBFAN ideaal IFE ijs ijzer IL-10 illusionist immuniteit immunologie immuuncellen Ina May Gaskin inbakeren individu indoctrinatie industrie infectie infecties inflammatie informatie informeren infuus ingetrokken tepels ingewikkeld ingrediënten ingrijpen initiatierite inleiden inschatten instinct instincten instinctief voeden instructie insuline intake intelligentie intentie inter-species zogen interactief interventie intiem intolerantie introductie inventariseren investering invloed invoelen inwikkelen inzet IQ irritatie Ja zuster nee zuster Jack Newman James McKenna JGZ JHL jodium Johan Cruijff Johnny Depp jonge moeder journalist jubileum Kangoeroe Moeder Zorg kanker kansen kapotte tepels karakter KDV keizersnede kennis kennisoverdracht keuze keuzes keuzes maken kiezen kijken kin kind kinderarts kinderdagverblijf kinderopvang kindersterfte KISS klacht kleur klierweefsel klinische lactatiekunde KMC KMZ knippen koemelk koesteren koestering koffie koken kokosolie kolf kolonisatie kolven korte tepels kosten kosten gezondheidszorg Kotlow koude kraam kraamafdeling kraambed kracht krampjes kritiek kruiden kruipen kunstvoeding kwakzalverij kwaliteit laat-prematuur lactaptin lactatie lactatiekunde lactatiekundige lacteren lactoengineering lactoferrine lactogenese LAM lange termijn langvoeden lanoline leefomgeving leiden lekken lengte lente leren leren aanleggen levende cellen levensles lezen lichaamscontact liefde lipriempje literatuuronderzoek LLL lobby logica logopedist loslaten luchtweginfecties luiers luisteren maag maagdarminfecties maaginhoud maagzuurremmers maan maat maatschappij macgyveren machinaal maffia magie magisch malafide mama maneschijn manieren manipuleren mannelijke lactatie marketeer marketing massage mastitis matrix Max Tailleur mazelen meanderen Meatloaf Medela media medicalisatie medicijnen medicijngebruik medische misser medium meerling melk melkbank melklijsten melkproductie melkstase melkstroom melktransfer melkzusters menarche menselijk mensenrechten menstruatie Meryl Streep met rust laten meten methode Michel Odent micronutriënten middenoorontsteking mijmeren milieuvervuiling min Miranda Kerr mode moe moeder moeder en kind nabijheid moeder-en-kind-nabijheid moedergodin moedergroep moedermelk moedermelknetwerk moedermelkvoeding moederschap mondflora mondonderzoek Montessori morbiditeit mores mortaliteit motieven motivatie motorische ontwikkeling MRI MRSA multidisciplinair multimoeder multiple sclerose mythe nabijheid nachtouderschap nachtvoedingen nadelen nadenken nalaten namaak nature-nurture natuur natuurlijk nauwkeurigheid NEC neerslachtigheid Nestle boycot nicotine nieuw nieuwsgierig Nils Bergman niplette non-nutritief noodsituatie norm normaal normen en waarden normwaarde Nurse Jackie nutriënten Obelix obesitas obsceen observeren obstreticus oedeem oefenen oestrogenen ogen oligosacchariden olympisch oma omega 3 omgeving omweg onaangepast onafhankelijkheid onconditioneel onconditioneel opvoeden onderkaak onderscheid ondersteuning ondervoeding onderwijs onderwijzen onderzoek onderzoek retrospectief onderzoeken onderzoeker onderzoekmethodes ongemakkelijk ongewenst zwanger ongewoon ongezond onrustig drinken ontdooien ontmoeten ontspannen ontsteking ontwerp ontwikkeling onvoldoende onvoorwaardelijk onvoorwaardelijk ouderschap onwennig oorlog oorontstekingen oorzaken opbrengst openbaar openbaar voeden opgelucht opleiding opleidingsniveau ouders oplossing opoffering oproep opties opvoeden opvoeding opvolgmelk opzoeken orale anatomie organische chemicaliën osteoporose Oud en Nieuw ouder-kind-interactie ouders ouderschap overdenking overeenkomsten overgewicht overheden overheid overleg overleven overproductie oververhitting oxytocine paced bottle feeding pacifisme pap papa parasiet partner pasgboren pasgeboren passie pasteuriseren patroon Paula Meier PCOS pech pedagoog peer support peercounseling pepermunt perceptie perfectie perinatale sterfte perspectief PET Peter Facinelli peuter pijn pijnbestrijding Pink pink ribbon plaats placebo plagiocefalie plan plan B plannen plezier politiek portie portiegrootte postnatale depressie postpartum bloedverlies powerpoint PPD prematuur prenataal afkolven prenatale depressie prenatale ontwikkeling prestatie preventie prijsvraag primaten prins prinses priorteit probiotica PROBIT probleemgedrag problemen problemen maken problemen oplossen productie professioneel profijt programma prolactine promoten promotie protocol psychologie PTSS puber radicaal ramp Rapley Raynaud RCT reactie realiteit rechten van het kind rechten-van-het-kind reclame redden redenen redeneren referentie referenties reflexen reflux regelen regelmaat regels reinheid relactatie relatie religie respect responsief ouderschap reuk revolutie richtlijn Riley ringsling risico risico van geen borstvoeding risicogedrag rituelen Robert De Niro robot roes roken rollen Romeo en Julia röntgenfoto routines rouw rozengeur RPS ruimte rumenzuur rust rustig RVP safe motherhood sagen salie salma hayek Salmonella samen samen slapen samenspel samenstelling samenwerking SBO congres scan Scandinavië schaamte schaap schade scheiding-van-moeder-en-kind scheidingsangst scheikunde schema schildklier schimmel schimmelinfecties schisis schizofrenie scholing schoonheid schrijven schudden schuim schuld schuldgevoel secreet seksisme seksleven seksualiteit seksuele mishandeling sensitief ouderschap sensitieve zorg SES Shakira show SIDS silicium simultaan voeden sintjanskruid slaap slaapcondities slaapcyclus slaapgebrek slaapomgeving slaappatroon slaapproblemen slaapritme slaaptraining slapen slendang smaak smaakontwikkeling smoes sneeuw sociaal gedrag sociaal netwerk socialiseren softdrugs sondevoeding soortspecifiek SPECT speen speenhoes spelen spelregels spenen spijsvertering sponsoring sport spraakontwikkeling spreken sprongetjes sprookjes spruw spugen stamcellen stand standaard stappenplan start statistieken Stefan Kleintjes stemherkenning sterk steun stoppen storen stress strijdmodel structuur studie stukjes stuwing substituut suiker suikermetabolisme suikerwater suppletie surrogaat symbiose taal taboe tandemvoeden tanden tattoo TBS te veel melk te weinig melk team technieken technologie tegendruk tegenwerken tellen temperatuur tentoonstelling tepelhoedje tepelkloven tepelproblemen tepels terminologie testosteron TGF-beta1 The Bad Mother's Handbook thema therapeutisch flesvoeden therapie thymus tienermoeder tijd tijger TNO toeschietreflex tolerant tong tongriem tortocillis toveren toxinen TRAIL triple P troosten trots trouw trucjes tweeling twijfel twilight type uitkomsten uitvinden Uncle Vernon UNICEF uniek universiteit urban legend utopia vaardigheden vacceenzuur vaccinatie vacuum vader vaderrol vaderschap vak vakantie valentijn vallen vampier variabelen variatie vaste voeding VBBB VBN vechten vegetariër veilig veiligheid verandering verantwoordelijkheid verantwoording verdediging verdriet vergelijking verhalen verkoudheid verliefd verloskundige vermoeidheid verondersteld te weinig melksyndroom verschillen verslikken verstopping vertrouwen verwaarlozing verwachten verwachting verwachtingen verwarmen verwarring verwennen verzadigingsignalen verzorgen verzorging vet vetzuren vies vingervoeding virus visite vitamine A vitamine B vitamine C vitamine D vitamine K vlakke tepels voeden voeden op verzoek voeding voeding moeder voedingesindustrie voedingsbeha voedingscentrum voedingsfrequentie voedingskussen voedingsmethode voedingspatroon voedingsstoffen voedingswaarde voedsel Voldemort voldoende volksgezondheid volledige zuigelingenvoeding volturi voorbeeld voorbereiden voorbereiding voordeel voordelen voorkeurshouding voorkomen voorlichting voornemen vooronderstelling voorschrift voortgezette borstvoeding voorwaarden vorm vraag vraag en aanbod vragen vreemd vreugde vriezer vrijwilligers vroede vrouw vroeggeboorte vrouw vruchtbaarheid vuistregels vulture vuurwerk vzwBorstvoeding waarde waarheid WABA wapens WAPF warmte water waterhuishouding waterpokken waterwereld WBW weeën wereldvrede werkende moeder werkende vader werkgever Weston A Price wetenschap wetgever WHO Whoopi wiegelied wiegendood wijkverpleegkundige wijsheid will smith winkel winkel concept winst wisselkind woede wolf wondermiddel woonomgeving woorden workshop WYSIWYG Yvo Smulders zalf zelfbeschikking zelfregulatie zelfstandig zelfvertrouwen ziektelast ziekteverekkers ziel zien zilver zink zintuigen zitten zoeken zoet zoethoudertjes zonlicht zonnesteek zoogdieren zoogkompressen zorg Zorg voor Borstvoeding zorgen zorggedrag zorgverleners zorgzaam zout zuigbehoefte zuigelingen zuigelingenvoeding zuigen zuigfles zuivelindustrie zwanger zwangerschap zwembad

Drukwerk educatieve materialen

Prijsprinter - copyshop - banner