Feestje

Foto: Taart met ‘’1000’’ kaarsjes

Hiep hiep hiep hoera in de gloria, Eurolac Flits! heeft 1000 kaarsjes verdiend vandaag. Feest! Kaarsjes op de taart en bubbels in het glas. De eerste aflevering verscheen op 15 augustus 2010, een kleine tweeënhalf jaar geleden. 1000 keer geschreven over borstvoeding, ouderschap, opvoeding. Over opties en keuzes maken. Over alles precies doen zoals het goed voelt, zoals je je het had voorgesteld, zoals je kind het zich had voorgesteld. Bij mijn jubileum aankondiging vroeg ik ook om suggesties voor deze 1000ste aflevering. Wat ik kreeg was een idee voor een blog over iets minder feestelijks, over wat als er van alles gebeurt, waardoor het maken en volgen van je eigen keuzes niet zo vanzelfsprekend is. Hier het verhaal van ‘’de trotste mama van Mattias (8j, ASS* + dyslexie), Jonas (6j, ASS) en Sara (bijna 4 j.)’’:

 In de media wordt wel eens gezegd dat teveel kinderen een ‘etiket’ krijgen, een ‘stempel’ krijgen. Zolang je aan de zijlijn staat, kan je daarover debatteren, je mening uiten, maar het raakt je niet vanbinnen. Je wilt je eigen kinderen zo goed mogelijk opvoeden, liefst met heel veel nabijheid en liefde. Maar alles loopt zo moeilijk, zo verdomd moeilijk. Je botst telkens weer op problemen, en je ziet dat anderen met hun ‘up-methode’ goed bezig zijn. Wat doe je verkeerd? speelt voortdurend door je hoofd, je praat erover met de papa, maar het lukt gewoon niet.
 En dan krijg je een ‘etiket’, en neen niet één kind met een etiket, maar direct twee en wat later (iets minder dan een jaar later) krijgt je oudste nog een tweede etiket erbij. En dan raakt het je het plots in de kern van je eigen zijn. Het is niet meer ‘een kind’ maar wel je eigen kind dat je zo graag ziet, maar waarmee het zo moeilijk loopt. Neen, voor ons geen up meer, maar zeer duidelijke opdrachten, geen ‘wil je ...’ maar ‘doe ...’ Oh we willen het zo graag anders, maar het kan echt niet. Het etiket dat onze beide zonen kregen is zo ‘bevrijdend’ voor ons als ouders: neen het is niet onze fout, het is hun ‘zijn’ die alles zo moeilijk maakt.
 Hier in Vlaanderen worden we daarbovenop nog geconfronteerd met de ellendige lange wachtlijsten, van maanden tot jaren naargelang wat je nodig hebt voor hulp. Het zijn maar cijfers, maar de ellende die hierachter zit is verborgen voor velen.
 Ik weet dat mijn zonen mij heel graag zien, mij hun bovenbeste mama noemen. Toen de oudste  peuter was,  zei ik nog dat hij het woord ‘mama’ gebruikte voor de melk, en niet voor mij als persoon. De huisarts lachte ermee. Nu weet ik dat ik gelijk had, en ja de tweede heeft dit ook gedaan. Mij graag zien om wie ik ben, iets doen voor mij, ... is voor hen nog steeds niet aan de orde. Mama zorgt voor hen, mama kent best hun noden, bij mama mogen ze ‘ontladen’ als het nodig is. Mama veroordeelt hen niet. Oh ja, mama is ook wel eens boos, mama is ook wel eens moe, of het wordt voor haar ook wel eens veel te veel. Maar van mij aanvaarden ze heel veel.
 Mijn derde, mijn dochter is anders, zij is ‘normaal’ maar leeft wel in een gezin samen met twee broers die speciaal zijn. Dat heeft heel erg veel invloed op haar, op haar ontwikkeling als persoon, als jong meisje ... In kleine dingen merken we wel duidelijk dat zij anders is.

Daar sta je dan met je goede wil, je vaste overtuiging dat de up-methode (Unconditional Parenting) de juiste is, maar die op jouw geëtiketteerde kinderen niet werkt. Daar sta je dan in je gezin, waar het enige kind zonder etiket het kind is dat anders is. Je had zo graag anders gewild. Ouderschap had voor jou ook een feest moeten zijn, mogen zijn. Kinderen met etiketten, met speciale noden, met een soms onleesbare gebruiksaanwijzing, zijn voor ouders een ongekende uitdaging. En ‘’uitdaging’’ is niet perse een positief begrip.

Toch, ook hier heb je de instelling nodig die je ook deed grijpen naar UP om te beginnen. Die instelling die je allereerst laat kijken naar het kind waarvoor je de verantwoordelijkheid hebt gekregen en genomen. Wat zijn zijn noden, behoeften, zijn mogelijkheden en beperkingen. Hoe zijn die anders dan van het zusje zonder etiket. Het zusje zonder etiket, dat anders is. Kinderen die opgroeien in een gezin met een of meer gezinsleden met een chronische ziekt of handicap of met een of ander etiket, hebben een andere jeugd dan andere kinderen. Zij kunnen al vroeg extra zorgtaken hebben, moeten veel meer leren rekening houden met anderen. De gelegenheid voor een feestje of dagje uit is minder of soms zelfs onmogelijk. Voor deze kinderen is er (in Nederland) de Stichting FunCare4Kids**. Via deze stichting kunnen zij ook nu en dan eens een dagje een zorgeloos kind zijn en plezier maken. In het gezelschap van andere ongeëtiketteerde kinderen die weten hoe het voelt om de enige zonder etiket te zijn.

Mijn 1000ste blog draag ik op aan de moeders en vaders met gecompliceerde gezinnen. Aan de ouders van gezinnen waar niets vanzelfsprekend gaat, waar bij alles moet worden nagedacht, gepland, voorbereid. Waar een liefhebbende onvoorwaardelijke ouder zijn zo veel meer inhoudt dan voor veel andere ouders. Aan hen die ondanks al die moeite zielsveel van hun kind houden, alles voor hem willen doen (en laten) en er altijd voor hem willen zijn. Maar die ook eens wat waardering zouden kunnen gebruiken, een dagje zonder zorgen of gewoon wat fysieke hulp in huis. In plaats van mij te complimenteren zou ik u, mijn lieve trouwe lezer, willen vragen ook eens te reiken naar die ouders, hen te complimenteren, te helpen, bij te staan. Bedenk eens welk gezin bij jou in de buurt een feesttaart heeft verdiend en ga die eens brengen. 

*) ASS: Autisme Spectrum Stoornissen
**) Voor kinderen met een chronisch ziek of gehandicapt gezinslid: https://www.facebook.com/FunCare4Kids

Maar …

Foto: Kristen Bell maakt als Gracie Thompson  in Gracie's Choice<(TV 2004) ouderschapskeuzes die ze neit had hoeven maken als haar ouders de juiste keuzes hadden gemaakt.
Hoe vaak hoor of lees je niet een verklaring die begint met ‘’Ik ben helemaal voor borstvoeding,’’ die dan in dezelfde adem wordt gevolgd door een ‘’maar … ‘’. Aan die voorvechterij zit dus wel een voorwaarde. Ik krijg daar toch altijd een wat vreemd gevoel bij. Dat zal wel komen omdat voor mij borstvoeding zoiets vanzelfsprekends is, iets wat zo bij de normale uitvoeringen van het menselijk lichaam hoort, dat er geen voorwaarden aan verbonden kunnen worden. Ik ben met name wat overgevoelig voor de toevoegingen zoals ‘’…, maar het moet wel leuk blijven’’ of ‘’…, maar het moet wel de vrije keuze van de moeder zijn.’’ Ik probeer dat dan om te zetten naar iets anders dat er gewoon bij hoort, zoals ‘’Ik ben helemaal voor luiers verschonen, hoor, maar het moet wel leuk blijven’’ of ‘’Ik ben helemaal voor ademhalen, maar je moet er wel zelf voor kunnen kiezen’’. Dan klinkt het plotseling meer mensen belachelijk in de oren. De enige voorwaarden die aan dergelijk normaal gedrag gesteld kunnen worden is dat je er lichamelijk toe in staat moet zijn. Inderdaad is ademhalen knap lastig als je een longfunctiestoornis hebt. En luiers verschonen als je maar één hand hebt, kan een hele opgave zijn.
Aan de ene kant is ouderschap heilig en individueel. Aan de andere kant bemoeit iedereen zich met de opvoeding die andere ouders hun kinderen geven, terwijl niemand van commentaar is gediend. We praten angstvallig elkaar na dat ieders individuele keuzes als ouders moeten worden gerespecteerd. Eigenlijk beweren we met zijn allen dat het allemaal niet uitmaakt wat je doet of laat, iedere keuze is kennelijk goed. Als het ergens fout gaat en een kind raakt geestelijk of lichamelijk gekwetst of erger, dan is het huis te klein en wordt er geroepen om meer controle en sneller ingrijpen. Als de daartoe bevoegde instanties eens ingrijpen is het huis wederom te klein, want ze hebben zich niet te bemoeien met de keuzes van andere ouders en een kind is nergens zo goed af als bij zijn eigen ouders.

Maar moeten we alle keuzes blind respecteren? Zijn alle keuzes gelijkwaardig en is het inderdaad alleen maar een kwestie van persoonlijke voorkeur? Om die vraag te kunnen beantwoorden moeten we een stapje terugdoen en ons afvragen wie keuzes maakt voor wie. Ouders maken de keuze, maar zijn zij ook de begunstigden van die keuzes? Ze zijn wel degenen die het uitvoeren, maar niet degenen die het ondergaan. Ouders maken keuzen voor hun kinderen. Wat ouders kiezen, heeft niet alleen invloed op henzelf, hun bestaan, hun welzijn en gezondheid, maar ook, en misschien wel vooral, voor die van hun kind. Als het goed is, staan daarom ook de belangen van het kind voorop bij het maken van die keuzes. Als het goed is. Dus.
Daar wringt precies de schoen, want lang niet alle keuzes van ouders worden gemaakt met het belang van het kind als uitgangspunt. Vaak wordt dat belang zelfs over het hoofd gezien, vergeten of genegeerd of als niet ter zake doende aan de kant geschoven. Want ouders hebben ‘’alles’’ voor hun kind over, maar het moet voor henzelf natuurlijk ook wel leuk blijven. Zolang dat ‘’alles’’ met geld gekocht kan worden is inderdaad niets te veel. Wanneer dat ‘’alles’’ bestaat uit het geven van jezelf, uit het tijdelijk opzij schuiven van je eigen wensen en verlangens of uit het doen van iets waar je echt moeite voor moet doen, dan is dat al een schaarser goed.
Maar, dus. Het beste voor je kind willen en er alles voor over hebben is wel aan een maar verbonden. Maar je moet het maar kunnen. Maar het moet wel leuk blijven. Maar je moet wel aan jezelf toe komen. Maar je moet er wel zelf ook nog iets over te zeggen en in te kiezen hebben. Dus.

Ik ga nu iets zeggen dat mij door velen niet in dank gaat worden afgenomen. Sommigen zullen me hard en veroordelend vinden. Dat moet dan maar. Ik ben namelijk de leeftijd voorbij dat ik mensen moet aaien om aardig gevonden te worden. Dat ik het ieder naar de zin moet maken. Wat ik zeggen ga is dit: ‘’Er is één keuze die je maakt en dat is of je wel of geen ouders wilt zijn. Wanneer je die keuze eenmaal hebt gemaakt, liggen de volgende keuzes vast, want al die volgende keuzes maak je voor je kind. Je bent verantwoordelijk voor een volwaardig menselijk wezen dat voorlopig nog niet in staat is zijn eigen  keuzes te maken. Je bent vanaf het moment dat je de vrije keuze maakte moeder en vader te willen worden, verantwoordelijk voor het leven en welzijn, voor de gezondheid en ontwikkeling van een mens.’’ Wie die consequentie niet aan kan, niet kan aanvaarden, wie na de uitspraak ‘’ik wil moeder worden’’ een ‘’maar’’ laat komen, zou het besluit om ouder te worden eerst moeten heroverwegen.
Wat natuurlijk niet wegneemt, dat ook wanneer de bewuste keuze is gemaakt om uit te gaan van de keuze die voor het kind het geschiktst is, het soms niet mogelijk is die keuze ook volledig uit te voeren. Ouders hebben niet alle omstandigheden onder controle, ze kunnen zelf beperkingen hebben of onvoldoende toegang tot informatie of tekort schietende begeleiding. Allemaal mogelijk en, hoe vervelend ook, soms kan dat reden zijn om de keuzes bij te stellen en te zoeken naar een alternatief. Op dat moment is de tweede keus de beste keuze. De enige geldige maar is dus de maar achteraf.

Voor de lieve vrede

Foto: Vin Diesel als bodyguard Shane Wolfe, de Pacifier, in de gelijknamige film.
Fopspeen. Een veelzeggend woord. In het Engels heet een dummy, een naam die ook wordt gegeven aan mens-substituten in gevaarlijke experimenten. In het USA Engels heet het een pacifier, letterlijk een vredesbrenger. Fopspeen is een speen ofwel tepel die fopt, voor de gek houdt, een leugentje vertelt. Elke keer dat een ouder een kind een fopspeen in de mond geeft wordt er tegen het kind gelogen. Dit voorliegen van kinderen is zo algemeen en zo algemeen geaccepteerd dat het niet meer als zodanig wordt gezien en dat het zelfs als iets normaals wordt gezien. Moeders die geen fopspeen geven, maar hun kind troosten aan de borst, wordt voorgehouden dat zij zichzelf laten gebruiken als een fopspeen. Hoe verdraaid is dat? Vanaf het moment dat de WHO voorstelde om voor het voeden en verzorgen van kinderen hun biologische norm te volgen, ontstond een onafgebroken stroom van protest. Kinderen zouden niet zonder flessen- en vooral fopspenen kunnen. In feite denken ouders dat zijzelf niet zonder kunnen. Het is al eerder gezegd: moeder of vader worden is het probleem niet; moeder of vader zijn is een heel ander verhaal. Moeder of vader zijn is niet een extra ding in je huis en een extra item in je agenda. Het gaat over jezelf, letterlijk met lichaam en ziel, onvoorwaardelijk beschikbaar stellen voor een ander mens. Veel ouders hebben daarvoor een ontsnappingsroute nodig, Of denken dat nodig te hebben. Een fopspeen is zo’n ontsnappingsroute. Het houdt de baby bezig terwijl je als ouder even niet jezelf hoeft te geven. Dat is het enige doel van een fopspeen, ook al worden er onderzoeken gedaan die lijken aan te tonen dat fopspenen ook voor het kind nuttig kunnen zijn en zelfs levens redden. Moon et al onderzochten twee groepen van elk 260 kinderen (SIDS slachtoffers en gezonde kinderen) en daaruit bleek dat kinderen met een fopspeen significant minder risico van overlijden door SIDS hadden dan kinderen zonder fopspeen direct voor het inslapen. Daar lijkt geen speld tussen te krijgen, ware het niet dat in deze studie de ene onnatuurlijke situatie met de andere vergeleken werd. De biologische norm voor een mensenkind is namelijk om nooit alleen te slapen en ook in de nacht frequente kleine borstvoedingen te nemen. Als je dus wilt gaan onderzoeken of een fopspeen een meerwaarde heeft, moet je dus uitgaan van de nulwaarde (de biologische norm = kind dicht bij moeder en frequent aan de borst) en daar de interventie tegen afzetten. Want als we uitgaan van het gegeven dat een fopspeen een substituut is voor die norm, dan gaat het dus niet om het ding, maar om de actie: het zuigen. Wat dit soort onderzoeken aantoont is dat wanneer je afwijkt van de norm, door bijvoorbeeld verwijdering tussen moeder en kind aan te moedigen, er maatregelen zijn die dit gedrag veiliger, of minder onveilig!, kunnen maken. Een meta-analyse door Hauck c.s. (met gegevens uit 18 goede onderzoeken) toonde onomstotelijk aan dat borstvoeding geven, en met name exclusief borstvoeding geven, een zeer significante beveiliging tegen SIDS is. Alle interventies die borstvoeding geven tegenwerken of verminderen of minder exclusief maken werken dus negatief in op deze bescherming. Een kind met een fopspeen is niet aan de borst. Een meta-analyse (nou, ja, meta, uiteindelijk ging het om twee onderzoeken bij elkaar opgeteld!) door Jaafar et al leek aan te tonen dat fopspeengebruik de duur en exclusiviteit van borstvoeding niet in gevaar brengt. Gebreken in deze studie zijn dat er maar werd gekeken naar borstvoeding tot vier maanden en dat het ging om op tijd geboren, gezonde baby’s met moeders die zeer gemotiveerd waren om borstvoeding te geven. Het bewijs was niet heel erg sterk en men keek alleen naar eindresultaten en niet naar een eventuele toename van problemen waar doorheen gewerkt moest worden. Problemen die in de studie situatie wellicht beter werden begeleid dan bij moeders en baby’s ‘’in ’t wild’’.
Fopspeengebruik wordt door de WHO en andere deskundigen om meerdere redenen afgeraden dan alleen vermindering van borstvoeding, slechte hygiene en wiegendood, maar ik vermoed dat deskundigen die aanbevelingen doen die het gebruik van een fopspeen iets positiefs geven dat vooral doen om de lieve vrede te bewaren en niet tegen cultureel geaccepteerde gebruiken in te gaan.
Moon R, Tanabe K, Yang D, Young H, Hauck F: Pacifier Use and Sids: Evidence for a Consistently Reduced Risk. Maternal and Child Health Journal, 2012, 16(3):609-614. Doi: 10.1007/s10995-011-0793-x