Vriendelijk

Foto:  Karl Urban (L) als Bones (dr McCoy) in Star Trek: The Future Begins (2009) en DeForest Kelley (R) als Dr. ''Bones'' McCoy  in Star Trek (1966–1969), twee keer hetzelfde karakter door verschillende acteurs, maar in beide vertolkingen een niet heel vriendelijke dokter, maar met het hart op de juiste plaats.

‘’De borstvoeding-vriendelijke praktijk: het optimaliseren van de zorg voor zuigelingen en kinderen.’’ Aldus de titel van het herziene protocol nummer 14 van de Academy of Breastfeeding Medicine (ABM). De ABM is een vriendelijke club, bestaande uit artsen die van borstvoeding weten, die onderling hun kennis willen uitbreiden en deze delen met en uitdragen naar andere artsen. Dit protocol gaat nog verder dan dat en omvat in de term ‘’physician’’ alle zorgverleners die de primaire zorg voor zwangeren en Moeder-en-Kindzorg. Het is een document dat expliciet voor internationaal gebruik is bedoeld, met duidelijk aanwijzingen om de algemene aanbevelingen te vertalen naar de plaatselijke en culturele omstandigheden en wetgeving. Aan de hand van 19 punten wordt in dit protocol een handreiking gegeven om te zorgen dat in de betreffende praktijk (van een huisarts, kinderarts, verloskundige/vroedvrouw, maar ik denk dat het ook van toepassing is op consultatiebureaus/Kind&Gezin) borstvoeding actief, proactief en effectief wordt ondersteund, aangemoedigd en beschermd.

De aanbevelingen zijn deels gebaseerd op de ‘’Tien Vuistregels voor het welslagen van de borstvoeding’’ van Unicef en WHO en zijn in overeenstemming met de WHO Code voor de marketing van moedermelkvervangers. Het eerste punt gaat dan ook over het opstellen van een beleid en protocol rondom borstvoeding en het bekend maken daarvan. Het opstellen van beleid en protocol houdt dan impliciet in dat er gewerkt wordt naar de nieuwste wetenschappelijke inzichten en bij gebrek aan EBP naar Best Practice. Het tweede punt gaat in op multicultureel bewustzijn met de aanbeveling om je op de hoogte te stellen en begrijpen van cultureel bepaalde gebruiken en overtuigingen en het zorgen voor mensen die de talen spreken van het cliënteel van de praktijk. Voor praktijken waar mensen uit een diversiteit van ethische achtergronden komen is ook het voorlichtingsmateriaal liefst geïllustreerd met mensen van diverse achtergronden. Zo zal een praktijk in volksbuurten in Amsterdam of Antwerpen wat dat betreft anders ingericht en bemand zijn dan eentje in de Achterhoek of het Kempische platteland.

Punt 3 gaat over praktijken die ook zwangerschapszorg bieden en geeft aanwijzingen voor goede promotie van en voorbereiding op het geven van borstvoeding en het maken van een geïnformeerde keuze. Punt 4 gaat over de periode van het directe postpartum Deze is minder specifiek, omdat dat in verschillende landen en culturen zo heel anders kan zijn geregeld wat betreft opname duur bij een ziekenhuis bevalling, al niet de mogelijkheid van thuisbevallingen en de vergoedingen door zorgverzekeringen. De algemene aanbeveling is om het eigen beleid en protocol breed bekend te maken en waar mogelijk te delen en zo veel mogelijk samen te werken met of in elk geval in gesprek te komen en blijven met andere zorgverleners in deze periode. Het vijfde item is kort maar krachtig: moedig moeders aan om alleen humane melk te voeden en het gebruik van water, suikerwater of kunstvoeding zo veel mogelijk te vermijden, en het gebruik flessen, spenen en fopspenen op zijn minst uit te stellen tot het drinken aan de borst goed is ingeoefend en gestabiliseerd.

Nummers 6 en 7 bespreken manieren waarop kan worden gezorgd voor goede follow up na de eerste dagen of na het ontslag uit het ziekenhuis. Het doel is dat moeders en kinderen in die kwetsbare eerste weken regelmatig worden gezien door iemand met verstand van zaken inzake borstvoeding, dat moeders weten waar en wanneer ze tussentijds hulp kunnen krijgen en dat zij toegang hebben tot schriftelijk of audiovisueel informatiemateriaal over borstvoeding in het algemeen en wanneer er problemen rijzen. Daarbij hoort dat zowel de zorgverlener als de moeder weet waar goede, betrouwbare informatie verkrijgbaar is. De waarschuwing dat informatiemateriaal uit een niet-commerciële bron moet komen mag overdreven lijken, maar het belang daarvan wordt vaak genoeg over het hoofd gezien.

In de nummers 8 en 9 gaat het over de inrichting van de praktijkruimten, inclusief de wachtkamer en de receptie. De aankleding en decoratie horen vrij te zijn van bijdragen door de industrie die in de WHO Code wordt bedoeld en het moet expliciet duidelijk zijn dat borstvoeden in alle ruimtes van de praktijk wordt toegejuicht en dat er voor moeders die dat zelf willen privéruimte beschikbaar is. Nummer 10 gaat over het opstellen van een telefonisch triageprotocol, inclusief en lijst met referentiematerialen, zodat elke moeder die belt zo efficiënt mogelijk geholpen kan worden.  Op plaats 11 de aanbeveling om moeders bij elk bezoek te complimenteren dat zij borstvoeding geven en met adequate informatie te antiperen op mogelijke vragen die passen bij de borstvoeding-fase waarin moeder en kind zich bevinden.Net als bij de aanwijzingen voor prenatale zorg ook hier het advies om ook vaders aan te moedigen me te komen naar de afspraken voor de gezondheidschecks. Als twaalfde gaat de aandacht naar de advisering rondom exclusiviteit (6 maanden ) en duur (24 maanden of langer als moeder en kind dat willen) van borstvoeding en de manier en soorten van aanvullende voeding vanaf 6 maanden. Punt 14 kaart het punt van verkoop en verhuur van hulpmiddelen aan met het advies een lijst beschikbaar te hebben van verkoop en verhuur punten.

Vervolgens gaat nummer 13 over het geven van het goede voorbeeld door te zorgen voor een goed protocol en beleid voor lacterende werkneemsters. Dit zowel met het oog op de cliënten als zorgvragers, maar ook naar de werkgevers van die cliënten toe. Dit is vooral van toepassing op landen waar het moederschapsverlof beperkt is en eindigt voor de periode van exclusief borstvoeding voorbij is. 14 en 15 gaan over politiek: ijveren voor de wettelijke bescherming van borstvoeding en de vergoeding van zorg rond borstvoeding. Punt 17 gaat over de educatie van alle mensen in de praktijk die met de moeders in contact kunnen komen, zodat elk op zijn of haar eigen niveau beschikt over adequate en up-to-date informatie. Persoonlijk zou ik dit punt liever direct na dat over beleid en protocol hebben gezien. De punten 18 en 19 tot slot gaan over het aanmoedigen en aanbieden van stageplaatsen voor studenten in zorgberoepen en het bijhouden van statistische gegevens aangaande incidentie, initiatie en duur van (exclusief) borstvoeding.

Grawey AE, Marinelli KA, Holmes AV; Academy of Breastfeeding Medicine: ABM Clinical Protocol #14: Breastfeeding-friendly physician's office: optimizing care for infants and children, revised 2013. Breastfeed Med. 2013 Apr;8:237-42. doi: 10.1089/bfm.2013.9994.
INNOCENTI DECLARATION: On the Protection, Promotion and Support of Breastfeeding. online
WHO Code, beschreven en verklaard op borstvoeding.com
The Baby-Friendly Hospital Initiative

Inzicht

Foto: Uitzicht vanaf de tiende verdieping van de toren van de Arteveldehogeschool te Gent (B)

Helemaal bovenin de toren van de Arteveldehogeschool heeft men een glorieus uitzicht over de stad Gent. Deze tiende verdieping is niet toegankelijk voor studenten, enkel voor personeel en genodigden. Tijdens het jaarlijkse paper-voorstellingen-evenement hebben de lezers en juryleden daar een gezamenlijke lunch, inclusief een speech van een hooggeplaatst iemand. Het uitzicht is adembenemend, de lunch lekker (met bubbels!) en de speech die zit je gewoon uit. Het echte werk gebeurt natuurlijk in de aula. Op het podium de laptop en overige apparatuur en de kandidaat; in de zaal op de voorste rij de jury, de rijen erachter een afnemend aantal  zenuwachtig wachtende en een toenemend aantal opgelucht ademhalende kandidaten. De rest van de zaal wordt gevuld met toehoorders. Heel leuk te zien dat elk jaar een flink deel van de oud-cursisten komt om hun nieuwe aanstaande collega’s te aanschouwen.

De presentaties van de kandidaten hebben als doel het verdedigen van hun afstudeerscripties. Dat is voor de kandidaten een hele klus. De meeste leerling lactatiekundigen zijn (bijna) voltijds in een zorgberoep werkzaam en daarnaast hebben de meesten ook de zorg voor een gezin. Naast de ongeveer 20 contactdagen op de hogeschool hebben ze een zeer hoge studiebelasting voor studie en opdrachten en een flink aantal uren stage in andere werksettings. Dan komt daar nog bij het schrijven van de scriptie, waarmee een heleboel opzoekwerk gepaard gaat en het lezen en interpreteren van wetenschappelijk onderzoek. Dat is allemaal niet niks. Voor een flink deel van de studenten is het spreken voor een groep geen dagelijks werk, en voor velen is dit eigenlijk de eerste keer. Chapeau! voor deze sterke en moedige vrouwen.

Van de juryleden wordt de hele dag een ononderbroken oplettendheid verwacht en een fris oog en oor voor elke nieuwe presentatie. Vooral net na de lunch wil die oplettendheid wel eens een beetje gedempt worden. Gelukkig is het aanbod van onderwerpen afwisselend genoeg om de aandacht gevangen te houden. Enkele onderwerpen betroffen diverse benaderingen van borstvoeding en moedermelk voor de zieke en/of te vroeg geboren zuigeling. Het op gang brengen en houden van een melkproductie door kolven voor een prematuurtje of voor een adoptiekindje werden op geheel verschillende manieren aangepakt. Twee papers gingen over het begeleiden van moeders bij borstvoeding, de ene op basis van het Baby Friendly Hospital Initiative (Babyvriendelijke ziekenhuizen, Zorg voor Borstvoeding) en de andere over het nut en effect van moeder-tot-moeder ondersteuning. Problemen met borsten en tepels kwamen te sprake bij een onderzoekje naar het gebruik van de ene of de andere tepelzalf en naar een uitdieping van het onderwerp borstvoeding na een borstverkleining.

Erg interessant vond ik de papers over de darmgezondheid en het effect van een enkel flesje kunstvoeding daarop. Een minder vaak voorkomend probleem kreeg uitgebreid de aandacht in een voordracht over borstvoeding door vrouwen die leiden aan anorexia nervosa en de invloed die dat op hun kind kan hebben. Het absolute top-onderwerp voor mij was ‘’Oxytocine’’. In een flitsende voorstelling werd de toehoorder meegenomen in de wondere wereld van oxytocine. Over wat het allemaal nog meer doet behalve de weeën aansturen en de melk laten stromen.

Eurolac Flits! met label of zoekterm oxytocine, tepelkloven, zalf, prematuur, BFHI, peer support. Deze links leiden elk naar een lijst met blogs met dit label, klik op de plaatjes in de linkerzijbalk voor meer verhaaltjes.

Oud

Foto: Oliebollen in de maak
Als de aarde eenmaal de volledige toer om de zon heeft gemaakt, herdenken we de gebeurtenissen die tijdens die rondgang aan ons voorbij trokken en kijken we vooruit naar die van de volgende rondgang. We mijmeren wat over de cirkelgang van het leven, over dingen die voorbijgaan en zullen komen en nemen ons voor het allemaal beter te gaan doen. We hadden daar elke willekeurige dag voor kunnen nemen, want die cirkelgang is elk jaar gelijk. 365 en een beetje dagen na vandaag staan zon en aarde weer in exact dezelfde positie ten opzichte van elkaar en samen een fractie verschoven ten opzichte van onze melkweg en samen met die melkweg een fractie verschoven ten opzichte van de rest van het universum. Aan deze kant van de bol begint de winter, aan de andere kant de zomer en in het midden is het nooit zomer noch winter. Voor wie nog vele jaren in het vooruitzicht heeft was het verlopen jaar een eeuwigheid, voor wie de helft van zijn jaren is gepasseerd leek het pas vorige week dat dat laatste jaar begon. Maar omdat we nu eenmaal eens per jaar willen mijmeren is deze dag daar net zo goed voor als elke andere, dus zet ik mij nu ook eens aan het mijmeren.

Terugkijkend op het afgelopen jaar, maar dan toegespitst op mijn vakgebied. Bovenop de stapel ligt dan dat serieuze verzoek om bij te dragen aan de financiële ondersteuning van het uitbannen van kindersterfte in met name Afrika. De kindersterfte in Afrika is schrijnend en in het overgrote deel van de gevallen totaal onnodig. Een flink deel van de ellende word veroorzaakt door de constante staat van oorlog tussen landen, naties en stammen of andere etnische groeperingen. De desolate toestand waarin veel volkeren van Afrika werden achtergelaten door Europese mogendheden na decennia- en eeuwenlange koloniale onderdrukking en uitbuiting is daaraan mede debet. Dat veroorzaakt voedseltekorten en verstoring van voedselvoorziening voor en door de lokale bevolking. Giet daaroverheen een scherpe saus van religieus fanatisme van christelijke en moslimzijde, gekruid met een stevige dosis fatalisme, die allerlei schadelijke en ongezonde regels geeft, waardoor ziekte en verminking hoogtij vieren en overlevingskansen voor de allerkleinsten verkleinen.

Multinationals die laatste reserves opeisen en met geweld opeisen en ervoor in de plaats armoede, ziekte en vervuiling achterlaten, samen met andere multinationals, die hun inferieure producten met misdadige marketingpraktijken slijten aan mensen die ze niet kunnen betalen en er ziek van worden, maken de ellende compleet. En dan sussen wij ons collectieve geweten met de gedachte dat de 12 miljoen die een radio-actie oplevert de uit deze ellende cocktail voortkomende kindersterfte zal tenietdoen. Serieus? Wie deze bedenkingen laat horen en de actie met kritische blik bekijkt wordt als spelbreker en zwartkijker terzijde geschoven. Serieus!

Ai-ai, wat een ellende in mijn mijmeringen. Een eindje verder terug dan, dat is vast positiever: een elke twee jaar terugkerend congres met een eraan verbonden prijs. Een prijs voor inzet voor de bevordering en ondersteuning van borstvoeding. Helaas werden met mij velen in mijn vakgebied ook daar niet vrolijk van. De genomineerden waren instellingen en geen individuen. Meer nog, het waren instellingen waarvan gewoon mag worden verwacht dat ze goed bezig zijn aangaande borstvoeding. Waar bij twee van de genomineerden enkele individuen zich extra hadden ingezet om hun instelling goed voor borstvoeding te laten zijn, konden die nominaties nog worden gehonoreerd. De derde genomineerde was het Voedingscentrum. Die van ‘’Eerlijk over eten’’. Die in hun voorlichting over voeding voor zuigelingen en peuters met wetenschappelijk totaal achterhaalde adviezen komen. En vooral: die sterke banden hebben met de voedingswaren industrie. Niet wetenschappelijk gefundeerde advisering en daardoor borstvoeding ondermijnend, en niet onafhankelijk van partijen die financieel voordeel hebben bij minder borstvoeding.

Het meest pijnlijke was nog wel dat de nominaties dit jaar waren neergezet door de organisatie die ook het congres realiseert: de SBO, Samenwerkende Borstvoeding Organisaties. Vrijwilligers- en beroepsorganisaties middenin het werkgebied borstvoeding. Ieder op een of andere manier in hun statuten, doelstellingen of ethische codes verbonden aan het ondersteunen, bevorderen en beschermen van borstvoeding in naleving van de WHO Code, de Innocenti Declaration en het BFHI (Baby Friendly Hospital Initiative, Zorg voor Borstvoeding). Serieus? Ja serieus, dezelfde organisaties die later in het jaar de hierboven besproken actie met enthousiasme zouden ondersteunen.  Protesten leiden tot afweer en beschuldigingen van ‘’roomser dan de paus’’ te willen zijn. Uiteindelijk meende zelfs de directeur van het Voedingscentrum persoonlijk aan de klagers een brief te moeten sturen waarin onder andere werd aangedrongen op het verwijderen van protesterende uitingen op het internet aangaande nominatie en prijsuitreiking aan het Voedingscentrum. Serieus droevig werden wij ervan.

Was er dan op borstvoeding gebied helemaal niets leuks te herinneren? Ja, gelukkig zijn er al die moeders en kinderen die met of zonder problemen enthousiast borstvoeding doen en erover praten, mailen en socialnetwerken. En alle mensen de hen daar vrijwillig of professioneel bij helpen. Veel productieve discussies online over borstvoeding in het openbaar, borstvoeding na de eerste paar maanden en de keuze die ouders maken over de voeding van hun kinderen en de steun en tegenwerking (allebei bij elke keuze die ze maken) die ze daarbij ondervinden. En de lancering van een mooie DVD over borstvoeding na de eerste maanden*. En een handig en mooi boekje over het combineren van borstvoeding en een baan**.
Alles bij elkaar toch wel een goed moment voor nog een oliebol en appelbeignet en een toast op het afgelopen borstvoedingjaar. We maakten de tongen los en lieten de moedermelk rijkelijk stromen. Proost! Op een goed uiteinde.

INNOCENTI DECLARATION: On the Protection, Promotion and Support of Breastfeeding. online
WHO Code, beschreven en verklaard op borstvoeding.com

The Baby-Friendly Hospital Initiative
*) Tiet Zat. Een uitgave in opdracht van Kenniscentrum Borstvoeding
**) Borst en Baan

Borstvoeding en anticonceptie.

Vrouwen die borstvoeding geven zijn minder geneigd om hormonale anticonceptie te gebruiken. Het overgaan op kunstvoeding wordt bij een grote groep vrouwen in het onderzoek van Van Wouwe et al na een week of 6 gevolgd door het beginnen met de pil. De onderzoekers bevelen aan dat in de BFHI (Baby Friendly Hospital Initiative, Zorg voor Borstvoeding) materialen meer aandacht wordt besteed aan dit aspect dan voortzetting van borstvoeding negatief kan beïnvloeden. De angst voor hormonale anticonceptie kan onterecht zijn, volgens de uitkomst van het vergelijkende literatuuronderzoek van Kapp c.s. Zij vonden in meerdere onderzoeken geen negatieve effect van de pil met enkel progesteron op het verloop van de borstvoeding; de gegevens lijken ook aan te geven dat er geen gevaren zijn  voor het kind, maar die onderzoeken zijn minder goed opgezet of uitgevoerd. Voor wie toch liever de hormonale middelen buiten de deur houdt is een vorm van natuurlijke gezinsplanning ook een goede optie. Goed toegepast is deze vergelijkbaar met pil of condoom. Pallone & Bergus bevelen huisartsen aan zich meer in deze vormen van gezinsplanning te scholen
Van Wouwe JP, Lanting CI, Van Dommelen P, Treffers PE, Van Buuren S: Breastfeeding duration related to practised contraception in the Netherlands. Acta Pædiatrica 2009, 98(1):86-90
Kapp N, Curtis K, Nanda K: Progestogen-only contraceptive use among breastfeeding women: a systematic review. Contraception 2010, 82(1):17-37.
Stephen R. Pallone SR and George R. Bergus GR: Fertility Awareness-Based Methods: Another Option for Family Planning. J Am Board Fam Med 2009; 22: 147-157

Van het BV congres Basel: borstvoeding in noodsituaties

Lida Lhotska van IBFAN-GIFA sprak over de voeding van zuigelingen en jonge kinderen in noodsituaties (Infant and Young Child Feeding in Emergencies (IFE)). De doelstellingen voor deze voordracht: dat de toehoorders zich meer bewust zouden worden van het belang van IFE, inclusief de oriëntatie op relevante protocollen, overzicht en de belangrijkste sleutelbegrippen. Daarnaast dat de toehoorders in staat zouden zijn te identificeren wat de grootste belemmeringen zijn voor het voorzien in vroege steun en bescherming van goede kindervoeding praktijken in noodsituaties, zoals die die zich in het recente verleden hebben voorgedaan. De basis van adequate noodhulp ligt in verankering van de WHO code in de landelijke wetgeving, ondersteuning voor en stimuleren van het BFHI en in correcte media informatie. De basis voor veilige voeding voor kinderen in rampgebieden is borstvoeding. Dat is veilig, hoeft niet te worden bewaard en klaargemaakt en er is geen keukengerei voor nodig. Beter is het om goede voedsel ondersteuning te geven voor moeders, zodat zij sterk en gezond blijven en hun kinderen kunnen voeden. Voor wezen moet in eerst instantie worden gezocht naar minnen, vrouwen met een kind of die een kind verloren hebben, die andere kinderen voeden. Pas als er geen opties meer zijn om kinderen borstvoeding te geven kan worden overgegaan op kunstvoeding. Alle kunstvoeding moet gelabeld zijn in een taal die leesbaar is voor de mensen in het betroffen gebied en het moet voldoen aan AFASS:  Acceptable (cultureel acceptabel) Feasible (bruikbaar), Affordable (betaalbaar), Sustainable (bijvend beschikbaar) en Safe (veilig klaar te maken en te voeden).
Guidance on Infant feeding and HIV in the context of refugees and displaced populations, UNHCR 2009 (together with MarieMcGrath and Rebecca Norton)
Lhotska L.: Whatever happened to health for all? Ups and downs of protection of breastfeeding, regulation of transnational corporations and health for All. IBFAN-GIFA 2008

Van het BVcongres Basel: Borstvoeding belangrijkste factor voor bestrijden kindersterfte

Randa Saadeh Msc, RD, Coordinator - Nutrition in the Life course (NLU), World Health Organization sprak over ‘’Infant feeding and child survival - have we done enough?’’. Aan de hand van de gegevens van de Global Strategy for Infant and Young Child Feeding en de WHO Growth Standards toonde zij duidelijk aan dat hier nog veel winst is te halen. De basis voor gezondheid wordt al in de zwangerschap gelegd. Moeders die binnen de normen groeien tijdens de zwangerschap beperken daarmee sterk het overgewicht risico van hun kinderen. Het later knippen van de navelstreng om meer ijzerrijk bloed naar het kind te laten stromen en veelvuldig en vroeg huidcontact zijn belangrijke factoren om op die gezonde basis voort te borduren door het kind vanaf het begin te verzekeren van een goede voedingstatus. Vroeg beginnen met borstvoeding, exclusief borstvoeding voor 6 maanden en borstvoeding naast geschikte andere voeding tot minimaal 2 jaar is de beste manier om een kind gezond te alten groeien en ontwikkelen en zowel ondervoeding als overvoeding te voorkomen. Borstvoeding is één van de belangrijkste factoren bij het voorkómen van obesitas: kinderen die geen borstvoeding krijgen hebben 25% meer kans overgewicht te ontwikkelen.

Congres ´´Bescherming en ondersteuning van borstvoeding´´, eerste dag: vooruitblik

De eerste dag van dit toonaangevende congres bestaat uit allemaal plenaire sessies. De onderwerpen die achtereenvolgens worden besproken zijn ´De Internationale Code in de dagelijkse praktijk´, ´Zuigelingenvoeding en het overleven van kinderen´, ´De economische waarde van borstvoeding voor werkgevers´, ´Huidcontact en de psychische gezondheid van de moeder´, ´De staat van de wetenschap en praktische implementatie´ en ´Counseling with both ´I´ ´s open´, een door de woordspeling niet te vertalen titel, die mij heel erg intrigeert. De Nieuwsflits van morgen zal enkele van deze onderwerpen bespreken. Door op de tags te klikken, kom je bij eerdere nieuwsflitsen die deze onderwerpen ook benoemden.

Borstvoedingeducatie voor zorgverleners

Al sinds WHO en Unicef begin jaren 80 van de vorige eeuw begonnen met hun programma's voor de bevordering, bescherming en promotie van borstvoeding was de scholing van zorgverleners daarin een vooraanstaand onderwerp. Op de een of andere manier is in de mondiale uitwerking hiervan toch wat de klad gekomen, met als resultaat dat veel moeders het idee kregen dat ze werden gepusht om borstvoeding te geven door zorgverleners die verder eigenlijk niet wisten hoe ze die borstvoeding dan verder moesten begeleiden. Voor veel moeders was dit een reden om teleurgesteld te stoppen met borstvoeding vóór de termijn die ze zich hadden voorgesteld. Inmiddels komt ook de scholing en bijscholing van zorgverleners meer in de belangstelling en wordt er ook onderzoek gedaan naar de effectiviteit van training tijdens de opleiding en bijscholing op de werkplek. In Massachusetts werden in 4 ziekenhuizen alle personeelsleden bijgeschoold middels en cursus van 12 uur. Na afloop bleek dat kinderen die werden geboren na deze bijscholing een significant grotere kans hadden om met borstvoeding te beginnen dan kinderen die daarvoor waren geboren. In een studie van Feldman-Winter et al (2010) werden aois's (arts in opleiding tot specialist) van de specialismen kindergeneeskunde, huisartsengeneeskunde en obstetrie-gynaecologie ingedeeld in opleidingsprogramma's met en zonder intensive scholing voor borstvoeding. Zij kregen voor- en na toetsen en in de patiënten gegevens werd gekeken naar borstvoeding incidentie. Na afloop van de studie bleek dat intensive scholing over borstvoeding leidde tot een beter begrip van de materie, meer zelfvertrouwen in het begeleiden bij borstvoeding en een toename van exclusief borstvoeding bij hun cliënten.
Grossman X, Chaudhuri J, Feldman-Winter L, Abrams J, Newton KN, Philipp BL, Merewood A: Hospital Education in Lactation Practices (Project HELP): Does Clinician Education Affect Breastfeeding Initiation and Exclusivity in the Hospital? Birth 2009, 36(1):54-59
Feldman-Winter L, Barone L, Milcarek B, Hunter K, Meek J, Morton J, Williams T, Naylor A, Lawrence RA:Residency curriculum improves breastfeeding care. Pediatrics. 2010 Aug;126(2):289-97

Lest best, de 10e stap: doorverwijzen en samenwerken

Vuistregel 10 geeft in de originele tekst aan dat er borstvoedingorganisaties moeten worden opgezet en dat moeders daarnaar moeten worden verwezen. Omdat in Nederland en Vlaanderen zulke organisaties al bestaan ( http://www.lalecheleague.nl  http://www.lalecheleague.be http://borstvoedingnatuurlijk.nl/ http://vzwborstvoeding.be/ http://vbbb.be/ ) is oprichting niet meer nodig en volstaat de vuistregel met de verwijzing. Maar daaraan wordt toegevoegd dat ook de opvolging van de ene zorginstelling naar de andere zorgverlener goed geregeld moet zijn. In Nederland heeft dat onder andere vorm gekregen binnen het Platform Borstvoeding waarin allerlei beroepsverenigingen, vrijwilligersorganisaties en andere instellingen die op en of andere manier met borstvoeding te man hebben samenwerken. Een belangrijk initiatief van dit platform was het Charter voor borstvoeding [], waarin een aanzet wordt gegeven voor wetenschappelijk gebaseerde en gelijkgestemde begeleiding bij borstvoeding door alle lagen en vormen van zorg voor moeder n kind heen. In België zijn instellingen en diensten verenigd in het Federaal Borstvoedingscomité.

Stap 9: de borst, enkel de borst

Een kind dat borstvoeding krijgt zou niets anders in de mond moeten krijgen om te zuigen dan enkel de borst. Honger, dorst, verdriet, zuigbehoefte: de borst is een multifunctioneel gereedschap om daaraan te voldoen. Sterker nog, een borstkind dat afwisselend de borst en andere zuigobjecten in de mond krijgt kan daardoor verward raken, niet meer weten hoe het moet of zelfs de borst weigeren. Hoewel het verschijnsel zuigverwarring (ook wel tepel-speenverwarring genoemd) door sommige beroepsgroepen wordt ontkend, blijkt in de praktijk en uit onderzoek dat het gebruik van flessen en fopspenen een negatief effect heeft op de duur en exclusiviteit van borstvoeding. Het aanbieden van spenen (fles of fop) zou daarom minimaal moeten worden uitgesteld tot de borstvoeding en het drinkgedrag van de baby aan de borst zijn gestabiliseerd. Victoria et al tekenen daarbij wel aan dat alleen fopspeengebruik afraden niet voldoende is, maar dat moeders moeten worden begeleid bij het oplossen van de problemen waarvoor zij de fopspeen in eerste instantie willen gebruiken.Studies die uitwijzen dat fopspeen gebruik mogelijk tot een vermindering van wiegendood leidt hebben niet de normale borstgevoede baby als controle gebruikt, maar alléén slapende kinderen met of zonder fopspeen. De mechanismen waardoor fopspeen gebruik het wiegendoodrisico verlaagt zijn niet verklaard, maar hebben mogelijk te maken met zuigen en dat kan ook, en wellicht beter, aan de borst worden verkregen.
Victoria CG et al (1997) Pacifier use and short breastfeeding duration: cause, consequence or
coincidence?
E.A. Mitchell, P.S. Blair, M.P. L’Hoir: Should Pacifiers Be Recommended to Prevent Sudden Infant Death Syndrome? PEDIATRICS Vol. 117 No. 5 May 2006, pp. 1755-1758 

WHO: Evidence for the Ten Steps to Successful Breastfeeding. World Health Organization, Geneva, 1998

Stap 8: Voeden op verzoek

Met 'voeden op verzoek' wordt bedoeld dat bij het voeden wordt gekeken naar de behoefte van de baby en niet een kunstmatig bedacht schema, dat veelal is gebaseerd op onjuiste en achterhaalde ideeën over de fysiologie van de spijsvertering van de pasgeborene. Voeden op verzoek kan alleen goed worden uitgevoerd wanneer moeder en kind voortdurend dicht bij elkaar zijn (zoals bedoeld in vuistregel 6) en wanneer de moeder de signalen van haar kind kan zien en horen, begrijpen en er op rageren. Als aan die voorwaarden is voldaan zal voeden op verzoek er in het kraambed op neerkomen dat een kind minimaal 10 keer per tmaal aan de borst zal gaan, maar meer is zeker niet ongewoon of ongewenst. De signalen van de baby om aan de borst te gaan zijn: kleine beweginkjes met de mond en de handjes, smak- en zuigbeweginkjes en -geluidjes maken, sabbelen op wat het gezichtje aanraakt. Wachten tot de baby klaarwakker is en zelfs gaat huilen is al te lang. Als de baby bij elk vroeg hongersignaal aan wordt gelegd zal hij in de eerste dagen heel vaak een beetje drinken, waardoor er weinig gewichtsverlies is, de baby snel weer gaat groeien en al binnen de eerste week boven zijn geboortgewicht uit komt. Lage bloedsuikers worden onwaarschijnlijk, net als ernstige geelzucht.
Andersson, G., Moore, E., Hepworth, J., & Bergman, N. (2003). Early skin-to-skin contact for mothers and their healthy newborn infants. Cochrane Database Syst Rev , (2):CD003519.
Moore, E., & Anderson, G. (2007 ). Randomized Controlled Trial of Very Early Mother–Infant Skin-to-Skin Contact and Breastfeeding Status. Journal of Midwifery & Women's Health - March ( , 52(2):116-125.

Stap 7: moeders en kinderen horen bij elkaar

Al bij het opstellen van de BFHI documenten, decennia geleden, wist men dat moeders en hun pasgeboren kinderen dicht bij elkaar horen. Recentere onderzoeken (zie eerdere nieuwsflitsen met #huidcontact, #bed-sharing, #co-sleeping, #KMC) blijven dat inzicht bevestigen en benadrukken: hoe dichter moeder en kind bij elkaar zijn en hoe minder die nabijheid wordt verstoord of onderbroken, hoe beter het met moeder, kind en borstvoeding gaat. Voor moeder werken de hormonen beter en herstelt zij sneller van de bevalling. Baby staat minder bloot aan infecties, geniet meer immunologisch bescherming van zijn moeder en zijn lichaamsfuncties (hartslag, ademhaling, bloeddruk, zuurstofsaturatie en temperatuur) blijven goed zonder dat hem dat energie kost en de borstvoeding komt makkelijker, beter en sneller op gang. Voor de gezonde pasgborene en zijn moeder zijn er eigenlijk gen redenen om ze verder dan een armlengte afstand van elkaar te houden en ook voor veel kinderen die extra zorg nodig hebben geldt hetzelfde.
WHO: Evidence for the Ten Steps to Successful Breastfeeding. World Health Organization, Geneva, 1998

BFHI: moeders leren hoe het werkt

De vijfde stap is het leren aan moeders hoe ze hun kind kunnen aanleggen, hoe borstvoeding werkt en hoe ze voor een goede en blijvende melkproductie kunnen zorgen, ook als hun kind van ze gescheiden moet worden. Volgens vuistregel 7 blijven kinderen altijd dicht bij hun moeder, maar er kunnen redenen zijn waardoor het noodzakelijk kan zijn dat moeder en kind niet bij elkaar zijn. Moeders leren hoe borstvoeding werkt is belangrijk om te voorkomen dat zij voortijdig stoppen. Volgens onderzoek van TNO (2007) zijn de meest genoemde redenen om eerder dan gepland te stoppen ''niet genoeg melk'' en ''borstvoeding doet pijn''. Door goede instructie en goed borstvoeding beleid zijn deze twee belangrijke problemen voor het overgrote deel te voorkomen.
Lanting CI, van Wouwe JP: (2007) Redenen en motieven om te starten en te stoppen met borstvoeding. TNO-rapport KvL/P&Z 2007.105 iov Voedingscentrum. Projectnummer 011.60345/01.01

Basis van Borstvoeding (Eurolac)  

Aanleggen en succesvol borstvoeding geven (Kenniscentrum Borstvoeding)

BFHI: het eerste uur: nabijheid en borstvoeding

Volgens Vuistregel 4 blijven moeder en kind in het eerste uur na de geboorte bij elkaar en krijgt de baby zijn eerst borstvoeding. Bij deze stap gaat het zowel om de sterk inprentende ervaring van de eerst borstvoeding in een 'window of opportunity'' als om de korte en lange termijn effecten van het intense huidcontact in het eerste uur of langer tussen moeder en kind. Bramson et al bekeken het effect van dat eerste uur huidcontact en de eerste voeding op de mate van exclusief borstvoeding in de eerste week en vonden een sterk dosis-afhankelijke relatie. Bystrova et al, van het team van oxytocine deskundige Kerstin Uvnäs-Moberg (een zeer gewaardeerde spreker op het congres Borstvoeding Blijft, 5 oktober 2010) keken naar de effect van dat eerste uur huidcontact op de relatie tussen moeder en kind na een jaar. Hun observaties toonden aan dat vroeg en intens huidcontact samen met vroege eerste borstvoeding een zeer positieve invloed had op de interactie tussen moeder en kind rond de eerste verjaardag wanneer dit wordt vergeleken met normale routines waarbij moeder en kind van elkaar worden gescheiden in de eerste uren na de geboorte. Het eerste uur intensief huidcontact en borstvoeding zijn ook de 2 belangrijkste factoren bij het begin van het opbouwen van het immuunsysteem van het kind door de wederzijdse kolonisatie met bacteriën tussen moeder en kind en de sterke concentratie van afweerstoffen in het colostrum. (Hanson, 2007)
Bramson L, Lee JW, Moore E, Montgomery S, Neish C, Bahjri K, Lopez Melcher C: Effect of Early Skin-to-Skin Mother—Infant Contact During the First 3 Hours Following Birth on Exclusive Breastfeeding During the Maternity Hospital Stay J Hum Lact May 2010 26: 130-137
Bystrova, K., Ivanova, V., Edhborg, M., Matthiesen, A.-S., Ransjö-Arvidson, A.-B., Mukhamedrakhimov, R., Uvnäs-Moberg, K. and Widström, A.-M. (2009), Early Contact versus Separation: Effects on Mother–Infant Interaction One Year Later. Birth, 36: 97–109. 

Hanson, L. (2007). Immunobiology of human milk: how breastfeeding protects babies. Amarillo, Texas, USA: Hale Publishing.

BFHI: zwangeren informeren over het hoe en waarom van borstvoeding

Meer baby's meer borstvoeding kan niet worden bereikt door alleen te vertellen dat dat nodig is, door promotiecampagnes te voeren en ouders over te halen voor borstvoeding te kiezen, maar vooral door aanstaande moeders goed te leren hoe borstvoeding werkt, hoe baby's werken. Sommige zwangeren zijn al zo bang voor alles wat er fout kan gaan met borstvoeding, met dank aan verhalen van vriendinnen over bloederige tepels en stekend pijnen*), dat ze het hele idee van borstvoeding geven te beangstigend vinden om zelfs maar aan te denken. (Craig&Dietsch, 2010). Goed informatie over hoe pijn ontstaat bij borstvoeding en hoe je dat kunt voorkomen zorgt voor een goede start. Volgens veel experts en onderzoekers (onder andere Angell et al, 2009) is de zwangrschap al aan de late kant en moet er al op scholen meer aandacht komen voor borstvoeding door het op te nemen in de normale curricula voor gezondheidseducatie op middelbare scholen.
*) ”Toen Emma voor het eerst bij mij werd aangelegd, kreeg ik het gevoel dat ik klem zat in een knoflookpers.” Daphne Deckers: ‘De geboorte van een moeder’
Heather J. Craig, Elaine Dietsch, `Too scary to think about': First time mothers' perceptions of the usefulness of antenatal breastfeeding education, Women and Birth, In Press, Corrected Proof, Available online 20 May 2010, ISSN 1871-5192
C. Angell, A. Baum, J. Bradshaw, F. Entwistle: London Breastfeeding Education in Schools Project;  Draft report for the Department of Health (London). 30 November 2009

BFHI, de eerst stapjes: protocol, beleid en scholing van zorgverleners

Vooraan in alle denkbare maatregelen om borstvoeding te bevorderen en beter te maken staat het opstellen van plannen en het scholen van zorgpersoneel. Daarmee wordt een duidelijk signaal afgegeven: promotie is geweldig, maar moeders moeten goed worden begeleid door mensen met kennis van zaken en op basis van evidence based practice. Allerlei onderzoek heeft aangetoond dat de borstvoedingcijfers voor zowel incidentie als duur en exclusiviteit omhoog gaan als de zorgverleners zich er goed voorbereid voor inzetten. Gelukkig hoeft niet elke zorginstelling opnieuw het wiel uit te vinden en van de eerste letter af een beleid en protocol op te stellen. Er zijn diverse voorbeeldprotocollen gepubliceerd, bijvoorbeeld door de Academy of Breastfeeding Medicin.
ABM Clinical Protocol #7: Model Breastfeeding Policy (Revision 2010)  Breastfeeding Medicine. August 2010, 5(4): 173-177.
E.S. Shinwell, Y. Churgin, M. Shlomo, M. Shani, O. Flidel-Rimon. Breastfeeding Medicine. Winter 2006, 1(4): 247-252. The Effect of Training Nursery Staff in Breastfeeding Guidance on the Duration of Breastfeeding in Healthy Term Infants
Melissa Bartick, Alison Stuebe, Katherine R. Shealy, Marsha Walker, Laurence M. Grummer-Strawn: Closing the Quality Gap: Promoting Evidence-Based Breastfeeding Care in the Hospital. PEDIATRICS Vol. 124 No. 4 October 2009, pp. e793-e802

Wereld Borstvoeding Week 2010

Wereld Borstvoeding Week thema 2010: ''Breastfeeding, just 10 steps, the babyfriendly way''. Nederlandse titel: ''Zorg voor borstvoeding, stap voor stap.''
Welke 10 stappen? De 10 vuistregels voor het welslagen van de borstvoeding: beleid en protocol op papier in elke instelling die de zorg heeft voor moeders en zuigelingen, scholing van zorgverleners, voorlichting aan zwangeren, binnen het eerst uur eerste borstvoeding, uitleg en hulp aan moeders, niets anders dan borstvoeding en moedermelk, voeden op verzoek, rooming-in, geen fles of fopspeen en overdracht naar andere zorgverleners en vrijwilligersorganisaties. Diverse onderzoeken, waaronder van Hannula et al, hebben aangetoond dat toepassing van de 10 vuistregels volgens BFHI (''Zorg voor Borstvoeding'') een kosteneffectieve manier is om de borstvoedingcijfers voor aanvang, duur en exclusiviteit te verbeteren.
In de volgende nieuwsflitsen zal in aanloop naar de WBW elk van de vuistregels worden besproken.
http://worldbreastfeedingweek.org/
http://www.zorgvoorborstvoeding.nl/algemeen/wereld-borstvoeding-week
WHO: Evidenc for the ten steps to successful breastfeeding. Geneve 1998
Hannula L, Kaunonen M, Tarkka M-T: A systematic review of professional support interventions for breastfeeding. Journal of Clinical Nursing 17(9):1132–1143, 2008

Exclusief borstvoeding: hoger IQ

In een grote, jarenlang studie onderzochten Kramer et al van de PROBIT onderzoeksgroep de effecten van het toenemen van exclusief borstvoeding geven op de intelligentie en schoolprestaties van kinderen van 6,5 jaar. Onderzocht werden in totaal ruim 17.000 kinderen geboren in 31 ziekenhuizen. De ziekenhuizen werden willekeurig verdeeld over de groep waar volgens de richtlijnen van BFHI werd gewerkt aan het verhogen van de cijfers voor incidentie, duur en exclusiviteit van borstvoeding en ziekenhuizen die op de oude manier verder werkten. De ziekenhuizen die volgens BFHI gingen werken gaven een duidelijke toename van duur van borstvoeding en van exclusiviteit op 3 maanden te zien. Bij de IQ testen toen de kinderen 6,5 jaar waren bleek bij de jongens een gemiddeld hoger IQ van 8 punten te kunnen worden vastgesteld en bij de meisjes gemiddeld 7 punten in vergelijking met de kinderen geboren in ziekenhuizen zonder interventie.
Kramer MS, Aboud F, Mironova E, Vanilovich I, Platt RW, Matush L, Igumnov S, Fombonne E, Bogdanovich N, Ducruet T, Collet JP, Chalmers B, Hodnett E, Davidovsky S, Skugarevsky O, Trofimovich O, Kozlova L, Shapiro S; Promotion of Breastfeeding Intervention Trial (PROBIT) Study Group: Breastfeeding and child cognitive development: new evidence from a large randomized trial. Arch Gen Psychiatry. 2008 May;65(5):578-84.

BFHI (''Zorg voor Borstvoeding'') en scholing van zorgverleners zorgen voor meer borstvoeding

04-08-2010

Onderzoekers van de Universiteit van Boston onderzochten de invloed van intensieve training over borstvoeding voor zorgverleners op het geven van borstvoeding en vonden dat na de scholingen 65% van de moeders begonnen met borstvoeding in plaats van 59%. Het scholen van zorgverleners is niet voor niets de tweede stap van de ''10 Vuistregels voor het Welslagen van de Borstvoeding'', die dit jaar het thema van de Wereld Borstvoeding Week zijn. Zorgverleners moeten weten hoe borstvoeding werkt en hoe zij moeders het beste kunnen helpen, anders komt er van de rest van de vuistregels niet veel terecht. Systematisch literatuur onderzoek van Abrahams en Labbok wijst uit dat implementatie van de Vuistregels tot hogere borstvoedingscijfers leidt.
Abrahams SW, Labbok MH:  Exploring the impact of the Baby-Friendly Hospital Initiative on trends in exclusive breastfeeding. Int Breastfeed J. 2009 Oct 29;4:11.
Grossman X, Chaudhuri J, Feldman-Winter L, Abrams J, Niles Newton K, Philipp BL, Merewood M: Hospital Education in Lactation Practices (Project HELP): Does Clinician Education Affect Breastfeeding Initiation and Exclusivity in the Hospital? Birth 2009, 36-1:54-59