Pagina's

Eurolac!

Een blog met (bijna) dagelijkse columns over borstvoeding, hoe het gaat, hoe het ook zou kunnen. Discussie, ironie, satire en parodie worden als stijlbloemen niet verguisd, naast gewone recht-toe recht-aan informatie.
Posts tonen met het label pasteuriseren. Alle posts tonen
Posts tonen met het label pasteuriseren. Alle posts tonen

donderdag 31 oktober 2013

Geschikt

Foto: De Volturi Bij het schrijven van dit stukje luisterde ik onder andere naar de Volturi Waltz in de uitvoering van The Redfeld Ensemble. Ik vond dat wel geschikte muziek, anders dan andere walsen, anders dan andere bestuurders. Een andere heel geschikte wals voor mijn thema waar ik naar luisterde is Maskerade van Khachaturian

Twee artikelen uit de professionele literatuur over donormelk trokken mijn aandacht. Het ene ging over de geschiktheid van donormelk voor prematuren als de donor al meer dan een bepaalde tijd postpartum is, met name als dat meer dan een jaar is. Het andere artikel ging over de veiligheid van via internet verkregen donormelk in vergelijking met die van een melkbank. Beide interessante artikelen, maar beide met een insteek die ik niet logisch vind. Nu lijkt mijn logica wel vaker niet met die van anderen overeen te komen, aangezien ik van andere uitgangspunten lijk uit te gaan dan die anderen. Ik ga namelijk uit van de vooronderstelling dat de natuurlijke of biologische norm het startpunt van elk onderzoek moet zijn en dat gewoon logisch nadenken vaak al een boel problemen voorkomt. En het ene artikel sluit aan bij uitgangspunten en het andere bij gezond verstand.

Tigchelaar et al (2013) Rapporteerden over een review van de bestaande literatuur rondom de nutritieve en beschermend waarde van gedoneerde moedermelk voor prematuren en of de restrictie van 1 jaar lactatieperiode voor donoren wel terecht is. Zij komen tot hun vraag omdat er een tekort is aan donormelk voor prematuren en het toelaten van ‘’oudere’’ melk daarvoor een oplossing zou kunnen bieden. Zij spitten daartoe de bestaande literatuur over de samenstelling van moedermelk na het eerste jaar door. Zij kwamen - surprise surprise! - tot de conclusie dat er in dat tweede jaar van het een meer, van het ander minder en van sommige dingen de ene keer meer en de andere keer minder in lijkt te zitten. Ze eindigen de conclusie met de uitspraak dat er meer onderzoek nodig is om tot evidence based richtlijnen te komen aangaande nutritieve en beschermende waarde van donormelk door de hele duur van de lactatie heen.

Ik haak dan dus alweer af. In de inleiding staat dat het vermijden van niet-humane melk van essentieel belang is voor de gezondheid van de kwetsbare prematuur. Dat wil dus zeggen dat er geen veilig alternatief is voor humane melk voor prematuurtjes van moeders die zelf geen of onvoldoende melk produceren. Mijn denkrichting gaat dan twee kanten uit: de productie van eigen moedermelk verbeteren en veiligstellen voor alle prematuren. De melk van de eigen moeder is altijd goed, en wat betreft de bescherming perfect aangepast op wat deze baby nu nodig heeft. Als er onderzoek moet worden gedaan zou ik dat als eerste gericht willen zien op het veilig stellen van de biologische normvoeding.

De tweede denkrichting komt dan van de vaststelling dat ondanks inspanningen van ouders, verpleging en onderzoekers er inderdaad moeders zullen zijn bij die veiligstelling niet of onvoldoende werkt. Dan is er een alternatief nodig en dat alternatief is humane melk van een andere moeder. Mijn aandacht zou dan minder uitgaan van de specifieke samenstelling van de melk van een specifieke lactatieleeftijd, maar op het veilig verzamelen, vervoeren, bewaren en gebruiken van die melk. Als tweede kun je dan proberen te matchen op het gebied van nabijheid in geografie en lactatieleeftijd. Hoe dichterbij, hoe liever uiteraard, maar als dichtbij niet mogelijk is, is verder of ver weg ook goed.

Mogelijk zou je kunnen onderzoeken of je maatregelen kunt nemen om bij ‘’verder weg’’ melk de samenstelling beter aan te laten sluiten op de specifieke behoeften va een prematuur geboren kind. Dan kom je in de richting van waar nu zoveel aandacht naar gaat: het maken van een moedermelkversterker op basis van niet-humane melk, maar dan dus van humane melk. Of je gaat eens kijken wat je kunt doen met donormelk op het gebied van moedermelkmanipulatie (het versterken van melk door er voornamelijk het vettere deel van te gebruiken. U ziet het: ik denk meer aan direct in de praktijk toepasbaar onderzoek dan aan de meer theoretische wetenschap. Ik denk namelijk niet dat het steeds verder uitpluizen van melk in steeds kleinere onderdeeltjes zorgt voor een betere zorg voor premature kindjes.

Het andere onderzoek betrof de veiligheid van via het internet verkregen donormelk. De uitslag was naar verwachting negatief. In internetmelk werden vaker pathogenen aangetroffen dan in moedermelkbankmelk. De bacteriegroei had meer correlatie met de duur van de transitie (het vervoer, de verzending) dan met de tijd die sinds het kolven was verstreken. Ook dat viel te verwachten. Overigens is er nog iets af te dingen op de opzet van het onderzoek. Het aantal onderzoek monsters was ruim honderd, terwijl het aantal controle monsters maar twintig was. Een uitkomst bij 1 van de 100 is 1%, terwijl een uitkomst van 1 bij een  groep van 20 5% is. Los daarvan: wat hadden ze dan verwacht? De melk die door melkbanken wordt verzameld wordt protocollair geregeld verzameld, bewaard en vervoerd en de donoren moeten aan bepaalde eisen voldoen, waaronder bloedonderzoeken naar bepaalde ziektes. Internet donaties gaan informeel en het is maar afwachten hoe schoon en nauwkeurig de kolfsters werken. Hier mist dus duidelijk het gewone gezonde veerstand en dat maakt de wetenschappelijkheid niet beter.

Moedermelk verkrijgen via onbekende donoren via het internet is inderdaad niet de beste optie. Maar dat wil niet zeggen dat een moedermelkbank het enige alternatief is. Er zijn andere manieren om te zorgen voor veilige melk. Een zo’n optie is gebruik maken van een bemiddelingsbureau zoals het moedermelknetwerk. Hier gelden ook regels zoals bij een melkbank, zoals het verplicht laten doen van een bloedonderzoek vergelijkbaar met dat voor bloeddonoren. Het moedermelknetwerk geeft ook veel informatie over het veilig kolven, verpakken, bewaren en verplaatsen van moedermelk.

Als er toch melk uit onbekende bron wordt gebruikt verdient het de voorkeur de melk voor gebruik te pasteuriseren. Dat doodt de bacteriën en ten dele de beschermende stoffen. Dat laatste is erg jammer, maar gepasteuriseerde mensenmelk is altijd nog geschikter voor een mensenkind dan koeienmelk of daarvan gemaakte kunstvoeding.

Tigchelaar Perrin M, Fogleman A, Allen JC: The Nutritive and Immunoprotective Quality of Human Milk beyond 1 Year Postpartum: Are Lactation-Duration-Based Donor Exclusions Justified? J Hum Lact 0890334413487432, first published on May 14, 2013 doi:10.1177/0890334413487432
Keim SA, Hogan JS, McNamara KA, Gudimetla V, Dillon CE, Kwiek JJ, Geraghty SR: Microbial Contamination of Human Milk Purchased Via the Internet. Pediatrics peds.2013-1687; published ahead of print October 21, 2013, doi:10.1542/peds.2013-1687

donderdag 8 augustus 2013

Volop Veilig Voedsel

Foto: Vandaag jarig: Katie Leung, speelde slechts drie rollen tot nu, waarvan Cho in de Harry Potter serie verreweg de bekendste is. Zij is, zou je kunnen zeggen, awesomeness in disguise, net als moedermelk.
Veilige melk
Voor vrijwel elk kind is borstvoeding direct aan de borst de beste voeding en zorg die hij of zij kan krijgen. Om allerlei redenen is dit voor sommige kinderen kort- of langdurig niet mogelijk en zij hebben afgekolfde melk van hun eigen of een ander moeder nodig. Vers afgekolfde melk die niet is behandeld is de eerst optie. Deze melk bevat nog alle vitaminen en alle immunologische factoren. Als de melk bewaard moet worden zal er altijd enig verlies zijn van voedingswaarde en afweercapaciteit, afhankelijk van de duur en temperatuur van bewaren en het materiaal van de container. Veel instellingen weigeren het gebruik van rauwe melk vanwege angst voor infectierisico’s. Donor melk, maar soms ook moeders eigen melk, moet dan worden gepasteuriseerd voor het aan een kind mag worden gegeven. Pasteurisatie wordt meestal gedaan via de Holder methode (63°C gedurende 30 minuten). Dit vernietigt alle pathogenen, maar ook een flink deel van de beschermende factoren. En andere pasteurisatie methode, genaamd Flash Heating of high-temperature short-time (HTST) pasteurization (72°C gedurende 16 seconden) blijkt in verschillende onderzoeken in Europa, Afrika en Noord Amerika een veilige manier te zijn om veel pathogenen te vernietigen, maar een groot deel van de immunologische vermogens te behouden. Bij Flash Heating wordt de melk in en glazen houder in een pan koud water gezet, die vervolgens aan de kook wordt gebracht en direct van het vuur wordt gehaald. Dit maakt het en veilige en eenvoudig manier voor pasteurisatie thuis. 7 december 2010
en
Meer Mama Melk
Door de eeuwen heen hebben vrouwen bepaald soorten voedsel gebruikt om hun melkproductie te ondersteunen. Wetenschappelijk onderzoek heeft inmiddels aangetoond dat vooral een accuraat borstvoeding beleid, inclusief frequent voeden en het gebruik van adequate technieken om de borsten goed te legen, zorgen voor een ruime melkproductie. Voedsel, daken, kruiden kunnen echter wel net dat beetje extra doen, al is het maar voor het vergroten van moeder’s zelfvertrouwen en haar welbevinden. Veel traditionele galactogogen van over de hele wereld zijn in te delen in de categorieën ‘’algemene weerstand verbeteren’’, ‘’darmfunctie verbeteren’’ en ‘’ijzer- en kalkhuishouden verbeteren’’. Allemaal dus gericht op heet beter functioneren van het moederlichaam. Producten die ergens ter wereld worden aanbevolen voor voedende moeders zijn onder andere anijs, biergist, hop, haver, mungboontjes (taugé-bonen), fenegriek, asperges, abrikozen, donkergroene bladgroenten, inclusief paardenbloemblad, noten zoals pecan noten, galega, melkdistel, gezegend distel, karwij, koriander, alfalfa.  6 december 2010
en
Hersenvoedsel
De hersenen ontwikkelen zich extra sterk tijdens drie periodes: de foetale fase, de zuigelingenfase en in de puberteit. Deze sterke ontwikkeling vraagt om goed voedsel. De opvatting dat de beter ontwikkeld intelligentie van borstgevoede kinderen vooral te danken zou zijn aan het feit dat met name intelligente moeders kiezen om borstvoeding te geven houdt niet echt stand. Enkele generaties terug, in de jaren ’60-’70 van de vorig eeuw, gaven hoogopgeleide vrouwen juist pertinent geen borstvoeding. Vetten zijn een belangrijk onderdeel van hersenvoedsel en dan met name de vetzuren. Moedermelk bevat de juist vetten en vetzuren voor een optimale ontwikkeling. Isaacs et al (inclusief dr. Lucas van de vroege prematuren en donormelk onderzoeken) vonden dat minimaal 50% moedermelk in het dieet van prematuren positief was gelinkt aan hogere verbale intelligentie bij adolescenten en bij jongens aan alle vormen van intelligentie. Dit onderzoek ondersteunt de vooronderstelling dat moedermelk hersengroei, en met name van de witte massa, stimuleert. Moeders kunnen hun melk nog gezonder maken voor de hersenontwikkeling van hun kind door te letten op wat zij eten en mogelijk supplementen te gebruiken. Omega 3 vetzuren kunnen hiervoor zorgen en daarnaast voor de moeder zelf zorgen voor een stabielere geestelijke gezondheid. Helland et al vonden dat maternale concentraties van n-3 zeer-lange-keten meervoudig onverzadigde vetzuren tijdens de zwangerschap van belang kunnen zijn voor later cognitieve functie.  5 december 2010
Isaacs EB, Fischl BR, Quinn BT, Chong WK, Gadian DG, Lucas A: Impact of Breast Milk on Intelligence Quotient, Brain Size, and White Matter Development. Pediatric Research 2010, 67(4):357-362.
Helland IB, Smith L, Blomen B, Saarem K, Saugstad OD, Drevon CA: Effect of Supplementing Pregnant and Lactating Mothers With n-3 Very-Long-Chain Fatty Acids on Children's IQ and Body Mass Index at 7 Years of Age. Pediatrics 2008 122: e472-e479
Akinbi H, Meinzen-Derr J, Auer C, Ma Y, Pullum D, Kusano R, Reszka KJ, Zimmerly K: Alterations in the Host Defense Properties of Human Milk Following Prolonged Storage or Pasteurization. Journal of Pediatric Gastroenterology & Nutrition 2010, 51(3):347–352
Terpstra FG, Rechtman DJ, Lee ML, Van Hoeij K, Berg H, Van Engelenberg FAC, Van't Wout AB: Antimicrobial and Antiviral Effect of High-Temperature Short-Time (HTST) Pasteurization Applied to Human Milk. Breastfeeding Medicine 2007, 2(1):27-33.
Chantry CJ, Israel-Ballard K, Moldoveanu Z, Peerson J, Coutsoudis A, Sibeko L, AbramsB: Effect of Flash-heat Treatment on Immunoglobulins in Breastmilk. J Acquir Immune Defic Syndr. 2009; 51(3):264–267.
Marasco, L. “Increasing Your Milk Supply With Galactogogues,” Journal of Human Lactation (24) 2008: 455‐56.
The Academy of Breastfeeding Protocol Committee: Protocol #9: Use of galactogogues in initiating or augmenting maternal milk supply. ABM 2004  
recept koekjes voor meer melk

dinsdag 7 december 2010

Veilige melk

Voor vrijwel elk kind is borstvoeding direct aan de borst de beste voeding en zorg die hij of zij kan krijgen. Om allerlei redenen is dit voor sommige kinderen kort- of langdurig niet mogelijk en zij hebben afgekolfde melk van hun eigen of een ander moeder nodig. Vers afgekolfde melk die niet is behandeld is de eerst optie. Deze melk bevat nog alle vitaminen en alle immunologische factoren. Als de melk bewaard moet worden zal er altijd enig verlies zijn van voedingswaarde en afweercapaciteit, afhankelijk van de duur en temperatuur van bewaren en het materiaal van de container. Veel instellingen weigeren het gebruik van rauwe melk vanwege angst voor infectierisico’s. Donor melk, maar soms ook moeders eigen melk, moet dan worden gepasteuriseerd voor het aan een kind mag worden gegeven. Pasteurisatie wordt meestal gedaan via de Holder methode (63°C gedurende 30 minuten). Dit vernietigt alle pathogenen, maar ook een flink deel van de beschermende factoren. En andere pasteurisatie methode, genaamd Flash Heating of high-temperature short-time (HTST) pasteurization (72°C gedurende 16 seconden) blijkt in verschillende onderzoeken in Europa, Afrika en Noord Amerika een veilige manier te zijn om veel pathogenen te vernietigen, maar een groot deel van de immunologische vermogens te behouden. Bij Flash Heating wordt de melk in en glazen houder in een pan koud water gezet, die vervolgens aan de kook wordt gebracht en direct van het vuur wordt gehaald. Dit maakt het en veilige en eenvoudig manier voor pasteurisatie thuis.
 Akinbi H, Meinzen-Derr J, Auer C, Ma Y, Pullum D, Kusano R, Reszka KJ, Zimmerly K: Alterations in the Host Defense Properties of Human Milk Following Prolonged Storage or Pasteurization. Journal of Pediatric Gastroenterology & Nutrition 2010, 51(3):347–352
Terpstra FG, Rechtman DJ, Lee ML, Van Hoeij K, Berg H, Van Engelenberg FAC, Van't Wout AB: Antimicrobial and Antiviral Effect of High-Temperature Short-Time (HTST) Pasteurization Applied to Human Milk. Breastfeeding Medicine 2007, 2(1):27-33.
Chantry CJ, Israel-Ballard K, Moldoveanu Z, Peerson J, Coutsoudis A, Sibeko L, AbramsB: Effect of Flash-heat Treatment on Immunoglobulins in Breastmilk. J Acquir Immune Defic Syndr. 2009; 51(3):264–267.

zaterdag 13 november 2010

Vitamine C in gekolfde moedermelk

Kinderen die voornamelijk met de fles worden gevoed (met afgekolfde moedermelk of met kunstvoeding)  moeten mogelijk worden gesuppleerd met vitamine C. Afhankelijk van de gebruikte fles vonden Francis et al dat de hoeveelheid vitamine C in de melk gedurende de 20 minuten van een gemiddelde voeding van licht (10%) tot ernstig (bijna 100%) kan dalen. Een gewone standaard glazen fles met standaard speen kwam er nog het beste af (moedermelk ca. -10%, kunstvoeding ca. -15%). De flessen van Dr. Brown (ca. 20-25% verlies) en Avent (ca. 45-50% verlies) waren nog net acceptabel). Naast het vitamine verlies tijdens het voeden verliest gekolfde moedermelk ook al meer of minder vitamine C tijdens het bewaren en pasteuriseren. Molto-Puigmarti c.s. onderzochten de verschillen tussen gewone pasteurisatie en hogedrukpasteurisatie en zij vonden dat de lage temperatuur bij hogedrukpasteurisatie vitamine C beter behoudt dan de langdurig verhitting op ruim 60 graden C. Romeu-Nadal et al vergeleken verschillend manieren van koel en koud bewaren en vonden dat zowel koelen als vriezen leidden tot vitamine C verlies. Borstvoeding direct aan de borst heeft altijd de voorkeur boven elke ander manier van voeden van een zuigeling. Indien het nodig is dat een kind gekolfde moedermelk drinkt of donormoedermelk moet zo zorgvuldig mogelijk met de melk en het voeden worden omgegaan en mot in overweging worden gnomen om he kind te suppleren met vitamine C.
Francis J, Rogers K, Brewer P, Dickton D, Pardini R: Comparative analysis of ascorbic acid in human milk and infant formula using varied milk delivery systems. International Breastfeeding Journal 2008, 3:19
Molto-Puigmarti C, Permanyer M, Castellote AI, Lopez-Sabater CM: Effects of pasteurisation and high-pressure processing on vitamin C, tocopherols and fatty acids in mature human milk, Food Chemistry 2011, 124 (3): 697-702
Romeu-Nadal M, Castellote AI, Lopez-Sabater MC: Effect of cold storage on vitamins C and E and fatty acids in human milk., Food Chemistry 2008, 106(1): 65-70

woensdag 13 oktober 2010

Moedermelk behandelen tegen ziekteverwekkers

Verse moedermelk heeft actieve en levende bestanddelen die infecties bestrijden, zowel van bacteriën, virussen als schimmels. Bij ernstige besmetting (zoals een uitbraak van spruw of een HIV+ moeder) of bij gebruik door een ander kind (donormelk) kan het zijn dat deze ingebouwde afweer onvoldoende of onzeker is en kan worden gekozen voor extra maatregelen. Meest rigoureuze is steriliseren, waarbij de melk gedurende langere tijd boven 100 graden wordt gehouden. Alle mogelijke ziekteverwekkers zijn dan vernietigd, maar ook de meeste afweerstoffen en een deel van de vitaminen. Pasteurisatie heeft daarom de voorkeur: dat vernietigt ook de ziekteverwekkers, maar is vriendelijker voor de afweerstoffen en vitamines. Het is in de thuissituatie ook iets moeilijker uit te voeren. Pasteurisatie kan op lagere temperatuur voor langere tijd (60-68 graden, half uur) of hogere temperaturen voor korte tijd (72 graden, 15 seconden). Dit laatste heet 'flash pasteurisatie'. Beide methoden vergen erg veel oplettendere en het gebruik van een kookthermometer. In een pannetje op het vuur is het heel moeilijk om en bepaalde tijd een bepaalde temperatuur aan te houden. Voor het behandelen van moedermelk is daarom een andere vorm van 'flash heating' ontwikkeld door Kiersten Israel-Ballard van UC Berkeley's School of Public Health. In haar methode wordt de melk in een glazen container in een pannetje water gezet en het water wordt aan de kook gebracht. Zodra het water borrelend kookt wordt het potje melk eruit gehaald. Op deze manier worden de meeste ziekteverwekkers voldoende vernietigd om geen gevaar meer op te leveren (zelfs HIV), maar met behoud van het grootste deel van de beschermende stoffen en de vitamines.
http://en.wikipedia.org/wiki/Flash_pasteurization.
Israel-Ballard K, Donovan R, Chantry C, Coutsoudis A, Sheppard H, Sibeko L, Abrams B: Flash-Heat Inactivation of HIV-1 in Human Milk: A Potential Method to Reduce Postnatal Transmission in Developing Countries. JAIDS 2007 45(3):318-323
http://www.youtube.com/watch?v=NNw1odieIoI

Welkom bij Eurolac!

Eurolac! is een onderdeel van Eurolac Lactatiekunde

Dit is het oude blog.

Voor de nieuwste berichten en voor diepgaande informatie, achtergrondartikelen, hulp en ondersteuning ga je naar www.eurolac.net. Hier vind je ook de Eurolac Lactatiekunde Webwinkel

Labels

aan-de-borstvoeding aanbevelingen aandacht aangeboren aangeleerd aanhappen aanklikbedje aanleg aanleggen aanleghulp aanname aanpassen aasgieren ABC abces ABM achtergrond achterkamertjes acrobatiek actie acupunctuur ademhaling ADHD adolescent adoptie advies advisering advocaat AFASS afbouwen affectie affectief afhankelijkheid afkoeling afkolven afleiding afsluiten afstamming afstrepen aftellen afvallen afvalstoffen afweer afwijking afwijzen agressie alcohol Alexandre Dumas alledaags alleen allergeen allergie allo-ouderschap allopathie alternatieve zorg aminozuren Amsterdam anamnese anatomie Angelina Jolie angst Anna Staas-Vink anorexia antibiotica anticonceptie antropologie apart apoptose apparaat appels archetype argument asimov ASS assortiment astma asymmetrie atopisch Attachment Parenting attachment theorie attitude autostoeltje baby baby-led-weaning babyverzorging babywise bacteriën bad badzout bakerpraat bakerpraatjes balts baren baring baringsrituelen bed-sharing bedrog beeldvorming begeleiden begeleiding begroting beha behandeling behoefte behoeften belasting beleid beloften beloning beoordeling beperken beroep beschadigen beschermen bescherming besmetting beurs bevalling bevorderen bewaren beweging bewerken bewijs bewijslast bewustzijn BFHI bijgeloof bijhouden bijscholing bijten bijvoeden aan de borst bijvoeding bijzonder bilirubine Biological Nurturing biologie biologisch biologische zuivel bitter blauwdruk bloed bloedarmoede bloedcellen bloeddruk bloedstolling bloedsuikers blootstelling BMI boek bonafide borst borstabces borsten borstkanker borstmassage borstonderzoek borstontsteking borstproblemen borstverkleining borstvoeding borstvoeding.com borstvoedingcafe borstvoedingcijfers borstvoedinginformatie borstvoedingmanagement borstvoedingorganisatie borstvoedingsbeleid borstvoedingsduur borstvoedingsorganisatie borstvoedingsthee borstvoedingvriendelijk borstweigeren botdichtheid botvorming boulemie bouwstoffen Bowlby BPA Brian Palmer brood broodjeaapverhaal buidelen buitengewoon cadeautjes caius calcium calendula campagne candida albicans capaciteit cariës caseine changeling chapeau chefkok chimpansee China chocolade clausule clusteren clusterkolven CMV co-ouderschap co-sleeping Cochrane Code coeliakie cohortstudie colostrum comfortabel commercie commissie communicatie compassie complementair complex complicated congruent consequent consequenties consultatiebureau contra-indicatie controle corrupt cortisol counseling couveuse CT cultuur cyclus D-MER D-TSR DALY's dankbaar darm darmflora darmfunctie David Sackett debat deficientie dehydratie delen demoniseren deskundig determinanten diabetes diagnose Diane Wiessinger diarree diëtiek dik discreet discriminatie discussie dissociatie DNA doel dokters dompelbad domperidon donormelk doorverwijzen doorzetten doula dr. Jay gordon draagkracht draaglast draagling draak dragen drempels drinken drinkproblemen drinktechniek druk dubbele boodschap duimzuigen duurzaamheid dwang E-Sakazakii EBM EBP echografie ecologisch borstvoeden ecologische voetafdruk economisch economische waarde eczeem educatie eenvoudig eerlijkheid eetproblemen eetstoornis eierstokkanker Einstein eiwitten emancipatie emotie emotioneel welzijn emotionele beschikbaarheid empathie energie epigenetica Erikson erotofobie eten ethiek etiket etniciteit eurolac evalueren evidencebeest evolutie examen exclusief excreet excuus experimenteren extreem fabels fabeltjes fabrikanten Facebook factoren familie fanatiek feel-good feest feestdagen feiten feminisme fenegriek filmpje filosofie flash-heating fles flesvoeding flesweigeren flow focus fopspeen forensisch onderzoek forum foto's fouten freakshow frenulum frequent voeden freud functie functional food functionaliteit fysiologie gadgets galactogoog galega gastcolumn gebakken lucht gebit gebonden geboorte geboortegewicht geboortetrauma gedijen gedrag geelzucht geen kwaad doen geheim gehemelte gehemelteplaatje geinduceerde baring geinduceerde lactatie geïnduceerde lactatie . geit geld geloven geluk gelukkig gemiddeld gender genen GenerationR genetische manupulatie Gentiaan Violet George Clooney geschiedenis geur gevaar gevaarlijk gevaren geweld gewicht gewichtsverlies gewoon gezin gezond gezonde voeding gezondheid gezondheid moeder gezondheidsclaims gezondheidsinformatie gezondheidsprogramma gist glucose go with the flow goed goed genoeg goud griep groei groeistandaarden groen groene_leem grondstoffen grootmoeder gulden snede gynaecoloog halfjaar HAMLET handelplan hard drugs harry piekema hart hart- en vaatziekten hartfunctie hechting heks helen helper herinneren hersenen hersenontwikkeling heupdysplasie Hippocrates hirsutisme historie HIV HM4HB HMF holistisch honger hongersignalen honing hormonen horror houdbaarheid houding Hugh Laurie huidcontact huidflora huilen hulp hulp zoeken hulpmiddel hulpmiddelen hulpset hygiene hygiëne hype hyperlactatie hypoglycemie hypolactatie hysterie IBFAN ideaal IFE ijs ijzer IL-10 illusionist immuniteit immunologie immuuncellen Ina May Gaskin inbakeren individu indoctrinatie industrie infectie infecties inflammatie informatie informeren infuus ingetrokken tepels ingewikkeld ingrediënten ingrijpen initiatierite inleiden inschatten instinct instincten instinctief voeden instructie insuline intake intelligentie intentie inter-species zogen interactief interventie intiem intolerantie introductie inventariseren investering invloed invoelen inwikkelen inzet IQ irritatie Ja zuster nee zuster Jack Newman James McKenna JGZ JHL jodium Johan Cruijff Johnny Depp jonge moeder journalist jubileum Kangoeroe Moeder Zorg kanker kansen kapotte tepels karakter KDV keizersnede kennis kennisoverdracht keuze keuzes keuzes maken kiezen kijken kin kind kinderarts kinderdagverblijf kinderopvang kindersterfte KISS klacht kleur klierweefsel klinische lactatiekunde KMC KMZ knippen koemelk koesteren koestering koffie koken kokosolie kolf kolonisatie kolven korte tepels kosten kosten gezondheidszorg Kotlow koude kraam kraamafdeling kraambed kracht krampjes kritiek kruiden kruipen kunstvoeding kwakzalverij kwaliteit laat-prematuur lactaptin lactatie lactatiekunde lactatiekundige lacteren lactoengineering lactoferrine lactogenese LAM lange termijn langvoeden lanoline leefomgeving leiden lekken lengte lente leren leren aanleggen levende cellen levensles lezen lichaamscontact liefde lipriempje literatuuronderzoek LLL lobby logica logopedist loslaten luchtweginfecties luiers luisteren maag maagdarminfecties maaginhoud maagzuurremmers maan maat maatschappij macgyveren machinaal maffia magie magisch malafide mama maneschijn manieren manipuleren mannelijke lactatie marketeer marketing massage mastitis matrix Max Tailleur mazelen meanderen Meatloaf Medela media medicalisatie medicijnen medicijngebruik medische misser medium meerling melk melkbank melklijsten melkproductie melkstase melkstroom melktransfer melkzusters menarche menselijk mensenrechten menstruatie Meryl Streep met rust laten meten methode Michel Odent micronutriënten middenoorontsteking mijmeren milieuvervuiling min Miranda Kerr mode moe moeder moeder en kind nabijheid moeder-en-kind-nabijheid moedergodin moedergroep moedermelk moedermelknetwerk moedermelkvoeding moederschap mondflora mondonderzoek Montessori morbiditeit mores mortaliteit motieven motivatie motorische ontwikkeling MRI MRSA multidisciplinair multimoeder multiple sclerose mythe nabijheid nachtouderschap nachtvoedingen nadelen nadenken nalaten namaak nature-nurture natuur natuurlijk nauwkeurigheid NEC neerslachtigheid Nestle boycot nicotine nieuw nieuwsgierig Nils Bergman niplette non-nutritief noodsituatie norm normaal normen en waarden normwaarde Nurse Jackie nutriënten Obelix obesitas obsceen observeren obstreticus oedeem oefenen oestrogenen ogen oligosacchariden olympisch oma omega 3 omgeving omweg onaangepast onafhankelijkheid onconditioneel onconditioneel opvoeden onderkaak onderscheid ondersteuning ondervoeding onderwijs onderwijzen onderzoek onderzoek retrospectief onderzoeken onderzoeker onderzoekmethodes ongemakkelijk ongewenst zwanger ongewoon ongezond onrustig drinken ontdooien ontmoeten ontspannen ontsteking ontwerp ontwikkeling onvoldoende onvoorwaardelijk onvoorwaardelijk ouderschap onwennig oorlog oorontstekingen oorzaken opbrengst openbaar openbaar voeden opgelucht opleiding opleidingsniveau ouders oplossing opoffering oproep opties opvoeden opvoeding opvolgmelk opzoeken orale anatomie organische chemicaliën osteoporose Oud en Nieuw ouder-kind-interactie ouders ouderschap overdenking overeenkomsten overgewicht overheden overheid overleg overleven overproductie oververhitting oxytocine paced bottle feeding pacifisme pap papa parasiet partner pasgboren pasgeboren passie pasteuriseren patroon Paula Meier PCOS pech pedagoog peer support peercounseling pepermunt perceptie perfectie perinatale sterfte perspectief PET Peter Facinelli peuter pijn pijnbestrijding Pink pink ribbon plaats placebo plagiocefalie plan plan B plannen plezier politiek portie portiegrootte postnatale depressie postpartum bloedverlies powerpoint PPD prematuur prenataal afkolven prenatale depressie prenatale ontwikkeling prestatie preventie prijsvraag primaten prins prinses priorteit probiotica PROBIT probleemgedrag problemen problemen maken problemen oplossen productie professioneel profijt programma prolactine promoten promotie protocol psychologie PTSS puber radicaal ramp Rapley Raynaud RCT reactie realiteit rechten van het kind rechten-van-het-kind reclame redden redenen redeneren referentie referenties reflexen reflux regelen regelmaat regels reinheid relactatie relatie religie respect responsief ouderschap reuk revolutie richtlijn Riley ringsling risico risico van geen borstvoeding risicogedrag rituelen Robert De Niro robot roes roken rollen Romeo en Julia röntgenfoto routines rouw rozengeur RPS ruimte rumenzuur rust rustig RVP safe motherhood sagen salie salma hayek Salmonella samen samen slapen samenspel samenstelling samenwerking SBO congres scan Scandinavië schaamte schaap schade scheiding-van-moeder-en-kind scheidingsangst scheikunde schema schildklier schimmel schimmelinfecties schisis schizofrenie scholing schoonheid schrijven schudden schuim schuld schuldgevoel secreet seksisme seksleven seksualiteit seksuele mishandeling sensitief ouderschap sensitieve zorg SES Shakira show SIDS silicium simultaan voeden sintjanskruid slaap slaapcondities slaapcyclus slaapgebrek slaapomgeving slaappatroon slaapproblemen slaapritme slaaptraining slapen slendang smaak smaakontwikkeling smoes sneeuw sociaal gedrag sociaal netwerk socialiseren softdrugs sondevoeding soortspecifiek SPECT speen speenhoes spelen spelregels spenen spijsvertering sponsoring sport spraakontwikkeling spreken sprongetjes sprookjes spruw spugen stamcellen stand standaard stappenplan start statistieken Stefan Kleintjes stemherkenning sterk steun stoppen storen stress strijdmodel structuur studie stukjes stuwing substituut suiker suikermetabolisme suikerwater suppletie surrogaat symbiose taal taboe tandemvoeden tanden tattoo TBS te veel melk te weinig melk team technieken technologie tegendruk tegenwerken tellen temperatuur tentoonstelling tepelhoedje tepelkloven tepelproblemen tepels terminologie testosteron TGF-beta1 The Bad Mother's Handbook thema therapeutisch flesvoeden therapie thymus tienermoeder tijd tijger TNO toeschietreflex tolerant tong tongriem tortocillis toveren toxinen TRAIL triple P troosten trots trouw trucjes tweeling twijfel twilight type uitkomsten uitvinden Uncle Vernon UNICEF uniek universiteit urban legend utopia vaardigheden vacceenzuur vaccinatie vacuum vader vaderrol vaderschap vak vakantie valentijn vallen vampier variabelen variatie vaste voeding VBBB VBN vechten vegetariër veilig veiligheid verandering verantwoordelijkheid verantwoording verdediging verdriet vergelijking verhalen verkoudheid verliefd verloskundige vermoeidheid verondersteld te weinig melksyndroom verschillen verslikken verstopping vertrouwen verwaarlozing verwachten verwachting verwachtingen verwarmen verwarring verwennen verzadigingsignalen verzorgen verzorging vet vetzuren vies vingervoeding virus visite vitamine A vitamine B vitamine C vitamine D vitamine K vlakke tepels voeden voeden op verzoek voeding voeding moeder voedingesindustrie voedingsbeha voedingscentrum voedingsfrequentie voedingskussen voedingsmethode voedingspatroon voedingsstoffen voedingswaarde voedsel Voldemort voldoende volksgezondheid volledige zuigelingenvoeding volturi voorbeeld voorbereiden voorbereiding voordeel voordelen voorkeurshouding voorkomen voorlichting voornemen vooronderstelling voorschrift voortgezette borstvoeding voorwaarden vorm vraag vraag en aanbod vragen vreemd vreugde vriezer vrijwilligers vroede vrouw vroeggeboorte vrouw vruchtbaarheid vuistregels vulture vuurwerk vzwBorstvoeding waarde waarheid WABA wapens WAPF warmte water waterhuishouding waterpokken waterwereld WBW weeën wereldvrede werkende moeder werkende vader werkgever Weston A Price wetenschap wetgever WHO Whoopi wiegelied wiegendood wijkverpleegkundige wijsheid will smith winkel winkel concept winst wisselkind woede wolf wondermiddel woonomgeving woorden workshop WYSIWYG Yvo Smulders zalf zelfbeschikking zelfregulatie zelfstandig zelfvertrouwen ziektelast ziekteverekkers ziel zien zilver zink zintuigen zitten zoeken zoet zoethoudertjes zonlicht zonnesteek zoogdieren zoogkompressen zorg Zorg voor Borstvoeding zorgen zorggedrag zorgverleners zorgzaam zout zuigbehoefte zuigelingen zuigelingenvoeding zuigen zuigfles zuivelindustrie zwanger zwangerschap zwembad

Drukwerk educatieve materialen

Prijsprinter - copyshop - banner