Hand en tand

Foto:  Woody Harrelson als self-made superhero en ultieme verdediger Arthur Poppington in Defendor (2009) 

Sommige dingen moet je met hand en tand doen. Je rechten verdedigen bijvoorbeeld. Stel je voor, je bereidt je voor op de geboorte van je kind in het ziekenhuis en je maakt een lijstje met dingen die je perse wel en niet wilt. Dat is je goed recht als niet ziek mens die iets in een ziekenhuis komt doen. Nee, we gaan het niet hebben over nut en noodzaak en veiligheid van in het ziekenhuis bevallen, dat bewaren voor een andere keer. We gaan het hebben over dat lijstje, het geboorteplan. In dat plan staat bijvoorbeeld genoteerd dat jouw kind borstvoeding zal krijgen en dat je niet wilt, absoluut niet wilt, dat er ongevraagd iets anders dan borstvoeding of moedermelk in je kind wordt gegoten. Dat is een zeer legitieme eis, zeker gezien het ruime wetenschappelijke bewijs voor de ongewenste en zeer negatieve bijwerkingen van bijvoeden en zeker van het bijvoeden met niet humane melk. Je zorgt er als aanstaande barende voor dat je wensen ook in je dossier worden vastgelegd en bij opname vertel je het ten overvloede ook nog mondeling aan iedereen met een soort van medisch of verpleegkundige kleding. Aan alle kanten ingedekt, zou je denken.

Als je na de zware gecompliceerde baring weer bij zinnen bent, kom je er achter dat je kindje, ondanks de beschikbare voorgeboortelijk afgekolfde melk, kunstvoeding heeft gehad. Zomaar zonder jou of je partner te vragen of het goed is en al helemaal zonder goede medisch wetenschappelijk onderbouwde indicatie. Je zou toch voor minder je handen en tanden gaan gebruiken. Maar over het algemeen maken vrouwen geen stennis in deze omstandigheden, zijn ze dapper en lachen maar eens en proberen er alsnog het beste van te maken. Je moet per slot nog verder met diezelfde zorgverleners en wie weet hoe ze je verder behandelen als je ze boos maakt.

Ondertussen ben jij als mens en moeder absoluut genegeerd en disrespectvol behandeld. Het welzijn van je kind is het allerlaatste geweest op de lijst van prioriteiten van de zorg en de protocollen. ‘’Maar ze bedoelen het goed, hoor’’, krijg je dan te horen als je te veel afgeeft op zorgverleners die dit doen. ‘’En ze moeten erg hard werken en staan onder grote druk.’’ Ja, dat zal allemaal best, maar dat neemt niet weg dat ze hun werk evengoed gewoon goed moeten doen. Dat houdt ook in dat ze misschien zelf moeten nadenken over wat ze doen en niet uit het oog verliezen voor wie ze eigenlijk werken.

Stel je voor dat je bij de slager een pond mager rundergehakt vraagt en je krijgt 650 gram gekruid halfom gehakt. Je zou er toch mee terug gaan als je thuis je pakketje openmaakt en ziet waarmee je afgescheept bent. En je zou je vlees waarschijnlijk voortaan bij een ander kopen. Wat is er zo verschillend aan een dienst die je afneemt van een ziekenhuis dan een product dat je afneemt in een winkel? Bij allebei mag je verwachten dat je krijgt wat je bestelt. En als dat niet leverbaar is, of de leverancier denkt dat je beter iets anders kunt kiezen, dan zal dat worden gevraagd. Artsen en verpleegkundigen zijn leveranciers van diensten en zij moeten leveren wat overeen gekomen is.

Vakantie

Foto: Sam Riley als Sal Paradise / Jack Kerouac, Garrett Hedlund als Dean Moriarty / Neal Cassady en Kristen Stewart als Marylou / LuAnne Henderson in On the Road (2012)

In een deel van Nederland en in heel België is vandaag de vakantie begonnen. Alle scholen dicht en de kinderen thuis. Nu ja, thuis, niet op school in elk geval. Voor veel gezinnen is dat tegenwoordig een probleem. Want de scholen hebben nog steeds zes weken vakantie (in België zelfs twee volle maanden) maar de werkende ouders kunnen er maar twee, met een beetje geluk drie, weken tussenuit. Wat doen we met de kinderen in de tussentijd... Voor de leidsters van kinderopvang en naschoolse opvang is het juist geen vakantie nu, want al die schoolkinderen zonder school moeten toch ergens heen. Er zijn speelkampen, doeweken en andere vormen van vakantievermaak, maar een flink deel van de vakantie moet toch in de opvang worden doorgebracht. Maar ook ouders die thuis zijn, hebben geen rust in de vakantie, want ouders hebben nooit vakantie in de zorg voor de kinderen. Vanaf het moment dat je aan een kind begint tot z/hij een kleine twintig jaar later het huis uitgaat, ben je geen baas meer over je eigen tijd of je tijdsindeling.

De evolutie heeft voor elke soort een eigen oplossing gevonden voor het tegemoet komen aan de behoefte aan zorg en bescherming van het nageslacht en de behoefte aan zorg voor zichzelf voor de ouders. In de loop van miljoenen jaren evolutie (evolutie is een zeer traag proces) zijn die oplossingen geperfectioneerd en nu en dan aangepast aan veranderende omstandigheden. Natuurrampen en kosmische invloeden die de ene soort de das om deden vormden voor andere soorten juist een mogelijkheid om verder te ontwikkelen. Zo bleek het een evolutionair voordeel voor sommige soorten te zijn om de dracht lang te rekken en dan een jong te baren dat al vrij zelfstandig is. Voor andere soorten werkte het dan juist weer beter om de jongen relatief vroeg geboren te laten worden en ze dan buiten, maar wel tegen het lichaam van de moeder verder te laten ontwikkelen. De mens hoort bij die laatste categorie.

Twee factoren zijn van belang bij deze ontwikkeling. Ten eerste is daar het feit dat wij als soort rechtop zijn gaan lopen. Dat gaf allerlei voordelen, zoals het vrijkomen van de handen voor andere dingen, wat mede een factor was bij de toenemende hersenontwikkeling. Het nadeel was dat om die recht opgaande houding te kunnen laten werken, de anatomie moest worden aangepast en dat zorgde er bij de vrouwelijke leden van de soort voor dat het baringskanaal lastiger te passeren en kleiner werd voor de jongen. Het tweede was de groter wordende herseninhoud en daarmee de toenemende schedelomvang. Hoe groter het hoofd, hoe lastiger de baring, vooral als het baringskanaal ook kleiner is dan het was toen de mens nog op vier poten rondrende. Krapper bekken en groter hoofd samen maakt dat het kind vroeger geboren moet worden dan voor de ontwikkeling nodig zou zijn, anders past het niet meer. De evolutionaire voordelen van het rechtop gaan en meer hersencapaciteit wegen echter kennelijk op tegen de nadelen van de vroeggeboorte. Die vroeggeboorte kan worden opgevangen door aangepaste zorg. Daarom is de mens een draagling. Minstens de tijd dat het kind nog in de baarmoeder had moeten verder ontwikkelen zou hij op het lichaam van zijn moeder moeten doorbrengen. En nog lange tijd erna in de onmiddellijke nabijheid van een primaire verzorger.

Deskundigen zijn het erover eens dat de draagtijd van een mens eigenlijk minimaal een jaar zou moeten zijn, maar waarschijnlijk vijftien en mogelijk achttien maanden. Tegen die tijd is het mensenkind zo ver ontwikkeld als de jongen van andere primaten en vergelijkbare grote zoogdieren. Dus de eerste drie, zes of negen maanden van zijn leven zou een kind eigenlijk nog in zijn moeder moeten zijn. Het is logisch te veronderstellen dat hij dus die tijd nu dan maar op of dicht tegen zijn moeder aan gaat doorbrengen. Veilig, warm en beschut en heel dicht bij zijn voedselbron. Die noodzakelijke voedselbron, want het verteringsstelsel is met name, naast de hersenen, een van die systemen die nog lang niet voldoende ontwikkeld zijn voor zelfstandig gebruik. Lichaamseigen voedsel beschermt maag en darmen tegen beschadiging door prematuur gebruik.

Die zeer intensieve behoefte aan lichamelijke nabijheid en beschikbaarheid van de ouders blijft gelukkig niet duren tot het kind volwassen is. Maar de behoefte aan beschikbaarheid en psycho-emotionele nabijheid blijven wel duren. De hersenen zijn bij de mens zijn primaire overlevingssysteem. Het volledig ontwikkelen van de hersenen en hun functioneren duurt wel een jaar of twintig. De groei en ontwikkeling gaat in golven en kent periodes van hyperactiviteit en van betrekkelijke rust. Maar nooit vakantie, het gaat altijd door. Vanaf het moment dat er een kind begint te groeien in het moederlichaam is het uit met de pret en het zelfbeschikkingsrecht. Dan is de vrouw een moeder. En moeder, dat ben je voor de rest van je leven. Geen vakantie, maar een doorgaande roadtrip.

Robot

Foto: Robin Williams als huishoudrobot-die-later-mens-wordt Andrew Martin  in Bicentennial Man (1999)
Buikpijn heb ik. Niet dat u dat weten wil, maar ik meld het maar even. Want ik baal er een beetje van, 45 jaar na de eerste keer dat ik deze buikpijn had. Wat ik al niet allemaal geprobeerd heb: pijnstillers (werkt meestal goed, maar ik wil niet altijd die zooi in me), negeren (werkt soms goed, als de afleiding goed genoeg is), bewegen (nooit meer, echt nooit meer, wie dat bedacht heeft mogen ze van mij opknopen), in bed of juist niet, opgekruld of juist gestrekt (werkt allemaal soms wel en soms niet, chocolade (werkt vooral goed tegen de begeleidende chagrijnigheden), warme kruik (werkt vooral goed op het doorléven van de algehele zieligheid en een beetje krampverlichtend), een keer vaker naar de wc (werkt soms prima, soms alleen averechts, zeer averechts). Nu kwam ik al surfend het idee warme kruik op een geheel onverwachte manier tegen. Als afleiding was het zelfs even goed genoeg om de buikpijn naar de achtergrond te schuiven. Een soort van virtueel placebo effect, zeg maar. Visualiseert u het even: een, in allerlei girly en funky kleuren verkrijgbaar, kunststoffen ding in fallusvorm, naar voren toe iets breder wordend, met een soort appelsteeltje bij wijze van handvat. Ja, om in te brengen. Nee, het vibreert niet. Nee, dit 10cm lange en 10cm in omtrek metende ding is een kruikje. Er zit een warmte element in, op te warmen in kokend water (is het gelijk gedesinfecteerd) om vaginaal ingebracht de maandelijkse smarten te verlichten*.
…
Ik denk dat ik nu toch maar even een pijnstiller ga zoeken, met een kop goede espresso erbij.
…
Daar ben ik weer. Ik vond dit fraaie ding, althans een bespreking ervan, op een site waar ik eerst naar een andere verbijsterende, nu elektronische, gadget** had zitten kijken. Een wonder van moderne technologie, inclusief app voor de slimme telefoon en het tablet, volledig gepersonaliseerd en volkomen ontdaan van elk menselijk element. Een manier om een barende vrouw het gevoel te geven dat zij persoonlijke aandacht krijgt, want, aldus de geïnterviewde verloskundige: ‘’het is bekend dat barende vrouwen niet graag alleen gelaten worden en aandacht nodig hebben.’’ Net zo iets als een robot-huishoudhulp voor vereenzamende bejaarden, voor als Connie te duur wordt***. Bijkomend voordeel voor de zorgverleners: je hoeft niet om de haverklap aan de barende vrouw te vertellen waar ze is in het proces en je hebt geen last van de kraamheer, want die heeft het druk met het synchroniseren van zijn vrouw met de app en de muur. Die is dus eigenlijk min of meer zo’n beetje achter het behang geplakt.
Moet ik me er eigenlijk wel zorgen over maken over zo’n ding? Nou zeker wel in die zin dat het er vast en zeker zal komen. De fabrikant die het wil gaan maken heeft er al veel geld ingestoken om het te ontwikkelen en onderzoeken. Het ziekenhuis waar het moet komen en waar het nu wordt getest, wil graag op de technologische patiëntenzorg voorgrond staan. Je moet je immers tegenwoordig als zorginstelling profileren om met de marktwerking mee te kunnen komen, de marktwerking die de zorg effectiever en vooral goedkoper moet maken. Goedkoper? Dat zal wel lukken, want barenden en hun echtgenoten zijn tevreden zolang het apparaat ze bezig houdt en er zijn dus minder menselijke zorgverleners nodig om de boel in de gaten te houden en te begeleiden. Waarbij we natuurlijk even uit het oog verliezen dat bevallen in een ziekenhuis voor een normale, gezonde vrouw met een ongecompliceerde baring sowieso al de duurdere optie is. En ook een minder veilige en minder effectieve.
Men zegt te hopen dat bevallen hiermee veiliger wordt, want dat vrouwen minder bang zullen zijn en minder gespannen en dus minder ingrepen en kunstverlossingen nodig zullen hebben. Maar er was al een oplossing voor dat probleem. Een heel simpele low-tech oplossing. Er is in degelijk onderzoek namelijk aangetoond dat de aanwezigheid van een niet medisch geschoolde vrouw, zonder verdere verloskundige, verpleegkundige of kraamverzorgende taken, de baring vlotter doet verlopen met een hogere tevredenheidsindex van de barende achteraf. Geen state-of-the-art apparaat met Wifi verbinding naar de telefoon app en virtuele bloesemtakken op de elektronische muur, maar een mens. Wát zeg je? ja, dat zeg ik. Een mens, weet je wel zo een met vlees, bloed en botten en een stevige voorraad empathie. Gewoon een vrouw die verder niks speciaals doet, maar er gewoon is voor de barende vrouw. Haar moeder, of haar zus, of haar vriendin, of een doula.
 

Terwijl moeder na het volbrengen van haar taak wordt toegejuicht door een bloemenregen op de muur, heeft ze geen aandacht voor haar pasgeboren kind, zoekend naar haar borst, haar aandacht en haar liefde.

*) Intiem warmhoudertje voor vrouwen, bright.nl, 9-2-13
**) Bevallen met een interactieve infographic op de muur, bright.nl, 11-4-13
***) Voor een menselijke thuiszorg>

Rampenplan

Foto: Tony T. Johnson als Kiki , het onschuldige buurjongetje dat een alien-in-disguise blijkt te zijn in The arrival
Behalve films over vampiers en weerwolven (ik weet het, een vreemde voorkeur voor een moeder-en-kindzorgverlener van middelbare leeftijd), kijk ik ook graag naar rampenfilms. Onnozel meestal, maar niettemin fascinerend. Voor mij dan. Het is natuurlijk mijn overactieve fantasie die voor deze vreemde voorkeuren verantwoordelijk is. Want een goede vampier- of rampenfilm triggert bij mij altijd de gedachte ‘’stel je eens voor dat het echt zo zou kunnen gebeuren’’ en de bijbehorende beelden hoe dat mij zou kunnen beïnvloeden. Gisteren zag ik er een die een combinatie was van ‘’kwaadwillende buitenaardse invasie’’ en ‘’opwarming van de aarde’’. Misschien was de film beter geweest als Will Smith de mannelijke en Jody Foster de vrouwelijke hoofdrol hadden gespeeld. Hoe dan ook, de combinatie van deze film, de nog nagloeiende beelden van orkaan Sandy en alle natuur- en andere rampen in de paar jaar die achter ons liggen, en het derderangs horror-movie schrikbeeld van de mogelijke verkiezing van Romney (wat gelukkig slechts een horrorbeeld bleef) inspireerde mij tot het schrijven over rampenplannen.
Pessimisten en doemdenkers waarschuwen ons om voorbereid te zijn voor de grote rampen die ons te wachten staan: natuurrampen door opwarming van de aarde of het inslaan van een megameteoriet, kernongelukken, terroristische aanslagen en de derde wereldoorlog. Of het vergaan van de wereld volgende maand. Hoe bereid je je daarop voor? Door altijd een gepakte rugzak klaar te hebben staan? Door ervoor te zorgen dat je altijd kaarsen en lucifers in huis hebt of 100 liter flessenwater? Door schuilkelders te bouwen en ervoor te zorgen dat daar eten en drinken voor een jaar in zit? Ik weet het niet, hoewel die kaarsen en lucifers wel handig waren toen hier laatst de stroom een paar uur uitviel. Zelf denk ik dat het misschien handiger is om ervoor te zorgen dat je leert hoe je zelfvoorzienend kan zijn: hoe kun je zorgen voor voedsel en onderdak voor jezelf en mensen die van je afhankelijk zijn als je ineens zonder zit. Zorgen voor jezelf en niet verwachten dat er hulp van buiten komt.
De andere kant van het verhaal is een ramp elders, terwijl je zelf veilig bent en goed voorzien. Moet je die mensen dan te hulp schieten en zo ja hoe? Natuurlijk, als mensen in acute nood zijn, moet er hulp worden geboden en wel zo snel mogelijk. Voedsel, water, onderdak en medische zorg. En dan nog wat. Als de eerste nood verholpen is, moet er worden opgebouwd. Naar mijn stellige overtuiging is de beste manier hiervoor niet om het vóór de getroffen mensen te doen, maar om hen te leren het zelf te doen. En ze te leren hoe ze herhaling kunnen voorkomen. Of, als dat niet mogelijk is, hoe ze zich op een volgende ramp kunnen voorbereiden. Geef mensen een brood en ze hebben eten voor nu. Geef ze een bakker en dan hebben ze eten voor langere tijd. Leer ze over het verbouwen en verwerken van graan, dan hebben ze eten voor altijd voor zichzelf en voor hun kinderen
De beste noodhulp en voorbereiding op alle mogelijke rampen is het geven van onderwijs aan elk kind op aarde. Onderwijs en vrijheid van het vergaren en delen van kennis. Onze hersenen zijn ons overlevingsorgaan en overlevingsprogramma. Die hersenen moeten we koesteren, voeden en stimuleren; die hersenen moeten zich in alle vrijheid kunnen ontwikkelen. Dat begint bij de voeding en zorg die we het ongeboren en pasgeboren kind geven. Een maatschappij die wil investeren in de toekomst, investeert in moeders. Moeders die de kinderen ontvangen, dragen en baren; moeders die zogen en zorgen. Moeders voor wie goed wordt gezorgd, kunnen goed voor hun kinderen zorgen. Dat koestert, voedt en stimuleert de hersenen van de kinderen, zodat ze ten volle profijt kunnen hebben van al het onderwijs dat ze krijgen. Zodat ze hun aangeboren, potentiële hersencapaciteit ten volle kunnen benutten. Zodat ze daarmee de aarde tot een goede veilige woning kunnen maken voor alle mensen.
Tot slot even over acute noodhulp. Voedsel en water is vaak het eerste wat nodig is in gebieden die door rampen zijn getroffen. Ook hier moet in de eerste plaats goed voor de moeders worden gezorgd, zodat zij voor de kinderen kunnen zorgen. Kinderen die nog afhankelijk zijn melk, zijn afhankelijk van menselijke melk, met name in gevaarlijke omstandigheden. In rampensituaties moet dus alles op alles worden gezet om ervoor te zorgen dat er voor elke baby en peuter menselijke melk beschikbaar is. Bij voorkeur van hun eigen moeder, of anders direct drinkend bij een andere moeder. Kolven en doneren kan, maar daar zit altijd een besmettingsrisico aan vast in verband met minder controleerbare hygiëne bij het verzamelen, vervoeren van en voeden met de afgekolfde melk. Noodhulpverleners moeten absoluut zijn bijgeschoold in het begeleiden bij borstvoeding, met extra nadruk op het behouden van melkproductie in stresssituaties en over het opvoeren van melkproductie om meer kinderen te kunnen voeden, relactatie en het induceren van lactatie bij vrouwen die geen moeder zijn.

Tragikomedie

Foto: Geboorte scene in Monty Python's The Meaning of Life
Onlangs las ik het verhaal van een moeder. Ik lees veel verhalen van moeders en ik hoor er ook veel. Maar dit verhaal trof mij om de enormiteit ervan die op een tussen neus en lippen manier werd gebracht. Net wanneer ik denk dat ik misschien toch te vaak en te veel zit te vitten op ‘’de zorgverlener’’ en dat die toch ook heus hun best doen, komt er zoiets voorbij. Net als ik denk dat niets mij meer van mijn stuk kan brengen, zit ik met tranen – van meeleven en van boosheid – zo’n verhaal te lezen. Wat is er mis met een zorgstelsel dat hoog opgeeft van de eigen kwaliteit en de hoge mate van evidence based werken en dan zulke fouten maakt. Wat is het: onnozelheid en onbenul, desinteresse, arrogantie? Als op eender welk ander vlak van zorg dergelijke flagrante fouten zouden worden gemaakt zou de zorgverlener of de instelling een klacht voor medische missers of iets dergelijks aan de broek krijgen. Maar, ach, het gaat maar om een pasgeboren baby en een pasbevallen vrouw. Over borstvoeding. Daar is toch geen eer aan te behalen. Je krijgt er geen cadeautjes voor en geen gratis bijscholingen met luxe lunch of borrel. O, da’s waar ook, dat mag ik niet zeggen. Mensen in de zorg zijn daar te integer voor, die staan boven reclame en omkoperij. Right. Dus dan toch algehele onnozelheid en onbenul?
Het verhaal dus. Dat ging ongeveer zo. Lange bevalling, veel bloedverlies, flauwvallen, operatie, baby weg voor zuurstof. Als moeder weer bij is en wil gaan voeden hoeft dat niet, want baby heeft net een voeding gehad. Om een lang verhaal kort te maken, het kost de moeder weken, zo niet maanden van bloed zweet, tranen en slaapgebrek voor haar kindje eindelijk fatsoenlijk aan de borst drinkt en de borstvoeding lekker loopt. Wat is dat toch met zorgverleners rondom zwangerschap, baring en kraambed, in de moeder en kind zorg, dat het zo niet tot ze doordringt dat moeder en kind nabijheid en borstvoeding van net zo bepalend belang zijn voor de gezondheid en het welzijn van moeder en kind als zuurstof en bloedtransfusies. Zijn ze zo verblind en verdoofd door de decennialange indoctrinatie van de kunstvoeding en farmaceutische industrie dat ze dat gewoon niet meer kunnen zien? Of is het toch algehele onnozelheid en onbenul? Of toch basale desinteresse en een totaal gebrek aan intentie tot zelfstandig nadenken?
Het is heel simpel, zorgverlener. Met een HBO of academische opleiding moet je toch zeker in staat zijn dit te bevatten. Het is ook helemaal niet nieuw, onderzoeksresultaten hierover liggen al decennialang te verstoffen. 1. Het lichaam van de moeder is de habitat van het pasgeboren kind. Dat betekent in Jip-en-Janneketaal dat kleine baby’tjes altijd vlak bij hun mama moeten zijn. Daar blijven ze lekker warm. Daar blijven ze gevoed. Daar blijven de suikerspiegels goed. Daar hebben ze geen stress. Moeders hebben rust met hun baby op of tegen hun lijf. Daar zitten ook liefst geen kleren, lakens of dekens tussen. Pasgeborenen met medisch condities worden en blijven het best stabiel als ze in direct huidcontact met hun moeder (bij gebrek daaraan de vader) zijn. Hun vitale functies zijn het best wanneer ze in hun natuurlijke habitat zijn. Er is geen wetenschappelijk bewijs dat ze het in een couveuse beter doen. Integendeel. Zowel de pasbevallen vrouw als de pasgeboren baby hebben de laagste stress-hormoon spiegels wanneer zij in direct huidcontact met elkaar zijn.
2. Alle baby’s, maar met name zij met een verhoogd risico, worden optimaal gevoed en beschermd met colostrum vanaf uur 0, frequent en in kleine beetjes. Alles wat de mond ingaat dat geen colostrum is, of op zijn minst menselijke melk, is een risico. Het toedienen van alles wat geen humane melk is aan een pasgeboren kind is een medische misser van de eerste orde. Dat is in flagrante strijd met de eed die elke arts aflegt: primun non nocere. Het scheiden van moeder en kind direct na de bevalling is dit ook. Er moeten wel heel erg dringende redenen zijn om dit de betere optie te maken.
3. Het belang van de cliënt gaat ten alle tijden boven het belang van de zorgverlener. De Arboregels gaan uit van het belang van de zorgverlener en schaden daarmee in sommige gevallen het belang van de cliënt. Alle zorg voor moeder en kind in het directe postpartum zou moeten worden uitgevoerd zonder moeder en kind te scheiden. Wanneer dat ongemakkelijk is voor de zorgverlener, dan is dat jammer. Het laten prevaleren van het belang van de zorgverlener boven dat van de cliënt kan ook leiden tot het negeren van de eed geen kwaad te doen.
De enige dokters die de eed en het belang van hun cliënt aan hun laars mogen lappen zijn  komieken die de dokter spelen. Echte dokters en andere zorgverleners spelen geen rol in een komedie, zelfs niet in een tragikomedie. Zij spelen een heel belangrijke rol in het echte leven van echte mensen met echte belangen. En zoals van een komiek verwacht mag worden dat hij zijn stinkende best doet zo komisch mogelijk te zijn, zo moet een zorgverlener zijn of haar stinkende best doen de beste zorgverlener te zijn die er bestaat. Werkend volgens de hoogste standaard. Werkend volgens wetenschap-gebaseerde richtlijnen en niet dansend naar de industriële pijpen van groot-geldmakers. Want van hoogopgeleide mensen als artsen, verpleeg- en verloskundigen verwacht je toch niet afdeling brede onnozelheid en onbenul.
Nota Bene: Wie de schoen past trekke hem aan. Deze lamentatie is natuurlijk niet bedoeld voor alle zorgverleners die wel weten hoe het werkt en zich daaraan houden.

Jong

Foto: (vlnr) Lauren Graham als Lorelai Gilmore  in de TV serie The Gilmore Girls, Ellen Page als Juno MacGuff  in de film Juno, en Kristen Stewart als Bella Cullen-Swan in The Twilight Saga: Breaking Dawn
Inleiding tot een korte serie over tienermoeders.
Biologische gezien is een meisje vrouw en in staat tot voortplanting wanneer zij regelmatig ovuleert en voldoende borstontwikkeling heeft. Biologische primetime voor voortplanting bij de vrouw is rond 18 jaar, wanneer haar lichaam volgroeid is. De tijd tussen de eerste ovulatie en het volledig uitgegroeid zijn (puberteit) en dus ook fysiek volledig in staat zijn om gezond een zwangerschap uit te dragen, het kind te baren en te zogen, is bij de mens het langste van alle zoogdieren. Bij het bereiken van de lichamelijke volwassenheid is er een groot cultureel verschil tussen mensen over de hele wereld bij het bepalen of daarmee ook de emotionele, psychische en sociale volwassenheid is bereikt. Ook cultureel bepaald is de leeftijd waarbij het als normaal gezien wordt om voor het eerst zwanger te worden. Waar in de ene cultuur niet vreemd wordt opgekeken van 15 jarige zwangeren, wordt in andere culturen een 21 jarige nog haast tot de tienermoeders gerekend. Die culturele inschatting is voor een groot deel bepalend voor hoe de vrouw in kwestie het zwanger worden en zijn ervaart.
In onze cultuur krijgen vrouwen in de laatste decennia gemiddeld steeds ouder hun eerste kind. Toen ik in de jaren ’80 van de vorige eeuw op mijn 23ste voor het eerst zwanger was, werd dat als jong, maar niet uitzonderlijk gezien. Vrouwen die, zoals nu heel gebruikelijk is, pas rond de dertig aan kinderen begonnen werden toch al wat meewarig aan gekeken en konden tips om zwanger te worden van alle kanten gaan verwachten. De vrouw van 35 die eens mijn moedergroep bezocht werd als een ‘’oude primi’’ gezien, terwijl ze nu in een dergelijk gezelschap niet op zou vallen (Kraaijvanger, 2010). Met die verschuiving van de norm naar een hogere leeftijd voor een eerste zwangerschap verschuift ook de perceptie van wie de meeste problemen kan verwachten (Becker, 2008). 
In een cultuur als de onze, waar de gemiddelde leeftijd voor een eerste zwangerschap eerder rond de dertig dan rond de twintig ligt, wordt tienerzwangerschap (alles onder de twintig) als probleem gezien. En, verbonden aan die zwangerschap, ook de baring, voeding en verzorging van het kind. Zwangere vrouwen van onder de twintig krijgen speciale zorg en begeleiding, worden meewarig bekeken en vrijwel nooit worden ze met hun aanstaande moederschap gefeliciteerd. Die zorgen zijn vooral niet-biologisch van aard, gesteld dat de vrouw niet veel jonger is dan 16 en haar lichaam volgroeid is. De problemen met een in de ogen van velen te vroege zwangerschap zijn voornamelijk maatschappelijk van aard en men vermoedt ook vaak dat een jonge vrouw dit emotioneel nog niet aan zal kunnen. Dat eerste klopt: een zwangere of moeder onder de 23 is in onze maatschappij een buitenbeentje en buitenbeentjes hebben het lastig. Het tweede, daar waag ik het oneens mee te zijn. Niet alleen het lijf is soepel op deze leeftijd, ook de geest en het temperament. De adolescentie en jong-volwassenperiode is er toch al een van veranderingen en aanpassingen en het zoeken van een plaats en manier van leven. Iemand die al een leven en een carrière heeft opgebouwd is vaak veel minder flexibel als het aankomt op het veranderen van de levensindeling.
De oplettende lezer zal hebben opgemerkt dat ik consequent spreek over een vrouw in de context van zwangerschap, baring en zorg. Op het moment dat het lijf van een meisje vrouwendingen doet houdt ze op een meisje te zijn en is ze een vrouw. En als haar emotionele en sociale ontwikkeling die stap naar vrouw-zijn nog niet had gemaakt, doet ze er goed aan die snel te maken. Een vrouwenlichaam dat volwassen vrouwendingen doet, heeft een volwassen persoonlijkheid nodig om ook goed als zodanig te kunnen functioneren. Een zwangere vrouw benaderen en behandelen als een meisje ontkent haar als persoon en doet haar potentieel als moeder geen recht. Goede voorlichting zonder betutteling zorgt ervoor dat ook een, in de ogen van onze maatschappij, jonge moeder de juiste keuzes kan maken en een goede moeder zijn. Een jong lijf is soepel en kan een normale zwangerschap en baring goed aan. Achttien maanden na haar eerste menstruatie is haar borstklierweefsel voldoende ontwikkeld om een kind volledig te voeden. Zij heeft wat dat betreft geen andere zorg nodig dan welke andere aanstaande moeder dan ook. Ze heeft wel behoefte aan acceptatie als vrouw, zwangere vrouw, moeder; als volwaardige vrouw, als capabele moeder.
Kraaijvanger T: Wat is de beste leeftijd om een baby te krijgen? 2010, scientias.nl, 2010
Becker  S: Een slimme meid krijgt haar kind nog steeds op tijd. Trouw.nl, 2008

Borstvoeding borrelt

Foto: Edie Falco als Jackie Peyton, de verpleegster die alles kan en alles oplost, behalve haar eigen sores en
Peter Facinelli als Dr. Fitch Cooper (die in stress situaties een Tourette-achtige reactie zegt te hebben, die hem vrouwenborsten laat grijpen) in Nurse Jackie
Dag 2 van een blogweek ‘’Wereld Borstvoeding Week’’ waarin telkens een synoniem van het WBW thema de inspiratie vormt.
Borstvoeding bruist en borrelt. Wel, niet borstvoeding zelf natuurlijk, maar in de borstvoeding-wereld borrelt het van de mensen die zich met borstvoeding bezig houden. Niet noodzakelijkerwijs moeders die borstvoeding geven, maar mensen die zich als vrijwilliger of als professional bezig houden met borstvoeding. Vrijwilligers zijn altijd moeders met persoonlijke borstvoedingservaring. Zij geven vooral steun, van moeder tot moeder, en delen informatie, trucs en tips. Vaak organiseren ze regelmatig herhaalde ontmoetingen voor moeders en aanstaande moeders of cursussen voor aanstaande ouders. Vrijwilligersorganisaties hebben telefonische hulplijnen en schriftelijke informatie in brochures en tijdschriften. Naast persoonlijke ervaring baseren de vrijwilligers hun werk op een vaak intensieve interne training of opleiding en ze blijven trainingen herhalen zolang ze aan de organisatie verbonden zijn. Borstvoeding vrijwilligers zijn de vrouwen die je in vroegere tijden gewoon om je heen zou hebben terwijl je opgroeit als meisje en als je moeder wordt. De vrouwen in je netwerk die je gewoon van dag tot dag nodig hebt tijdens je reis door het moederschap. Vrouwen-power vrouwen.
De mensen die zich professioneel met borstvoeding bezighouden kun je in groepen verdelen. Er zijn de zorgverleners voor wie zorg voor borstvoeding één van de vele aspecten van hun werkveld is: verloskundigen, kraamverzorgenden en –verplegenden, neonatologie verpleegkundigen, huisartsen, consultatiebureau werkers. Van hen verwacht je als moeder dat zij voldoende over borstvoeding weten om je in de dagelijkse praktijk aan de gang te houden, hoe ze veel voorkomende problemen kunnen herkennen en oplossen en voor welke problemen ze een specialist voor je moeten inschakelen. Een aparte groep bestaat uit mensen die onderzoek doen naar borstvoeding. Dit zijn wetenschappers van allerlei soort, uit diverse disciplines. Borstvoeding, de menselijke lactatie en moedermelk kunnen het primaire onderwerp van hun onderzoek zijn, maar ook nevenonderwerpen. Zij zijn niet noodzakelijkerwijs deskundig op het gebied van (de begeleiding bij) borstvoeding.
Dan zijn er de mensen die van de begeleiding bij borstvoeding en de kennis van de menselijke lactatie hun vak hebben gemaakt, de lactatiekundigen. In die groep is ook nog onderscheid te maken tussen deelgroepen. Er zijn lactatiekundigen voor wie het hun eerste en enige lijn van werk is en er zijn zij voor wie lactatiekunde naast of na hun andere of primaire beroep komt. Die laatsten zijn dan bijvoorbeeld verloskundige of verpleegkundige die een deel van hun werktijd besteden aan de directe of indirecte zorg voor borstvoeding. Vaak zijn zij  verbonden aan een instelling voor gezondheidszorg zoals een ziekenhuis, een kraamzorgorganisatie of een JGZ instelling. Natuurlijk zijn er binnen dergelijke instellingen ook lactatiekundigen die alleen of voornamelijk lactatiekundig werk doen.
Vrijgevestigde lactatiekundigen doen niets anders dan puur lactatiekundig werk: ze geven directe en indirecte zorg voor moeder en kind bij borstvoeding, ze schrijven informatie- en voorlichtingsmateriaal, geven lezingen en workshops voor zorgverleners en cursussen voor ouders, verhuren en verkopen hulpmiddelen bij borstvoeding en doen onderzoek. De lactatiekundige is de specialist op het gebied van de menselijke lactatie en de begeleiding bij borstvoeding. De kennis en vaardigheden van de lactatiekundige omvatten zowel de fysiologie (hoe het normaal werkt) als de pathologie (ziekten en afwijkingen van wat normaal is) en de uitzonderlijke situaties.
De borstvoedingswereld bruist en borrelt van de activiteit en er is altijd wel iemand te vinden die hulp kan bieden bij welke vraag of probleem ook. Je moet ze soms wel even zoeken. Hieronder een lijstje om je op weg te helpen.
La Leche League (NL)
La Leche League (BE)
Vereniging Borstvoeding Natuurlijk (NL)
Borstvoeding VZW (BE)
Samenwerkende Borstvoeding Organisaties (NL)
Nederlandse Vereniging van Lactatiekundigen NVL (NL)
Belgische Vereniging van Lactatiekundigen BVL (BE)
Kenniscentrum Borstvoeding voor een berg aan informatie
Moedermelknetwerk voor het delen van moedermelk

Overeenkomst

Julia Roberts en Richard Gere hebben als Maggie Carpenter en Ike Graham in Runaway Bride (foto) en als Vivian Ward  en Edward Lewis in Pretty Woman strubbelingen met het aangaan en zich houden aan overeenkomsten.
Deel 5 in Een paar apart, een serie waarin aparte paren acteurs de inspiratie zijn.
Ik zit in de trein en erger me. Had ik nou maar toch die andere route gekozen. Was ik nou maar toch maar met die vroegere trein gegaan. Want nu leidt de vertraging van trein 1 tot het missen van de aansluiting met trein 2 en daarom zal ik mij niet aan mijn afspraak kunnen houden. Had ik maar …, was ik  maar …, mopperdemopperdemopper. Waarom geef ik eigenlijk mijzelf de schuld? Ik heb mijn reis goed gepland om op tijd op mijn afspraak te komen. Goed de dienstregeling doorgenomen, alternatieven naast elkaar gelegd, voors en tegens afgewogen. De reis die ik zo plande had mij precies op tijd op mijn plaats van bestemming moeten brengen. Precies op tijd om mijn verplichting na te komen. Als de treinen hadden gereden op tijden dat ze hadden moeten rijden. Als de vervoersaanbieder zich aan zijn verplichtingen had gehouden. Ik hoef mij dus het niet na kunnen komen van mijn overeenkomst niet zelf te verwijten; de schuld ligt elders.
Nu had ik natuurlijk, op basis van voorgaande resultaten van deze aanbieder, een uur extra kunnen inplannen. Ik had kunnen anticiperen op de teleurstellende manier waarop deze aanbieder bij eerdere overeenkomsten met de gemaakte afspraken omging. Had ik misschien dan toch … Nee, eigenlijk niet. De vervoersaanbieder zet een aanbod neer. Door het aanschaffen en betalen van een vervoersbewijs ga ik met die vervoersaanbieder een overeenkomst aan op basis van zijn aanbod: trein X rijdt op die en die tijd van A naar B en trein Y rijdt op die en die tijd van B naar C. Ik betaal, hij zorgt dat die treinen op de afgesproken tijd van de begin- naar de eindpunten rijden. Ik houd me aan mijn deel van de overeenkomst: ik betaal mijn kaartje, gedraag me behoorlijk, val andere passagiers niet lastig en houd het materieel intact. Hij moet zich aan zijn deel houden.
Afspraken en overeenkomsten tussen twee partijen zijn bindend, ook als ze niet in drievoud op papier door een notaris zijn opgesteld. Dat geldt voor vervoersaanbieders en dat geldt voor zorgaanbieders. Zorgaanbieder en zorgvrager gaan een overeenkomst aan, die meestal niet is opgeschreven en vaak niet eens met zoveel woorden besproken, maar evengoed een overeenkomst. Met voorwaarden voor beide partijen. De zorgvrager betaalt de overeengekomen prijs en staat de zorgaanbieder toe waar nodig onderzoek te verrichten. De zorgaanbieder verleent zorg binnen zijn eigen expertise, naar beste vermogen en volgens de geldende standaarden voor zorg. Zo mag de zorgvrager, die de juiste aanbieder heeft gekozen voor het bieden van zorg voor haar specifieke zorgvraag, ervan uit gaan dat deze voldoende kennis van zaken en voldoende vaardigheden heeft om adequate zorg te bieden. Een moeder en baby, die samen een overeenkomst zijn aangegaan, kunnen zich daaraan misschien niet houden als de zorgaanbieder, waarmee de moeder een overeenkomst aangaat, zich niet aan de afspraken of voorwaarden houdt; net zoals ik mij niet aan mijn afspraak om op tijd ergens te zijn kon houden, omdat de vervoersaanbieder, waarmee ik een overeenkomst was aangegaan, zich niet aan zijn voorwaarden hield.
Instellingen en overheden die zich op een of andere manier bezighouden met de zorg voor moeder en kind hebben zich verenigd in een ‘Platform Borstvoeding’ en zijn een overeenkomst aangegaan in de vorm van het Charter voor Borstvoeding Een mooi initiatief. Indien uitwerkend zoals werd bedoeld opent het mooie perspectieven voor moeders en baby’s. Hoe meer deelnemers aan een overeenkomst hoe moeilijker het wordt om in de gaten te houden of iedereen zich aan de gemaakt afspraken houdt. Afspraken die om te beginnen vaak al in algemene termen zijn gesteld, omdat de verschillende deelnemers heel verschillende eigen agenda’s hebben. Vooralsnog doen moeders en kinderen er waarschijnlijk goed aan toch maar een uur extra reistijd in te calculeren of voor eigen vervoer te zorgen.
Eurolac Flits! met label zorgverlener, zorgverleners, zorg, vaardigheden, kennis

Corrupt

Foto: John Hurt als Caligula, de corrupte regeerder, in de Britse TV serie I, Claudius
Macht corrumpeert, dat zagen we al bij de oude Romeinen. Soms corrumpeert ook de hang naar macht. Sommige mensen doen vreemde dingen om macht te kunnen krijgen. Een bekende manier is om de mensen waarover je macht wilt hebben onderling te verdelen en tegen elkaar op te zetten. Ook dat wisten de Romeinen al als geen ander. Een verfijndere manier is het om van de twee groepen die je tegen elkaar wilt opzetten de ene groep wijs te maken dat ze ietsjes beter zijn dan de andere groep. Met andere woorden, die ene groep boor je maar een beetje de grond in en laat hem helpen die andere stevig aan te stampen. Dat is ongeveer wat in de Verenigde Staten aan de gang is bij de christelijke ultraconservatieven. Wat mij betreft zijn deze ultraconservatieven een groter gevaar voor de wereld dan de moslimextremisten. Want ze vreten een maatschappij van binnenuit weg en ze doen dit zo gehaaid dat een flink deel van hun vrouwelijke slachtoffers in een soort Stockholmsyndroom-achtige aanhankelijkheid de hand likt die hen slaat. En vanwege de machtige plaats die de USA in de wereld inneemt is dat niet alleen een bedreiging voor de Amerikaanse samenleving, maar voor ons net zo goed.
Ook in Nederland woedt de verkiezingsstrijd hevig. Sommige partijen gaan, van oudsher, als windhaantjes in de rondte en lijken maar 1 liedje te kennen: ‘’Zo de wind waait, waait mijn rokje.’’ Andere politici weten met verve telkens andere schuldigen te vinden die als zondebok kunnen worden neergezet; zijn het niet de allochtone binnenlanders, dan zijn het wel de Europese Brusselaars. Veel partijen berijden elk hun eigen stokpaardjes en zijn zich schijnbaar absoluut niet bewust van andere, vaak meer prangende problemen in de samenleving. In veel partijprogramma’s wordt het ene gat met het andere gedicht. Waar de ene partij vindt dat alleen bezuinigen geld kan opleveren, vindt de andere dat je juist moet zorgen dat geld kan rollen om meer te worden.
Onderwijs als investering in de toekomst en de zorg voor de zieken en zwakken in de samenleving (het eerste teken en de ultieme maat van beschaving) komt er in veel programma’s bekaaid van af. Goed onderwijs, bereikbaar onderwijs voor alle kinderen en volwassenen in een samenleving is de poort naar het volle potentieel van een samenleving. Zeker voor kinderen en adolescenten is onderwijs van essentieel belang en een drempelloze beschikbaarheid zou voor ieder opgroeiend mens een grondrecht moeten zijn. Niet alleen basisonderwijs en voortgezet of middelbaar onderwijs, maar ook alle vormen beroepsonderwijs en wetenschappelijk onderwijs. De vorm en inhoud van het onderwijs zou moeten worden bepaald door de belanghebbenden (opgroeiende mensen en hun ouders) en door onderwijsdeskundigen. Er mogen ook best kwaliteitseisen worden gesteld door de overheid, maar niet aangaande inhoud van het onderwijs en de didaktiek. (Als een persoonlijk terzijde: de overheid zou mijn volledige en met liefde gegeven steun hebben voor een verbod op studentenverenigingen of op zijn minst op de ontgroeningsrituelen en de kennelijk onverbrekelijk inbegrepen alcoholconsumptie.)
Ook over de zorg heb ik zo mijn ideeën. De zorg voor zwakke en zieke leden van een sociale structuur is bepalend voor de mate van beschaving van zo’n samenleving. Die zorg is in een werkelijk beschaafde samenleving een grondrecht dat niet afhankelijk mag zijn van liefdadigheid en persoonlijke naastenliefde. De zwakke medemens (de heel jonge en de heel oude, de zieke en de gekwetste, die met aangeboren en die met verkregen gebreken) heeft recht op onvoorwaardelijke zorg zo veel, zo vaak en zo lang als nodig is. De gezonde en sterke medemens heeft eenzelfde recht op zorg ter voorkoming van ziekte en gebrekkigheid. Binnen mijn eigen vakgebied is dat de zorg voor borstvoeding en de opvoeding van het jonge kind: zorg voor de zwakke en preventieve zorg voor de sterke. En scholing voor de zorger. Zorg voor ons leefmilieu valt mijns inziens ook onder de noemer zorg en onder de noemer onderwijs en opvoeding.
Ik ga geen stemadvies geven en ook niet vertellen waar mijn stem heen gaat. Ik kan u wel verklappen dat partijen die voor bovenstaande punten van onderwijs en zorg staan niet te vinden zijn bij hen die van oudsher ter rechterzijde of in het midden van de kamer te vinden zijn, noch bij hen met een prominente C in hun naam. En al helemaal niet onder hen die de economie de belangrijkste factor vinden in de politieke keuzes. Economie als speerpunt corrumpeert: de macht van geld overschreeuwt het recht van mensen. Geld, beter gezegd de hang naar geld en het vertalen van alles in de samenleving naar geld en financiële waarde, corrumpeert. Caligula kwam ook op in een tijdperk van financiële crises.
Kieshulp voor borstvoeding-zorg http://www.kiezenvoorborstvoeding.nl/
Wat kun je kiezen, doe een test: welke partij past bij mij, stemwijzer, kieswijzer, kieskompas, de groene kieswijzer,
De Pous I: Wetenschappers waarschuwen voor gebruik kieswijzer als stemhulp. De Volkskrant (online) 05/09/12, 08:12
Eurolac Flits! met label kennis, keuze, kiezen, onderwijs.

Invoelen

Foto: John Hurt als Winston Smith  en Suzanna Hamilton als Julia in de verfilming van George Orwell's 1984, waarin de hele maatschappij wordt gecontroleerd met uitsluiting van empathie.
De zorg voor een kind is een van de belangrijkste taken die een mens in het leven kan krijgen en uitvoeren. Een nieuw mensje begeleiden naar volwassenheid; een nieuw  mensje laten worden wat hij al in zich heeft. Vroeger dacht men anders over kinderen dan nu. Mens dacht bij tijden dat zij gewoon mensen waren die nog groter moesten worden. Onvolledige mensen als het ware, die veel aanmoediging nodig hadden om snel groot te worden. Die aanmoediging bestond over het algemeen niet uit positieve uitingen, maar eerder uit stevige, voelbare, pijnlijke en/of bedreigende aanmoediging. Als je niet snel groot werd of niet snel genoeg leerde liep het slecht met je af. In andere tijden dacht men dat een kind een leeg vat was, dat moest worden gevuld met kennis en kundigheden. En met vrees. Vrees voor autoriteit van wereldlijke of religieuze aard. Of beide. In weer andere tijden dacht men dat een kind een onbeschreven blad was, een ‘’tabula rasa’’, rein en onbedorven en dat men er enkel goede dingen op  hoefde op te teken om tot een perfect mens te komen. Of men dacht dat een kind al zondig en onrein geboren werd en die onreinheid alleen met harde hand eruit kon worden gewerkt.
Geen van al die opvattingen, meningen en stromingen keek naar het kind zelf, het kind als mens, als echte en unieke entiteit. Men getuigde van weinig empathie voor het kind, weinig invoelend vermogen. Men kon zich er geen voorstelling van maken dat een kind een mens is, een entiteit. Goed zoals hij is, klaar om te zijn en klaar om te veranderen. Geen onbeschreven blad of leeg vat, maar ook geen klein volwassen mens, opgezadeld met de zonde der vaderen. Een kind wordt geboren op een bepaald punt in zijn ontwikkeling. Zijn fysieke make-up heeft hij meegekregen, inclusief karaktereigenschappen. Hij heeft een minder makkelijk definieerbaar deel, wat een ziel genoemd kan worden of een levensvonk, essentie of een wezen. Dat is een soort blauwdruk van mogelijkheden. Al tijdens zijn voorgeboortelijk leven heeft hij blootgestaan aan een uniek mengsel van invloeden van uit het lichaam van zijn moeder en van daarbuiten. Na zijn geboorte gaat dit proces verder. Na zijn geboorte gaat dat proces verder. Altijd bewegend, altijd ontwikkelend. Altijd af en volledig waar hij op dat moment is. Nooit af en nooit klaar tot het einde van zijn leven.
Elk mens wordt geboren met zijn eigen unieke plan of blauwdruk. Natuurlijk hebben mensen onderling veel overeenkomsten in die blauwdruk, zelfs een aantal wetmatige overeenkomsten, maar zeker ook heel veel persoonlijke variatie die de blauwdruk van elk mens uniek maakt. Na zijn geboorte heeft elk mens daarnaast een uniek complex van invloeden van mensen en dingen en omstandigheden in zijn omgeving die een unieke invloed op zijn blauwdruk hebben. Ook hier weer veel overeenkomsten en wetmatigheden, maar een nog grotere verscheidenheid in componenten en composities.  Er bestaat niet zo iets als De Gemiddelde Mens of Het Gemiddelde Kind. Het dichtste bij een gemiddelde kun je komen met uitdrukkingen als ‘’over het algemeen’’, meestal’’, de meeste mensen’’, ‘’veel kinderen’’ en dergelijke. Bij gebrek aan een gemiddeld mens zijn er dus ook geen goed werkende methodes voor zorg en opvoeding die uitgaan van gemiddelden. Elk kind moet worden benaderd, verzorgd en opgevoed als het unieke individu dat hij is.
Om dat te kunnen doen hebben ouders en beroepsverzorgers en opvoeders een flink empatische vermogen nodig. Zij moeten zich kunnen inleven, invoelen in dat kind, in dat individu. Natuurlijk zijn er bepaalde wetmatigheden die in de meeste kinderen mogen worden verondersteld, maar de variatie is groter. Een groot probleem met die empathie is dat mensen die dat weinig hebben ervaren als baby en kind, daar als volwassene minder goed toe in staat zijn. Zuigelingen zijn al tot empathie in staat, maar dat moet wel worden gevoed om effectief en werkzaam te blijven. Iemand die als kind weinig heeft kunnen beginnen met zijn empathie loopt een flink risico daar alter moeilijker mee uit de voeten te kunnen. Dit resulteert dan voor hun kinderen ook weer in minder empatische werking. Maar het valt te leren. Gelukkig
Empathie begint met het een kans geven en dan versterkt het zichzelf steeds meer. De eerste kans die je je empatische vermogen als ouders en beroepsopvoeders en als zorgverleners kunt geven is je voor te stellen wat je zelf zou willen of niet willen. Gewoon het aloude spreekwoord: ‘’wat gij niet wilt dat u geschiedt, doet dat ook een ander niet’’. Behandel elk mens op je weg zoals je zelf behandeld zou willen worden. Of die mens nu een volwassenen is of een kind; een vriend, collega of werkgever of werknemer; een cliënt of een zorgverlener. Vergeet even de schema’s, voorschriften, protocollen, routines, opvattingen en methodes, maar sta even stil bij de vraag: Wat zou ik willen, hoe zou ik nu door de ander willen worden behandeld als ik in zijn situatie was? Dat is het begin van invoelend of empatisch werken.