Geit

Afbeelding: Freya, potloodtekening door Gonneke Staas (2012), bewerkt met GIMP

Ik had ooit schapen en geiten. Dat was leuk voor de kinderen, het hield mij bezig en van de straat en ik kreeg er melk van. En ik leerde er van, door naar de dieren en hun gedrag te kijken. Geiten en schapen zijn nauw aan elkaar verwant, maar compleet verschillend in hun gedrag. Als mijn schaap en mijn geit bij een hek aankwamen, liet Schaap haar kop hangen en leek te denken: ‘’ Een hek, tja, dan kan ik niet verder.’’, terwijl vriendin Geit haar ogen liet oplichten en duidelijk iets anders dacht: ‘’Ha! Een hek! Leuk, wat kun je daar mee: overheen, onderdoor, dwars erdoorheen, gat in maken, met je horens eraan rukken, … leuk!’’. Sindsdien ben ik vaak geneigd mensen ook te verdelen in schapen en geiten. Zelf ben ik zeer beslist een geit. Mijn dochters ook. Mijn zoons, wel dat zijn bokken, overduidelijk, maar wel geitenbokken. Ik omring mij ook graag met andere geiten, met schapen heb ik vaak wat weinig geduld. Ik wil namelijk zo graag dat mensen zelf nadenken bij en over wat ze doen. Dat ze niet zomaar klakkeloos achter de meute aanrennen en doen wat iedereen doet. Ik ben er ook, min of meer, van overtuigd dat elk kind geboren wordt als geit, maar dat velen tot schaap worden gemaakt.

Kinderen worden over het algemeen redelijk perfect geboren. Afgezien van enkele onfortuinlijken waar iets aan mankeert, uiteraard en helaas. Het doorsnee kind wordt geboren met het vermogen zijn eigen voedsel veilig te stellen en te bepalen wanneer hij eten nodig heeft en hoeveel, bijvoorbeeld. Wanneer dat er niet uitgeoefend wordt door het aanbieden van door anderen willekeurig bepaalde hoeveelheden eten van een willekeurig bepaalde soort en met willekeurig bepaalde intervallen, zal hij dat vermogen houden zolang hij leeft. Dat zou wel eens gelijk de meest fool-proof methode voor de preventie van een ongezond gewicht en de erbij horende ziektes kunnen zijn.

Kinderen worden ook geboren met een schier oneindige hoeveelheid fantasie en nieuwsgierigheid. Uiteraard werken we er met man en macht aan om die fantasie en weetgierigheid zo snel en zo grondig mogelijk de kop in te drukken. Want kinderen die je hun gang laat gaan met die fantasie en leergierigheid worden geiten, terwijl onze maatschappij veel liever schapen heeft. Schapen zijn namelijk, dat zal elke schaapherder je vertellen, vrij eenvoudig te hoeden en te leiden waar je wilt dat ze gaan. Wat je nodig hebt is een grote groep schapen en een paar dominante honden. Geiten daarentegen lusten die honden rauw en aan hun horens geregen of gaan de discussie met ze aan. Geiten in kuddes (als je ze al in een kudde kunt krijgen) zijn nog veel lastiger te regeren. Want geiten zijn eigenlijk anarchisten van geboorte. Zij laten zich niets gezeggen en hun standaard antwoord is ‘’Dat maak ik zelf wel uit.’’

Ik ben een geit en daar ben ik blij mee en trots op. Soms doe ik wel eens wat de honden me proberen te laten doen, maar alleen als ik na eigen onderzoek merk dat ze inderdaad deze keer eens gelijk hebben. Ik ben daarom ook dol op onderzoek. Vooral onderzoek dat is gedaan door andere geiten. Onderzoek dat werd gedaan puur om te weten, om meer te weten, en om te begrijpen. Bijvoorbeeld onderzoek naar waarom baby’s huilen, of waarom kinderen die onconditioneel worden geliefd het zoveel beter doen dan kinderen die beloond worden voor liefde-opwekkend gedrag. En dus waarom ik niet houd van schapenonderzoek, zoals alle soorten onderzoek over methodes om andere schapen precies het gedrag te laten vertonen dat de honden graag zien. Of dom onderzoek, dat volslagen voorbij gaat aan veel belangrijker aspecten van dat wat onderzocht werd.

Zo viel min oog op een onderzoek van Puapornpong et al (2013) over de lengte van tepels in relatie tot borstvoeding succes. Nadat ik mijn onderkaak weer teruggevonden en op zijn plaats vastgezet had, wist ik even niet of ik moest lachen of huilen. Vrij vertaalde conclusie: ''Een tepel moet minimaal zeven millimeter lang zijn om succesvol borstvoeding te kunnen geven en vrouwen met een kortere tepel moeten extra zorg krijgen''. Alle geitenkeutels nog aan toe. Hebben we echt nóg een reden nodig om vrouwen onzeker te maken over hun eigen lijf en hun vermogen om hun eigen kind van voedsel en koestering te voorzien. Mijn geit Freya heeft nooit een meetlat langs haar tepels gehouden en ze gaf prima melk, zowel aan haar lam als aan mij. Nu we het toch over lengtes hebben (I’ll show you mine if you show me yours, zeg maar) mijn '-3' en mijn '+5' mm tepels hebben nooit een enkel probleem gegeven voor mijn vijf kinderen. Wat wel problemen heeft gegeven is het advies van zorgverleners, zoals: ‘’Nee mevrouw, dat gaat niet lukken met zo’n tepel’’, me vervolgens een afgeknipte flessenspeen gaf, waarmee het uiteraard met mijn geitenlammetje-dochter ook niet lukte. Wat álle moeders nodig hebben is zorg door een zorgverlener met gedegen echte kennis, en veel informatie, zodat zij zelf kan uitmaken wat en hoe.

En dan was daar, in een van mijn favoriete journals nog wel, het artikel van Preer et al over het uitstellen van het badje van twee uur postpartum naar minimaal 12 uur postpartum. Hoera! Eureka! Exclusief borstvoeding in het ziekenhuis was significant verbeterd van bijna 33 naar ruim 40%. Werkelijk? Daar moet je onderzoek voor doen? Hoe lang weten we nu al dat elke scheiding van moeder en kind in de eerste uren/dagen/uberhaupt na de geboorte het risico van minder dan exclusief borstvoeding vergroot? Dat heeft toch niks met dat bad te maken, maar alles met de scheiding. Ik ben benieuwd of je ook verandering zou zien als je in plaats van het kind in bad doen na twee uur op de wereld te zijn, hem samen met de moeder laat baden of douchen. Of als je hem gewoon helemaal niet in bad doet in de eerste week, maar hem gewoon lekker bij mama laat. Of huid-op-huid bij papa als mama even elders moet zijn.

Dan heb je als onderzoeker funding voor onderzoek en dan ga je dergelijke dingen onderzoeken. Onzinnig en gebaseerd op verkeerde of op zijn minst onwaarschijnlijk hypotheses en vooronderstellingen. Niet de oorzaak onderzoeken, maar het gevolg van een om te beginnen onzinnige routine. Tjonge jonge, jonge. Daar moet ik als echte geit zijnde nog maar eens op herkauwen.

Puapornpong P, Raungrongmorakot K, Paritakul P, Ketsuwan S, Wongin S: Nipple length and its relation to success in breastfeeding. J Med Assoc Thai, 2013:96 Suppl 1(1-4).

Genevieve Preer, Jessica M. Pisegna, John T. Cook, Anne-Marie Henri, and Barbara L. Philipp: Delaying the Bath and In-Hospital Breastfeeding Rates. Breastfeeding Medicine.

Probleemmakers

Afbeelding: Strij, A. van: Portret van 3-jarig jongetje met valhoed en hondje. 1782
Op zaterdagochtend besteed ik graag wat tijd aan surfen. Internetsurfen, wel te verstaan. Hier in het Brabantse land valt weinig aan ander surfen te doen. Vandaag kwam ik langs een opsomming van interessante dingen die op de markt worden gebracht voor kinderen en hun ouders. Vooral voor de ouders. Een pruikje met haarbandje voor kale babymeisjes. Een plastic kinderurinoirtje. Parfum met Play-doh geur. Parfum voor de baby. Een broche van vilt in de vorm van een placenta met erop geborduurde bloedvaten. Een geboorte instructie pop in grof haakwerk. Of een idem dino-flamingo-vis die Mickey Mouse baart. Van dat soort dingen dus. In deze lijst werd gelinkt naar een lijst met nuttige dingen om de borstvoeding te laten slagen. U begrijpt, beste lezer, dat ik dat niet ongezien voorbij kon laten gaan.
Dat was geen grap. Allerlei zaken passeerden de revue die algemeen worden gezien als onmisbaar voor het slagen van de borstvoeding. Ik vind dat kwalijk. Een lijst maken van dingen die je nodig hebt om met succes borstvoeding te geven, bij voorbaat al, is net zoiets als een opsomming van alle mogelijke hulpmiddelen en prothesen die je nodig hebt om succesvol te leren lopen. Wat heeft een baby die peuter gaat worden nodig om te leren lopen? Wel, een stel functionerende benen brengen je al een heel eind op weg. Letterlijk in dit geval. Een omgeving die loopoefeningen mogelijk maakt of zelfs aanmoedigt is ook heel handig. Als die omgeving ook nog een beetje veilig is, is dat mooi mee genomen. Maar dan heb je het wel zo’n beetje gehad.
Beugels, krukken, speciale schoenen, … allemaal overbodig voor een gezond kind met functionerende benen. Misschien noodzakelijk voor een kind dat geboren is met een afwijking of zonder benen, of voor mensen die na een ongeluk opnieuw moeten leren lopen. Ontsmettingsmiddelen, zalfjes en pleisters? Nee, niet al bij voorbaat en misschien niet eens als hij echt valt. Bij de cursus EHBO voor kinderen, die ik laatst volgde, leerde ik dat je oppervlakkige wondjes zonder vreemde voorwerpen of duidelijk vuil erin het beste met rust kunt laten. Ontsmetten, zalf smeren en pleisters plakken vóór een kind gaat lopen zal ook niet helpen voorkomen dat hij valt en zich bezeert. En hoofd-, knie- en elleboogbeschermers? Ik dacht het niet. Lopen leer je met vallen en opstaan en al die hulp- en beschermingsmiddelen zitten eerder in de weg dan dat ze helpen bij het leerproces.
Leren borstvoeding geven is eigenlijk net zoiets. Je hebt er maar weinig voor nodig: minstens één functionele borst en een willig kind. Een of twee armen om het kind vast te houden is handig en een plaats om te zitten of te liggen ook. Een omgeving die borstvoeding leren geven mogelijk maakt en aanmoedigt is ook wel een pré. En dan heb je het wel zo’n beetje gehad. De rest valt onder de categorieën gadgets of overdaad. De meeste hulpmiddelen zijn ongeschikt om problemen te voorkomen en soms veroorzaken ze eerder problemen. Andere hulpmiddelen zijn alleen nodig om problemen op te lossen of om te gebruiken als er in de aanleg iets niet klopt. Dat zijn de ontsmettingsmiddelen, zalfjes en pleisters, en de beugels en krukken van de borstvoeding.
Een moeder en een kind met allebei de benodigde organen, aangelegd en werkend binnen functionele variaties, hebben niets anders nodig dan elkaar om het hele spel van borstvoeding samen te leren spelen. Kennis van de werking van borstvoeding en van de biologische behoeften van moeder en kind geven een voorsprong en kunnen allerlei niet werkende pogingen voorkomen. Moeder en kind die vanaf de geboorte dicht bij elkaar in de buurt zijn, met vooral in de eerste dagen veel huidcontact, in houdingen en posities die het comfort van beiden ondersteunen en kennis van de in de blauwdruk vastgelegde gebruiksaanwijzing zijn eigenlijk de enige gadgets die nodig zijn om de borstvoeding te laten slagen. Soms kan een beetje aanmoediging en hulp van iemand met ervaring nodig zijn, of wat meer geduld en oefening.
Zelfs als de omstandigheden extra zorg nodig maken, is er vaak een low-tech alternatief of een huis-, tuin- en keuken attribuut. Voedingskussen? In de meeste huizen zijn voldoende kussens of voorwerpen die daarvoor door kunnen gaan aanwezig. Vaak voldoet een andere houding van moeder en kind ook al voldoende om de steun van een kussen onnodig te maken. Kolf? Met enige oefening zijn de meeste moeders in staat om met hun eigen handen boven een kom of schaal alle melk af te kolven die ze maar nodig hebben. Hygiënisch, altijd bij de hand en geen stopcontact of batterijen nodig. Zoogkompressen? Vaak houden ze de lekkages eerder in stand en leren ze de borsten niet om zindelijk te worden. Tepelhoedjes? Alleen in nauwkeurig omschreven omstandigheden therapeutisch te gebruiken, bij voorkeur onder goede lactatiekundige begeleiding. Tepelvormers? Ingetrokken tepels zijn zelden een probleem en kunnen indien nodig ook met de hand worden verholpen.

Eurolac Flits! met label lekken, hulpmiddel, tepelhoedje, kolf, ingetrokken tepels, zoogkompressen. Deze links leiden naar lijsten met blogs met deze labels. Klik op de plaatsjes in de linkerzijbalk voor meer verhaaltjes.

Mooi functioneel

Foto: Pamela Anderson, actrice, vooral bekend om fraaie boezem in wisselend formaat, als eerste ten toon gesteld in Baywatch
Onder de zoogdieren zijn de uiterlijke kenmerken van de melkklieren van de mens nogal uitzonderlijk. Bij het overgrote deel van alle zoogdiervrouwen zijn er buiten de zoogperioden geen of nauwelijks zichtbare borststructuren. Kuddedieren zoals runderen en geitachtigen willen nog al eens een uier hebben, maar de exemplaren van de gefokte varianten maken deze dames tot de kunstmatig opgepepte pin-upgirls van de dierenwereld. Het aanleggen van de pasgeboren jongen vormt over het algemeen geen enkel probleem. Dan mensenmoeders. Maagden pronken met borsten alsof ze al volop aan het lacteren zijn (en als ze die niet van zichzelf hebben zijn ze redelijk eenvoudig aan te schaffen). Ze trekken strakke truitjes aan en wrijven hun tepels om ze te showen of ze dragen strakke truitjes en plakken de tepels af om ze niet te showen. Net als de rest van de borst worden ook de tepels onderworpen aan esthetische maatstaven: zo lang, zo groot in doorsnee en vooruitstekend. Rond en symmetrisch met beschaafde bobbeltjes. Tepels die zich niet laten zien, ingetrokken of vlakke tepels, worden gemanipuleerd om ze over te halen uit de kast te komen of er worden hulpmiddelen ingezet en zelfs operaties. Daarmee worden fraaie resultaten behaald. Bij chirurgische correcties is het wel jammer dat de functionaliteit wordt opgeofferd aan esthetiek. Maar ja, je kan niet alles hebben natuurlijk. De mechanische middelen, die meestal werken met een of andere vorm van zuiging, richten minder schade aan, maar moeten blijvend worden gebruikt.
Wanneer een vrouw borstvoeding gaat geven wordt er anders naar de tepels gekeken: zijn ze functioneel, kan er een baby aan drinken? Wel, laat me u gelijk uit de droom helpen: geen enkele baby kan effectief aan een tepel drinken. Dat gaat geheid fout. Een baby die een tepel in zijn mond neemt en gaat zuigen doet zijn moeder pijn en drukt de melkkanalen dicht, waardoor hij per saldo net zo weinig binnen krijgt als een kind dat het rietje in zijn ranja dichtbijt. Wij mensen geven namelijk borstvoeding, geen tepelvoeding. Tepels zijn wat het voeden aan de borst betreft eigenlijk vrij ondergeschikte onderdelen. Een baby hapt als het goed is aan met een wijd-open mond, waarbij hij ruim voorbij de tepel op het borstweefsel uitkomt. De tepel reikt daarbij met de punt zo’n tweeënhalf tot drie centimeter diep in zijn mond en vormt samen met het weefsel erachter een soort taps toelopende speen. In feite maakt het dus niet uit of die tepel stevig gevormd is of zacht en vlak of ingetrokken. Toch heeft de tepel wel degelijk een functie. De tepel is een soort doel, de roos waar de baby op mikt als hij aan de borst gaat. Vooral voor baby’s die al in de baarmoeder hebben geduimd, of bij wie er voor de eerste keer borst al iets anders in de mond was (een vinger voor mondonderzoek, uitzuigen van slijm, troost op een vinger, een eerste flesje of vingervoeden omdat moeder er nog niet was, …) is een wat steviger doel handig. Een zachte, vlakke of ingetrokken tepel herkennen ze wellicht niet als een zuigobject, waardoor ze minder goed pakken of niet gaan drinken. Vlak voor het voeden kan daarom de tepel worden gestimuleerd om te erecteren. Dat kan door iets kouds ertegen aan te houden, maar dat heeft mogelijk een negatief effect op de ontvangst capaciteit van de zenuwen die de seintjes voor hormonenafgifte moeten verzorgen. Een lichte, wrijvende massage werkt voor met name vlakkere tepels vaak ook goed. Vroeger werden vooral de Hoffmann’s oefeningen aangeraden: met twee vingers tegenover elkaar net naast de tepel op de tepelhof wordt de huid naar buiten en in de richting van de borstkas getrokken. Dit maakt de verklevingen los die de oorzaak van ingetrokken tepels kunnen zijn. Zuiging werkt over het algemeen ook goed. Dit kan met een kolf, een ouder kindje of een gewillige partner. Er zijn ook speciale apparaatjes die zuiging veroorzaken. De Niplette lijkt op een vingerhoedje met een steeltje waaruit met een spuitje de lucht wordt weggezogen. De Supple Cup is een siliconen hoedje waar de lucht wordt uitgeknepen als bij een balgkolfje. De bedoeling van deze apparaatjes is, net als bij de borstschelpen of tepelvormers, dat ze al tijdens de zwangerschap meerdere uren per dag worden gedragen. Het idee is dat de tepels daarmee permanent naar buiten komen en blijven. de waarschuwingen tegen het gebruik tijdens de laatste weken in verband met vroeggeboorte zijn meer bedoeld om de fabrikant in te dekken. Tepelstimulatie werkt niet om een baring op te wekken.
Een houding waarin de baby controle heeft over wat hij doet (achterover liggend, instinctief voeden, Biological Nurturing) en het vermijden van verwarring door andere objecten in de mond kunnen vaak al voldoende zijn om ook met ingetrokken tepels goed aan te leggen. In het uiterste geval, als niet anders werkt, kan een tepelhoedje uitkomst bieden. Een tepelhoedje is een tijdelijk hulpmiddel, waarvan de veiligheid ten aanzien van blijvend voldoende melkproductie en normalisering van het probleem, niet is aangetoond (MacKechnie&Eglash, 2010).
Van Veldhuizen-Staas: Borstvoeding Basis op Eurolac.net
McKechnie AC, Eglash A: Nipple Shields: A Review of the Literature. Breastfeed Med. 2010 December; 5(6): 309–314.
Kamalendu Chakrabarti and Subhra Basu: Management of Flat or Inverted Nipples with Simple Rubber Bands. Breastfeeding Medicine. August 2011, 6(4): 215-219. doi:10.1089/bfm.2010.0028.