Nachtje

Foto: Arthur in de cosleeper

Nog één nachtje slapen en dan is het zover: aflevering 999, de gastcolumn ter ere van het 1000 nummers jubileum. Ik heb een handvol inzendingen binnen gekregen om uit te kiezen en dat gaat nog moeilijk worden. Leuke inzendingen allemaal, mooi, ontroerend, opruiend, alles zit erin. Eén nachtje nog, dan weet u, mijn beste trouwe lezer, het ook.

Een nachtje slapen is iets dat voor veel ouders niet zo heel evident is. Nachten van mensen met kinderen worden regelmatig onderbroken. Bij een baby of dreumes voor nachtvoedingen, bij een peuters voor nachtvoedingen en nachtelijke feestjes, bij kleuters soms nog voor nachtvoedingen of feestjes, maar vaak ook voor nare dromen of nachtangsten. Schoolkinderen kunnen buikpijn hebben o last van de zenuwen door dingen die gaan gebeuren. Pubers, daar hoef je niet zoveel je bed voor uit, daar kost het dan weer moeite om hen hun bed uit te krijgen. Als ze wat ouder zijn, lig je wakker tot ze thuis zijn na het stappen. Tegen dat je kinderen de deur uit zijn kom je in de buurt van de overgang en dan doe je uit je zelf geen oog dicht af en toe.

De nacht doorslapen wordt afgeschilderd als een belangrijke mijlpaal in de ontwikkeling van een kind. In feite wordt daar niet zozeer doorslapen bedoeld als wel het doorbrengen van de nachtelijke uren in een staat die je ouders niet wakker maakt. Niemand slaapt namelijk acht uren aan een stuk. Iedereen wordt wakker na een slaapcyclus van gemiddeld een uur of drie. De een vaker, de ander minder. Maar het punt is dat wij ons als volwassene hebben aangewend dat wakker worden niet bewust mee te maken. We draaien ons om en slapen verder. Kleine kinderen kunnen dat nog niet zo goed en hele kleintjes moeten dat ook niet, want die hebben nog eten en bevestiging nodig in de nacht. Iets minder kleine kinderen hebben vooral ook die bevestiging nog nodig en vooral als er eng wordt gedroomd of er veel spannende dingen gebeuren of gaan gebeuren.

Nachtvoedingen gaan voor een deel over voeding voor de maag en het lichaam. De zich snel ontwikkelende hersenen hebben ook in de nacht een doorgaande stroom suikers nodig om de accu opgeladen te houden. Een te lange pauze tussen twee voedingen kan de suikerspiegels gevaarlijk laag maken en het risico van hypoglycaemie is niet denkbeeldig. Het is niet heel vergezocht dat dat kan zorgen voor een wegzakken, versuffen, waardoor het kind gewoon vergeet adem te halen en zachtjes weg glijdt in vergetelheid. Hoe verder een kind in de nacht van andere mensen vandaan is, hoe groter dat risico. Kinderen die dicht bij moeder slapen, zullen makkelijker wakker worden, vaker een slokje aan de borst nemen en dus veel veiliger slapen, hoewel niet uren en uren aan een stuk.

Naarmate een kind ouder wordt, wordt het voedingsdeel van de nachtvoedingen minder prominent, maar wordt het samenzijn met en bevestiging door de ouders belangrijker. Voor kinderen is vrijwel alles nog nieuw en vrijwel alles wat een kind meemaakt overdag is dus spannend. Dat moet allemaal in de nacht worden verwerkt. Dat kan behoorlijk intimiderend zijn en als je dan waker wordt en alleen bent is dat een angstige ervaring. Dicht bij je ouders wakker worden en even een geruststellend slokje aan de borst zorgen voor een veel minder hoog stress niveau. Structurele scheiding van beide ouders overdag maakt het voor een kind nog belangrijker om in de nacht wel in direct contact met hen te zijn. Kinderen die overdag in de kinderopvang zijn, zullen dus eerder neigen naar vaker wakker worden in de nacht.

Het goede nieuws is dat samen slapen in de zin van het bed delen (eventueel in de vorm van een co-sleeper) het voor ouders veel makkelijker maakt om dit soort nachten te doorleven en toch uitgerust wakker te worden. Borstvoeding geven aan een kind dat bij je slaapt is (na een beetje oefenen in het begin) het makkelijkste wat er is en meer ervaren moeders kunnen je in de ochtend vaak niet zeggen hoe vaak de borst in de baby is geweest. Moeders passen hun persoonlijke slaapritme aan aan dat van hun samenslapende borstkind, zodat zij niet uit hun diepste slaap worden gerukt. De kortere slaapcyclus die zij daardoor krijgen is wel van een betere slaapkwaliteit dan de langere van niet samenslapende borstvoedende moeders. 

‘’Maar ik kan niet slapen met mijn kind naast me.’’ ‘’Mijn kind wordt wakker van mij.’’ ‘’Ik lig niet lekker met mijn kind naast me.’’ ‘’Ik heb mijn 8 uur slaap nodig.’’ Dat zijn zo van die bezwaren tegen samen slapen en nachtvoedingen. Die acht uur slaap moet je maar even laten varen of je gaat vroeger naar bed of je doet ergens overdag een slaapje. Aan wakker worden in de nacht kun je wennen, net zoals je jezelf hebt aangeleerd niet wakker te worden. Er moet alleen even een knop om en de klokken moeten weg. Als je niet lekker ligt, schuif je je kind in de co-sleeper als je wakker wordt en hij is klaar met drinken. Of je went jezelf een andere slaaphouding aan, dat kan namelijk ook. En bedenk dat het tijdelijk is. Naarmate je kind ouder wordt, veranderen zijn behoeftes.

Lees voor manieren om samen slapen veilig te maken de blogs die je vindt onder de label-links.

Wet

Foto: Vandaag jarig: Gisele Bündchen, die ooit zei dat wat haar betreft borstvoeding wettelijk verplicht zou moeten zijn. Het werd haar niet in dank afgenomen.

De laatste tijd worden we keer op keer opgeschrikt door een meer en meer controlerende en voorschrijvende overheid. Telefoon en emailverkeer worden breed afgeluisterd en onderschept, zorg moet op een enkele door de overheid (aan de arm van de zorgverzekeraars en farmaceutische bedrijven) bepaalde manier worden afgenomen, desnoods afgedwongen door inzet van de politie, opvoeding en onderwijs worden eveneens steeds nauwer door de overheid omschreven en afgedwongen. De rechtstaat lijkt in snel tempo af te stevenen op de politiestaat, geregeerd door angst, geadviseerd door het grote geld. Het is een paradijs aan het worden voor lieden die hun eigen agenda weerspiegeld zien in deze regelgeving en die zonder op of om te kijken andere mensen het leven zuur maken door hen aan te geven voor het plegen van imaginaire misdrijven.

Ondertussen mogen bij niet voor veel geld bij de overheid geregistreerde hulpmiddelen voor zelfzorg niet meer als zodanig worden aangeboden en mag er op die middelen en in een wijde omgeving eromheen niet worden uitgelegd wat het is, wat het doet en hoe het gebruikt moet worden. Let wel, volgens de overheid is dit nodig om de consument te beschermen. Zelfs met goede beschrijvingen blijken veel consumenten de gebruiksaanwijzingen niet goed te begrijpen, niet goed genoeg voor een veilig gebruik. En geen borstvoeding geven is om te beginnen al een risico, als moeders dan ook nog goed begrijpen wat ze moeten doen bij het gebruik van hulpmiddelen of vervangingsmiddelen, dan kunnen de risico’s voor het kind onaanvaardbaar hoog stijgen. Wat jammer dat hiervoor geen vaccin beschikbaar is, want dan zou er wel wat aan dat risico worden gedaan.

Gebruiksaanwijzing medicijnen en hulpmiddelen voor veel ouders gevaarlijk onbegrijpelijk
Kumar et al van drie universiteiten in Tenessee, Florida en Calfornië onderzochten de mate waarin ouders van kinderen tot 1 jaar in staat zijn gezondheidsinformatie en instructies voor zuigelingen te begrijpen en uitvoeren. Hoewel 99% van de onderzochte ouders voldoende konden lezen en schrijven, bleek het reken vermogen van maar 17% boven dat van een 4e klas middelbaar scholier uit te komen. Het bleek de onderzoekers dat, hoewel vrijwel alle ouders de instructies goed konden lezen, er velen waren die ze niet correct konden uitvoeren. Zo lukte het minder dan de helft om poedermelk voor de baby goed aan te maken terwijl een derde er niet in slaagde om met een digitale thermometer te bepalen of een kind koorts heeft. Voor een flink deel van de ouders was het ook een groot probleem om uit de gebruiksaanwijzing op te maken hoeveel hoestdrank een kind van een bepaald gewicht mag hebben.
De manier waarop ouders in deze test presteerden was duidelijk gelinkt aan hun eigen opleidingsniveau. Het is duidelijk dat de instructies voor ouders van jonge kinderen beter aangepast moeten worden aan ouders met een lager opleidingsniveau om ongelukken te voorkomen.
(13-08-2010)

en

Borstvoeding beschermt tegen infecties
Ook in westerse landen tonen onderzoeken aan dat kinderen die geen borstvoeding krijgen  vaker blootstaan aan infecties. De keuze om wel of geen borstvoeding te geven hangt vaak van allerlei moederlijke factoren af en het is moeilijk al die factoren mee te nemen in onderzoeken. Fisk et al onderzochten daarom in een prospectieve geboortecohort onderzoek het verband tussen de duur van borstvoeding op het vóórkomen van infecties aan de luchtwegen, oorontstekingen en maagdarminfecties in het eerste levensjaar. De onderzoekers keken niet naar exclusiviteit van borstvoeding, alleen naar de totale duur van borstvoeding met of zonder andere melk of vast voedsel. Zoals verwacht liepen kinderen die helemaal geen borstvoeding kregen het grootste infectierisico. Het risico daalde sterk naarmate de duur van borstvoeding toenam. Borstvoeding duur in het tweede halve levensjaar gaf minder sterke verschillen te zien, maar ze waren nog wel overduidelijk.
De onderzoekers concluderen dat voortgezette borstvoeding een belangrijke factor is bij het voorkomen van ziekte in het eerste levensjaar.
(14-08-2010)

en

Vroege introductie vast voedsel zorgt voor minder slaap
Naast gezonde en voldoende voeding is ook voldoende slaap belangrijk voor de groei en ontwikkeling van baby's en peuters. Nevarez et al van Harvard onderzochten factoren die de duur van slaap bij kinderen tot 2 jaar beïnvloeden. Zij kwamen tot de opmerkelijke conclusie dat naast depressie van de moeder tijdens de zwangerschap en roken door de moeder, ook de vroege introductie van vast voedsel (< 4 maanden), TV kijken (door het kind) en kinderdagverblijfbezoek leiden tot minder slaap bij kinderen van 12 en van 24 maanden oud. Kinderen die al deze risicofactoren hebben kunnen ruim een uur (en meer als ze  meer dan 1 uur per week TV kijken) per 24 uur minder slapen.
(15-08-2010)

en

Geen borstvoeding: meer kans op obesitas
Uit meerdere onderzoeken was al bekend dat kinderen die géén borstvoeding krijgen een grote kans lopen op het ontwikkelen van overgewicht in de kinderjaren, maar het waarom daarvan is nog niet helemaal duidelijk. Eén van de hypotheses om dit verschijnsel te verklaren is dat kinderen die de borst krijgen zelf hun inname kunnen reguleren (en dat ook later blijven doen) en dat kinderen die de fles krijgen dat niet doen. Li et al onderzochten of dit een redelijke vooronderstelling is. De uitkomsten van hun onderzoek lieten zien dat kinderen die van het begin af aan de fles kregen - ongeacht het soort melk in die fles - later in de zuigelingentijd meer geneigd zijn hun fles of beker leeg te drinken dan kinderen die van jongs af aan de borst kregen. Het vermogen om te stoppen met eten of drinken als de honger of dorst gestild zijn is een belangrijke beschermende factor bij het behouden van een gezond gewicht.
(16-08-2010)

Li R, Fein SB, Grummer-Strawn LM: Do Infants Fed From Bottles Lack Self-regulation of Milk Intake Compared With Directly Breastfed Infants? PEDIATRICS Vol. 125 No. 6 June 2010, pp. e1386-e1393
Nevarez MD, Rifas-Shiman SL, Kleinman KP, Gillman MW, Taveras EM: Associations of Early Life Risk Factors With Infant Sleep Duration, Academic Pediatrics, 10:3, May-June 2010, Pages 187-193
Fisk CM, Crozier SR, Inskip HM, Godfrey KM, Cooper C, Roberts GC, Robinson SM: (2010) Breastfeeding and reported morbidity in infancy: findings from the Southampton Women's Survey study group. Maternal and Child Health Nutrition (In Press)
Kumar D, Sanders L,  Perrin EM, Lokker N, Patterson B, Gunn V, Finkle J, Franco V, Choi L, Rothman RL: Parental Understanding of Infant Health Information: Health Literacy, Numeracy, and the Parental Health Literacy Activities Test (PHLAT), Academic Pediatrics, In Press, Corrected Proof, Available online 2 August 2010, ISSN 1876-2859

Wakker

Foto: Thomas Ralph Spence (1855 - 1918): Sleeping Beauty
Ik ben al een poosje uit de kleine kinderen en uit de pubers. Ik wordt dus niet meer wakker voor nachtvoedingen, nachtmerries en nachtbrakers. Maar ik heb een paar honden die ’s nachts samen in de garage gaan. Dat vinden ze niet zo leuk en dus gaan ze blaffen, moet ik eruit en heb ik alsnog, zonder kinderen, gebroken nachten. Vannacht hadden we ze met de trapdeur open in de kamer gelaten, in de hoop dat ze dan niet zouden blaffen, en de buren en ik goed konden slapen. Nou, van de buren weet ik het niet, maar ik was evengoed een keer of wat wakker vannacht. Klaarwakker. En weer verder slapend. Ik heb me daar, na jaren kinderen en honden en nu in de overgang, op getraind. Je slaapt, je wordt wakker, doet eventueel iets, en slaapt weer verder. Daar zijn namelijk gewoon technieken voor. Dat kan je leren. Als mensen ervan overtuigd zijn dat je baby’s kan leren slapen, moeten ze ook geloven dat je jezelf kunt leren slapen. Ouders met kleine kinderen komt dat zeker ten goede. Een paar tips.

Voorkom dat je helemaal helder en klaarwakker wordt. Je lichaam mag niet te weten komen dat je hoofd wakker is. Overtuig je lichaam ervan dat het gewoon nog midden in de nacht is, dat er geen reden is om wakker te zijn en dat het nog uren duurt voor de wekker gaat. Dit doe je door bijvoorbeeld geen of zo min mogelijk licht te maken, als je moet praten dit heel zachtjes en met zo min mogelijk woorden te doen en de toon vlak te houden. Degene tegen wie je dan praat krijgt ook de boodschap door dat je eigenlijk samen helemaal niet echt wakker bent. Zet je bril niet op, beweeg je traag en zo gelijkmatig mogelijk.

Kijk niet op de klok. Als je een wekker nodig hebt, zet die dan achterste voren. Onder geen beding mag je weten hoe laat of hoe vroeg het is en hoeveel uur je nog hebt voor de wekker afgaat. Tel ook niet het aantal keren dat je wakker wordt in de nacht. Maak je geen zorgen hoe vaak je nog wakker zult worden en laat je niet verleiden je af te vragen hoe lang het zal duren voor je eindelijk weer slaapt.

Doe wat je doen moet op de automatische piloot, denk zo min mogelijk na. Zorg dat wat je ook in de nacht moet doen, geautomatiseerd is (oefen overdag). Beperk het aantal handelingen tot het absolute minimum. Als je weet dat je in de nacht eten of drinken nodig hebt, zet dat dan voor je naar bed gaat klaar. Voor iedereen die dat nodig kan hebben.

Reageer direct op signalen dat je ergens voor wakker moet worden. Uitstellen maakt je wakkerder, maakt meer mensen wakker en wakkerder en de verstoring duurt alles bij elkaar veel langer. Blijf niet wakker liggen hopen dat de verstoring overgaat.

Sta jezelf na de verstoring niet toe wakker te liggen. Train jezelf over iets te denken waarvan je in slaap valt. Moeilijke rekensommen, voorstellingen die je gedetailleerd invult (alsof je een schilderij maakt), stel je gedetailleerd voor wat je gaat doen als je de Jackpot wint, ontwerp een droomhuis en richt het in, vertel jezelf een verhaal, …. . Of doe ademhalingsoefeningen, tel tijdens je ademhaling, gebruik de ademhaling die je voor de bevalling hebt geoefend (vooral die diepe buikademhaling).
Probeer een geconditioneerde reflex te maken door op een bepaalde manier te gaan liggen, kussens te rangschikken, deken in te stoppen, … .

Welterusten vanavond en vannacht en laat in de nacht en vroeg in de morgen en als het bijna dag is.
Eurolac Flits! met label  slaapproblemen, slaaptraining, slaapgebrek, slaapritme. Deze links leiden naar een lijst met blogs met dit label, klik op de plaatjes in de linkerzijbalk voor meer verhaaltjes.

Bedrituelen

Foto: Kristen Stewart als Bella Cullen-Swan  brengt Mackenzie Foy als dochter Renesmee Cullen naar bed en blijft bij haar tot ze slaapt in  The Twilight Saga: Breaking Dawn - Part 2 (2012)
Mensen die van elkaar houden delen hun bed. Ook om alleen maar te slapen. Want dat is wat je doet als je van iemand houdt: je wil zoveel mogelijk samen zijn, zeker in de lange, donkere nachtelijke uren. Kinderen zijn ook mensen. Sterker nog, kinderen zijn net echte mensen. Ze willen dus het liefst ook die echte mensendingen. En ze willen vooral, over het algemeen, zolang ze klein zijn, niet alleen slapen. Alleen in de stilte en het donker. Alleen met wie weet wat voor enge creaturen onder het bed en in de kast. Nog jongere kinderen hebben nog geen referentiekader voor wat eng is of zou kunnen zijn, maar die weten al wel dat alleen zijn niet goed is. Als zich te midden van gevaarlijke roofdieren ontwikkelende soort is het al vroeg in onze genen verankerd te weten wat veilig is. En alleen zijn is dat per definitie niet. Onze genen weten niet dat die sabeltandtijger allang uitgestorven is en er over het algemeen ook geen andere roofdieren in de slaapkamer komen. Die genen blijven de alarmbel luiden bij alleen zijn.
Uit een onderzoek van The National Sleep Foundation blijkt dat (in de USA) de helft van de ouders van peuters en jonge kleuters in de kamer blijft tot hun kind slaapt en bij ouders van baby’s is dat zelfs 68%. Ik ben plezierig verrast door die cijfers, want ik vreesde dat dat er veel minder zouden zijn. Kennelijk vinden de adviezen over alleen laten en laten huilen toch niet zoveel goedkeurende respons als de tamtam eromheen doet vermoeden. Ik stel mij graag voor dat op zijn minst een deel van die ouders niet alleen in dezelfde kamer blijven, maar veel dichter bij hun kind.
Baby’s en peuters die om hun ouders roepen in de nacht en die eigenlijk bij hen in bed willen slapen doen dat niet om te manipuleren en hun zin te krijgen. Ze zijn er niet op uit het leven van hun ouders miserabel te maken. Ze doen dat omdat ze niet anders kunnen. Zo zijn ze gemaakt. Het is hun ingebouwde bedritueel.
Bedrituelen zijn eigen vervangingsmiddelen voor een meer natuurlijke manier van slapen gaan. Bedrituelen gaan veelal vooraf aan het in zijn eigen bed te slapen leggen van een baby, dreumes of peuter. Het zijn, in feite, hulpmiddelen voor het opwekken van een geconditioneerde reflex. Nu is er, op zich, niets tegen op geconditioneerde reflexen. ze maken vaak het leven eenvoudiger omdat je minder hoeft na te denken bij wat je doet, minder moeite hoeft te doen voor een bepaald resultaat. Het waren niet alleen de honden van onderzoeker Pavlov die al een speekselstroom kregen bij signalen dat er iets te eten aankwam, dat gebeurt bij ons ook als we al denken aan het eten dat op tafel staat of komt te staan. Zo kan er snel aan het verteringsproces worden begonnen zodra het eten de mond binnenkomt. Vrouwen die hun melk moeten kolven als ze werken, merken vaak al een toeschietreflex als ze nog maar naar de kolfkamer lopen of als ze het flesje met de neusspray uit de tas halen.
Een bedritueel zorgt er op dezelfde manier voor dat een kind zich al gaat instellen op de slaap die komen gaat, zodra het ritueel begint. Het kan ook tot een averechtse reflex leiden. Het ritueel kan ook betekenen dat het alleen zijn in de lange donkere nacht er weer aan zit te komen. In dat geval werkt het ritueel niet, kind gaat niet slapen, blijft lang roepen of huilen of wordt regelmatig in paniek wakker. Een kind dat samen met mama of papa in slaap mag vallen en als het wakker wordt mama of papa naast zich vindt, zal beter slapen, ook als het regelmatig wakker wordt. Er is immers geen angst die tot paniek kan leiden. Er kan wel honger zijn die gestild wil worden of dorst gelest, maar dat is, met mama zo vlak bij, geen enkel probleem. Een beetje geroutineerde moeder doet dat half-slapend en weet vaak tegen de ochtend niet meer hoe vaak ze heeft gevoed. En iedereen is lekker uitgerust.
De slaap van moeders die hun kind bij zich hebben in de nacht en die borstvoeding geven zodra het kind zich roert is langer in minuten per nacht (gemiddeld 45 minuten zelfs!) en van betere kwaliteit. De rest van het huis (en de buren naast, boven en onder) hebben er niets van gemerkt en slapen dus ook beter.  De baby, dreumes, peuter heeft ook heerlijk geslapen zonder stress. Hij heeft geen energie verspild aan huilen en stressen (energievreters eerst klas), maar heeft geslapen en rijke nachtmelk gedronken en daarmee al slapend keihard gewerkt aan groei en ontwikkeling. Zo’n bedritueel is een win-win-win situatie.
Eurolac Flits! met label evolutie, slapen, samen, samen slapen en met zoekterm slaap. Deze links leiden naar een lijst met blogs met dit label, klik op de plaatjes in de linkerzijbalk voor meer verhaaltjes.

Training

Foto: Christopher Castile als
Ted Newton en Sarah Rose Karr als Emily Newton en Chris de Sint Bernard als Beethoven (getraind door Karl Lewis Miller) in Beethoven, waar de hoofdpersoon-hond een mix van soort-eigen honden- en mensengedrag vertoond en weigert zich te laten africhten of trainen.
Nr. 4  in de top tien meest gelezen Eurolac Flits!: Afgericht. 22 apr. 2012

Ik heb een paar honden. Gekke honden. Oude honden die nu en dan door het huis lopen te racen als een stel puppy’s. Gekke beesten. Ik heb door de jaren heen meer honden gehad, was vrijwel nooit zonder een hond, eigenlijk. En die honden waren altijd gek. Ik vroeg me ooit eens af, hoe het toch zou komen dat net mijn honden altijd van die rare beesten zijn. En toen bedacht ik me dat ze eigenlijk helemaal niet raar zijn, alleen niet afgericht. Ik heb nooit veel moeite gedaan om er salonhondjes van te maken. Deels uit luiheid, deels uit principe. Want een hond moet gewoon zichzelf kunnen zijn. Het is handig als ze een beetje luisteren, zodat ze geen gevaarlijke situaties veroorzaken en bezoekers met rust laten. Maar verder mogen ze gewoon zichzelf zijn en soort-eigen gedrag vertonen.
Soort-eigen gedrag is wat ik in kinderen ook graag zie en in hun moeders. Zoals ook bij de huishond veel soort-eigen gedrag, zoals dat bij de wolf voorkomt, verdwenen of veranderd is, zo is dat bij de moderne mens vaak ook ver te zoeken. Maar, ook weer net als bij de hond, zie je het bij de puppy’s, oeps, bij de baby’s nog wel. Baby’s worden geboren met die instincten en reflexen die er in de loop van honderdduizenden jaren evolutie zijn ingekweekt, net als puppy’s. En sommige hondenmoeders weten ook niet meer zo goed wat er van ze wordt verwacht als nieuwbakken moeder. Want honden zijn net als mensen sociale dieren, die het moederschap deels leren door afkijken. En de meeste huishondmama’s hebben dat niet zo erg veel gezien.
Maar als je de hondenmoeder en haar kleintjes met rust en bij elkaar laat, zal over het algemeen het instinct weer snel gewekt en actief worden en is de hondenmama een goede moeder. En weet je wat zo mooi is? als je een mensenmama en haar kindje met rust laat in ene veilige omgeving, dan nemen ook haar instincten het gewoon weer over, geholpen door die van haar kind. Moeder zal leren moeder zijn, geholpen door haar hormonen, reflexen en instincten. Het kind zal leren eten, slapen, zijn voedsel verwerken en de restanten uitscheiden, allemaal met behulp van zijn hormonen, reflexen en instincten. Moeder en kind, elk op geleide van hun meegekregen gereedschappen en in harmonie met elkaar.
Het mooie daarvan is natuurlijk dat er geen training voor nodig is. geen hondenfluisteraar voor de hondenmoeder en haar pups, geen babyfluisteraar voor de baby en zijn moeder. Cesar Millan* en Nanny Jo** kunnen samen zichzelf en elkaar gaan befluisteren, want verder heeft niemand hen eigenlijk nodig. Geen training, geen africhting. Moeder en kind, samen voor elkaar emotioneel beschikbaar, in een geschikte omgeving samen met rust gelaten. Samen slapen, Samen eten, samen leren. Samen meer mens worden.
Eurolac Flits! met label emotionele beschikbaarheid, slaap, slaaptraining. Deze links leiden naar een lijst met blogs met dit label, klik op de plaatjes in de linkerzijbalk voor meer verhaaltjes.

*) Cesar MIllan gebruikt verouderde theorien over natuurlijk hondengedrag: Lynne Peeples: Critics Challenge 'Dog Whisperer' Methods. Date: 12 November 2009 Time: 05:05 AM ET

**) Nanny Jo ontmaskerd en neergezet als pedagogisch onwetende dominatrix: Aitkenhead, Decca (2006-07-22). "'You've been very, very naughty'". London: The Guardian. Retrieved 2008-04-17.

Slapeloos

Foto: Tom Hanks als Sam Baldwin, Ross Malinger (midden)  als Jonah Baldwin en Meg Ryan als Annie Reed  in Sleepless in Seattle
Nr.6   in de top tien meest gelezen Eurolac Flits!: Rozentuin. 22 apr. 2012

Eén van mijn eigen favorieten staat op nummer zes van de lijst die we deze week volgen: de Rozentuin die nooit werd beloofd of nooit beloofd had mogen worden. Het gaat over verwachtingen, realiteit en slaap. En over beloftes. Beloftes die maar al te vaak niet worden waargemaakt en nagekomen. Al die beloftes dat borstvoeding gewoon gaat werken als je het maar hard genoeg probeert; als je maar precies zus of juist zo doet; als je maar volhoudt en doorzet. Dat je baby heus na een paar weken minder vaak zal willen eten en de nacht gaan doorslapen. En dat jij gewoon instinctief zal weten wat hij bedoelt als hij huilt. En als jij dan een paar weken na de geboorte daar zit met je huilende kind in je armen, je wimpers met wasknijpers aan je wenkbrauwen om je ogen open te houden, en je wallen op je knieën rusten, waar zijn die belovers dan met hun mooie praatjes? O, kijk daar zitten naar je te wijzen: je deed het niet goed, je zette niet door, je gaf te snel op. En je denkt dat ze gelijk hebben, want hoe moeilijk kan het nou helemaal zijn, zo’n kind.
Om eerlijk te zijn: moeder zijn is de allermoeilijkste taak die je in je hele leven te doen zal krijgen. Je kunt je er maar nauwelijks op voorbereiden, er zijn geen algemene methodes die voor iedereen werken en je doet het altijd fout. Fout in de ogen van de omstanders, maar vooral in je eigen ogen. Vrijwel geen enkele moeder is er van overtuigd dat ze het goed doet. Vrijwel elke moeder twijfelt aan haar kunnen, aan haar inzet, aan de kwaliteit van haar moederschap. Niet altijd, niet voortdurend, maar, bij de een meer dan de ander, met enige regelmaat slaat de twijfel toe. Vrouwen die in hun voor-moederlijke bestaan gewone competente mensen waren, die hun werk met plezier en zonder twijfel goed deden, twijfelen aan zichzelf wanneer ze moeder zijn. Voortdurend dat duiveltje op de ene schouder dat met je meekijkt en je in je oor fluistert of je misschien toch niet beter dit of juist dat zou doen, of je toch niet denkt dat de buurvrouw, je zus of je schoonmoeder het veel beter doen.
Je andere oor is een dankbaar doelwit voor mensen wiens vak het is je over te halen hun zin te doen. Hun toverwoord, in vele vermommingen en fraseringen is: ‘’je wilt toch het beste voor je kind’’. Ja, natuurlijk wil je dat, dat is nu juist het hele probleem. want hoe weet je nu als moeder absoluut zeker dat je ook het beste voor je kind doet? En kan je dat wel? En wat blijft er dan nog voor jezelf over? En wie vangt je op als je valt? En wie vangt je kind op als jij valt? En zal die ook wel het beste met jouw kind voorhebben? En als het niet over het beste voor je kind willen gaat, dan gaat het wel over goed zijn voor jezelf. Want je bent er zelf ook nog. Doe je jezelf niet te kort door zo op je kind te focussen? Is dat eigenlijk wel goed voor je kind om daar zo op te focussen? Nee, een rozentuin is het niet, eerder de doornhaag rond het kasteel van Doornroosje. Slapeloze nachten zou je er van hebben. Voor zover je al geen slapeloze nachten hebt door een kind dat niet slaapt.
Sommige mensen denken dat het door de borstvoeding komt dat moeders zo onzeker zijn en dat baby’s niet doorslapen. Dat is niet zo. Moeders zijn toch wel onzeker, wat ze ook voor eten geven aan hun kind. Onzekerheid bij moeders is universeel, alleen waarover ze zich onzeker voelen is cultureel bepaald. In grote delen van de wereld zijn borstvoeding en slapen wel het allerlaatste waar een moeder zich druk om maakt. In onze cultuur zijn ze de belangrijkste reden voor zorg en ze worden de laatste decennia alleen meer zorg-wekkend door de veranderingen in de samenleving, waardoor meer moeders al weer vrij snel na een bevalling moeten gaan werken. Gebrek aan slaap wordt dan een factor van betekenis bij het functioneren als betaald lid van de samenleving.
Ik kan twee adviezen geven om met deze zorg en onzekerheid om te gaan: 1. Leer zoveel mogelijk over wat normale slaappatronen zijn, over wetenschap en bakerpraatjes over slaap bij volwassenen, kinderen en baby’s. Begrijp wat er aan de hand is en hoe het werkt. 2. Lees nog eens het hierboven genoemde stuk voor tips om de nachten zo eenvoudig te maken met een zo klein mogelijke verstoring van de nachtrust.
Welterusten.
Eurolac Flits! met label slaap, slapen, slaaptraining, slaapproblemen, slaapcondities, slaapomgeving, slaappatroon, samen slapen. Deze links leiden naar een lijst met blogs met dit label, klik op de plaatjes in de linkerzijbalk voor meer verhaaltjes.

Slaap en problemen

Foto: Fluffy, de driekoppige hond, die luid snurkend in slaap valt als hij muziek hoort, in Harry Potter and the Sorcerer's Stone
Tijd voor een stevig stukje onderzoek. Hier en daar dook de afgelopen dagen (bijvoorbeeld bij Powned*) een bericht op over slaaponderzoek onder baby’s en peuters door psychologen. Het bleek dat kinderen die als baby en peuter snurkten meer risico hebben als kind gedragsproblemen te vertonen. Powned vermeldt ook nog dat volgens de onderzoekers vroegtijdig stoppen met borstvoeding en een lage socio-economische status voorspellers zijn van snurken en dat snurken ook kan worden veroorzaakt door ademproblemen. Dit artikeltje in Powned bewijst in elk geval één ding: ga voor wetenschappelijke informatie niet te rade bij de populaire pers.
Geheel in de lijn der verwachtingen stond geen enkele vorm van referentie naar het onderzoek, waar het werd gepubliceerd of een naam van een onderzoeker bij het artikeltje. Een beetje eigen onderzoek van mijn mijzelf bracht mij op het spoor van de hoofdonderzoeker en de naam van het wetenschappelijke tijdschrift. Het artikel waarin Byars et al (2012) verslag deden van hun onderzoek was gelukkig wat genuanceerder en correcter dan de Powned versie. Vooral de stelligheid van de berichtgeving is veel getemperder en de onderzoekers geven zelf aan dat hun onderzoek een aantal tekortkomingen vertoont waardoor de uitslagen geen absolute waarde mag worden toegekend.
De genoemde tekortkomingen [study limitations] geven aan dat de uitkomsten niet meer dan een tendens en een mogelijkheid van verband kunnen aangeven. Er was veel uitval in de oorspronkelijke onderzoeksgroep en er werden verschillende vragen lijsten gebruikt en gecombineerd. Dat maakt de waarde van de vergaarde gegevens minder betrouwbaar. Belangrijker, mijns inziens, is dat ‘’slaapproblemen’’ geen wetenschappelijk gedefinieerde term is, maar een culturele perceptie en interpretatie van het gedrag van baby’s en kinderen. Hetzelfde geldt voor hyperactief gedrag en probleem gedrag. Het is biologisch volslagen normaal om niet aan één stuk te slapen, zowel voor baby’s, kinderen als volwassenen. Druk zijn, niet luisteren, zich moeilijk op mogelijk oninteressante bezigheden concentreren zijn problematisch voor de volwassenen er omheen, niet voor de kinderen zelf, over het algemeen.
Bij onderzoeken als dit, die op zich niet volledig nutteloos zijn, is het niet mogelijk meer aan te duiden en te vinden dan tendensen. Bepaalde aspecten, factoren en verschijnselen kunnen in combinatie met elkaar optreden. Dat kan toevallig zijn; of er kan een nevenschikkend verband zijn waarbij beide een oorzaak elders hebben; of er kan een oorzakelijk verband zijn, waarbij het een het ander veroorzaakt.
Een onderzoek door Brockman et al (2012) gaf meer gedefinieerde uitslagen, waarbij het snurken en andere vormen van belemmerde ademhaling tijdens de slaap werden gerelateerd aan schoolprestaties en functioneren overdag. Dit onderzoek laat duidelijk zien dat kinderen die als regel snurken een vergelijkbaar risico van leerproblemen en slaperigheid overdag hebben als kinderen met andere ademhalingsproblemen ’s nachts. Het is belangrijk te onderscheiden dat het snurken niet direct leidt tot de leerproblemen, maar dat snurken, als gevolg van allerlei oorzaken, mogelijk leidt tot ademhalingsproblemen of slaapapneu en dat daardoor overdag problemen kunnen ontstaan.
een ander belangrijk feit om achter de hand te houden is dat het bij vrijwel alle informatie die onderzoeken opleveren gaat om kansberekeningen. Een bepaald feit is vrijwel nooit in 100% van alle gevallen de veroorzaker van bepaalde andere feiten. En het uitsluiten van een enkel aspect zal niet in 100% van de gevallen leiden tot uitsluitend van het effect.
Ik zou het wel interessant gevonden hebben wanneer er ook was gekeken naar de incidentie van snurken onder kinderen die aan de borst of met de fles worden gevoed, of met moedermelk of met kunstvoeding. Een tendens zou ik wel verwachten, mar een uitsluiting niet. Mijn 5 kinderen waren en zijn allemaal in verschillende mate primaire snurkers, net als ikzelf, mijn broer en zussen, mijn vader en zijn broer en hun ouders. Ik zie daar een tendens naar erfelijkheid.
*) Hoogland D: Probleemjongeren snurken meer. Powned, 13 aug 2012
Byars KC, Yolton K, Rausch J, Lanphear B, Beebe DW: Prevalence, Patterns, and Persistence of Sleep Problems in the First 3 Years of Life. Pediatrics 2012; 129:2 e276-e284; published ahead of print January 4, 2012, doi:10.1542/peds.2011-0372
Brockmann P, Urschitz M, Schlaud M, Poets C: Primary snoring in school children: prevalence and neurocognitive impairments. Sleep and Breathing, 2012, 16(1):23-29. Doi: 10.1007/s11325-011-0480-6

Doornroosje

''Ik zou 100 jaar kunnen slapen’’. Vierde in een serie Sprookjes en bakerpraatjes over borstvoeding
Foto: Marcelo Gomes als de Prins en Veronika Part als Doornroosje in de uitvoering van Tchaikovsky’s Doornroosje door het American Ballet Theater in het Metropolitan Opera House.
In Doornroosje wordt het voorgesteld alsof langdurig slapen een straf zou zijn. Moeders van jonge kinderen weten beter. Overdag loop je je benen onder je lijf vandaan om aan de behoeften van je kind te voldoen en in de nacht word je om de haverklap wakker gemaakt voor een voeding en ander ongemak. Deskundigen gaan ervan uit dat chronisch slaaptekort onlosmakelijk verbonden is aan jong ouderschap. Jonge ouders zijn het over het algemeen met hen eens. Andere wetenschappers (bijvoorbeeld Durmer & Dinges, 2005) weten ons te vertellen dat slaap tekort kan leiden tot functieverlies overdag, depressie en overgewicht.
Dus voortplanting, essentieel voor het in stand houden van de soort, zou er voor zorgen dat degenen die moeten zorgen voor het nageslacht, dat de soort in stand moet houden, per definitie slecht functioneren gedurende de periode dat dat nageslacht van hen afhankelijk is. Als je dat even tot je door laat dringen is het duidelijk dat dat evolutionair gezien onlogisch is. Het is evolutionair oneconomisch om slecht functionerende primaire verzorgers te leveren. Er moet dus iets anders meespelen. Twee belangrijke factoren bij het onderbreken van de slaap van jonge ouders zijn de gekozen zuigelingenvoeding en de slaaparrangementen.
In het kader van het uitbannen van wiegendood zijn er in de Westerse wereld uniforme adviezen, dringende adviezen, die worden gebracht alsof ze in de grondwet verankerde verplichtingen zijn, om kinderen alleen, met een fopspeen en op de rug liggend, te slapen te leggen. Baby’s, in de eerste levensmaanden, die alleen zijn, zijn in een constante staat van stress, dat slaapt slecht. Op de rug liggen is een onfysiologische houding voor een zoogdierenjong en dat slaapt ook slecht. Fopspenen hebben de neiging zelfstandig de mond te verlaten en dan wordt het kind wakker. Ouders moeten dus om de haverklap hun bed uit om te troosten, te voeden of de fopspeen terug te stoppen. Deze momenten van wakker worden staan voor het grootste deel waarschijnlijk los van de normale slaapcyclus van de ouders, zodat zij een paar keer uit een diepe slaap worden gewekt. Dat slaapt slecht.
De keuze van zuigelingenvoeding is eveneens een belangrijk aspect. Kendall-Tackett et al (2011) toonden aan dat moeders die borstvoeding geven iets langer slapen per nacht en dat hun slaapkwaliteit beter is. Daarmee ervaren zij minder depressie, voelen zich gezonder en zijn energieker overdag. De combinatie borstvoeding en slaaparrangementen waarbij moeder en kind binnen aanraakafstand zijn lijkt tot de beste resultaten te leiden, zowel wat betreft veiligheid voor het kind als duur en kwaliteit van de slaap van de moeder. McKenna & MaDade (2005) hebben in een goed doortimmerd stuk overduidelijk gemaakt dat het bed delen niet de grote boosdoener is in gevallen van wiegendood, maar het niet krijgen van borstvoeding. Ook onveilige samen slapen arrangementen verhogen het risico, zoals een zacht bed en andere ongeschikte slaapoppervlakken, rokende en drinkende ouders, oververmoeidheid bij de ouders, en dergelijke.
Honderd jaar slapen en wakker gemaakt worden door de droomprins is gelukkig niet nodig om goed uitgerust te zijn. Borstvoeding geven aan je kind dat op een veilig slaapoppervlak binnen armbereik (op hetzelfde slaapoppervlak of in een aanhaakbedje) van je slaapt is al genoeg.
Eurolac Flits! met label fopspeen, slapen, wiegendood 
Durmer JS, Dinges DF: Neurocognitive Consequences of Sleep Deprivation. Semin Neurol 2005; 25(1): 117-129
Kendall-Tackett K, Cong Z, Hale W: The Effect of Feeding Method on Sleep Duration, Maternal
Well-being, and Postpartum Depression. Clinical Lactation 2011, Vol. 2-2 
McKenna JJ, McDade T: Why babies should never sleep alone: A review of the co-sleeping controversy in relation to SIDS, bedsharing and breast feeding. PAEDIATRIC RESPIRATORY REVIEWS (2005) 6, 134–152

Onafscheidelijk

Foto: Lindsay Lohan in de dubbelrol van gescheiden tweelingzusjes    
Hallie Parker/Annie James in Parent Trap
In de periode direct na de geboorte is contact tussen de moeder en haar jong van vitaal belang voor de gezondheid en het overleven van het jong. Scheiding van moeder en kind brengt het jong zowel fysiek als psychische in gevaar. Schapen- en geitenboeren weten er alles van: als moeder het jong verstoot of als om andere redenen het jong met de hand gevoed moet worden is de kans dat het jong ziekelijk zal worden of dood gaat groot. In psychologische onderzoeken bij zoogdieren worden jongen bij de moeder weggenomen om stress te veroorzaken. Hoewel veel van de uitslagen van die onderzoeken met groot gemak op mensen worden geprojecteerd ziet de Westerse mens zich niet als een dier en denkt collectief dat het met de gevaren van scheiding van een mensenmoeder en haar kind wel zal loslopen.
Maar dat loopt dus niet los. Het is zelfs onlosmakelijk aan elkaar verbonden, die nabijheid en de lichamelijke en geestelijke gezondheid van moeder en kind. Scheiding van moeder en kind na de geboorte levert voor beiden stress op en slechtere prognoses voor de lichamelijke en emotionele ontwikkeling van het kind en het welzijn van de moeder. Omdat het uitermate onethisch zou zijn om kinderen willekeurig in te delen in een groep met of zonder contact met de moeder en omdat het onmogelijk is dit blind uit te voeren, zijn er maar erg weinig onderzoeken te vinden die de voldoen aan de zelfopgelegde gouden standaard van de medisch-wetenschappelijke wereld van prospectief, dubbelblind, gerandomiseerd en gecontroleerd onderzoek. Een Cochrane meta analyse komt dus met ietwat teleurstellende resultaten. Er worden toch wel positieve dingen gevonden op het gebied van borstvoeding, uitkomsten en cardiovasculair stabiliteit en minder huilen. en men vond op korte en lange termijn in elk geval geen negatieve uitkomsten.
Toch betekent dit meer dan je op het eerste gezicht zou denken en er zijn andere positieve factoren die kunnen worden geëxtrapoleerd uit andere kennis over menselijk gedrag. Stabiele cardiovasculaire functie en minder huilen betekent minder stress. Stress in zeer jonge kinderen werkt anders dan bij oudere kinderen en volwassenen en laat veel langer zijn sporen na. Stress in pasgeborenen kan uiteindelijk leiden tot slechtere stress verwerking in de rest van het leven. Stres nu, in combinatie met mindere hartfunctie en minder goede borstvoeding, verhoogt het risico van te veel afvallen, te lange tijd voor het beginnen met groeien en te weinig groei, maar ook van hyperbilirubinemie (geelzucht) en hypoglycemie (te alge bloedsuikers). Minder goede borstvoeding verhoogt het risico van bijvoeding met kunstvoeding en een fles met speen, met alle risico’s van dien.
Kinderen die in hun eerste weken in direct lichaamscontact met hun moeder zijn slapen beter en eten beter. Moeders die dicht bij hun kind zijn slapen beter. Een onafscheidelijk paar waarvan beide partners het best functioneren als ze bij elkaar zijn en negatieve verschijnselen vertonen bij scheiding. Zo’n onafscheidelijk paar toch scheiden, daar komt alleen ellende van.
Moore ER, Anderson GC, Bergman N, Dowswell T: Early skin-to-skin contact for mothers and their healthy newborn infants. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2012.
Morgan BE, Horn AR, Bergman NJ: Should Neonates Sleep Alone? Biological psychiatry, 2011, 70(9):817-825. DOI: 10.1016/j.biopsych.2011.06.018)

Afgericht

Foto: Arnold Schwarzenegger als Detective John Kimble die in Kindergarten Cop met twijfelachtig succes probeert een klas vol  kleuter naar huurlingenmodel af te richten.

Teti et al onderzochten of er verbanden te zien zijn tussen moederlijk gedrag en emotionele beschikbaarheid van de moeder enerzijds en de kwaliteit van de slaap van hun kinderen anderzijds. Zij vinden dat allerlei gedrag van de moeder geen significante invloed heeft op het slaapgedrag van hun kinderen. De emotionele beschikbaarheid van de moeder bij het naar bed brengen blijkt wel een sterke factor voor het slaapgedrag. Vooral bij de jongste baby’s, maar ook nog bij kinderen van tegen de twee jaar. Significant meetbaar is een minder onderbroken slaap voor kinderen van emotioneel beschikbare moeders. Emotioneel beschikbare moeders geven daarbij ook minder aan dat zij vinden dat hun kind slaapproblemen heeft.
Onderzoeken als deze illustreren voor mij mijn aanname dat slaapproblemen bij baby’s over het algemeen niet het probleem zijn van het kind, maar van de ouders. De nabijheid van de moeder en haar bereidheid zich emotioneel aan haar kind te binden, zorgt voor rustige slaap bij het kind. Een moeder die, met wellicht allerlei toeters en bellen of rituelen en dingen, maar zonder emotionele nabijheid, haar kind naar bed brengt, heeft een kind dat de neiging zal hebben vaker wakker te zijn in de nacht, maar deze moeder ervaart bij haar kind ook meer slaapproblemen. Voor mij wijst dit op de onwenselijkheid van slaaptrainingsmethoden voor zeer jonge kinderen.
Een onderzoek van Middlemiss c.s. lijkt dit gevoel te bevestigen. In een slaaplaboratorium werden kinderen tussen 4 en 10 maanden wakker te slapen gelegd en moesten zichzelf troosten en zelfstandig in slaap vallen. Na een dag van gezamenlijke activiteiten werd bij moeders en kinderen het cortisolgehalte in het speeksel geanalyseerd. De waarden bij moeder-en-kind-koppels kwamen overeen. Ook de speekselmonsters genomen tijdens de stressreactie van het kind bij het alleen zijn om te gaan slapen, vertoonden de verwachte overeenkomsten. Op de derde dag van de vijfdaagse slaaptraining vertoonden het gedrag en het cortisolgehalte van het kind een duidelijke dissociatie: zij vertoonden in hun gedrag geen stress meer, maar de cortisolwaarden in hun speeksel waren wel net zo verhoogd als de voorgaande dagen. In reactie op het verminderen en uitblijven van gedragsmatige stress symptomen bij hun kind daalden de cortisolwaarden van de moeders.
Moeder denkt dus dat de slaaptraining werkt: al op de derde dag vertoont haar kind geen stress meer. De babyfluisteraar had dus kennelijk gelijk dat kinderen gewoon even erdoorheen moeten en dan leren ze in no-time om zichzelf te troosten en zelf in slaap te vallen. Maar de afgifte van stresshormonen vertelt een ander verhaal: een kind dat binnen een paar dagen geleerd heeft dat huilen geen zin heeft, er wordt namelijk niet geluisterd en niet gereageerd. En hij lijdt, letterlijk, in stilte. Is het kind nu getraind of afgericht?
Teti DM, Kim B-R, Mayer G, Countermine M: Maternal emotional availability at bedtime predicts infant sleep quality. Journal of Family Psychology, 2010, 24(3):307-315
Middlemiss W, Granger DA, Goldberg WA, Nathans L: Asynchrony of mother-infant hypothalamic-pituitary-adrenal axis activity following extinction of infant crying responses induced during the transition to sleep. Early Hum Dev. 2012, 88(4):227-32

Nachtrust

Foto: Ellen Page als Ariadne en Leonardo DiCaprio als Cobb in Inception, waarin slapen, dromen en bewustzijn een heel andere invulling krijgen.
Slaap is essentieel voor overleven. Het ontbreken van slaap kan concentratieproblemen overdag veroorzaken en chronisch gebrek aan slaap kan leiden tot ernstige fysieke en psychische disfunctie. Daarover zijn leken en deskundigen het eens. Over de vraag hoeveel slaap genoeg is en of dat ononderbroken moet zijn is minder overeenstemming. Algemeen wordt een gemiddelde aangehouden van 7-9 uur per etmaal, maar waarom de een meer en de ander minder nodig heeft is vooralsnog niet helemaal duidelijk. Veel mensen, zowel leken als artsen, menen dat een goede slaap gelijk staat aan een ononderbroken slaap van rond de acht uur. Recent onderzoek heeft uitgewezen dat dit van nature waarschijnlijk helemaal niet zo voor de hand ligt en dat mensen meer geneigd zijn de slaap in twee perioden te nemen, gescheiden door een wakkere periode van een tot enkele uren. Deskundigen op dit gebied erkennen wel dat mensen die denken dat de slaap ononderbroken moet zijn, problemen met slapen en uitgerust raken krijgen, omdat ze zich zorgen gaan liggen maken, gestrest raken en daardoor niet tot rust komen. De nachtrust beschouwen als een ononderbroken, aaneengesloten periode van slaap is eerder een cultureel bepaalde gewoonte dan een biologische noodzaak. De erkenning dat de nachtrust niet ononderbroken hoeft te zijn om effectief te zijn is goed nieuws voor ouders van jonge kinderen die nog nachtvoedingen nodig hebben. Baby’s weten namelijk nog niet dat wij in onze cultuur hebben afgesproken dat de uren tussen ruwweg 23:00u en 7:00u zijn gereserveerd voor slaap en niets anders. De slaapcyclus van baby’s is om te beginnen al korter dan van een volwassene en ze hebben nog niet geleerd om slaapcycli aan elkaar te koppelen. Volwassenen hebben een slaapcyclus van tussen een en twee uur (gemiddeld 90 minuten) en ze plakken er drie of vier aan elkaar. Van nature zouden we dan kortere of langere tijd wakker zijn, eventueel even opstaan en dan weer een cluster van drie of vier slaapcycli slapen tot het einde van de nacht. Onze culturele gewoonte is om het ontwaken halverwege de nacht te negeren. We draaien ons om en slapen verder en hebben ons aangewend dat niet bewust waar te nemen. Baby’s hebben een slaapcyclus van rond de 45 minuten en ze kunnen er hooguit twee aan elkaar plakken zonder echt wakker te worden. Dat is wel handig, want het zorgt ervoor dat de baby vaak genoeg om een voeding vraagt. Babyslaapjes zullen dus van nature niet vaak langer duren dan anderhalf uur. Sommige baby’s laten zich redelijk eenvoudig wennen aan het negeren van het wakker worden in de nacht en een enkele uitzondering doet dit al vrij snel uit zichzelf. Het overgrote deel van de kinderen zal echter gedurende de eerste maanden tot eerste jaren van het leven in de nachtelijke uren wakker worden en aandacht vragen. De meest effectieve manier om in die aandacht te voorzien is borstvoeding geven. Het geven van borstvoeding en het aan de borst drinken veroorzaken bij moeder en kind de afgifte van onder andere oxytocine wat een rustig maken, tevreden gevoel en slaperigheid opwekt. Het weer inslapen wordt er dus makkelijker door. Wanneer moeder en kind binnen handbereik van elkaar slapen, zal moeder sneller reageren op de vraag om aandacht, waardoor iedereen minder wakker wordt en de rust eerder wordt hersteld. Maar er is meer. Een vrouw die borstvoeding geeft en dicht bij haar kind slaapt past haar slaapcyclus aan aan die van haar baby, waardoor ze, wanneer de baby wakker gaat worden, ook in een lichte slaapstaat is waaruit ze makkelijk wakker wordt. Dit lijkt dan op het natuurlijke wakker worden tussen de slaapcycli door en verstoort daardoor de rust niet. Onderzoek heeft aangetoond dat vrouwen die borstvoeding geven juist meer minuten per nacht slapen en dat de kwaliteit van hun slaap beter is dan van vrouwen die geen borstvoeding geven of de borstvoeding aanvullen met kunstvoeding in de avond en nacht. Wat wakker wordende en voedende moeders nu zelf moeten doen is een andere invullig geven aan hun perceptie van goede slaap; wakker worden geeft niet, slaap hoeft niet ononderbroken te zijn en je baby en borstvoeding geven helpen je de kwaliteit van je slaap te verbeteren. ’t Lijkt wel science fiction.

Meer Eurolac Flitsen met de labels slapen en slaapproblemen
Stephanie Hegarty: The myth of the eight-hour sleep. 22 February 2012, BBC World Service
Kendall-Tackett K, Cong Z, Hale TW: The Effect of Feeding Method on Sleep Duration, Maternal Well-being, and Postpartum Depression, Clinical Lactation, 2011, Vol. 2(2):22-26

Hartenvrouw

Foto: Helena Bonham Carter als Hartenvrouw in Alice in Wonderland (2010)
Stelde ik in een  vorige stukje nog heel boud dat ademhaling, hartfunctie en bloedsomloop helemaal vanzelf gaan, vandaag kom ik daar een beetje op terug. Want ook die zeer automatische, simpele en vanzelfsprekende lichaamsfuncties kunnen worden beïnvloed door andere dingen die we doen. Sommige dingen veroorzaken een heel direct effect, andere dingen merk ja pas na jaren. de directe dingen zijn natuurlijk veel eenvoudiger waar te nemen en te duiden dan die welke een aantal jaren op zich alten wachten. In die laatste gevallen zijn allerlei andere factoren die ook een rol kunnen en zullen spelen. Toch is een team wetenschappers (Labayen et al, 2012) van een aantal Europese universiteiten (uit Estland, Zweden en Spanje) erin geslaagd de verschillende factoren te filteren en tot de conclusie te komen dat de zuigelingenvoeding een factor is bij het gehalte aan bloedstollende factoren in het bloed van adolescenten. Adolescenten die minimaal 3 maanden uitsluitend borstvoeding hadden gehad hadden minder fibrinogeen in hun bloed. Een hogere fibrinogeen concentratie maakt het bloed als het ware dik en dat verhoogt het risico van problemen met het hart en de bloedsomloop. Dit gunstige effect van exclusief borstvoeding voor meer dan 3 maanden bleef overeind na correctie voor factoren zoals leeftijd, geslacht, puberteitsstatus, land van herkomst, vetmassa (als berekend met huidplooimeting) en BMI, cholesterol en triglyceridespiegels, bloeddruk, fysiek activiteitsniveau, geboortegewicht en opleidingsniveau van de moeder. Het risiconiveau voor hart- en vaatziekten wordt dus al voor een flink deel bepaald door de voeding van een kind in zijn eerste levensmaanden. Dit is toch zeker een punt dat aandacht mag krijgen in de preventieprogramma’s van de overheid. Het is namelijk een gezondheid bevorderende maatregel waar de beleidsmakers zelf niets voor hoeven te doen en die ook nog eens niets kost voor de overheid. De enige die er armer van worden zijn de fabrikanten van die andere zuigelingenvoeding en de fabrikanten van speciale vetten voor gezonde harten en de fabrikanten van geneesmiddelen voor stroperig bloed en hartfunctiefalen.
Veel eenvoudiger om relaties te bepalen is wanneer het gaat om directe effecten. Het sterkste bewijs krijg je als er helemaal geen verwarrende factoren zijn. Kinderen die hun eigen controlegroep zijn, die dus worden geobserveerd en gemeten in de controlesituatie en in de testsituatie geven de mooiste statistische betrouwbare cijfertjes. Dat is precies wat Morgan, Horn en Bergman (2011) deden. Maternaal-neonaat separatie (MNS) in zoogdieren is een manier om de effecten van stress op de ontwikkeling van de functie in fysiologische systemen te bestuderen. Het wordt gezien als de meest directe en ‘’succesvolle’ manier om stress te induceren in een jong zoogdier, terwijl dit, vreemd genoeg, in de menselijke geïndustrialiseerde samenlevingen de medische standaard voor zorg is. Fysiologische stress reacties worden georkestreerd  door het autonome zenuwstelsel.  De variabiliteit in het hartritme is een indicatie voor deze acties van het autonome zenuwstelsel. Morgan c.s. observeerden baby’s van 12 dagen oud en registreerden hun hartritme via een ECG terwijl zij ofwel huid-op-huid bij hun moeder ofwel alleen sliepen. Na analyse van de gegevens bleken kinderen die alleen sliepen een met 178% verhoogde stress-activiteit in het autonome zenuwstelsel te vertonen en 86% minder tijd door te brengen in rustige slaap. De onderzoekers concluderen dat alleen zijn voor neonaten een zeer hoog niveau van stress veroorzaakt waarvoor zij waarschijnlijk niet goed zijn voorbereid om mee om te gaan en dat dat potentieel gevaarlijk is.
Moeder<hartje>kind moet, uitgaande van deze onderzoeken, vrij letterlijk worden genomen: moeder en kind horen hart-aan-hart te zijn en baby drinkt de gezondheid voor zijn hart letterlijk aan de boezem van zijn moeder in. Moeder, een hartelijke vrouw.
Labayen I; Ortega FB; Ruiz JR; Loit HM; Harro J; Villa I; Veidebaum T; Sjostrom M: Association of Exclusive Breastfeeding Duration and Fibrinogen Levels in Childhood and Adolescence: The European Youth Heart Study. Arch Pediatr Adolesc Med. 2012;166(1):56-61.
Morgan BE, Horn AR, Bergman NJ: Should Neonates Sleep Alone?
Biological psychiatry 1 November 2011 (volume 70 issue 9 Pages 817-825