Bewijs

Foto: Dana Delany als forensisch arts Megan Hunt  in Body of Proof  (2011–2013) laat de lichamen van slachtoffers het bewijs leveren over hoe ze aan hun einde kwamen en hoe ze leefden.

‘’Kennis is weten dat een tomaat een vrucht is, wijsheid is dat je hem niet in een vruchtensalade doet.’’ Dat was een spreuk die een poosje terug over Facebook ging. Ik ben daarover in discussie gegaan, want ik was het er niet mee eens. Het kennisdeel klopt. Plantkundig gezien is een tomaat een vrucht. Culinair heet een tomaat een vruchtgroente, net als paprika, komkommer en aubergine bijvoorbeeld. Taalkundig is een tomaat wel een vrucht, maar geen fruit. Fruit is de taalkundige benaming voor vruchten die niet als groente worden gegeten. Bij mij in huis liggen de tomaten, paprika’s en komkommers gezusterlijk naast de appels, mandarijnen en bananen op de fruitschaal. En tomaten eet ik ook wel eens zoet met honing, aardbeien eet ik graag met een draai zwarte peper en fruit gaat wel eens door een salade of warm hartig gerecht. Dus wat is nu wijsheid? De in de spreuk genoemde wijsheid is geen wijsheid maar cultureel conformisme.

Wijsheid en bewijs zijn beide vormen van het woord weten. Kennis heeft ook met weten te maken. Kennis wil zeggen een boel feiten paraat hebben, weten hoe dingen werken en eruit zien bijvoorbeeld. Wijsheid vind je, daarmee had de spreuk wel gelijk, in het weten hoe en op welke manier die kennis is toe te passen. Bewijs is meer het resultaat van bewust en methodisch op zoek gaan naar oorzaken en gevolgen, verbanden en uitsluitingen. Kennis die is gebaseerd op bewijs wordt gezien als het meest waardevol, maar bewezen kennis zonder de wijsheid om het goed toe te passen brengt het je nergens of het werkt zelfs averechts. Kennis en bewijs zijn de makkelijke aspecten van ons drietal, dat kan je leren, bestuderen en zoeken. Met een bepaalde mate van  verstandelijke vermogens en voldoende geheugencapaciteit kun je er ver mee komen. Wijsheid is niet iets dat bewust te oefenen is en te kopen al helemaal niet. Wijsheid berust op kennis en ervaring en het vermogen tot inzichtelijk, analytisch én synthetiserend, en met voorstellingsvermogen (''fantasie'') denken.

Door deze kenmerken van kennis, bewijs en wijsheid en het uitsluiten van wijsheid bij het wetenschappelijke kennis en bewijs gebaseerde denken, worden heel wat verre van wijze conclusies getrokken en richtlijnen opgesteld. Wijsheid is namelijk niet bewijsbaar, wordt vaak gezien als een vorm van intuïtie of ‘’op mijn klompen aanvoelen’’. Aan de andere kant claimt het kennis en bewijs gebaseerde wetenschappelijk denken ook de wijsheid in pacht te hebben, alsof met kennis en bewijs de wijsheid vanzelf wordt meegeleverd. In feite mist dit denken het vermogen om de onjuistheden, beperkingen en inconsequenties in de eigen redenaties op te merken en met werkelijke wijsheid te werken.

In feite is wijsheid iets dat met de jaren komt als het niet door ons onderwijssysteem met wortel en al tak is uitgeroeid voor het tot ontwikkeling kon komen. In een onderwijsklimaat waar stilzitten en braaf doen wat juf of meester zegt als hoogste goed wordt gezien samen met goede cijfers halen, waar spelen, bewegen en je aandacht door allerlei curieuze zaken laten vangen wordt afgekeurd op zijn best en met een psychiatrisch  probleem label wordt afgestraft, is weinig gelegenheid door het opbouwen van wijsheid en het leren van relevante kennis en het leveren van goed onderzocht bewijs voor die kennis. Ongebreidelde en onbegrensde nieuwsgierigheid, of beter leergierigheid, is een voorwaarde voor het vergaren van kennis en wijsheid. Het mogen maken van fouten is ook nodig voor het verkrijgen van wijsheid.

In de begeleiding van moeders en kinderen bij borstvoeding is veel sprake van kennis en bewijs, maar over het algemeen van  weinig wijsheid. Waar gebrek aan kennis en bewijs niet wordt gecompenseerd door wijsheid (op basis van nieuwsgierigheid, logisch en voorstellend denkvermogen en non-conformisme), leidt het tot onjuiste informatievoorziening, advisering en begeleiding. Dat is voor het overgrote deel de oorzaak voor falende lactatie. Bewijs is goed, wijsheid is beter. 

 

Iedere vrouw die moeder wordt heeft in zich een vorm van wijsheid die is ontstaan door de eeuwen- en eeuwenlange ervaring van moederlichamen. Wij noemen dat instincten en ze liggen in de blauwdruk van de mens (van elk zoogdier, in feite) verankerd. Het is alleen zo jammer dat cultureel bepaalde kennis en bewijs zo veel meer stemkracht hebben als een vrouw pas moeder is geworden. Ook die cultureel bepaalde vooronderstellingen en ideeën, percepties van kennis, zitten stevig ingebakken in het denken van de meeste moeders. De innerlijke wijsheid heeft soms veel moeite om haar stem daarboven te verheffen. Cultureel conformisme is een machtige stimulus voor het handelen. Dat geldt voor het indelen van vruchten in de klassen fruit of groenten, maar ook over onderwerpen rond de zorg voor en het voeden van onze pasgeborenen.

De drie wijzen

Foto: ‘’Three wise women’’ met Ina May Gaskin, Diane Wiessinger en Anna Staas-Vink
Vandaag is het 6 januari, traditioneel de dag dat de aankomst van de drie wijzen of de drie koningen bij de stal in Bethelehem wordt gevierd*. Afgezien van het feit dat zij zich door geld en macht lieten misleiden, een slechte navigatie gebruikten en te laat kwamen, brachten ze ook onzinnige geschenken mee: wierook, goud en mirre. Statussymbolen die voor een jong gezin van geen enkel nut zijn. In december dwaalde een aardige spreuk over Facebook rond (zie foto) rond het thema: wat nu als het eens drie wijze vrouwen zouden zijn geweest. Iemand merkte op dat ‘drie wijze vrouwen’’ op zich al aannemelijker klonk dan ‘’drie wijze mannen’’, maar dat terzijde. Waar het om gaat is dat de vrouwen, meest uit vroedvrouwelijke en aanverwante kringen, die deze spreuk de wereld in hielpen, ervan uitgingen dat drie vrouwen ervoor zouden hebben gezorgd dat ze wisten waar ze moesten zijn en de weg zouden vragen, zodat ze op tijd zouden komen om te helpen bij de baring, de stal uit te mesten en voor een maaltijd te zorgen, dat ze zinnige geschenken mee zouden nemen voor het jonge gezin. En dat dat een beter uitzicht op vrede op aarde zou hebben geboden dan de versie met de koningen. Daarom vandaag op Driekoningen mijn Drie Wijze Vrouwen.

Ina May Gaskin. 

Toen ik voor het eerst zwanger was in de vroege jaren ’80 van de vorige eeuw, maakte ik voor het eerst kennis met het werk van Ina May Gaskin. Zwangerschap en baring als een normaal onderdeel van het vrouwenleven. De vrouw als sterk mens die dat gewoon zelf kan. De eerste, voor zover ik wist, die voorstelde dat niet alleen het maken van een kind, maar ook het baren een rijke, volledig bewust beleefde en genoten ervaring kan zijn. Uiteraard was ze een kind uit de flowe-powertijd en dat zette haar natuurlijk voor altijd stevig in het alternatieve circuit. En daar zit ze nog steeds. Haar aanhang groeit, er zijn grootse processen in gang gezet, maar mainstream werkt feitelijk nog hetzelfde als 30 jaar geleden. In de USA sterker dan hier, maar met de tendens naar meer ziekenhuis bevallingen, minder autonome baringen en meer medicalisatie, is voor het gros van de barende vrouwen nog steeds ‘’een hele bevalling’’ om een kind te baren. Maar Ina May blijft sterk in haar boodschap en ze wordt gehoord en elke dag komt het ideaal een stapje dichterbij. De Augiusstal die zij aantrof wordt beetje bij beetje uitgemest.

Diane Wiessinger  

Dit is een heel ander soort vrouw, die evengoed uitgaat van de normaalheid van de vrouwelijke zaken als zwangerschap, baring en borstvoeding. Diane’s wijsheid zit in het terugbrengen van de norm in normaal. Haar achternaam wordt in sommige kringen als werkwoord gebruikt: wiesseringizen. Dat wil zoveel zeggen als het gebruiken van taal rondom (onderzoek naar) borstvoeding met borstvoeding als norm. Haar belangrijkste artikel is waarschijnlijk de editorial ‘’Mind your language’’ (Let op je woorden, zie de link onder haar naam). Voor mij en velen in mijn werkveld een eye-opener en een aha!-Erlebnis. Niet borstvoeding heeft voordelen, maar geen-borstvoeding heeft nadelen. Borstvoeding als de norm, borstvoeding als normaal, het uitgangspunt, de nulwaarde. Vanaf dat artikel heb ik eraan gewerkt me deze manier van formuleren eigen te maken als het gaat om borstvoeding en ander fysiologisch, biologisch en evolutionair normaal gedrag bij zwangerschap, baring, kinderverzorging en opvoeding. Dat was een wijze vrouw die op tijd kwam met een zinnig geschenk van blijvende waarde.

Anna Staas-Vink heeft geen website en is maar in heel kleine kring bekend. Het is ‘’mijn wijze Grootmoe’’ die hier en daar in mijn schrijfsels opduikt. Grootmoe, de moeder van mijn vader, woonde dicht bij ons in de buurt en hielp mee in het gezin van vijf kinderen waarvan vader en moeder samen een tweemansschool draaiden. Toen mijn moeder overleed, vijf kinderen tussen zes en zestien jaar achterlatend met een vader die maanden lang lichamelijk en geestelijk moest revalideren, woonde ze een lange tijd bij ons in huis. Geboren in de negentiende eeuwse jaren ‘90, twee wereldoorlogen meegemaakt en de recessie van de jaren dertig, de opkomst van auto’s, vliegtuigen, radio, telefoon en televisie, begon ze in de late herfst van haar leven gewoon opnieuw met zorgen en opvoeden. 

Haar wijsheid was geworteld in Victoriaanse nuchterheid, zonder illusies over de goedheid en eerlijkheid van het leven. Religie was een vanzelfsprekendheid, maar niet iets waar je verder in de dagelijkse praktijk veel aan had als vrouw in het arbeiders milieu. Feminisme, dat waren de suffragettes: gegoede dames die een ander soort liefdadigheid zochten. Zelf zag ze meer heil in gewoon je eigen ding doen, hard leren en hard werken en het beste makend van dat waarmee je in het leven werd gezet. Anna Staas-Vink, een gewone arbeidersvrouw, van het type ‘doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg’ en van ‘liever-koekjes worden niet gebakken’. Niks bijzonders op het eerste gezicht, maar zij leerde me zorgen, zelfstandig nadenken en, niet het minst belangrijk, koken.

*) Zie ook: Eurolac Flits! 6 januari 2012: Drie wijze mannen

Hekserij

Foto: Sandra Bullock en Nicole Kidman als de zussen Sally en Gillian Owens, moderne heksen, per ongeluk bezig met zwarte magie in Practical Magic.
‘’Maar hoe bereik je die andere moeders?’’ vroeg een lezer me naar aanleiding van de blogs over goede en slechte adviezen*. Die andere moeders, bedoeld ze, die ook die slechte adviezen kregen, maar ze wel opvolgden. Die moeders dus, die naar alle waarschijnlijkheid, hun borstvoedingsdoelen niet bereikt hebben. Een goede vraag wel, een gewetensvraag eigenlijk. Want zit ik hier in mijn eigen hoekje niet erg voor eigen parochie te preken? Komen hier niet voornamelijk die moeders die toch al bewust en actief op zoek zijn naar eerlijke informatie en goede adviezen? Zou ik niet juist op plaatsen moeten publiceren waar ze mij nog niet zo kennen of waar goede borstvoedingsadviezen schaars zijn en ver uit elkaar? Ik heb dat geprobeerd, weet je, en ik ben er weggestuurd, geband. Op sommige fora, heb ik me laten vertellen, mag zelfs mijn naam niet meer genoemd worden. Ik word op sommige plaatsen geweerd als een heks door de Inquisitie. Heksen waren van oudsher wijze vrouwen, vroede vrouwen, die zich bezig hielden met gezondheid, leven en dood. Zij waren helers, kruidendeskundigen en vroedvrouw. Zij accepteerden en gebruikten innerlijke wijsheid en instincten naast van andere wijzen geleerde kennis. Wetenschappelijke kennis was schaars, fragmentarisch en onbetrouwbaar en men begreep vaak niet wat de wijze vrouwen deden. In die oude tijden was er veel ziekte en dood door onbegrepen besmettelijke ziekten en de eveneens onbegrepen wijze vrouwen werden verdacht daar de hand in te hebben. Een heks was een makkelijke zondebok: een raar mens, die rare dingen doet en zich niet aan de conventie houdt. Toverkracht en satanisme werden makkelijker geloofd dan heelkracht en altruïsme. Ik ben voor sommigen wellicht ook een vreemd mens met vreemde en radicale ideeën die zich volstrekt niet conformeert aan de conventie. Die zelfs nu en dan de draak steekt met de wetenschap. Misschien ben ik wel een heks: ik accepteer en gebruik instinctieve en innerlijke wijsheid en kennis en kennis en inzichten van andere, al dan niet wetenschappelijk onderlegde, wijzen. Maar ik vlieg niet op een bezem (ik pas echt niet op zo’n stok!), heb geen zwarte kat, geen andere kat ook, wel twee gekke honden waarvan er één zwart is ..., en ik kook geen toverdrankjes in een ketel. Ik maak wel wat hulpmiddelen en zalfjes en ik heb wat kruidenplantjes voor het keukenraam staan. Dat is misschien wel verdacht. De ergste donkere magie die ik pleeg echter is het opstoken van vrouwen om zelf na te denken, om ook een non-conformist te zijn en hun eigen ding te doen. Als dat hekserij is, wel, ja, dan beken ik: ik ben een heks.
Mijn voorliefde voor boeken en films over het bovennatuurlijke, heksen, vampiers en weerwolven spreekt vast ook niet in mijn voordeel. Het zij zo. Als ik door directe hulp of door mijn schrijfsels elke dag één moeder en kind kan helpen ben ik al blij, dat vind ik eigenlijk al magie genoeg.
*Beste adviezen 
*Recept voor ramp

Een tweede kans

Foto: Jamie Campbell Bower als Caius in New Moon: "We do not offer second chances."
Wijsheid komt met de jaren is een oude wijsheid. Het was mensen in de loop der tijden opgevallen dat oudere mensen neigen naar wijzere keuzes dan jongere mensen. Natuurlijk was dat maar een idee, een observatie, en er konden dus geen  garanties aan worden verbonden. Maar nu is in een wetenschappelijk onderzoek vastgesteld dat het inderdaad zo is dat oudere volwassenen wijzere beslissingen nemen dan jongere volwassenen. We hadden het dus met zijn allen al die tijd gelukkig bij het rechte eind. Dus het is nu bewezen dat oudere mensen wijzer zijn dan jongeren mensen. Nou, nee dus. Er is in een studie aangetoond dat de tendens is dat oudere mensen wijzer beslissen dan jongere mensen, maar niet dat dat altijd en bij iedereen zo is. Ik ken zeer wijze jonge mensen en zeer onwijze oudere mensen. Ik denk van mezelf graag dat ik wijzer aan het worden ben met het klimmen van de jaren. Mensen zeggen me ook vaak dat dat zo is. Wat een heerlijke aai over mijn ego is dat. Maar soms gaat het toch mis en mis ik de plank. Ik ben namelijk nog steeds een flapuit en zeg, vooral in een geanimeerd gesprek of een langer durende lesdag, nogal eens wat me voor de mond komt, zonder eerst die gedachten diplomatiek te formuleren. Of ik verkondig een mening en veronderstel dat mijn toehoorders op dezelfde manier denken als ik en vergeet er dus uitgebreide uitleg van mijn gedachtegang bij te leveren. Met misverstanden en spraakverwarring alom. Zo blijk ik laatst zo ondiplomatiek aan e gang te zijn geweest tijdens een les dat een van de studenten overweegt te stoppen met de opleiding. Ik hoop dat zij zichzelf en mij een tweede kans wil geven. Mensen maken fouten, doen domme dingen, zijn impulsief op momenten dat zij dat beter niet kunnen doen. Een tweede kans krijgen betekent die fout, die vergissing goed kunnen maken. De spraakverwarring op te klaren, het misverstand uit de weg te nemen. En daarmee de weg vrij te maken voor nieuwe kennis, inzichten en wijsheid.
Ik bied zelf graag tweede kansen. Aan baby’s die een moeilijke start hebben gehad. Aan moeders die de eerste keer onvoldoende of onjuiste informatie, begeleiding en steun kregen. en aan de zorgverleners die in hun opleiding en beroepspraktijk te weinig informatie, instructie en kennis kregen om aanstaande en voedende moeders adequaat te kunnen informeren en begeleiden. Maar ook aan mezelf en mijn teleurgestelde studente om samen meer kennis en inzicht en wijsheid te verwerven.
Worthy DA, Gorlick MA, Pacheco JL, Schnyer DM, Todd Maddox WT: With Age Comes Wisdom: Decision Making in Younger and Older Adults. Psychological Science September 2011 0956797611420301, first published on September 29, 2011