Moederen

Foto: Helena Bonham Carter twee keer in de rol van een moeder, links als de moeder van Charlie in  Charlie and the Chocolate Factory (2005) en rechts als kinderboekenschrijfster Enid Blython in  Enid (2009)

De actrice die vandaag voor de illustratie zorgt, Helena Bonham Carter, is een van mijn favorieten. Ze heeft een voorkeur voor (of wordt bij voorkeur gevraagd voor) het uitbeelden van bizarre, soms groteske, vaak duivelse karakters. Maar ze speelt ook heel andere personages, soms zelfs gewone moeders, hoewel dat dan weer niet toonbeelden van voorbeeldige moeders zijn. Als moeder van Charlie bakt ze er niet veel van en als Enid Blyton evenmin. Enid Blyton was voor mij als kind een van de meest gelezen auteurs. Ik genoot van haar kostschoolverhalen, in zalige onwetendheid van de kritiek die volwassenen hadden op het lage literaire gehalte van haar vertelsels en op het nogal racistische gehalte ervan. Maar dat is allemaal niet waarom zij mij vandaag inspireerde. Dat was namelijk een uitspraak* van haar die ik vond in een biografie op de International Movie Database (IMDb) toen ik een link daarnaar op Facebook volgde. 

‘’Mensen zeggen wel eens ‘’je geeft nog steeds borstvoeding, wat vrijgevig’’. Niks vrijgevig! Het geeft me borsten en slanke dijen. Het is een soort natuurlijke liposuctie. Ik zou de rest van mijn leven wel borstvoeding willen geven als ik dat kon!.’’ 

Daar houd ik van. Niks geen gezweef over allerlei voordelen, en het beste voor mijn kind, en niks geen filantropie en altruïsme; gewoon omdat het goed is voor haarzelf.

We zijn zo geneigd om borstvoeding alleen te zien als voeding voor een kind, dat we bij de redenen om ervoor te kiezen over het hoofd zien dat het om te beginnen veel meer is voor het kind dan eten geven, maar ook dat het ook voor de moeder allerlei consequenties heeft om wel of niet te kiezen voor borstvoeding. Ook moeder worden heeft voor een vrouw consequenties voor het functioneren van haar lichaam en voor de ontwikkeling van haar persoonlijkheid. Er is een aantal ziekten en aandoeningen die meer voorkomen bij vrouwen die nooit moeder werden en bij vrouwen die nooit of maar kort borstvoeding gaven, dan bij haar zusters die zich wel voortplanten en hun kinderen met hun eigen lijf voeden en koesteren. In het evolutionaire model wordt er vrijwel altijd voor gezorgd dat taken, die voor de voortplanting en het voortbestaan van de soort noodzakelijk zijn, plezierig zijn en ook een vorm van beloning inhouden voor de individuen die dat moeten uitvoeren. Zo is seks als eerste nodig voor de instandhouding van de soort en dat wordt algemeen als uitermate plezierig ervaren door de individuen die het uitvoeren. Bij de meeste soorten is de daad die voor voortplanting zorgt niet mogelijk als een van beide partners er niet aan mee wil doen, met andere woorden, verkrachting is in de meeste soorten, zeker onder zoogdieren, uitgesloten. Het is dus een vrijwillige actie die als plezierig wordt ervaren.

De dracht, die volgt op die eerste daad van voortplanting, is over het algemeen niet uitzonderlijk belastend voor het moederdier, al haar systemen zijn zo afgesteld dat het haar niet onnodig veel energie kost en dat het haar vitale functies niet ondermijnt. Het zou immers slecht zijn voor het voortbestaan van de soort als de moederdieren en masse verzwakten of zelfs bezweken onder de last van de zwangerschap. Hetzelfde geldt voor de baring. Die is, indien het moederdier met rust wordt gelaten, over het algemeen goed te doen. Dit geldt overigens ook voor mensen. Ook hier geldt weer dat het uiterst onlogisch zou zijn als het baren van de jongen voor een groot percentage van de moeders gevaarlijk of al te belastend zou zijn. Indien gezorgd wordt voor de juiste omstandigheden, zal het overgrote deel van de vrouwen normaal en veilig kunnen baren. En dat zou zelfs voor veel vrouwen ook nog een plezierige ervaring kunnen zijn, plezierig genoeg om het er ook bij horende ongemak en pijn in de herinnering te overschreeuwen.

Dan komt borstvoeding. Bij de mens is dat een reproductieve activiteit die langer moet worden uitgevoerd dan de dracht. Het ligt voor de hand dat daaraan ook voor de moeder dan voordelen zitten. Je moet wat terugkrijgen voor de inspanning die je lijf levert, voor je toewijzing aan die taak. En dat is ook zo. In het algemeen gaat een vrouwenlijf beter werken door een flinke periode van haar vruchtbare jaren te lacteren. Haar metabolisme  werkt efficiënter (en het overschot aan gewicht gaat daarmee wat makkelijker weg), haar kalkhuishouding wordt economischer (waardoor ze later minder kans heeft op botontkalking), de oestrogeen spiegels blijven laag (waardoor bepaalde vrouwelijke vormen van kanker minder kans krijgen) en haar denkvermogen wordt scherper (want ze moet niet alleen zichzelf, maar ook haar kind beschermen).

En het is plezierig om te doen. Als het goed gaat. Ook hier geldt weer dat de moeder en haar kind zoveel mogelijk met rust moeten worden gelaten en dat de omstandigheden zo optimaal mogelijk moeten zijn. Niet de moeder in de weg zitten met halfslachtige en half-juiste informatie. Niet het proces verstoren door allerlei interventies en krakkemikkige regeltjes. Gewoon moeder en kind, instincten en reflexen. En een beetje goede informatie over hoe dat hele proces werkt. En vooral zonder allerlei culturele of religieuze do’s&dont’s. De gevoelens die komen kijken bij borstvoeding zijn, net als die in alle andere stappen van d reproductie, bepaald door het lijf, door de hormonen, reflexen en instincten. En omdat het evolutionaire model zo in elkaar zit dat voortplanten en het veiligstellen van het overleven van de soort plezierig is, is borstvoeding dat, als het goed is, ook. Voor sommige vrouwen soms zelfs orgastisch plezierig. Nee, denk nu niet direct aan vunzige seks. Het is puur de oxytocine, die zorgt voor de weeën en de toeschietreflex, die ook zorgt voor samentrekking rondom de vagina, maar die ook zorgt voor een soms overweldigende stroom van positieve en genot-opwekkende sensaties in de hersenen. Dat soort orgastisch plezier dus. Gewoon terwijl je aan het moederen bent.

*) [on breast-feeding her baby]: People say, "You're still breast-feeding, that's so generous". Generous, no! It gives me boobs and it takes my thighs away! It's sort of like natural liposuction. I'd carry on breast-feeding for the rest of my life if I could. - biografie op IMD

Aandacht!

Foto: Liza Minnelli zingt 'Money, Money' (money makes the world go round) als Sally Bowles in duet met Joel Grey als Master of Ceremonies in Cabaret
Wat kost dat nou eigenlijk zo’n baby? Daar zijn natuurlijk allerlei berekeningen voor. Wat kost het om er een te maken, te dragen en baren. Of wat kost het in onderhoud zo’n kind. En dan alleen het eerste jaar, of tot dat je ze het huis weer uit hebt? Dan kon nog wel eens een flink duit zijn. Vroeger kregen mensen kinderen om hun oudedagsvoorziening te verzekeren. Kennelijk investeerden zij in de hoop er iets voor terug te zien. In vroeger tijden zal het ook geen ton* gekost hebben, zoals nu, voor je kind van baarmoeder naar baan is geëvolueerd. Ik denk trouwens dat het ook nu nog wel eens een stuk minder zou kunnen zijn.  Vooral in de eerste jaren. Want, om eerlijk te zijn, voor de baby maakt het allemaal niet uit of hij een met designer meubeltjes ingericht kamertje heeft, hij is toch liever in mama’s armen. Het maakt de baby niet uit of hij wordt rondgereden in state-of-the-art koetswerk, hij wordt liever gedragen in de sterke armen van zijn vader. En poep is poep, of dat nu in een A-merk luier zit of eentje van het huismerk van de supermarkt om de hoek of in een katoenen met de hand gevouwen doek. Erg veel oog voor mode heeft het wichtje ook nog niet, zolang ze maar lekker warm en geborgen is bij mama of papa of misschien bij oma.
Toch moeten alle ouders flink investeren in hun kind. Maar niet alle investeringen zijn financieel van aard. De belangrijkste investeringen zijn zelfs niet materieel. Liefde en aandacht, aandacht en liefde, stapels en stapels liefde en aandacht. Hoe meer liefde en aandacht, hoe minder geld nodig is. Natuurlijk moet een kind gevoed, gekleed, beschut en onderricht worden en dus is er wel wat geld nodig. Maar als er volop liefde en aandacht is en maar een beetje geld, zal een kind weinig te kort komen, terwijl bij een overdaad aan geld en materiele zaken, maar een gebrek aan liefde en aandacht, het kind te kort wordt gedaan.
Investeren is ook wat een moeder in de eerste dagen en weken na de geboorte van haar kind doet. Die investeringen zijn puur immaterieel van aard en met geen geld te koop. Ouders en kinderen moeten elkaar leren kennen, elkaar leren vertrouwen, elkaar leren liefhebben. Ze moeten elkaars gebruiksaanwijzing leren lezen en interpreteren. Ze moeten nogal wat, die ouders en kinderen. Moeders moeten daarnaast, samen met hun kind, nog investeren in het leren hoe borstvoeding werkt. Voor al dit investeren zijn geen vervangingsmiddelen voor geld te koop. Bij het afsluiten van de deal worden gelukkig wel hulpmiddelen meegeleverd. Die hulpmiddelen heten hormonen en instincten. Wanneer er wordt gezorgd voor een vruchtbare omgeving zullen hormonen en instincten van onschatbare waarde zijn bij de investeringen van ouders en hun kinderen.
Die instincten en hormonen hebben wel een beetje een voedingsbodem nodig, iets waar ze zich aan kunnen hechten om  niet verloren te gaan. Dat eerste beetje vaste grond voor die hulpmiddelen voor immateriële investering is een eerste beetje aandacht en inzet. De allerbelangrijkste voorbereiding voor de bevalling en de eerste dagen zijn niet het inrichten van de babykamer en ook niet de plaats van de bevalling. Niet het vullen van de babyuitzetkast of het vergelijken van kinderwagens, bedjes en boxen. Zelfs niet het lidmaatschap van de pufclub of het volgen van een borstvoedingscursus. Het belangrijkste is het voornemen om aandacht te hebben. Aandacht voor de signalen van het moederlichaam en het kind erin. Aandacht voor het geboorteproces. Aandacht voor het net-geboren kind op moeders buik, aan moeders borst. Pure, onverdeelde en onverdoezelde aandacht. Aandacht, voor geen geld te koop, helemaal alleen vanuit jezelf te geven.
Aandacht voor het proces van het baren en geboren worden (zet het geluid van de monitor uit als je in het ziekenhuis baart en draai de machine om, zodat je de uitdraai niet ziet). Aandacht voor de verrichtingen van het lichaam van moeder en kind (niet alles wat je voelt is pijn). Aandacht voor het kind als het uit je lijf op je lijf komt (nee, dat is niet vies; nee, hij hoeft geen kleren aan en jij ook niet, na het baren ben je de schaamte voorbij; nee, hij hoeft nog geen geprik en gepor en gedoe). Aandacht voor elkaar, moeder, vader en kind (had die telefoon maar thuisgelaten, de wereld hoort het nieuws snel genoeg). Aandacht voor elkaar na het eerste uur, na de eerste dag (na een paar dagen is je kindje nog net zo’n wonder om aan de wereld te laten zien). Aandacht voor elkaar en niet voor wat de boekjes zeggen, wat de mensen zeggen en wat de mensen wel zullen denken (wat de mensen denken moeten de mensen zelf weten en ook deskundigen zijn niet de echte experts van jou en je kind).
Al die aandacht voor elkaar geeft de instincten en hormonen de kans om bijna ongemerkt binnen te komen en aan het werk te gaan. De werking van de instincten en hormonen zorgt ervoor dat de aandacht richting krijgt, intenser wordt. De aandacht zorgt er samen met de hormonen voor dat moeder, vader en kind, graag dicht bij elkaar willen zijn. Het lichaamscontact zorgt voor meer hormonen. Meer aandacht en meer hormonen maken samen dat de gebruiksaanwijzingen makkelijker leesbaar worden en eenvoudiger toe te passen. Wat weer zorgt voor meer nabijheid, meer aandacht, meer hormonen, … Aandacht is wat deze microwereld rond laat gaan.
*) Jaap Roelants J: Wat kost een kind.....? Meer dan een ton! Geld&Recht, 20 September 2007 http://www.geldenrecht.nl/artikel/2007-09-20/wat-kost-een-kind-meer-dan-een-ton
Eurolac Flits! met label aandacht, hormonen, liefde, vader, instinct

Perceptie

Foto: Eric McCormack als Daniel Pierce, die met zijn geheel eigen perceptie van de wereld de waarheid in gecompliceerde zaken boven tafel haalt in de TV serie Perception
Als een hamer je enige gereedschap is, ziet alles eruit als een spijker. Ik vind dat zo’n mooi spreekwoord. Ik zie dan een Hornbach-achtige reclame voor me, met zo'n stoere werkman met een levensgrote hamer, helemaal gefocust op zijn doel, die overal een flinke mep op geeft. Want als hij kijkt heeft alles de vorm van een spijker. Wat je waarneemt wordt overduidelijk gekleurd en ingevuld door wat je weet, wat je denkt te weten en wat je perceptie ervan is. De enige die echt ziet wat er is, is het heel jonge kind. Het kind dat nog geen referentiekader heeft, heeft ook nog geen perceptie, geen referentiekader. Niets is raar of vreemd, want alles is nog onbekend en nieuw en anders.
Wie al wat langer mee gaat en meer heeft meegemaakt ziet de wereld anders. Ziet andere mensen anders. Ziet zichzelf anders. Een leuk experiment hiermee dat iedereen kan uitvoeren is om aan twee heel verschillende mensen een routebeschrijving tussen dezelfde punten te vragen en te vragen om herkenningspunten tijdens de route. De een zal het dan hebben over karakteristieke bomen en de andere over auto’s en technische winkels, terwijl een ander zal waarschuwen voor de panden met grote waakhonden. Als manlief en ik elkaar de weg moeten wijzen, komen we steevast verkeerd uit. ‘’Ford garage? Heb ik helemaal niet gezien. Ik ben bij die koe met die wildbreiwerk jas afgeslagen.’’ Zo ongeveer kan dan een gesprek gaan als we elkaar weer gevonden hebben.
Moeders over de hele wereld hebben eigenaardig genoeg een vrijwel exact gelijke perceptie van hun vermogen om moedermelk van goede kwaliteit te produceren. Te weinig melk staat universeel in de top drie van redenen om te stoppen met borstvoeding of om ander voedsel bij te geven. En even universeel is dat, in het overgrote deel van alle gevallen, een onterechte perceptie. Het is uiterst zeldzaam dat een vrouw die een kind heeft gedragen en gebaard vervolgens niet in staat is haar kind te voeden. Maar moeders lijken universeel alles wat er mis is aan zichzelf te wijten en, als zij voedende moeder zijn, aan hun vermogen om voldoende en goede melk te maken. Van de weeromstuit, lijkt het wel, gaan ook andere mensen denken dat alles wat er fout gaat aan de borstvoeding ligt. Kind huilt te veel of te weinig? Kind slaapt te veel of te weinig? Kind groeit te hard of te langzaam? Allemaal de schuld van de borstvoeding. En dus allemaal de schuld van de moeder. Moeder is altijd fout.
Fout. Die perceptie is fout. Niet de moeder. Niet de borstvoeding. Niet de baby. De perceptie. En dingen die worden gedaan op basis van die foute perceptie. De perceptie van de baby is de juiste: dit is mijn moeder, dat is haar borst, daar moet ik zijn, dan komt alles goed. Een vrouw die een kind heeft gedragen en gebaard is naar alle waarschijnlijkheid in staat dat kind jarenlang te voorzien van ruimschoots voldoende en goede melk. Voorwaarden voor het waarmaken van die belofte zijn de aanwezigheid van voldoende functionerend klierweefsel en een adequaat werkend hormoonstelsel aan de kant van de moeder. En daarbij een baby die het grootste deel van zijn tijd doorbrengt in de directe nabijheid van zijn moeder, bij voorkeur tegen haar lichaam aan, die frequent en met een effectieve techniek aan de borst drinkt.
Een baby die goed in zijn vel zit, die over langere tijd gemeten gemiddeld binnen normale waarden groeit en zich naar verwachting ontwikkelt krijgt voldoende te eten. Wijkt een van die parameters af dan wordt eerst gekeken of de baby vaak genoeg en effectief genoeg aan de borst drinkt, vervolgens wordt gekeken naar andere mogelijke oorzaken van het probleem (weet je, eten is belangrijk, maar lang niet de enige factor die groei, gedijen en ontwikkeling bepaalt!). Als dan nog geen oorzaak is gevonden kan nog eens naar de borstvoeding worden gekeken: is er voldoende klierweefsel, zijn er hormonale problemen, is er een variatie in de anatomie van moeder of kind, …? En sla bij twijfel over de borstvoeding alle half-deskundigen en zelf-verklaarde deskundigen maar over en ga gelijk naar de echte deskundige op het vlak van de menselijke lactatie en de begeleiding bij borstvoeding: de lactatiekundige. Haar of zijn perceptie van het probleem zal naar alle waarschijnlijkheid heel anders zijn.Vanaf vandaag is er weer een heel nieuwe lichting vers-gecertificeerde IBCLC's en een aantal gerecertificeerde veteranen.

Stelletje pubers

Foto: Rijksscholengemeenschap te Bergen op Zoom, 1970, parallelklassen H2
Op de middelbare school hadden wij een leraar Engels. De arme man was best goed in zijn vak, de Engels taal en literatuur, maar het over brengen ervan aan een klas vol veertienjarigen was een groter probleem. Zijn temperament was daarbij een complicerende factor. Op momenten van opperste vertwijfeling kon hij alleen nog maar uitroepen: ‘’stelletje púbers!’’. En dat was nu net het punt, natuurlijk. Wij waren een stelletje pubers. Volop, breeduit, middenin de laatste fase tussen kind en volwassene. De arme man had beter gekozen voor lesgeven aan een jongere of een oudere groep. Hoewel in de huidige tijd een jongere groep wel eens net zo’n stelletjes pubers zou kunnen zijn als de veertienjarigen in de vroege jaren ’70 van de vorige eeuw. De leeftijd waarop de puberteit begint is in die 40 jaar geleidijk omlaag gegaan.
Er zijn ook wetenschappelijke bronnen die melden dat na 1980 die afname van de leeftijd waarop de puberteit begint is gestopt. Recent onderzoek stelt dan juist weer dat het steeds vaker voorkomt dat de puberteit bij zowel jongens als meisjes eerder inzet. Het verschil zit hem bij deze twee opvattingen in wat er precies werd gemeten. Degenen die zeggen dat er na 1980 geen verschil meer was, keken met name naar de leeftijd van de eerste menstruatie (menarche) bij meisjes en die ligt inderdaad al enkele decennia stabiel op rond de 13 jaar (een aantal maanden jonger voor sommige etnische achtergronden, zoals African American, Europees van Noord Afrikaanse afkomst). Degenen die opmerken dat het steeds vaker voorkomt dat meisjes al voor hun negende of tiende jaar gaan puberen kijken naar de eerste tekenen van borstgroei en schaamhaar (Biro et al, 2010; Cesario & Hughes, 2007). Ook bij jongens komen vaker vroege kenmerken van het begin van de seksuele maturatie voor.
Diverse onderzoeken geven verschillende oorzaken voor deze vervroeging, zoals grotere welvaart met inherente hogere voedingsstatus maar ook meer overgewicht, genetische factoren, zuigelingenvoeding en hormoon verstorende omgevingsfactoren. Gilchrist c.s. (2010) gebruikte diagnostische beeldvorming om bij jongens en meisjes van 4 maanden het volume van hormoongevoelige organen te meten: prostaat, testikels, borstknoppen, baarmoeder en eierstokken. Zij vonden een klein verschil in de kinderen die borstvoeding kregen of kunstvoeding op basis van koe- of sojamelk. In meisjes die kunstvoeding kregen vonden zij gemiddeld grotere eierstokken en meer cysten in de eierstokken dan bij meisjes die borstvoeding kregen. Bij jongetjes waren de testikels gemiddeld kleiner bij hen die kunstvoeding kregen dan bij borstgevoedde kinderen. Er werden geen verschillen gevonden tussen koe- of sojamelkvoedingen. Kim et al (2011) vonden dan weer wel hogere concentraties van isoflavonen (fyto-oestrogenen) in het bloed van meisjes die tekenen van vervroegde seksuele maturatie vertoonden dan bij anderen. Dit kan duiden op invloed van grote hoeveelheden soja in de voeding, maar niet noodzakelijkerwijs alleen of voornamelijk in de zuigelingenvoeding. Het geeft wel aan dat verstoring van de natuurlijke hormoonhuishouding door invloeden van buitenaf mede verantwoordelijk is voor vroegtijdige puberteit.
Vervroegd begin van de puberteit kan gezien worden als een gezondheids- of ontwikkelingsprobleem van individuele kinderen, maar ook als symptoom van iets wat maatschappij-breed niet goed gaat. Diverse onderzoeken wijzen in de richting van externe factoren die op een of andere manier de hormoon huishouding van opgroeiende kinderen verstoren. Dat maakt het tot een maatschappelijk probleem. Het plaatst de vroege puberteit in de rij met welvaartsziekten, maar ook in het bereik van milieuvervuiling. Het is makkelijk om dan overheden op te roepen het probleem aan te pakken. Dat gaat niet gebeuren zolang lagere overheden volksgezondheid campagnes laten co-financieren door de multinationale voedselfabrikanten en zolang voor de nationale overheid het braafste jongetje van de Europese klas zijn en meedraaien in de NAVO belangrijker zijn dan zorg en onderwijs.
Dan moeten dus de ouders zelf de gezondheid van hun kinderen ter harte nemen voor zover zij dat kunnen. Gelukkig kunnen ouders veel doen. Het begint gewoon met de voeding en dagelijkse verzorging van hun kinderen. Vanuit welk oogpunt je het ook bekijkt, borstvoeding is de veiligste keuze voor zuigelingenvoeding. Moedermelk bevat geen fyto-oestrogenen, geen door de bio-industrie toegevoegde hormonen of hormoonverstorende componenten, noch andere ziekmakende toevoegingen. Er zijn geen flessen nodig met mogelijk giftige of anderszins gevaarlijke stoffen (als er toch eens moedermelk op een andere manier gegeven moet worden kan overwogen worden dat uit glazen of roestvrijstalen bekers te geven; aardewerk kan glazuur hebben dat zware metalen afgeeft). Na de periode van uitsluitend borstvoeding kunnen ouders kiezen voor eerlijk voedsel, thuis klaargemaakt, bij voorkeur van biologische oorsprong. Kant en klaar voedsel, gemaksvoedsel, zakjes en pakjes bevatten vrijwel altijd ongewenste stoffen, hetzij in het product zelf, hetzij in de verpakking. De productie processen van het product en de verpakkingen en de afvalverwerking van die verpakkingen dragen sterk bij een milieuvervuiling, die ook milieuvervuilende en ziekmakende stoffen in de lucht en het grondwater en de voedselgewassen brengen. In de dagelijkse verzorging, de keuze van de luiers, verzorgingsartikelen, speelgoed en verpakkingen zijn ook allerlei keuzes te maken die al dan niet bijdragen aan de hormonale verstoring van de kinderen.
Inzet van de verschillende overheden is natuurlijk ook nodig en zeer gewenst. Wetten tegen milieuvervuiling, tegen ongezond en zelfs ziekmakend voedsel, onnodige verpakkingen, ziekmakende stoffen in eetgerei en speelgoed voor kinderen zijn hard nodig om ouders te helpen hun kinderen zo gezond als mogelijk is te voeden, verzorgen en opvoeden. Meer over wat jij als ouder in de tussentijd zelf kunt doen vind je bij Een veilig nest
Biro FM, Galvez MP, Greenspan LC, Succop PA, Vangeepuram N, Pinney SM, Teitelbaum S, Windham GC, Kushi LH, Wolff MS: Pubertal Assessment Method and Baseline Characteristics in a Mixed Longitudinal Study of Girls. Pediatrics 2010; 126:3 e583-e590; published ahead of print August 9, 2010, doi:10.1542/peds.2009-3079
Cesario SK &Hughes LA (2007): Precocious Puberty: A Comprehensive Review of Literature. Journal of Obstetric, Gynecologic, & Neonatal Nursing, 36: 263–274. doi: 10.1111/j.1552-6909.2007.00145.x
Gilchrist JM, Moore MB, Andres A, Estroff JA, Badger TM: Ultrasonographic Patterns of Reproductive Organs in Infants Fed Soy Formula: Comparisons to Infants Fed Breast Milk and Milk Formula. The Journal of pediatrics 1 February 2010, 156(2):215-220 DOI: 10.1016/j.jpeds.2009.08.043)
Kim, J., Kim, S., Huh, K., Kim, Y., Joung, H. and Park, M. (2011), High serum isoflavone concentrations are associated with the risk of precocious puberty in Korean girls. Clinical Endocrinology, 75: 831–835. doi: 10.1111/j.1365-2265.2011.04127.x

Ontmoeting

Foto: Richard Dreyfuss als Roy Neary  in Close Encounters of the Third Kind
Als sociaal wezen heeft de mens behoefte aan ontmoetingen met andere mensen of ten minste andere sociale wezens. Die behoefte hebben alle sociale wezens. Voor de meeste sociaal levende dieren is enkel in elkaars buurt zijn niet voldoende en is lichamelijk contact ook noodzakelijk voor een goed functioneren van de individuen. Aanraking is voor mensen net zo belangrijk als eten, drinken en ademen. Hoe jonger, hoe kleiner en hoe kwetsbaarder de mens, hoe belangrijker de aanraking wordt.
Het best ontwikkelde zintuig van een kind bij de geboorte is niet de reukzin (hoewel die dicht erbij op een tweede plaats komt), maar de tastzin. De reukzin, het gezicht en het gehoor zijn specifiek gerelateerd aan een duidelijk orgaan, respectievelijk de neus, de ogen en de oren. De tastzin is gelokaliseerd in de huid. De huid is ook een orgaan en is voorzien van een uitgebreid netwerk van zenuwen. Binnen de tastzin kunnen specifiek onderscheiden worden het waarnemen van temperatuur (thermoceptie) en het waarnemen van pijn (nociceptie), maar die kunnen ook op andere plaatsen dan de huid worden waargenomen.
Die goed ontwikkelde tastzin van een pasgeboren kind heeft een belangrijke functie bij zijn eerste ontmoetingen met zijn moeder. Daarom is het belangrijk dat die eerste ontmoeting plaats vindt met ononderbroken huidcontact tussen het kind en zijn moeder. Bij het ontbreken van de beschikbaarheid van de moeder kan ook de vader deze taak prima uitvoeren. De aanrakingen en wrijvingen van de huid van het kind tegen die van zijn moeder zijn aanleiding tot een cascade van reflexen en hormonale activiteiten, die op hun beurt weer aanzetten tot heftige hersenactiviteit.
Eén serie reflexen en hormonale reacties zorgt ervoor dat het kind op weg gaat naar zijn voedselbron. Terwijl de richting wordt gewezen door de eveneens goed ontwikkelde reukzin, zorgen reflexmatige bewegingen van de voeten en benen ervoor dat hij zich voortbeweegt naar de borst van zijn moeder. Die bewegingen en het wrijven van zijn huid over die van zijn moeder zorgen er bij zijn moeder voor dat de borsten zich voorbereiden op het loslaten van melk. Tegen dat zijn gezicht in de buurt van de borst en tepel komt, intensiveert hij de bewegingen van zijn hoofd om zoveel mogelijk prikkels te krijgen voor de zenuwen in de huid. Die zenuwprikkeling zorgt voor het sturen van gegevens naar de hersenen, die die gegevens organiseren, interpreteren en er vervolgens feedback op geven. Uiteindelijk vindt hij de borst, hapt aan en heeft zijn voedsel veilig gesteld.
Terwijl de baby zijn huid gebruikt om te voelen, gegevens naar de hersenen te sturen en die te verwerken, doet de huid van zijn moeder hetzelfde. Ook bij haar komt er een hormonale respons als feedback op de verwerking van de data in haar hersenen. Daarnaast werkt bij haar ook het thermoceptische aspect op volle toeren. De huid van de moeder registreert de temperatuur van haar kind en de feedback door de hersenen zorgt ervoor dat haar huidtemperatuur zich instelt op het behouden van die temperatuur of het verhogen of verlagen ervan, al naar gelang de temperatuur van het kind en wat deze zou moeten zijn.
Misschien wel het belangrijkste effect van deze lichamelijk, zintuiglijke ontmoeting van het pasgeboren kind met zijn moeder is het werk dat zijn hersenen erdoor verzetten. Zijn zintuiglijke waarnemingen (niet alleen van de tastzin, maar ook door ruiken, horen en proeven) zorgen voor de drukste dag in het hoogseizoen. Het hoogseizoen van de hersenontwikkeling valt in de eerste drie jaren na de geboorte en de eerste dag is daarvan de drukste. Alle dat die binnenkomt in de hersenen wordt direct verwerkt. Er is nog weinig aan referentiekaders, dus voor alles moeten nieuwe verbindingen en plaatsen worden gevonden. Alles wat het kind in die eerste dag van zijn leven meemaakt is nieuw, is een eerste keer, een unicum en daardoor is de inprenting het diepst. Die eerste ontmoeting zorgt voor de eerste ervaringen en die eerste ervaringen leggen de basis voor hoe de hersenen gaan werken en datastromen gaan verwerken.
Die eerste ontmoeting van het kind en zijn moeder leggen de basis voor zijn verdere hersenontwikkeling, maken een patroon voor hoe zijn hersenen zich gaan ontwikkelen en hoe hij zich als persoon in een sociale leefomgeving zal ontwikkelen. Voor de moeder is die eerste ontmoeting ook bepalend voor hoe zij zich als moeder gaat ontwikkelen, voor de moederschapsstijl die zij gaat gebruiken.
Hoe belangrijk zo’n First Encounter ook is, wanneer er door omstandigheden iets mis gaat met die eerste ontmoeting is de mens over het algemeen flexibel genoeg om het in te halen. Het is vrijwel nooit ‘’eens verloren, al verloren’’. er moet dan wellicht wat harder voor worden gewerkt, er moet meer over worden nagedacht en vooraf gepland, maar die eerste drie jaren duren nog lang en er is nog van alles mogelijk. Zoals mijn wijze Grootmoe al zei: Mensen? Dat is net onkruid, niet kapot te krijgen.’’ Maar als het gelijk goed kan, is dat wel zo mooi.
Eurolac Flits! met label hersenen, hersenontwikkeling, moeder en kind nabijheid, hormonen, reflexen

In het zonnetje

Foto: Robert Pattinson als vampier Edward Cullen (Twilight Saga boeken en films) bij wie de huid gaat glitteren en sprankelen als hij in het zonnetje wordt gezet.
Even een tussendoortje te midden van de acteursparenserie om een belangrijk gezondheidsaspect in het zonnetje te zetten. Ik volg een online conferentie (een conferentie waarvoor je niet naar een mooi hotel in een exotisch buitenland gaat waar je drie dagen doorbrengt met collega’s van over de hele wereld en ondertussen naar interessante presentaties luistert en kijkt, maar een virtuele conferentie die je vanachter je eigen computer volgt door het kijken en luisteren naar presentaties die zijn opgenomen en worden gestreamd; heel interessant, zowel het concept als het volgen) en de eerste sessie die ik keek werd gepresenteerd door Diana Cassar-Uhl en ging over vitamine D.
Een adagium dat onverwoestbaar stáát sinds het moment dat mensen zich gingen bezighouden met de promotie, ondersteuning en bescherming van borstvoeding is dat moedermelk alle voedingsstoffen bevat die een mensenkind nodig heeft. In de juiste hoeveelheden en verhoudingen en dat hij dus in de eerste zes maanden na zijn geboorte niets anders aan voeding nodig heeft. Dat staat nog steeds als een huis en toch lijkt het erop dat kinderen die uitsluitend borstvoeding krijgen extra vitamine D nodig hebben. Maar vitamine D is eigenlijk geen vitamine (en het is spijtig dat we ooit begonnen zijn het zo te noemen), maar een hormoon, of beter gezegd, een pre-hormoon. Hormonen worden over het algemeen in het lichaam zelf gemaakt en moeten daardoor niet met de voeding worden ingenomen. Ik ga het dus geen vitamine meer noemen.
Een cholesterolvorm in de huid wordt door de inwerking van bepaalde straling uit het zonlicht aangezet tot het vormen van hormoon D. Tijdens de zwangerschap krijgt de ongeboren baby zijn D-hormoon via het bloed van zijn moeder en hij bouwt daar, als zijn moeder voldoende D overheeft, een voorraadje van op voor als hij geboren is. De voorraad D die de baby bij zijn geboorte heeft ligt dus aan de D-status van zijn moeder tijdens de zwangerschap, maar wordt ook beïnvloed door de hoeveelheid bloed die hij krijgt voor de navelstreng wordt doorgeknipt. Zijn voorraad D wordt aangevuld door wat hij vervolgens nog uit het bloed van zijn moeder in zijn melk krijgt. Die hoeveelheid is dan ook weer afhankelijk natuurlijk van de hoeveelheid die zijn moeder heeft. Als alle factoren positief zijn, is een zuigeling de eerste maanden dus nog niet afhankelijk van het vermogen van zijn eigen huid om D aan te maken.
Tot zover is er niets aan de hand. We hebben het er honderdduizenden jaren mee gedaan en met kennelijk succes, gezien de overdaad aan mensen op de aarde. Maar de omstandigheden zijn veranderd en het lijkt erop dat meer dan de helft van de vrouwen van de vruchtbare leeftijd en wonend in gematigde klimaten onvoldoende D-rijk bloed heeft. Hoeveel d een mens nodig heeft is niet helemaal duidelijk en verschillende instanties hanteren verschillende cijfers. Dat neemt niet weg dat die tekorten ook worden gezien wanneer de meer gematigde cijfers worden gebruikt. Te lage D-waarden is minder goed voor de gezondheid van de vrouwen zelf (behalve zwakkere botten heeft D ook te maken met gezondheid op andere vlakken zoals diabetes en hart- en vaatfunctioneren) maar zwangere vrouwen met te lage D-waarden geven ook onvoldoende mee aan hun ongeboren kind en onvoldoende in hun melk na de geboorte.
De reden voor die tekorten aan hormoon D  is meervoudig. de straling in gematigde gebieden lijkt in flinke delen van het aar onvoldoende te zijn om de aanmaak van d in de huid te triggeren. en in de periode dat de zonnestralend at wel zouden kunnen zijn we aangekleed, komen helemaal niet buiten of smeren we ons dik in met antizonnebrand met hoge beschermingsfactor. Het geval wil dat de straling die huidkanker veroorzaakt, dezelfde straling is die de aanmaak van D triggert.
En wat ik nu eigenlijk in het zonnetje wil zetten is de discrepantie tussen de wonderlijke dingen die dezelfde zonnestralen doen met onze huid. Want het zijn vreemde dingen die die zon doet. We gaan dan weliswaar niet schitteren alsof er prisma’s in onze huid zitten die regenbogen werpen, maar de stralen van de zon zorgen voor versterking en ziekte. Tegelijk. Samen. En waar het sprankelijken van de vampierhuid maar een praatje voor de vaak is, een modern sprookje voor grote mensen, is de aanmaak van hormoon D dat niet, net zo min als het stimuleren van de groei van woekerende kankercellen dat is.
Wie mij dezer dagen met een hoofd in een donderwolk ziet rondlopen, weet nu dat ik dan aan het filosoferen ben over die inconsequentie in de evolutie: hoe kan een invloed die essentieel cruciaal is voor het ene proces tegelijkertijd desastreus zijn op een ander vlak? Ik ben er voorlopig nog niet uit. Ik weet inmiddels wel dat ik voorlopig moeders ga aanraden zichzelf rijkelijk met D te suppleren, al voor ze zwanger worden liefst, en tijdens de zwangerschap en tijdens de borstvoeding periode. Zodat hun kinderen alles wat ze nodig krijgen via de navelstreng en de moedermelk.
Cassar-Uhl D: My thoughts on the vitamin D controversy – Blog Post
Eurolac Flits! met label vitamine D, hormonen, botdichtheid, botvorming

Buitenaards

Foto: Vivica A. Fox als Jasmine Dubrow (met Ross Bagley als Dylan Dubrow) staat er alleen voor terwijl partner/vader dappere dingen doet in Independence Day
Idee ingezonden door @bvBennebroek en @natalie_smit voor de #flitsidee actie: vader/man/partner: rol, taak, imago van/bij borstvoeding
Praten, schrijven over borstvoeding gaat vrijwel altijd over kinderen en moeders. Want moeders geven en kinderen nemen borstvoeding. Partners, vaders blijven een beetje buiten het plaatje. Terwijl moeder er alleen voorstaat met haar kind vecht vader tegen beren, leeuwen of buitenaardse aanvallers. Tussen de oerman en de futuristische man lijkt weinig verschil te zijn, net zo weinig als tussen de oermoeder en haar oerkind en de moeder en haar kind nu. Liggen die verschillen evolutionair en biologisch vast of is het een kwestie van cultuur?
Bij het maken van een kind, het dragen en baren liggende biologische rollen redelijk vast: de man levert het zaad, de vrouw het ei, de baarmoeder, het baringskanaal en de energie. Al vroeg in het embryonale stadium worden de organen en weefsels die daarvoor verantwoordelijk zijn naar een heel gespecialiseerde ontwikkelingsweg gestuurd. In aanleg zijn die weefsels en organen die man en vrouw definiëren echter exact gelijk. Het X of Y chromosoom bepaalt of een bepaalde structuur schacht of schede wordt, clitoris of glans, zaad- of eiproducent. Daarna ligt het voorgoed vast, onveranderlijk. De rollen zijn verdeeld.
Maar die rollen zijn minder stabiel als het gaat om de zorg voor het nageslacht na de geboorte. Het borstklierweefsel blijft namelijk tot aan het begin van de puberteit identiek en ongedifferentieerd.  Het is puur de invloed van bepaalde hormonen die aanzet tot proliferatie en specialisatie bij het meisje in de puberteit, tijdens elke vruchtbaarheidscyclus, en tijdens de zwangerschap. Wordt een jongen of een man aan dezelfde hormonale invloeden blootgesteld, dan zal ook bij hem het klierweefsel zich gaan ontwikkelen en zal hij tot lactatie in staat zijn. Niks vastgelegde rollen. Niks moeder de voeder en de vechtende vader. Het zou net zo goed omgekeerd of 50-50 kunnen zijn.
Onderzoek heeft aangetoond dat vrouwen die pas een kind hebben gekregen vooral als ze borstvoeding geven, alerter zijn en meer gefocust zijn op, en agressiever reageren op, mogelijk gevaar. Andere onderzoeken hebben aangetoond dat mannen die juist vader zijn geworden, en vooral als zij zich verbonden voelen met hun kind en deelnemen in de zorg, andere hormonale verhoudingen hebben: minder testosteron en meer prolactine en oxytocine. Vrouwen kunnen dus net zo goed de beschermer zijn en mannen de verzorger. Net zoals het uitkomt.
In de dagelijkse praktijk zullen het toch voorlopig nog de borsten van de moeder zijn die het kind voeden. Ze heeft door de hormonen toch wel een voorsprong daarin. Maar dat laat knuffelen, badderen en verzorgen over voor de andere ouder om te doen. Huid-op-huidcontact zorgt ook bij een vader en zijn  kind voor hechting net als dat is bij een moeder en haar kind. Bezig zijn met een kind en  de verantwoordelijkheid nemen verhogen de hormonen die zorgend en liefdevol gedrag stimuleren en zo wordt dat soort gedrag steeds makkelijker en vanzelfsprekender. Zoals veel partners meegaan naar de controles in de zwangerschap en naar de gym, kunnen ze ook meegaan en actieve deelnemer zijn bij de gang naar het consultatiebureau. Ook partners kunnen kiezen voor het opnemen van bijvoorbeeld deeltijds ouderschapsverlof en tijdelijk korter werken. Zo hoeft hun kind minder door vreemden te worden opgevangen en wordt de hechting aan en relatievorming met beide ouders verstevigd. Na het maken, dragen en baren kunnen mannen en vrouwen of bede partners van hetzelfde geslacht, hun eigen rol bepalen. Cultuur is geen biologisch gegeven; we kunnen onze eigen cultuur maken en bepalen.
Eurolac Flits met label moederschap, vaderschap, ouderschap, vader, moeder, hormonen

Ridders en magiërs

Foto: Colin Morgan (L) en Bradley James (R) als respectievelijk een jonge Merlin en Arthur in Merlin, een interpretatie van de Arthur legendes, waarin nu-nog-Prins Arthur met hulp van zijn magiër-in-het-geheim Merlin zijn land moet beschermen tegen alle mogelijke aanvallers.
Ik blijf me telkens weer verbazen over hoe prachtig organismen zijn ontworpen en functioneren. In de loop van miljoenen generaties veranderen organismen zo dat ze optimaal functioneren binnen de loop van hun eigen ontwikkeling. Een tot megalomane proporties uitgegroeide U-Vraagt-Wij-Draaien-show die de oneindige diversiteit van species mogelijk maakt, uitbreidt en onderhoudt. Fascinerende stof. Neem nu de bescherming tegen boosdoeners die elk levend organisme heeft. Sommige beschermen zich door onaantrekkelijk of afschuwwekkend te zijn, andere bouwen een ondoordringbaar harnas; sommige gaan uit van het principe aanval is de beste verdediging en zijn giftig, andere eten de aanvallers gewoon op. Zoogdieren hebben allemaal dubbele en driedubbele systemen van bescherming en afweer. De bescherming tegen roofdieren en de elementen is overduidelijk, maar de bescherming tegen micro-organismen is hoewel voor het oog weinig zichtbaar, veel ingenieuzer. Eerst is er de linie van slotgrachten, hoge muren en valhekken om potentiele binnendringers af te schrikken. Dan zijn er de geharnaste ridders tussen de kantelen en achter de schietgaten om indringers die toch een poging wagen aan het mes of een speer te rijgen. Voor de doorzetters onder de indringers staat er een hele rits verrassingen te wachten, zoals vaten kokende olie, vallen en strikken en geheime wapens. De geheime wapens in het lichaam van een zoogdier, bijvoorbeeld de mens, zijn ingenieus van ontwerp, uitvoering en functie. Een grote verscheidenheid aan speurders, vangers en onschadelijk makers in alle soorten, kleuren en maten werken ieder voor zich en met elkaar aan meerdere taken. Ze macgyveren hier en daar een extra functie en ze slaan al hun ervaringen op in een archief voor latere referentie. De geheime wapens worden gemaakt door een team van magiërs die hun werkkamers in verschillende delen van het kasteel hebben. Bij jonge zoogdieren, ook bij mensenbaby’s, is een van die kamers de thymus (zwezerik), een orgaan achter het borstbeen. Bij volwassenen is de thymus verschrompeld, maar bij baby’s en jonge kinderen is het een heel belangrijk orgaan binnen de verdedigingslinie tegen ziekmakende indringers. De thymus zorgt voor speciale lymfocyten en reguleert hun werking, en produceert hormonen die het afweersysteem helpen opbouwen. Kinderen zonder thymus (in aanleg of door verwijdering) hebben een slechte algemene gezondheid, groeien slecht, hebben veel meer last van infecties en vertonen weinig infectie afwerende activiteiten in daarvoor bestemde organen. Niemand die bij zijn goede verstand is, zou het in zijn hoofd halen om zonder een heel goede reden (bijvoorbeeld als er een orgaan transplantaat nodig is dat niet mag worden afgestoten) de thymus bij een baby te verwijderen. Niemand? Nee, niet eruit snijden, maar heel veel mensen zorgen er wel voor dat bij heel veel baby’s de thymus een kwijnend bestaan leidt. Onderzoek, onder ander door Moore et al (2009), toont aan dat bij kinderen die weinig of geen exclusieve borstvoeding krijgen de thymus beduidend kleiner is. Borstvoeding is veel meer dan voeding, het beschermt een kind tegen allerlei aanvallen van buitenaf. En het zorgt ervoor dat het lichaam van het kind zelf ook in staat wordt zich aanvallers van het lijf te houden. Borstvoeding zorgt voor ridders en tovenaars in het kasteel van het kind. Probeer dat maar eens na te doen, dat lukt alleen in sprookjes en in films.
Moore, SE; Prentice, AM; Wagatsuma, Y; Fulford, AJC; Collinson, AC; Raqib, R; Vahter, M; Persson, LÅ; Arifeen, SE: Early-life nutritional and environmental determinants of thymic size in infants born in rural Bangladesh. Acta Pædiatrica, 2009, 98(7):1168-1175

Magische moederliefde

Foto: Geraldine Sommerville als Lily Potter, die door haar opofferende liefde haar zoon nog na haar dood beschermde in de Harry Potter boekenreeks van J.K. Rowling. Gewone moederliefde offert zich gelukkig niet op, maar is wel een sterke, soms bijna magische kracht.

Deel 2 in een reeks van vier

Aankondiging

Deel 1: Puzzelen

Borstvoeding is meer dan de verbinding van een melkproducerend klierstelsel met een spijsverteringsstelsel; het niet alleen nutritief, het is ook unificatief, eenmakend. Borstvoeding is een relatie tussen twee mensen die elkaar aanvullen en complementeren.

Dit is nu eens een onderwerp waarmee je mij op mijn praatstoel krijgt. Verbindingen, relaties, eenheden, communicatie, alles kan erbij. Dit blijkt een problematisch thema in een samenleving met een sterke tendens naar het op de voorgrond zetten van ‘’Me, myself and I’’. Een vlugge search op Wikipedia geeft een verbijsterende lijst van songs, films en een boek met deze woorden als titel. Billy Holliday begon ermee in de jaren ’30 van de vorige eeuw (de man was, zeg maar, zijn tijd vooruit), maar vanaf de latere jaren ’80 begon een bijna ononderbroken stroom tot na de eeuwwisseling. In de opvoeding, de opleiding, de beroepswereld en de media wordt een sterke nadruk gelegd op het belang van het individu en de individuele ontwikkeling. Dit gaat zover dat we kinderen al zo vroeg mogelijk een zelfstandig individu willen laten zijn. En daar gaat het dan fout. Het pasgeboren kind heeft namelijk nog niet bloot gestaan aan die maatschappelijke beïnvloeding en weet nog niet over ik en jij en dat ‘’ik’’ voor ‘’jij’’ gaat.  Voor een pasgeboren baby betekent geboren worden alleen dat het patroon van het wij zo is veranderd dat een deel dat eerst in een ander deel zat er nu buiten zit, maar het zijn nog steeds delen van dezelfde eenheid. Na de geboorte wordt de fysieke eenheid losser; de onderdelen blijken uit elkaar gehaald te kunnen worden. Voor het kind is dat een uitermate nare en beangstigende ervaring. Stel je maar eens voor dat er een stuk van jezelf wordt afgebroken en ergens anders neergelegd. En dat jij dat stuk bent dat niet zelfstandig kan bewegen. Moeders lijken er minder last van te hebben. Dat komt omdat zij al langer een eigen eenheid waren en er nu een stukje bijgekregen hebben. Voor moeders kan dat in het begin net  zo makkelijk een afneembaar deel zijn. Zij is immers het deel dat zelf kan bewegen en het deel dat het bewustzijn heeft dat losse delen ook weer aan elkaar gezet kunnen worden. Toch voelen moeders zich zonder hun afkoppelbare onderdeel zich vreemd. Hun lichaam, dat niet zelfstandig kan redeneren en verklaren, voelt het missende deel en rouwt daarom, net als de baby rouwt wanneer hij losgekoppeld is van de hele eenheid. Borstvoeding geven, en de directe lichamelijke nabijheid die daarbij hoort, zorgt ervoor dat de eenheid wordt versterkt, dat er een gevoel komt dat de wereld goed is. Borstvoeding geven en krijgen zorgt ook voor de afgifte van hormonen bij moeder en kind die die gevoelens van eenheid versterken. Daaraan toegeven is niet iets opgeven, maar iets omarmen. Je geeft er niets mee weg, maar krijgt er iets voor terug. Mijn wijze oude Grootmoe zei het al: Gedeelde smart is halve smart, gedeelde vreugd’ is dubbele vreugd’. Hoe meer borstvoeding je als moeder geeft, hoe meer je het wilt geven en hoe meer je dicht bij je kind bent, hoe meer je dicht bij hem wilt zijn. Ondertussen verbinden de melkproducerende klierstelsels en het melkverterende systeem zich ook met elkaar en krijgt baby naast al die liefde ook nog voeding en bescherming. Het leven ís goed.

Secreet

Foto: Nikki Reed als Rosalie Hale, het secreet in de Twilight Saga
Laatst hoorde ik een collega vertellen dat een vader (een arts van beroep)  van een jonge baby geen slokje van de melk van zijn vrouw wilde proeven, omdat hij ‘’geen lichaamsuitscheidingen dronk’’. De borst is inderdaad een klier, meer bepaald een samengestelde klier. volgens Coelho’s zakwoordenboek der geneeskunde is een klier of glandula een orgaan waarvan de functie is het afscheiden van bepaalde stoffen, namelijk excreta en secreta. Een excreet (excretum) is een afvalproduct dat moet worden verwijderd en dus het lichaam uit gaat, een secreet (secretum) is een stof die in het lichaam wordt gebruikt. Moedermelk is het product van de melkklieren in de borst en op het eerste gezicht lijkt het een excreet: het verlaat immers het lichaam. En bovengenoemde dokter dacht dat kennelijk ook: een door het lichaam uitgescheiden stof moet een afvalproduct zijn en inderdaad ga je dat niet drinken. (En nee, ik ga hier niet in op de wat obscure gezondheidsleer die urinedrinken voorstaat en ook niet op sommige diersoorten die de ontlasting van de eigen of andere soorten eten.) Moedermelk is natuurlijk geen excreet, geen afvalproduct. Is het dan een secreet? Dan zou het in het lichaam moeten worden gebruikt. Het wordt echter in een ander lichaam gebruikt. Daarom verklaar ik moedermelk tot een secreet dat in een extern partnerlichaam wordt gebruikt. Het secretum moedermelk is dus niet echt een secreet als in kreng , maar een waardevolle, unieke stof. Een van de dingen die moedermelk zo bijzonder maakt onder de secreta is het feit dat het allerlei andere secreta bevat, afscheidingen van andere klieren. Moedermelk zit vol met hormonen zoals prolactine, steroïden –gestagenen, estrogenen, corticoïden, androgenen, opiaaat-achtge peptiden- cAMP en cGMP, TRH en TSH, gonadotriptinen, eierstokhormonen, corticosteroïden, eruthropoietine, prostaglandinen, leptine, ghreline, adiponectine, IGF-I (insuline gelijkende groeifactor). Natuurlijk kunnen de hormonale secreten van veel vrouwen in bepaalde maandelijkse fases secreten maken, maar eigenlijk zijn het toch wel handige stoffen als het gaat om de gezonde groei en ontwikkeling van een baby bijvoorbeeld. Andere stoffen in moedermelk maken dat het eerder wit goud is dan dat wat het riool in gaat. Bijvoorbeeld enzymen die het verteren makkelijker maken: lipase (in twee vormen) voor het verteren van vet, lactase voor het verteren van koolhydraten, antiprotease, alfa-amylase, sulfydryl, lysozyme, peroxidase, … . en dan heb ik de levende cellen nog niet genoemd, rechtstreeks overgenomen uit het bloed van de moeder: leukocyten zoals macrofagen, lymfocyten en immunoglobulinen, neutrofielen, epitheliale cellen. en niet te vergeten de bifidus factor, lactoferrine, interferon en glangiosides glycolipiden.
O, en voor ik het vergeet: met borstvoeding kun je je kind ook gewoon eten geven.
Coelho MB (bewerking Kloosterhuis G): Praktisch verklarend zakwoordenboek der geneeskunde. Van Goor en Zonen, 1977 (19edruk)
Savino F, Liguori SA: Update on breast milk hormones: Leptin, ghrelin and adiponectin, Clinical Nutrition, 2008, 27(1):42-4
Vergelijking van de samenstelling van moedermelk en poedermelk op borstvoeding.com

Vrouwen en kinderen eerst

In tijden dat mannen nog echte mannen waren en vrouwen zwak en afhankelijk, moesten bij rampen vrouwen en kinderen altijd als eerste gered worden. Daarna werd het meer een ieder voor zich en het eigen lijf eerst. Nu lijkt het erop dat kinderen uit de handen van vrouwen gered moeten worden; dat we, als straf voor het niet meer weerloos, zwak en afhankelijk zijn, een prijs moeten betalen in de vorm van het verlies van het  moederinstinct. Moederinstincten zijn er natuurlijk nog wel (alleen heten ze nu hormonen en reflexen), maar in het proces van onafhankelijk worden moesten de vrouwelijke kenmerken worden opgegeven: vrouwen moesten niet alleen evenveel waard worden als mannen, ze moesten ook hetzelfde gaan denken en doen. Alle vrouwelijkheden die ons daarin hinderen moeten worden geëlimineerd: menstrueren moet niet alleen onzichtbaar worden, je moet er vooral ook van houden (‘’enjoy your period’’, dank je wel Always) en je humeur er niet onder laten lijden, zwangerschap en moederschap mogen je mannelijk geïnspireerde carrière niet verstoren, uitstellen of onderbreken en de verzorging, voeding en opvoeding van de kinderen kan niet meer aan gevoel of instinct worden overgelaten, maar hoort te worden gecategoriseerd, geanalyseerd en geprotocollisseerd. Wie een teen buiten dat smalle rechte pad zet is Een Slechte Moeder. En dan kunnen de volgende onbeschrijflijke dingen gebeuren.
Mariah Carey (USA) kreeg advies van een verpleegster een biertje ''voor 't zog'' te drinken en haar pasgeboren kindje werd haar bijna afgenomen.
Habiba (Spanje) zoekt veiligheid in een tehuis voor alleenstaande moeders met een gewelddadige thuissituatie en haar peuter wordt haar afgenomen omdat zij borstvoeding en bijvoeding op verzoek geeft.
Verna Joseph  (GB), een vluchtelinge met psychische problemen moet toelaten dat haar 3 weken oude baby met geweld van haar wordt afgenomen en een week bij haar weg wordt gehouden, zonder dat zij kan voeden of kolven, terwijl zij zelf in detentie psychiatrische onderzoek ondergaat.

En in Nederland? Hier denken moeders die geen borstvoeding geven dat ze voor slechte moeders worden aangezien, moeders die wel borstvoeding geven krijgen voor het ontbloten van een klein stukje borst zonder er een doek over te doen net zoveel commentaar als andere vrouwen krijgen omdat ze hun haar bedekken met een doek. Om met Obelix te spreken: rare jongens, die mensen.

Borstvoeding en hormonen

Mensen vinden hormonen vaak een enge substantie en zijn huiverig ze als medicijn te gebruiken. Vooral het gebruik van hormonale pharmatherapeutica tijdens de borstvoeding periode wordt door zowel moeders als artsen met argusogen bekeken. Deze aarzeling is ten dele terecht. Hormonen en hormoon-gelijkende medicijnen zijn krachtig en kunnen allerlei ongewenste effecten teweeg brengen, zeker bij kinderen die nog volop aan het groeien en ontwikkelen zijn. Maar ook bij hormonale therapieën geldt, net als bij ander medicijn gebruik, dat de overgang via moedermelk naar het kind en het uiteindelijke effect bij het kind over het algemeen veel minder dramatisch zijn dan gevreesd. In tegenstelling tot de zwangerschap, waarbij de concentratie in het bloed van de moeder ook de concentratie in het bloed van het kind kan zijn, zal bij borstvoeding wat het kind via de mond binnenkrijgt min of meer de concentratie in het bloed van de moeder zijn. En dat is over het algemeen te weinig om enige invloed te hebben op het welzijn van het kind. Hormonale anticonceptie kan echter wel een negatief effect hebben op de melkproductie, met name oestrogeen houdende middelen. Hormonale vervangingstherapieën zoals bij hypothyroidie vervangen de normale waarden van de moeder zelf en zijn daarom ongevaarlijk. Corticosteroïden kunnen beperkt worden gebruikt zonder gevaar voor het kind. Kies bij voorkeur voor korte kuren en toepassingen met weinig opname, zoals inhalatie, verneveling of als crème. Breng crème dun aan en zorg dat bij gebruik op de tepel er geen resten meer zijn als het kind gaat drinken.
Hale T: Medications and Mothers’ Milk, Hale Publishing, Amarillo TX, 201014
Breastfeeding website van de afdeling Pediatrie van het Marina Alta Ziekenhuis, Denia, Spanje ‘’e-lactancia.org: http://www.e-lactancia.org/ingles/inicio.asp
Embryotox, Arzneimittelsicherheit in Schwangerschaft und Stillzeit (´´Schaefer online´´), http://www.embryotox.de